MISVERSTANDEN RONDOM THROUGHPUT ACCOUNTING

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "MISVERSTANDEN RONDOM THROUGHPUT ACCOUNTING"

Transcriptie

1 35_39_artikel_ :24 Pagina 35 Management accounting Management Accounting draait in feite om drie vragen MISVERSTANDEN RONDOM THROUGHPUT ACCOUNTING Er is nogal wat discussie geweest over de Theory of Constraints (TOC), een systeem van management accounting dat bekend is geworden onder de naam Throughput Accounting (TA). Sommigen hebben TA een nieuw model voor management accounting genoemd, maar volgens anderen zijn alleen maar oude costaccountingconcepten, zoals variabele kostprijsberekening, in een nieuw jasje gestoken. Volgens de auteur is deze kritiek echter gebaseerd op een foutief beeld van de inhoud en werking van de TA-methode. DOOR THOMAS CORBETT In de discussie spitst de kritiek die Throughput Accounting ten deel valt zich op vier punten toe: 1. TA is in feite hetzelfde als variabele kostprijsberekening. 2. TA is alleen valide wanneer zich een bottleneck in de productie voordoet. 3. TA beschouwt exploitatiekosten als vast. 4. PA is alleen maar een tool voor beslissingen die op de korte termijn zijn gericht. Deze kritiek is evenwel gebaseerd op een foutief beeld van de inhoud en werking van de TA-methode. Throughput Accounting houdt zich alleen bezig met de relevante kosten en inkomsten die met een beslissing in verband staan. Ik hoop hier eventuele misverstanden uit de weg te kunnen ruimen, zodat we een gezonde discussie kunnen voeren over wat TA werkelijk is, en niet over foutieve interpretaties daarvan. Brug tussen beslissingen en winstgevendheid Voordat ik de misverstanden aan de orde stel, zal ik definiëren wat een systeem van management accounting moet doen. Een manager heeft de verantwoordelijkheid beslissingen te nemen die de organisatie dichter bij de verwezenlijking van haar doel brengen. Management accounting is een brug tussen die handelingen/beslissingen en dat doel. In feite probeert management accounting managers het antwoord te geven op een eenvoudige vraag: `Als ik deze handeling verricht of deze beslissing neem, zal de prestatie van mijn organisatie ten opzichte van haar doel dan verbeteren? Als we echter niet weten wat het doel van de onderneming is, kunnen we niet beoordelen of een beslissing of handeling goed is en kunnen we geen deugdelijk systeem van management accounting ontwerpen. De organisaties waarover ik hier zal spreken, hebben tot doel nu en in de toekomst geld te verdienen. Daarom moet ons systeem van management accounting ons helpen deze vraag te beantwoorden: `Als ik deze handeling verricht of deze beslissing neem, zal de winstgevendheid van mijn onderneming dan toenemen? Om de winstgevendheid van een onderneming te beoordelen wordt gekeken naar de netto winst (NW) en het rendement op investering (ROI). Die laten zien in hoeverre de onderneming haar doel verwezenlijkt, maar ze zijn van weinig nut bij het nemen van dagelijkse beslissingen. Management accounting moet dat verband leggen, opdat de managers weten welke weg ze moeten inslaan. Tegenwoordig gebruiken de meeste ondernemingen voor hun management accounting een systeem van kostprijsberekening. Die systemen gaan ervan uit dat als we de kosten van een product beperken we de winstgevendheid van de onderneming vergroten. Op die manier slaat kostprijsberekening een brug tussen onze beslissingen/handelingen en de winstgevendheid van de onderneming. AUGUSTUS

2 35_39_artikel_ :24 Pagina 36 Throughput Accounting daarentegen kent geen kosten aan producten toe, maar slaat de brug door drie vragen te beantwoorden, die elk betrekking hebben op een TA-meetwaarde: 1. Wat zal het effect van onze beslissing zijn op de hoeveelheid geld die de onderneming genereert? 2. Wat zal het effect van onze beslissing zijn op de hoeveelheid geld die we uitgeven om de onderneming te exploiteren? 3. Wat zal het effect van onze beslissing zijn op de hoeveelheid geld die in de onderneming zit? Nu volgen de formele definities van de drie maatstaven (throughput, exploitatiekosten en investering). Throughput Throughput (T) is de snelheid waarmee het systeem geld genereert. Het gaat om nieuw geld dat de onderneming binnenkomt: al het geld dat binnenkomt met aftrek van wat er aan leveranciers wordt betaald. Dit is het geld dat de onderneming genereert. Het geld dat aan leveranciers wordt betaald is geld dat door andere ondernemingen wordt gegenereerd. Met de volgende formule is de throughput per eenheid te berekenen: Te = P-TVK waarbij: Te = throughput per eenheid product P = prijs per eenheid product TVK = totale variabele kosten We zien dat throughput twee kanten heeft: inkomsten en totaal variabele kosten. Het gebruik van de woorden `variabele en `kosten kan verwarrend zijn vanwege de meetwaarden die bij kostprijsberekening worden gebruikt. Het fundamentele element is hier het woord `totaal : totaal variabel ten opzichte van de verkochte eenheden. De totaal variabele kosten zijn de kosten die worden opgelopen wanneer extra producten worden verkocht. Het voorbeeld van de kosten van ruwe grondstoffen ligt voor de hand: per extra verkochte eenheid komt de onderneming voor de kosten te staan van de ruwe grondstoffen van dat product. Er zijn nog meer kosten tot de TVK te rekenen, afhankelijk van de bedrijfsactiviteiten. Als de kosten recht evenredig zijn met het productievolume, gaat het om TVK en moeten we voor een berekening van de throughput deze kosten van de verkoopprijs van het product aftrekken. Zowel producten als ondernemingen kunnen throughput hebben. De throughput van een product is de prijs met aftrek van de totale variabele kosten. De bijdrage van een product aan de throughput van de onderneming is zijn throughput vermenigvuldigd met het aantal verkochte eenheden. Als gevolg daarvan is de throughput van een onderneming de som van de throughput van alle producten. Throughput is de enige van de drie meetwaarden die betrekking heeft op individuele producten. Exploitatiekosten Exploitatiekosten (EK) zijn al het geld dat het systeem uitgeeft om investering in throughput te veranderen. Hierboven is al opgemerkt dat daarbij geen kosten aan producten worden toegekend. Zoals Eliyahu M. Goldratt in zijn boek The Haystack Syndrome (Nederlandse vertaling: Het hooibergsyndroom) zegt: `Onder exploitatiekosten (OE) verstaan we intuïtief al het geld dat we doorlopend in de machine moeten stoppen om de raderen van de machine te laten draaien. Te denken valt aan het salaris van de president-directeur, directe arbeidskosten, huren, afschrijvingen, enzovoort. Omdat TOC geen onderscheid maakt tussen vaste, variabele, indirecte en directe kosten, zijn de EK alle kosten met uitzondering van de totale variabele kosten. Toename en afname van EK wordt van geval tot geval geanalyseerd, waarbij rekening wordt gehouden met het effect op het netto resultaat. Investering Investering (I) is al het geld dat in de onderneming vastzit. De gebouwen, grond, computers, meubelen, machines, vrachtwagens, voorraden (ruwe grondstoffen, goederen in bewerking, gerede producten) en dergelijke worden als investering beschouwd. Op het eerste gezicht lijkt deze classificatie van activa op die van de conventionele accounting, maar in werkelijkheid is er een groot verschil wanneer het om de voorraden van goederen in bewerking en gerede producten gaat. De waarde die aan de voorraden goederen in bewerking en gerede producten wordt toegeschreven, is hun TVK. Dit artikel wil onder meer de `schijnwinsten elimineren die uit het proces van kostentoekenning naar boven komen. Volgens Throughput Accounting hebben we aan de drie meetwaarden genoeg om de brug tussen NW, ROI en de dagelijkse handelingen van managers te slaan. De volgende formules geven die brug weer: Netto Winst = Throughput - Exploitatiekosten Rendement op Investering = (Throughput - Exploitatiekosten)/Investering Met deze drie meetwaarden (T, I en EK) is vast te stellen welk effect een beslissing op het netto resultaat van een onderneming heeft. Elke beslissing die een positief effect op ROI heeft, is een beslissing die de onderneming dichter bij haar doel brengt. Het is niet nodig de NW of ROI voor de hele onderneming te berekenen - een berekening van de margina- 36 AUGUSTUS 2006

