Het trainen van leesvloeiendheid. Patrick Snellings, Universiteit van Amsterdam, Rudolf Berlin Center voor leerproblemen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het trainen van leesvloeiendheid. Patrick Snellings, Universiteit van Amsterdam, Rudolf Berlin Center voor leerproblemen"

Transcriptie

1 Het trainen van leesvloeiendheid Patrick Snellings, Universiteit van Amsterdam, Rudolf Berlin Center voor leerproblemen

2 D. (8 jaar) Ik ga het niet doen, want ik kan het toch niet H. (7 jaar) Ben ik al bijna klaar? Ik ben nu echt heel erg leesmoe! Dit is wel een beetje lastig. Soms moet ik nadenken over wat er staat en dan zijn de letters al weg! Aldus B. (9 jaar).

3 Continuum van zorg zwakke lezers (25%) Intensieve begeleiding in de groep leerlingen met ernstige leesproblemen (8,8%) Individuele remedial teaching buiten de klas leerlingen met toenemende achterstand en didactische resistentie (3,6%) Gespecialiseerde behandeling bij dyslexie instituut

4 Indeling Lezing Rol snelheid in lezen: Simple view of reading Recent onderzoek: Mogelijke oorzaken snelheidsprobleem? Nu en de toekomst: adaptieve training voorbij het woordniveau

5 Snelheid: Simple view of reading Simple view of reading = Leesbegrip Leesbegrip = Decoderen * Taalbegrip

6 Taalbegrip Begrip zonder dat lezen nodig is Hoe woorden, zinnen en teksten worden begrepen Nodig: Semantisch en syntactisch bewustzijn Hoe gemeten?: luisterbegrip

7 Decoderen Decoderen: technisch lezen van losse woorden Vereist fonologisch bewustzijn en orthografische (spellings-) kennis Fonologisch bewustzijn: kunnen manipuleren van klanken Bijv. Klankdeletie vb: /kast/, zonder de /s/ => kat

8 Twee leesroutes (dual route theorie) Directe lexicale route Orthografische kennis: hond => Indirecte non lexicale route Decoderen en Verklanken =>/h/ + /o/ + /n/ + /t/ => /hont/ =>

9 Indirecte route: nodig voor pseudowoorden en nieuwe woorden

10 Snelheid binnen Simple view of reading Leesbegrip = Decoderen * Taalbegrip Snelheid en lezen: verbal efficiency theory (Perfetti, 1985) en beperkte cognitieve capaciteit, beperkt Werkgeheugen en Central executive) Snel Decoderen => cognitieve capaciteit kan ingezet worden voor leesbegrip op een hoger niveau

11 Snel decoderen Rol Fluency verandert op de basisschool (Silverman et al. 2012) Leesontwikkeling: beginnende lezers sterke samenhang decoderen en fluency/hogere klassen basisonderwijs fluency aparte vaardigheid Fluency speelt grotere rol dan accuratesse van decoderen Fluency heeft mediërende rol Accuratesse decoderen => Fluency => Leesbegrip

12 Indeling Lezing Rol snelheid in lezen: Simple view of reading Recent onderzoek: Waar zit het probleem? Nu en de toekomst: adaptieve training voorbij het woordniveau

13 Rol verklanken Gebeurt snel en bijna automatisch (Frost, 1998) Onderzoek bij stillezen: trillen de stembanden? Kunt u de /s/ en de /z/ zeggen?

14 Cross-modaal matchen https://www.youtube.com/watch?v=xld22ha_- VU

15 Cross-modaal matchen Cross modaal matchen is essentieel bij lezen Verloopt automatisch: woordlezen roept heel snel de klanken op (Zeguers et al., 2014) Lezen heeft effect op wat je hoort: in sommige situaties hoor je wat je ziet Interactie visueel en auditief: het helpt als de zanger minder duidelijk is (Eddie Vedder van Pearl Jam) Analoge interactie: als de /b/ wordt afgespeeld en je ziet /g/ dan denk je /d/ te horen (McGurk- MacDonald effect, 1976)

16 Cross-modaal matchen problematisch Na 4 jaar lezen tekenen dat letter-klank koppeling automatisch verloopt in de hersenen maar niet zoals volwassenen (Froyen et al., 2009) Zwakke 9 jarige lezers trager in het matchen van geschreven woorden, gesproken woorden en geschreven-gesproken woorden (Snellings, de Jong, van der Leij en Blok, in prep.)

17 Cross-modaal matchen problematisch Zwakke 9 jarige lezers dus overal trager in dan gemiddelde lezers: probleem kan visueel of auditief zijn Ook mogelijk dat vooral cross-modaal matchen een probleem is Zwakke lezers blijken trager cross-modaal dan unimodaal Cross-modaal matchen is niet een moeilijkere taak want: Gemiddelde lezers juist sneller cross-modaal dan unimodaal

18 Cross-modaal matchen problematisch Cross-modaal matchen is dus zelfs nog een probleem bij eenvoudige woorden op 9 jarige leeftijd Problemen zijn dus niet alleen het gevolg van problemen op het visuele of auditieve vlak

19 Cross-modaal matchen: leren dyslectici connecties minder goed? Vraag: is het leren van cross-modale connecties nog steeds problematisch na het aanvankelijk lezen Lastig te onderzoeken, ze kennen immers de Nederlandse taal al!

