Cultuur-sensitieve aspecten in de zorg

Transcriptie

1 Cultuur-sensitieve aspecten in de zorg Toegespitst op kankerzorg dr. Mohamed Boulaksil Cardioloog i.o. Pharos Utrecht, 18 juni 2013

2 Indeling Definitie van begrippen Epidemiologische verschillen migrant vs autochtoon Communicatie met de (migranten)patient Culturele aspecten van communicatie 2

3 Migrant, allochtoon, nieuwe Nederlander Migrant : mensen met een Turkse, Marokkaanse, Surinaamse, Antilliaanse of Arubaanse achtergrond. Allochtoon : persoon van wie ten minste 1 ouder in buitenland is geboren. (CBS) Zelf in buitenland geboren: 1 e generatie. In NL geboren: 2 e generatie. Westerse en niet-westerse allochtonen. Nieuwe Nederlanders (NNLs) en Oude Nederlanders (ONLs). 3

4 Migrant vs. autochtoon Ziekte en gezondheid ongelijk verdeeld binnen Nederlandse bevolking Inkomen, opleiding en sociale afkomst (SES, socio-economische status) invloed op vóórkomen ziekten. In NL: (in jaren 90) gezondheid migranten (gemiddeld) slechter dan autochtonen. Verschillen omgang ziekte en gezondheid tussen migranten en autochtonen. Verschillen gebruik voorzieningen in 4

5 Kanker onder migranten Minder kanker (lagere incidentie) dan bij autochtonen. Wel vaker kanker gerelateerd aan infecties (baarmoederhals-, leverkanker). Binnen migrantengroep verschillen, bijv.: veel vaker longkanker bij Turkse mannen (veel roken?). Weinig voorkomende doodsoorzaak onder migranten (lagere sterfte): aandeel kanker als doodsoorzaak ~50% lager dan 5

6 Oorzaak verschillen Genetische verschillen? M.n. genen die een rol hebben in 'vatbaarheid' voor kanker. Migranten nog relatief kort in NL (m.n. 1 e generatie): kortere blootstelling aan 'westerse leefstijl' (extra risico op kanker (alcohol en roken). Kankerincidentie herkomstlanden vaak lager. Kankersterfte hoger des te jonger naar NL (niet hoe langer in NL). Healty migrant effect Selectieve remigratie. 6

7 Verschillen nemen af Vóórkomen kanker en kankersterfte onder migranten verschuift langzaam naar gemiddelde in NL. Dit heet 'convergentie. Dus: verwachting toename kankersterfte onder migranten. 7

8 Communicatie Goede communicatie essentieel voor goede arts-patientrelatie en dus zorg voor patiënt met kanker. Communicatie is meer dan taal alleen. Begrip en inzicht essentieel in elkaars (ziekte) opvattingen, beleving en leefwereld. 8

9 Sociaal-culturele aspecten communicatie - Belevingswereld migrant-patiënt van invloed op de communicatie tussen behandelaar en patiënt. 1 Ook referentiekader behandelaar van invloed op communicatie! Welke aspecten kunnen de communicatie bemoeilijken? 9

10 Sociaal-culturele aspecten communicatie - Taal Kan communicatie in de weg staan. 2 Niet ideaal: familielid tolkt. Beter (maar ook niet ideaal): (migrant)tolk. Echter, tegenwoordig niet betaald. 10

11 Sociaal-culturele aspecten communicatie - 3 Kennis en ziekte-inzicht (Gebrek aan) kennis van menselijk lichaam en inzicht in ziekte. Laag-geschooldheid en analfabetisme. Mythen over kanker ( kanker is besmettelijk ). Medisch-biologische visie in Westen vs bovennatuurlijke machten (djinn) bij ontstaan en genezing van kanker. 11

12 Sociaal-culturele aspecten communicatie - Bespreekbaarheid 4 Kanker vaak moeilijk bespreekbaar, zowel voor patiënt, familie als naaste omgeving. Opnieuw gebrek aan kennis. Groeps-gericht vs. individu-gericht. Daardoor meer implicatie op sociale relaties van patiënt. Angst voor uitzonderingspositie waardoor verzwijgen ziekte of vermijden (noodzakelijke) medische therapie. Onvoldoende informatie c.q. vertolking door tolk of familieleden. 12

13 Sociaal-culturele aspecten communicatie - Gebruik van zorg 5 Mogelijk minder gebruik van (noodzakelijke) medische zorg Opkomst bevolkingsonderzoeken (borst- en baarmoederhalskanker) lager. Mogelijk minder gebruik van verpleeg- /verzorgingshuizen en terminale thuiszorg. 13

14 Aanbevelingen KWF Aandacht voor sociale en culturele aspecten van ziektebeleving van groot belang. Hulpverleners verdiepen in sociaal-culturele leefwereld van patiënt. Inlevingsvermogen in opvattingen over ziekte en gezondheid aan beide kanten. Meer intermediairs (ook als tolk), vertrouwenspersoon voor migrantpatiënt met kanker. Meer kennisoverdracht over menselijk lichaam bij (oudere) migranten. Wijzen op goede aspecten (niet-westerse) leefstijl (beschermend tegen kanker). Wijzen op aanbod voorzieningen en instellingen (voor kankerpatiënt) in NL. Lotgenotencontact en psychosociale ondersteuning toegespitst op migrant-patiënt. 14

15 Einde Dank u voor uw aandacht