3 35_39_artikel_ :24 Pagina 37 le NW en ROI volstaat. Als die positief zijn en als het ROI minstens gelijk is aan een vooraf bepaald ROI, is het een goede beslissing. Goldratt schreef ook: `Bij het beoordelen van een handeling moeten we bedenken dat we niet met slechts één maar met drie meetwaarden werken. Anders kunnen verwoestende handelingen het gevolg zijn. Dat betekent dat het bij de beoordeling uiteindelijk niet om de meetwaarden zelf gaat, maar om de relatie daartussen. Dat is precies wat TA probeert te doen en waarom TA geen kosten aan producten toekent. TA gebruikt de onderlinge relatie van de drie meetwaarden om het effect te beoordelen dat een beslissing op de winstgevendheid van de onderneming zal hebben. We hoeven de kosten van producten niet te berekenen om het effect van een beslissing op de NW en ROI van de onderneming te meten. Laten we nu eens aan de hand van twee eenvoudige voorbeelden demonstreren hoe TA managers kan helpen goede beslissingen te nemen (beslissingen die de winstgevendheid van de onderneming vergroten). Bij de beoordeling gaat het niet om de meetwaarden zelf, maar om de relatie daartussen Voorbeeld A: Plaatselijk efficiency vergroten Laten we eens de situatie van onderneming XYZ analyseren. De vraag naar haar producten is afgenomen, waardoor ze ongebruikte capaciteit in al haar resources heeft en geld begint te verliezen. Bijna alle organisaties hebben zoiets minstens één keer meegemaakt. In zo n situatie staan ondernemingen vaak voor de vraag hoe ze de kosten van sommige van hun producten kunnen reduceren. Daar zit de redenering achter dat de winstgevendheid zal toenemen als een onderneming de kosten per eenheid van sommige producten beperkt. XYZ overweegt duizend dollar te investeren om de efficiency te verhogen van een vestiging waar een groep producten wordt geproduceerd. Daardoor zal ze de directe arbeidskosten in die vestiging kunnen beperken en een werknemer naar een andere vestiging kunnen overplaatsen. Dat wil zeggen: door die investering zal de vestiging haar producten met minder inspanning kunnen vervaardigen en zullen de kosten per product dus omlaag gaan. Laten we aan de hand van TA antwoord geven op de volgende drie vragen: 1. Welk effect zal deze beslissing op de throughput van de onderneming hebben? 2. Welk effect zal deze beslissing op de exploitatiekosten van de onderneming hebben? 3. Welk effect zal deze beslissing op de investering van de onderneming hebben? Effect op de throughput. Omdat deze onderneming al overal ongebruikte capaciteit heeft, zal een toename van de efficiency van één vestiging geen effect op de throughput hebben. Dat geldt ook voor de overplaatsing van een werknemer naar een andere vestiging. De totale throughput van de onderneming zal dus hetzelfde blijven. Dat betekent niet dat de winstgevendheid van de onderneming hetzelfde zal blijven. Vergeet niet dat we alle drie vragen moeten beantwoorden om te weten wat het effect op de winstgevendheid van de onderneming is. De formule van de netto winst is T - EK. Als T niet is veranderd, kunnen we NW nog verhogen door EK te laten afnemen. Dus laten we de tweede vraag beantwoorden. Effect op de exploitatiekosten. Nu moeten we nagaan of we de exploitatiekosten van de onderneming kunnen beperken door de efficiency van deze vestiging te verhogen. Zullen we vanwege deze beslissing iemand ontslaan? Zullen we hierdoor de huur van een van onze gebouwen beperken? Dat soort dingen. In dit geval hebben we niemand ontslagen maar hebben we een werknemer naar een andere vestiging overgeplaatst, waardoor de exploitatiekosten van de onderneming niet worden beperkt. Toch mogen we niet vergeten dat we duizend dollar moeten investeren om tot een toename van de efficiency te komen, zodat de EK omhooggaan met de afschrijving op die investering. Laten we zeggen dat de afschrijving tien procent per jaar bedraagt. Dan gaan de EK met honderd dollar per jaar omhoog. Dit wijst al op een paradoxale situatie: we beperken de kosten van sommige producten en tegelijk gaan de totale kosten voor de onderneming omhoog. Als de throughput hetzelfde zal blijven en de exploitatiekosten met honderd dollar toenemen, zal de jaarlijkse netto winst van XYZ met honderd dollar afnemen. Het verlies van de onderneming zal groter worden. Maar laten we de laatste vraag beantwoorden om te zien wat het effect op de winstgevendheid van de onderneming zal zijn. Effect op de investering. Zal XYZ vanwege deze beslissing een actief (bijvoorbeeld een pakhuis of een machine) kunnen verkopen? Hoewel er door de beslissing meer capaciteit niet wordt gebruikt, kunnen we de capaciteit van de vestiging niet beperken, want we kunnen niet minder dan honderd procent van het actief verkopen. Als dat het geval is, zal de investering van de onderneming met duizend dollar toenemen. AUGUSTUS

4 35_39_artikel_ :24 Pagina 38 Als gevolg van dit alles zal onze netto winst met honderd dollar per jaar dalen en zal onze investering met duizend dollar toenemen. Dit is duidelijk geen goede beslissing. Voorbeeld B: Kosten per eenheid beperken Een andere verbetering die sommige ondernemingen in zo n situatie proberen in te voeren, is de maximale benutting van hun resources, omdat de kosten per eenheid dan dalen. Dat wil zeggen: ze zullen alles produceren wat ze maar kunnen, opdat ze hun productiekosten over zo veel mogelijk eenheden kunnen spreiden. Dat zal de kosten per eenheid vast en zeker beperken, en de capaciteit wordt ook beter benut, maar zal het de winstgevendheid van de onderneming vergroten? Laten we dat met TA nagaan. Effect op de throughput. Als de onderneming meer produceert dan ze kan verkopen, gaat de throughput niet omhoog. Dus blijft T hetzelfde. Effect op de exploitatiekosten. Als XYZ meer produceert dan ze kan verkopen, gaan de exploitatiekosten omhoog doordat de voorraad toeneemt en als gevolg daarvan de opslagkosten omhooggaan. We zien hier dus hetzelfde verschijnsel: de kosten per product gaan omlaag, maar tegelijk gaan de totale kosten voor de onderneming omhoog. Effect op de investering. De investering zal omhooggaan, want om de resources te benutten en de productiekosten over meer producten te spreiden zal de onderneming haar voorraad gerede producten en goederen in bewerking moeten vergroten. T zal hetzelfde blijven, maar EK en I zullen toenemen. Daarom kunnen we zeggen dat deze beslissing de winstgevendheid van de onderneming zal verkleinen, al zijn de kosten per eenheid verlaagd. Dit voorbeeld laat zien dat het toekennen van kosten aan producten vaak tot verkeerde beslissingen leidt. Veel voorkomende misverstanden Na dit elementaire overzicht van het systeem voor management accounting TOC zullen we enkele van de meest voorkomende misverstanden daarover aan de orde stellen. Throughput Accounting is hetzelfde als variabele kostprijsberekening. Bij variabele kostprijsberekening wordt de contributiemarge van producten gemeten. Dat is meestal de prijs met aftrek van directe materiaal- en arbeidskosten. De methode beschouwt alle andere kosten als vast en wordt dus als een managementtool voor de korte termijn gezien. De berekening van de contributiemarge lijkt op de throughputmeting van TOC. Toch is er verschil. TOC geeft niet a priori aan wat in de throughputberekening moet worden verwerkt. TOC zegt alleen dat de throughput de prijs met aftrek van de totale variabele kosten is. Het hangt van de realiteit van de onderneming af wat tot de TVK behoort. Directe materiaalkosten zijn het meest gebruikte voorbeeld, maar in sommige omstandigheden kunnen directe arbeidskosten tot de TVK behoren, bijvoorbeeld wanneer per geproduceerd onderdeel wordt betaald. De grootste verschillen: de variabele kostprijsberekening beschouwt de overige kosten als vast en TA niet, en TA kijkt naar het effect dat een beslissing op de drie globale meetwaarden heeft. Directe kostprijsberekening kijkt niet naar het effect dat een beslissing op de throughput van de onderneming heeft. Throughput is de snelheid waarmee het systeem geld genereert Er is een fysieke beperking. Volgens sommige critici van TA gaat de methode er vanuit dat er een fysieke beperking - een bottleneck - voor elk product is. Dit misverstand komt waarschijnlijk voort uit het feit dat TOC is begonnen als methode om productieschema s te maken en dat de nadruk toen op het identificeren en onderzoeken van bottlenecks lag. TOC heeft zich echter ontwikkeld, en het is een van TOC s elementaire veronderstellingen dat elke onderneming minstens één beperking heeft. Die hoeft niet van fysieke aard te zijn zoals een bottleneck - het kan ook een marketingbeperking zijn, bijvoorbeeld dat er niet genoeg vraag naar de producten van de onderneming is. Fysieke beperking of niet, TA kijkt naar het effect dat een beslissing op de drie globale meetwaarden heeft. De antwoorden op de drie vragen zullen nog steeds laten zien welk effect een beslissing op de winstgevendheid van de onderneming heeft, met of zonder fysieke beperking. Exploitatiekosten zijn vaste kosten. `Volgens deze theorie staan exploitatiekosten los van beslissingen over producten die worden verkocht en klanten die worden bediend; sommige mensen zouden het vaste kosten noemen. Aldus Robert S. Kaplan en Robin Cooper in hun boek Cost Effect (Nederlandse vertaling: Kosten en resultaat). Dit is waarschijnlijk de meest voorkomende kritiek op Throughput Accounting. Dat wil zeggen, veel mensen denken dat het een van de uitgangspunten van TA is dat de meeste kosten vast zijn. Dat maakt deel uit van hetzelfde misverstand als zou TA hetzelfde zijn als variabele kostprijsberekening. 38 AUGUSTUS 2006

5 35_39_artikel_ :24 Pagina 39 TOC gaat er niet vanuit dat exploitatiekosten losstaan van beslissingen over producten die worden verkocht en klanten die worden bediend. Ten eerste gaat, zoals we hebben gezien, TOC er niet vanuit dat de exploitatiekosten vast zijn. Volgens TOC zijn die kosten niet totaal variabel en moeten we bij het nemen van beslissingen kijken of de EK omhoog of omlaag zouden gaan, want beslissingen brengen verandering in kosten. We moeten elke beslissing analyseren door te kijken naar het effect op de drie meetwaarden: throughput, investering en exploitatiekosten. Nogmaals, het is het voornaamste doel van Throughput Accounting om antwoord te geven op alle drie vragen. Als TA er vanuit ging dat de EK vast waren, hoefde er geen antwoord te worden gegeven op de vraag: `Welk effect zal de beslissing op de exploitatiekosten van de onderneming hebben? Goede beslissingen zijn beslissingen die de winstgevendheid van de onderneming vergroten TA is alleen op de korte termijn gericht. Vanwege de misverstanden als zouden TA en kostprijsberekening hetzelfde zijn en als zouden de exploitatiekosten vast zijn, zeggen veel mensen dat TA wel goed is voor beslissingen die op de korte termijn zijn gericht maar niet voor beslissingen die op de lange termijn gericht zijn. TA kan voor beide worden gebruikt. Telkens wanneer we antwoord geven op de drie vragen, stellen we, op zijn minst impliciet, een tijdsbestek voor de analyse vast. Om de methode te gebruiken voor beslissingen die op de lange termijn zijn gericht hoeven we bij het beantwoorden van de drie vragen dus alleen maar een langere tijdhorizon te nemen. Een voorbeeld: welk effect zal deze beslissing op de T, EK en I in de komende vijf jaar hebben? We moeten echter weten waar de onderneming al dan niet de flexibiliteit bezit om het volume en/of de variëteit van producten te laten toenemen. Daar zijn TOC en lean management heel goed in, en geen van beide methoden kennen daarvoor kosten aan producten toe. Een nieuwe naam? Om die misverstanden uit de wereld te helpen kunnen we bijvoorbeeld de naam van de methode veranderen. De naam Throughput Accounting wekt de indruk dat de methode zich alleen op throughput richt en andere belangrijke variabelen buiten beschouwing laat - er dus vanuit gaat dat onkosten vast zijn. Die naam is waarschijnlijk bedacht om de methode van cost accounting (kostprijsberekening) te onderscheiden en te benadrukken dat throughput de belangrijkste weg naar verbetering is. Ik denk dat Three-Questions Accounting (3Q Accounting) een betere naam is, omdat daaruit blijkt dat we de drie vragen moeten beantwoorden om te beoordelen of een beslissing goed is voor een onderneming. En dat is precies wat het management accounting systeem van TOC doet. Thomas Corbett DBA is professor in Management Accounting en Operations Management binnen het MBA-programma van de Business School São Paulo (BSP). Hij is tevens auteur van het boek Throughput Accounting. Dit artikel is een vertaling van het artikel Three-Questions Accounting, verschenen in Strategic Finance, april Vertaler: Hugo Kuipers advertentie Online shoppen zonder verzendkosten? Alles voor de financiële professional! Tijdschriften, boeken, software, bases, opleidingen én actuele aanbiedingen. Surf snel naar: KluwerFinancieelManagement.nl/shop AUGUSTUS

2 Constante en variabele kosten

2 Constante en variabele kosten 2 Constante en variabele kosten 2.1 Inleiding Bij het starten van een nieuw bedrijf zal de ondernemer zich onder andere de vraag stellen welke capaciteit zijn bedrijf moet hebben. Zal hij een productie/omzet

Nadere informatie

Case study 1: Contributiemarge

Case study 1: Contributiemarge Case study 1: Contributiemarge 1) Wat vind je van de manier van berekenen van de kostprijs per eenheid door de financiële directeur. Wat vind je goed, wat mindergoed? Hoe zou je het eventueel anders doen

Nadere informatie

Aurington. Administratie en Advies

Aurington. Administratie en Advies Aurington Administratie en Advies Let op de houdbaarheidsdatum! Mei 5 Pincode 6 7 8 Boetes Dit jaar Deze maand De balans Tandorine B.V. Debet Activa Bezittingen Wat heb ik? Credit Passiva Vermogen Hoe

Nadere informatie

Sturen op rendement en cashflow

Sturen op rendement en cashflow Sturen op rendement en cashflow Jacques Adriaansen VKL Jaarcongres 2004 04 november 2004 Jacques Adriaansen Sturen op rendement en cashflow Van strategie naar bedrijfsvoering Optimalisatie (kosten versus

Nadere informatie

Opgave 2 a. Met welke formule berekenen we de integrale kostprijs? b. Hoe noemen we integrale kostprijsberekening ook wel?

Opgave 2 a. Met welke formule berekenen we de integrale kostprijs? b. Hoe noemen we integrale kostprijsberekening ook wel? Opgaven paragraaf 1.9.1 en 1.9.2 a. Wat wordt verstaan onder direct costing? b. Hoe wordt direct costing ook wel genoemd? c. Wat is de essentie waarom een onderneming kiest voor direct costing? a. Met

Nadere informatie

CONSTANT ONDERHANDEN WERK ZORGT VOOR STABIELE DOORLOOPTIJDEN

CONSTANT ONDERHANDEN WERK ZORGT VOOR STABIELE DOORLOOPTIJDEN CONSTANT ONDERHANDEN WERK ZORGT VOOR STABIELE DOORLOOPTIJDEN Klanten verwachten tegenwoordig een grotere leverbetrouwbaarheid, tegen lagere kosten, met betere kwaliteit en dat allemaal tegelijk. Diegenen

Nadere informatie

Uitwerkingen hoofdstuk 4 Kostenindelingen en kostprijs

Uitwerkingen hoofdstuk 4 Kostenindelingen en kostprijs Uitwerkingen hoofdstuk 4 Kostenindelingen en kostprijs Opgave 4-2 Er is hier sprake van een onderneming die een bepaald type koffieautomaat produceert. Op grond van dit gegeven zal bepaald moeten worden

Nadere informatie

Kostprijssystemen B1040 1. C. Siau

Kostprijssystemen B1040 1. C. Siau Kostprijssystemen B1040 1 Kostprijssystemen C. Siau 1. Proces versus job-ordersystemen B1040 3 2. Rapportering in de procesindustrie B1040 4 2.1. Boekhoudkundige aspecten B1040 5 2.2. Bepaling van de kosten

Nadere informatie

Bij het na-calculatorische budget bepalen we achteraf wat de kosten hadden mogen zijn op basis van de werkelijke productie/afzet.

Bij het na-calculatorische budget bepalen we achteraf wat de kosten hadden mogen zijn op basis van de werkelijke productie/afzet. www.jooplengkeek.nl Nacalculatie bij homogene productie Berekening van het bedrijfsresultaat Bij het na-calculatorische budget bepalen we achteraf wat de kosten hadden mogen zijn op basis van de werkelijke

Nadere informatie

Break-Even Analyse. Vaste Kosten Variabele Kosten DE EXTRACOMPTABELE KOSTENCALCULATIE

Break-Even Analyse. Vaste Kosten Variabele Kosten DE EXTRACOMPTABELE KOSTENCALCULATIE Vaste Kosten Variabele Kosten f() = f() Directe kosten Indirecte kosten rechtstreeks toewijsbaar niet-rechtstreeks toewijsbaar DE EXTRACOMPTABELE KOSTENCALCULATIE Gedurende de boekingsperiode worden alle

Nadere informatie

Beginner. Beginner. Beginner

Beginner. Beginner. Beginner Beginner Nummer 1 Beginner Nummer 2 Beginner Antwoordmodel Antwoordmodel Antwoordmodel Nummer 3 2014: uitgave 0/kosten 30 Afschrijving De waardevermindering van de auto (een onderdeel van de vaste activa)

Nadere informatie

Inleiding Logistiek, Hoofdstuk 2 13 april 2007

Inleiding Logistiek, Hoofdstuk 2 13 april 2007 Comptenties Inleiding Logistiek Hoofdstuk 2 Logistieke concepten Na het bestuderen van dit hoofdstuk kun je vertellen wat: een regelkring is; het doel is van logistiek; wat Value-Added Partnership inhoudt;

Nadere informatie

Inkoopprijs 100% + marge 10% = verkoopprijs 110% Stel de inkoopprijs bedraagt 800 en de winstmarge 10% van de

Inkoopprijs 100% + marge 10% = verkoopprijs 110% Stel de inkoopprijs bedraagt 800 en de winstmarge 10% van de Marge berekeningen Inkoopprijs + marge = verkoopprijs Een voorbeeld marge van de inkoopprijs Inkoopprijs 100% + marge 10% = verkoopprijs 110% marge van de verkoopprijs Inkoopprijs 90% + marge 10% = verkoopprijs

Nadere informatie

Bedrijfseconomische Aspecten Examennummer: 71533 Datum: 14 april 2012 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur

Bedrijfseconomische Aspecten Examennummer: 71533 Datum: 14 april 2012 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Bedrijfseconomische Aspecten Examennummer: 71533 Datum: 14 april 2012 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Dit examen bestaat uit 8 pagina s. De opbouw van het examen is als volgt: - 30 meerkeuzevragen (maximaal

Nadere informatie

Dit oefenexamen bestaat uit 22 vragen. De opbouw en het aantal vragen komt overeen met het online examen.

Dit oefenexamen bestaat uit 22 vragen. De opbouw en het aantal vragen komt overeen met het online examen. PDB KOSTENCALCULATIE 4 OEFENEXAMEN 3 Dit oefenexamen bestaat uit 22 vragen. De opbouw en het aantal vragen komt overeen met het online examen. Het aantal te behalen punten is 38. Bij elke vraag staat aangegeven

Nadere informatie

1. Leg uit dat het sparen door gezinnen een voorbeeld is van ruilen in de tijd. 2. Leg uit waarom investeren door bedrijven als ruilen over de tijd beschouwd kan worden. 3. Wat is intertemporele substitutie?

Nadere informatie

Ruilen over de tijd (havo)

Ruilen over de tijd (havo) 1. Leg uit dat het sparen door gezinnen een voorbeeld is van ruilen in de tijd. 2. Leg uit waarom investeren door bedrijven als ruilen over de tijd beschouwd kan worden. 3. Wat is intertemporele substitutie?

Nadere informatie

De JetStar bestaat uit een reeks onderdelen die in de onderneming JetFun bvba worden geproduceerd.

De JetStar bestaat uit een reeks onderdelen die in de onderneming JetFun bvba worden geproduceerd. De onderneming JetFun bvba produceert één type jetski, de JetStar. De JetStar bestaat uit een motor die de jetski aandrijft. De motor is een Kawasaki 23 pk die wordt aangekocht. De JetStar bestaat uit

Nadere informatie

1.9.2 Verschil tussen direct costing en integrale kostencalculatie

1.9.2 Verschil tussen direct costing en integrale kostencalculatie 1.9 Direct costing 1.9.1 Direct costing en variabele-kostencalaculatie Direct costing (D.C.) of wel variabele kostencalculatie is de methode van kostencalculatie waarbij alleen de variabele kosten als

Nadere informatie

Management & Organisatie VWO 5 Hoofdstuk 27 t/m 30. 15 juni 2009 proeftoets 100 minuten. In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing.

Management & Organisatie VWO 5 Hoofdstuk 27 t/m 30. 15 juni 2009 proeftoets 100 minuten. In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing. Management & Organisatie VWO 5 Hoofdstuk 27 t/m 30 15 juni 2009 proeftoets 100 minuten Opgave 1 In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing. Firma Balans produceert uitsluitend twee typen weegschalen,

Nadere informatie

Financieel economisch management Examennummer: 11344 Datum: 21 november 2009 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur

Financieel economisch management Examennummer: 11344 Datum: 21 november 2009 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Financieel economisch management Examennummer: 11344 Datum: 21 november 2009 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Dit examen bestaat uit 5 pagina s. De opbouw van het examen is als volgt: - een case met 12 open

Nadere informatie

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 26 mei 13.30 16.30 uur

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 26 mei 13.30 16.30 uur Economische wetenschappen 1 en recht Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 26 mei 13.30 16.30 uur 19 99 Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven

Nadere informatie

PRAKTIJKDIPLOMA BOEKHOUDEN FINANCIAL & COST ACCOUNTING UITWERKINGEN 16 EN 17 JUNI 2009

PRAKTIJKDIPLOMA BOEKHOUDEN FINANCIAL & COST ACCOUNTING UITWERKINGEN 16 EN 17 JUNI 2009 PRAKTIJKDIPLOMA BOEKHOUDEN FINANCIAL & COST ACCOUNTING UITWERKINGEN 16 EN 17 JUNI 2009 FINANCIËLE ADMINISTRATIE COPERNICUS BV 1. 710 Inkopen 73.650,- 160 Te verrekenen omzetbelasting 13.993,50 Aan 130

Nadere informatie

www.jooplengkeek.nl Kostensoorten

www.jooplengkeek.nl Kostensoorten www.jooplengkeek.nl Kostensoorten Grondstoffen Arbeid Overige variabele kosten Duurzame productiemiddelen Grond Diensten van derden Belastingen Financiering 1 Kostensoorten Financiering Financieringskosten

Nadere informatie

HET BEREKENEN VAN VERANTWOORDE VERKOOPPRIJZEN VOOR BANKETGEBAK

HET BEREKENEN VAN VERANTWOORDE VERKOOPPRIJZEN VOOR BANKETGEBAK HET BEREKENEN VAN VERANTWOORDE VERKOOPPRIJZEN VOOR BANKETGEBAK Voorstelling van het op regionaal vlak aanvaarde systeem van verkoopprijsberekening. Praktische uitleg van het manuele systeem. 1 Inhoudstabel

Nadere informatie

1 De bepaling van de optimale productiegrootte

1 De bepaling van de optimale productiegrootte 1 De bepaling van de optimale productiegrootte Voor wat zorgen de bedrijven en welk probleem treed zich op? De bedrijven zorgen voor het produceren van goederen en diensten. Er treed een keuzeprobleem

Nadere informatie

Eindexamen m&o havo 2007-I

Eindexamen m&o havo 2007-I Beoordelingsmodel Opgave 1 1 maximumscore 1 Bij huurkoop loopt Witgoed minder risico omdat bij huurkoop Witgoed eigenaar blijft van de verkochte goederen tot de laatste termijnbetaling voldaan is. (Indien

Nadere informatie

TA3290 Life-Cycle Modeling and Economic Evaluation 2009-2010

TA3290 Life-Cycle Modeling and Economic Evaluation 2009-2010 TA3290 Life-Cycle Modeling and Economic Evaluation 2009-2010 CiTG, minor Mining and Resource Engineering Economie college 1: Grip op Geldstromen Dr.ir. Gerard P.J. Dijkema Energy & Industry Group December

Nadere informatie

FINANCIEEL PLAN. M1B Bram Niessink Yasemin Kleijne Charissa Schermer Sophie Vermeulen Bobby Vonk Romana Buitendijk 1

FINANCIEEL PLAN. M1B Bram Niessink Yasemin Kleijne Charissa Schermer Sophie Vermeulen Bobby Vonk Romana Buitendijk 1 FINANCIEEL PLAN M1B Bram Niessink Yasemin Kleijne Charissa Schermer Sophie Vermeulen Bobby Vonk Romana Buitendijk 1 MANAGEMENT SUMMARY Moleskine heeft als voornaamste doel simpele maar moderne mannenmode

Nadere informatie

Deze aanwijzingen goed lezen voor u met uw examen start

Deze aanwijzingen goed lezen voor u met uw examen start Examen : Professional Controller 2 Vak : Accounting 2 Datum : 22 juni 2015 Examen PC 2 Accounting 2 Instructieblad Tijd : 13.30-15.00 uur Deze aanwijzingen goed lezen voor u met uw examen start Aanwijzingen:

Nadere informatie

Examen HAVO. Wiskunde A1,2 (nieuwe stijl)

Examen HAVO. Wiskunde A1,2 (nieuwe stijl) Wiskunde A1,2 (nieuwe stijl) Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Vrijdag 23 mei 13.30-16.30 uur 20 03 Voor dit examen zijn maximaal 84 punten te behalen; het examen bestaat uit 21

Nadere informatie

Bedrijfseconomie samenvatting H1 Les 1

Bedrijfseconomie samenvatting H1 Les 1 Bedrijfseconomie samenvatting H1 Les 1 Onderwerp Integrale kostprijsmethode variabele kostencalculatie BEP Literatuur Bestuderen 6.1 t/m 6.5 BEP bij 1 product Maken opg. 6.8 en 6.11 theorie verkooplenanalyse

Nadere informatie

Beoordeling van investeringsvoorstellen

Beoordeling van investeringsvoorstellen Beoordeling van investeringsvoorstellen C2010 1 Beoordeling van investeringsvoorstellen Ir. drs. M. M. J. Latten 1. Inleiding C2010 3 2. De onderneming C2010 3 3. Investeringen G2010 3 4. Selectiecriteria

Nadere informatie

Management accounting en controle

Management accounting en controle 3de bach TEW Management accounting en controle Jorissen Q uickprinter Koningstraat 13 2000 Antwerpen www.quickprinter.be 175 3.00 EUR Boek: Cost Accounting 1 Hoofdstuk 2 Kostenbegrippen en kostprijscomponenten

Nadere informatie

Erasmus Universiteit Rotterdam

Erasmus Universiteit Rotterdam Erasmus Universiteit Rotterdam Faculteit Bedrijfskunde Vakgroep Financieel Management Examennummer: Naam: Handtekening: Management Accounting basisdoctoraal Maandag 16 augustus 2004 9:30 uur - 12:30 uur

Nadere informatie

Bedrijfseconomische aspecten Examennummer: 91401 Datum: 28 juni 2014 Tijd: 10:00 uur - 11:30 uur

Bedrijfseconomische aspecten Examennummer: 91401 Datum: 28 juni 2014 Tijd: 10:00 uur - 11:30 uur Bedrijfseconomische aspecten Examennummer: 91401 Datum: 28 juni 2014 Tijd: 10:00 uur - 11:30 uur Dit examen bestaat uit 6 pagina s. De opbouw van het examen is als volgt: - 3 cases met in totaal 15 open

Nadere informatie

Bestellen Omdat er nog vaak vragen zijn over de levertijd en bestelprocedure, zullen we deze hier uiteenzetten:

Bestellen Omdat er nog vaak vragen zijn over de levertijd en bestelprocedure, zullen we deze hier uiteenzetten: Voorwoord Dit is het overzicht van de studiestof Supply Chain Operations. Het betreft hier een overzicht van de verplichte literatuur. Hoofdstuk A tot en met E bestaat uit de verplichte literatuur van

Nadere informatie

Module 4 Inzicht in cijfers

Module 4 Inzicht in cijfers Geleerd in vorige presentaties Module 4 Inzicht in cijfers 1. Balans in detail 2. Kengetallen Les 4. Vergelijk je resultaten op 4 manieren + maak goede investeringsbeslissingen Les 4 Vergelijk je resultaten

Nadere informatie

Eindexamen wiskunde a 1-2 havo 2003 - I

Eindexamen wiskunde a 1-2 havo 2003 - I Eindexamen wiskunde a 1-2 havo 2003 - I Duikeend Op het IJsselmeer overwinteren grote groepen duikeenden. Ze leven van mosselen die daar veel op de bodem voorkomen. Duikeenden slikken hun mosselen met

Nadere informatie

OVER OMZET, KOSTEN EN WINST

OVER OMZET, KOSTEN EN WINST OVER OMZET, KOSTEN EN WINST De Totale Winst (TW) van bedrijven vindt men door van de Totale Opbrengsten (TO), de Totale Kosten (TK) af te halen. Daarvoor moeten we eerst naar de opbrengstenkant van het

Nadere informatie

Hoofdstuk 14: Datum & Tijdfuncties

Hoofdstuk 14: Datum & Tijdfuncties Hoofdstuk 14: Datum & Tijdfuncties 14.0 Inleiding Twee van de meest voorkomende en belangrijke velden in databases, logboeken, projectmanagement bestanden etc. zijn datums en tijden. Excel kan deze datums/tijden

Nadere informatie

Bedrijfseconomische aspecten Examennummer: 73079 Datum: 29 maart 2014 Tijd: 10:00 uur - 11:30 uur

Bedrijfseconomische aspecten Examennummer: 73079 Datum: 29 maart 2014 Tijd: 10:00 uur - 11:30 uur Bedrijfseconomische aspecten Examennummer: 73079 Datum: 29 maart 2014 Tijd: 10:00 uur - 11:30 uur Dit examen bestaat uit 5 pagina s. De opbouw van het examen is als volgt: - 10 open vragen (maximaal 70

Nadere informatie

Werkkapitaal, Equity cashflow, Entity cashflow en Discretionary Cashflow

Werkkapitaal, Equity cashflow, Entity cashflow en Discretionary Cashflow Werkkapitaal, Equity cashflow, Entity cashflow en Discretionary Cashflow Er is al heel wat gezegd en geschreven over het onderwerp Cash Flows. Wat ons blijft verbazen is hoe onvolledig deze publicaties

Nadere informatie

7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek. Auteur Remco Kaashoek

7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek. Auteur Remco Kaashoek 7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek Auteur Remco Kaashoek De dynamiek op de koopwoningmarkt is tussen 2007 en 2011 afgenomen, terwijl die op de markt voor huurwoningen licht is gestegen. Het aantal

Nadere informatie

Training zorgpaden en logistiek uitwerking doorstroom oefening

Training zorgpaden en logistiek uitwerking doorstroom oefening Training zorgpaden en logistiek uitwerking doorstroom oefening Zorglogistieke oefening: Van Fiches naar Cliënten Tijdens de trainingen zorgpaden en zorglogistiek hebben we een simulatieoefening gespeeld

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 Management accounting: plaatsbepaling en ontwikkeling

Hoofdstuk 1 Management accounting: plaatsbepaling en ontwikkeling Hoofdstuk 1 Management accounting: plaatsbepaling en ontwikkeling Meerkeuzevraag 1.8 Eigen vermogen 31 december 220.000 Eigen vermogen 1 januari 250.000 -- Vermogenstoename 30.000 Onttrekkingen 70.000

Nadere informatie

Vraag 1 Toetsterm 2.5 - Beheersingsniveau: K - Aantal punten: 1 Wat is de juiste omschrijving van het begrip technische voorraad?

Vraag 1 Toetsterm 2.5 - Beheersingsniveau: K - Aantal punten: 1 Wat is de juiste omschrijving van het begrip technische voorraad? Kostencalculatie Correctiemodel Vraag 1 Toetsterm 2.5 - Beheersingsniveau: K - Aantal punten: 1 Wat is de juiste omschrijving van het begrip technische voorraad? De technische voorraad a is de economische

Nadere informatie

Module 1 Maak een plan

Module 1 Maak een plan Geleerd in vorige presentatie Module 1 Maak een plan Les 2. Creëer rust en vertrouwen met een goed financieel plan Falen a.g.v. slechte financiële planning Business Plan op 1 A4 van visie naar actie O.G.S.M.

Nadere informatie

E-Newsletter Een Econocom newsletter met focus op leasing

E-Newsletter Een Econocom newsletter met focus op leasing in dit nummer Een Econocom newsletter met focus op leasing Nr 2 Operationele lease is altijd dan zelf kopen Een Econocom newsletter met focus op leasing In dit nummer Nr 2 sluiten 03 Inleiding 04 Verborgen

Nadere informatie

Cursus Bedrijfseconomie 2

Cursus Bedrijfseconomie 2 Cursus Bedrijfseconomie 2 IBK2BEC20 1 Programma Kostenverbijzondering (Hfdst. 8) Verdeling indirecte kosten Vijf methoden (ABC volgende week) Opgaven deel 8.2 t/m 8.10 2 1 Kostenverbijzondering de primitieve

Nadere informatie

VEILIGHEIDSVOORRADEN BEREKENEN

VEILIGHEIDSVOORRADEN BEREKENEN VEILIGHEIDSVOORRADEN BEREKENEN 4 Soorten berekeningen 12 AUGUSTUS 2013 IR. PAUL DURLINGER Durlinger Consultancy Management Summary In dit paper worden vier methoden behandeld om veiligheidsvoorraden te

Nadere informatie

1. Lees de vragen goed door; soms geeft een enkel woordje al aan welke richting je op moet.

1. Lees de vragen goed door; soms geeft een enkel woordje al aan welke richting je op moet. AANVULLENDE SPECIFIEKE TIPS ECONOMIE VWO 2007 1. Lees de vragen goed door; soms geeft een enkel woordje al aan welke richting je op moet. : Leg uit dat loonmatiging in een open economie kan leiden tot

Nadere informatie

FISCALE TIPS & BLUNDERS. 2016 1e druk Copyright Finovion

FISCALE TIPS & BLUNDERS. 2016 1e druk Copyright Finovion FISCALE TIPS & BLUNDERS 2016 1e druk Copyright Finovion Wij heten u van harte welkom. WELKOM Dit handzame boekje met financiële blunders en fiscale tips ontvangt u van Finovion. Wij zijn een ondernemend

Nadere informatie

Correctievoorschrift HAVO

Correctievoorschrift HAVO Correctievoorschrift HAVO 2007 tijdvak 1 management & organisatie Het correctievoorschrift bestaat uit: 1 Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden

Nadere informatie

Modal shift en de rule of half in de kosten-batenanalyse

Modal shift en de rule of half in de kosten-batenanalyse Modal shift en de rule of half in de kosten-batenanalyse Sytze Rienstra en Jan van Donkelaar, 15 januari 2010 Er is de laatste tijd bij de beoordeling van projecten voor de binnenvaart veel discussie over

Nadere informatie

Samenvatting. Beginselen van Productie. en Logistiek Management

Samenvatting. Beginselen van Productie. en Logistiek Management Samenvatting Beginselen van Productie en Logistiek Management Pieter-Jan Smets 5 maart 2015 Inhoudsopgave I Voorraadbeheer 4 1 Inleiding 4 1.1 Globalisering........................................... 4

Nadere informatie

Snelheidscontroles en boetes

Snelheidscontroles en boetes Snelheidscontroles en boetes De politie controleert de snelheden van auto s op snelwegen op verschillende manieren. Een betrekkelijk nieuwe manier is de zogeheten trajectcontrole. Met een camera wordt

Nadere informatie

VERSCHILLENDE TARIEVEN VOOR MEER WINST

VERSCHILLENDE TARIEVEN VOOR MEER WINST VERSCHILLENDE TARIEVEN VOOR MEER WINST - LEERLING SuccesformulesVoorkant_Opmaak 1 06-10-14 10:08 Pagina 1 VERSCHILLENDE TARIEVEN VOOR MEER WINST 1 anigap 80:01 41-01-60 1 kaampo_tnakroovselumrofseccus

Nadere informatie

Uitwerking opgaven Brugboek 19.3, 19.5, 19.6 t/m 19.20 en 19.22

Uitwerking opgaven Brugboek 19.3, 19.5, 19.6 t/m 19.20 en 19.22 Uitwerking opgaven Brugboek 19.3, 19.5, 19.6 t/m 19.20 en 19.22 T/m 19.12 zijn activiteitskengetallen. Vanaf 19.13 Rentabiliteitskengetallen Opgave 19.3 A. Bereken de gemiddelde voorraad over 2013 Q1 1-1

Nadere informatie

Eindexamen m&o vwo 2005-I

Eindexamen m&o vwo 2005-I 4 Beoordelingsmodel Opgave 1 1 volgens grafiek: 10% voor computers en 5% voor software 0,15 54 = 8,1 miljard 2 aan de verzadigingsfase gaat de volwassenfase (rijpheidsfase) vooraf, de neergangsfase (eindfase)

Nadere informatie

2015 Nederlandse Associatie voor Examinering Financiering niveau 5 1 / 12

2015 Nederlandse Associatie voor Examinering Financiering niveau 5 1 / 12 Financiering niveau 5 Correctiemodel voorbeeldexamen 2015 Nederlandse Associatie voor Examinering Financiering niveau 5 1 / 12 Vraag 1 Toetsterm 6.4 - Beheersingsniveau: K - Aantal punten: 1 Voor welke

Nadere informatie

TOETS 1 - Basiskennis Calculatie (BKC)

TOETS 1 - Basiskennis Calculatie (BKC) TOETS 1 - Basiskennis Calculatie (BKC) Het maximaal aantal te behalen punten voor deze toets is 90. Bij elke vraag of opdracht staat aangegeven hoeveel punten u daarvoor kunt halen. De beschikbare examentijd

Nadere informatie

De 17 principes van lean working

De 17 principes van lean working De 17 principes van lean working Lean working kan samengevat worden in 17 basis principes. De totale aanpak is hieruit opgebouwd. Het kennen en beheersen van de principes is belangrijk voor de continu

Nadere informatie

Regels voor activa ; Waarderingsgrondslagen

Regels voor activa ; Waarderingsgrondslagen www.jooplengkeek.nl Regels voor activa ; Waarderingsgrondslagen De waarderingsgrondslag is de wijze waarop de activa (bezit) wordt gewaardeerd in de administratie (boekhouding, balans). Voor welke prijs?

Nadere informatie

Bedrijfseconomische aspecten Examennummer: 19639 Datum: 26 maart 2011 Tijd: 12:30 uur - 14:00 uur

Bedrijfseconomische aspecten Examennummer: 19639 Datum: 26 maart 2011 Tijd: 12:30 uur - 14:00 uur Bedrijfseconomische aspecten Examennummer: 19639 Datum: 26 maart 2011 Tijd: 12:30 uur - 14:00 uur Dit examen bestaat uit 5 pagina s. De opbouw van het examen is als volgt: - 15 open vragen (maximaal 50

Nadere informatie

WE KUKELEN DE AFGROND IN

WE KUKELEN DE AFGROND IN Fietsers komen de pont af bij steiger De Ruyterkade, februari 1951 Foto Ben van Meerendonk/Algemeen Hollands Fotopersbureau, collectie IISG, Amsterdam Heeft u wel eens van EROEI gehoord? De meeste mensen

Nadere informatie

Projectgestuurd. Noodzaak van organiseren

Projectgestuurd. Noodzaak van organiseren Projectgestuurd Noodzaak van organiseren Waar gaat het om? Projectgestuurd werken betekent vaak dynamiek en vraagt dus om organisatie. Inzicht is daarbij het sleutelwoord. Om te beginnen is het belangrijk

Nadere informatie

INHOUD DEEL 1. BASISBEGRIPPEN VAN KOSTPRIJSCALCULATIE 1

INHOUD DEEL 1. BASISBEGRIPPEN VAN KOSTPRIJSCALCULATIE 1 Voorwoord Lijst van tabellen Lijst van figuren v xxi xxvii DEEL 1. BASISBEGRIPPEN VAN KOSTPRIJSCALCULATIE 1 HOOFDSTUK 1. De techniek van kostprijscalculatie 3 1. Inleiding 3 2. Probleemstelling bij kostencalculatie:

Nadere informatie

Waarom gaan we investeren We verwachten winst te maken! Alleen rekening houden met toekomstige ontvangsten en uitgaven.

Waarom gaan we investeren We verwachten winst te maken! Alleen rekening houden met toekomstige ontvangsten en uitgaven. www.jooplengkeek.nl Investeringsselectie Waarom gaan we investeren We verwachten winst te maken! Alleen rekening houden met toekomstige ontvangsten en uitgaven. belangrijk Calculaties voor beslissingen

Nadere informatie

Heterogene productie (meerdere producten) De directe kosten hebben een rechtstreeks verband met de productie/verkoop van een product.

Heterogene productie (meerdere producten) De directe kosten hebben een rechtstreeks verband met de productie/verkoop van een product. www.jooplengkeek.nl Heterogene productie (meerdere producten) Primitieve opslagmethode We splitsen de kosten in: Directe kosten Indirecte kosten belangrijk De directe kosten hebben een rechtstreeks verband

Nadere informatie

Lean Labs. Benjamin Kemper (b.p.h.kemper@uva.nl) Six Sigma, Lean, en innovatie. Consultant en trainer IBIS UvA

Lean Labs. Benjamin Kemper (b.p.h.kemper@uva.nl) Six Sigma, Lean, en innovatie. Consultant en trainer IBIS UvA Lean Labs Six Sigma, Lean, en innovatie Benjamin Kemper (b.p.h.kemper@uva.nl) Consultant en trainer IBIS UvA Onderzoeker Kwantitatieve Economie Universiteit van Amsterdam Instituut voor Bedrijfs- en Industriële

Nadere informatie

Eigen vermogen Geplaats aandelenkapitaal Agioreserve Herwaarderingsreserve Wettelijke en statutaire reserves Ingehouden winst uit de voorgaande jaren

Eigen vermogen Geplaats aandelenkapitaal Agioreserve Herwaarderingsreserve Wettelijke en statutaire reserves Ingehouden winst uit de voorgaande jaren www.jooplengkeek.nl Regels voor Passiva Eigen vermogen Geplaats aandelenkapitaal Agioreserve Herwaarderingsreserve Wettelijke en statutaire reserves Ingehouden winst uit de voorgaande jaren www.jooplengkeek.nl

Nadere informatie

Whitepaper. Outsourcing. Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6. www.nobeloutsourcing.nl

Whitepaper. Outsourcing. Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6. www.nobeloutsourcing.nl Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6 Inhoud Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 3 Relatie tussen ICT en 3 Outsourcen ICT: Wat? 3 Cloud Services 3 Service Level Agreement 3 Software

Nadere informatie

Stél... de uitvoering gaat voor 99% goed...

Stél... de uitvoering gaat voor 99% goed... BLOK 4: VINGER AAN DE POLS EN VERBETEREN Hoe maak je de sprong van goed naar geweldig? Effectief leiding geven aan verandering. Hoe de zwakste schakel uiteindelijk alles bepaalt. Uitvoering Stél... de

Nadere informatie

2 Kostprijsberekening en opslagmethode

2 Kostprijsberekening en opslagmethode 2 Kostprijsberekening en opslagmethode 2.1 Inleiding In het Basisboek Bedrijfseconomie hebben we al uitgebreid stilgestaan bij het bepalen van de kostprijs. We hebben kennisgemaakt met directe en indirecte

Nadere informatie

Module 7 Antwoorden. Experimenteel lesprogramma nieuwe economie

Module 7 Antwoorden. Experimenteel lesprogramma nieuwe economie Module 7 Antwoorden Experimenteel lesprogramma nieuwe economie Verantwoording 2010, Stichting leerplanontwikkeling (SLO), Enschede Het auteursrecht op de modules voor Economie berust bij SLO. Voor deze

Nadere informatie

TomTom WEBFLEET 2.12. Contents. Let s drive business TM. Release-informatie wederverkopers 2011-04-12

TomTom WEBFLEET 2.12. Contents. Let s drive business TM. Release-informatie wederverkopers 2011-04-12 TomTom WEBFLEET 2.12 Release-informatie wederverkopers 2011-04-12 Contents OptiDrive TM -indicatoren en hun trends in de bestuurderslijst 2 Gedetailleerde informatie over OptiDrive TM -indicatoren 3 Configuratie

Nadere informatie

M&O VWO 2011/2012. www.lyceo.nl

M&O VWO 2011/2012. www.lyceo.nl Hoofdstuk 2: Prijsberekening i M&O VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Overzicht H2: Prijsberekening Management & Organisatie Centraal Examen (CE) 1. Rechtsvormen 2. Prijsberekening 3. Resultaten 4. Balans 5. Liquiditeitsbegroting

Nadere informatie

Oefenvragen Ondernemerskunde B - Financieel management & bedrijfscalculaties

Oefenvragen Ondernemerskunde B - Financieel management & bedrijfscalculaties Oefenvragen Ondernemerskunde B - Financieel management & bedrijfscalculaties 1. Waarom bent u als ondernemer verplicht om van elke financiële handeling een bewijsstuk te hebben? A. Op deze wijze kunt u

Nadere informatie

Eindexamen vmbo gl/tl economie 2011 - II

Eindexamen vmbo gl/tl economie 2011 - II Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt 1 scorepunt toegekend. MINpunten 1 maximumscore 1 2 / 6 x 100 % = 33,3% 2 maximumscore 1 Voorbeeld van een juiste reden: Klantenbinding:

Nadere informatie

Syllabus. Leerdoelen voor de European Business Competence* Licence, EBC*L Niveau A

Syllabus. Leerdoelen voor de European Business Competence* Licence, EBC*L Niveau A Syllabus en voor de European Business Competence* Licence, EBC*L Niveau A Modules: Bedrijfsdoelstellingen & kengetallen Financiële administratie Kosten & prijzen Bedrijfsvorm & wetgeving EBC*L International,

Nadere informatie

Eindexamen wiskunde A 1-2 havo 2009 - I

Eindexamen wiskunde A 1-2 havo 2009 - I Autobanden Er bestaan veel verschillende merken autobanden en per merk zijn er banden in allerlei soorten en maten. De diameter van de band hangt af van de diameter van de velg en de hoogte van de band.

Nadere informatie

Casenso. Optimaliseer Uw Bedrijf. Casenso Consultancy

Casenso. Optimaliseer Uw Bedrijf. Casenso Consultancy Casenso Optimaliseer Uw Bedrijf Casenso Consultancy Internet : E-mail : office@casenso.nl Telefoon : +31 (0)24 322 0872 : Engels of Nederlands Consultancy Alle organisaties (bedrijven, non-profit, overheid)

Nadere informatie

OWE: Slim meten = verbeteren

OWE: Slim meten = verbeteren Trefwoorden Overall Work Efficiency Personeelseffectiviteit Verbeterpotentieel Auteur Danielle Quarles van Ufford OWE: Slim meten = verbeteren De Overall Work Efficiency-methode (OWE) is gebaseerd op de

Nadere informatie

Kaarten module 4 derde klas

Kaarten module 4 derde klas 1. Uit welke twee onderdelen bestaan de totale kosten? 2. Geef 2 voorbeelden van variabele kosten. 3. Geef 2 voorbeelden van vaste (of constante) kosten. 4. Waar is de totale winst gelijk aan? 5. Geef

Nadere informatie

Examen HAVO. Wiskunde A1,2 (nieuwe stijl)

Examen HAVO. Wiskunde A1,2 (nieuwe stijl) Wiskunde A1,2 (nieuwe stijl) Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Donderdag 23 mei 13.30 16.30 uur 20 02 Voor dit examen zijn maximaal 90 punten te behalen; het examen bestaat uit

Nadere informatie

datum: tijd: docenten:

datum: tijd: docenten: EV1VS3FEOl EN FN3VS3FEOl 17.45-13.45 10 DECEMBER 2 TENTAMEN Externe Verslaggeving EV1VS3FE01 en FN3VS3FEO1 datum: tijd: docenten: Maandag 10 december 11.45 uur tot 13.45 uur BAN (P.J.C. van Baren) TOEGESTANE

Nadere informatie

Onderneming en omgeving - Economisch gereedschap

Onderneming en omgeving - Economisch gereedschap Onderneming en omgeving - Economisch gereedschap 1 Rekenen met procenten, basispunten en procentpunten... 1 2 Werken met indexcijfers... 3 3 Grafieken maken en lezen... 5 4a Tweedegraads functie: de parabool...

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores. Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend.

Vraag Antwoord Scores. Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. Patat: niet alleen de smaak verschilt 1 maximumscore 2 bij t Hoekje 1 uit de berekening moet blijken dat deze snackbar

Nadere informatie

Module 4 Inzicht in cijfers

Module 4 Inzicht in cijfers Geleerd in vorige presentaties Module 4 Inzicht in cijfers Les 3. Begrijp de balans en stuur op kengetallen 1. Winst- en verliesrekening 2. Balans 3. Kasstroomoverzicht 4. Winst en belasting Les 3 Maak

Nadere informatie

6.1 Beschouw de populatie die wordt beschreven door onderstaande kansverdeling.

6.1 Beschouw de populatie die wordt beschreven door onderstaande kansverdeling. Opgaven hoofdstuk 6 I Learning the Mechanics 6.1 Beschouw de populatie die wordt beschreven door onderstaande kansverdeling. De random variabele x wordt tweemaal waargenomen. Ga na dat, indien de waarnemingen

Nadere informatie

Tijdens het spelen van deze Business Game zet je samen met andere leerlingen een eigen onderneming op, en stippelen jullie een strategie uit.

Tijdens het spelen van deze Business Game zet je samen met andere leerlingen een eigen onderneming op, en stippelen jullie een strategie uit. VECON Business Game Leerlinghandleiding Spelregels De VECON BUSINESS GAME is een educatief spel, dat door docenten gebruikt wordt om jou in een realistische omgeving kennis te laten maken met het beheren

Nadere informatie

EINDELIJK AANDACHT VOOR HET MIDDEN- EN KLEINBEDRIJF!

EINDELIJK AANDACHT VOOR HET MIDDEN- EN KLEINBEDRIJF! EINDELIJK AANDACHT VOOR HET MIDDEN- EN KLEINBEDRIJF! WIE WIJ ZIJN De Jong Verpakking B.V. is in 1995 ontstaan doordat de zelfstandige ondernemer Henk de Jong vanuit zijn eigen tuinbouwbedrijf in de Hoeksche

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2004-II

Eindexamen economie 1 vwo 2004-II Opgave 1 Stoppen met roken!? In een land betalen rokers bij de aanschaf van tabaksproducten een flink bedrag aan indirecte belasting (tabaksbelasting)*. Dat vinden veel mensen terecht omdat de overheid

Nadere informatie

Financiële analyse. Les 3 Kengetallen. Opdracht voor volgende lesweek

Financiële analyse. Les 3 Kengetallen. Opdracht voor volgende lesweek Financiële analyse Les 3 Kengetallen Opdracht voor volgende lesweek 1. Ieder teamlid download de financiele gegevens en berekent voor zijn bedrijf uit elke categorie van kengetallen (liquiditeit, solvabiliteit,

Nadere informatie

Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën.

Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën. Beste leerling, Dit document bevat het examenverslag van het vak M&O vwo, eerste tijdvak (2014). In dit examenverslag proberen we zo goed mogelijk antwoord te geven op de volgende vraag: In hoeverre was

Nadere informatie

4 Daagse Lean Management Training 13-10-2010

4 Daagse Lean Management Training 13-10-2010 Leren Zien Robert van der Weerdt Accent Organisatie Advies 1 www.accentadvies.nl Agenda Lean als methode Leren zien Aantal technieken Filmpje Andere verbetermethoden Theory of Constraints (TOC) Six Sigma

Nadere informatie

Eindexamen economie vmbo gl/tl 2006 - II

Eindexamen economie vmbo gl/tl 2006 - II BEOORDELINGSMODEL Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. HET GROTE ONDERNEMERSSPEL 1 B 2 A 3 maximumscore 2 Voorbeeld van een juiste berekening: Loonkosten in twee jaar:

Nadere informatie

Crisis in de EU docentenhandleiding

Crisis in de EU docentenhandleiding Crisis in de EU docentenhandleiding In deze les vergelijken leerlingen de economische situatie van verschillende EU-leden met elkaar. Daarbij maken zij gebruik van de interactieve kaart en grafiek Economische

Nadere informatie

Het in kaart brengen van de Supply Chain. Customer Solutions

Het in kaart brengen van de Supply Chain. Customer Solutions Het in kaart brengen van de Supply Chain Customer Solutions Het in kaart brengen van de Supply Chain Werkt u aan het verbeteren van supply chain management in uw organisatie? Het in kaart brengen van uw

Nadere informatie