20 Cross-modaal matchen: leren dyslectici connecties minder goed? Letter-klank connecties als tussenliggende stap tussen fonologisch bewustzijn en snel decoderen Hoe leren dyslectici deze connecties en hoe snel kunnen ze de connecties gebruiken? Studie van Sebastian Aravena: kinderen leren een kunstmatige taal waarin letters uit het Hebreeuws gekoppeld worden aan klanken (Aravena, Snellings, Tijms, & van der Molen, 2013)

21 Leren Letter-klank connecties Leeftijd kinderen: dyslectici en 64 gemiddelde lezers Leren losse letter-klank connecties en regel: een korte klank /a/ wordt gevolgd door een enkele medeklinker, een lange klank /aa/ wordt gevolgd door een dubbele medeklinker, omgekeerd aan het Ned: bakken vs baken

22 Leren Letter-klank connecties Expliciete uitleg conditie vs. Impliciet associatief: veelvuldig aanbod in een computerprogramma vs combinatie van beiden Taken: lezen van losse letters en het lezen van woorden in het nieuwe schrift (3-minuten taak format)

23 Expliciete conditie

24 Impliciete conditie

25 Resultaten Expliciet en combinatie effectiever dan alleen associatief zowel voor losse klanken als lezen van woorden Dyslectici leerden connecties net zo goed maar meer fouten gedurende training Bij het lezen van woorden trager lezen door dyslectici ook na selectie van alleen kinderen die alle klanken kenden

26 Resultaten Deze resultaten hebben relevantie voor het lezen in het Nederlands: kinderen die meer profiteerden van de training waren ook betere lezers in het Nederlands Anders gezegd: sneller lezen in het nieuwe schrift hing samen met sneller lezen in het Nederlands

27 Conclusie De snelheid waarmee letter klank koppelingen geleerd worden en toegepast kunnen worden lijkt gerelateerd aan leesvloeiendheid en is mogelijk een onderliggende factor die medieert tussen fonologische kennis en leessnelheid In een vervolgstudie (Aravena et al., ingediend) bleek dat gebruik van letter klank connecties toegevoegde waarde heeft om leessnelheid te verklaren. Dit geldt ook als er rekening wordt gehouden met andere voorspellers (fonologie en RAN)

28 Meer dan een cross-modaal matchingsprobleem? Ja, niet alleen fonologische verwerking Trage woordherkenning: algemene traagheid, zwakke fonologische verwerking of onzekerheid (Zeguers et al., 2011)?

29 Indeling Lezing Rol snelheid in lezen: Simple view of reading Recent onderzoek: Waar zit het probleem? Nu en de toekomst: adaptieve training voorbij het woordniveau

30 Interventies Focus op accuratesse en fonologisch deficiet: Effectief om accuratesse te verhogen Minder effectief om leessnelheid of begrip te verbeteren (Torgesen et al., 2001; Wolf & Katzir-Cohen, 2001) Studenten met dyslexie na intensieve training: geen accuratesse problemen maar nog steeds trage lezers (Breznitz & Berman, 2003; Callens, Tops, & Brysbaert, 2012)

31 Vlot lezen Vlot lezen voorbij het losse woord niveau Precieze en directe feedback op snelheid en accuratesse Adaptief Motiverend

32 Onderzoeksvragen Kan leessnelheid verhoogd worden van jonge dyslectici in een transparante taal? Kan training eigen tempo en snel tempo lezen verhogen? Kan tempo training begrip verhogen??

33 Reading Acceleration Program Kinderen krijgen de instructie zo goed en zo snel mogelijk te lezen Kinderen lezen zinnen op eigen tempo en beantwoorden mc vraag om begrip te meten Computer berekent het leestempo van het snelste goede antwoord Dit leestempo bepaalt met welk tempo letters 1 voor 1 verdwijnen in een blok nieuwe zinnen

34 Reading Acceleration Program Bij het vlotte leestempo wordt het leesbegrip gemeten Tijdens de training wordt het tempo hoger bij goede antwoorden maar trager als een begrips MC vraag fout is beantwoord Na de training wordt het eigen tempo, het vlotte leestempo en het leesbegrip voor en na de training gemeten

35 Versnellingstraining/Reading acceleration training (gebaseerd op Breznitz, 2006) Kinderen in de versnelde groep lezen zinnen versneld (verdwijnen als in Pacman) en beantwoorden MC vraag [De boeken liggen opgestapeld in de kast]

36 De boeken liggen opgestapeld in de kast] Hoe liggen de boeken? 1. naast elkaar 2. onder elkaar 3. voor elkaar 4. ben niet klaar met lezen

37 Resultaten (Snellings, van der Leij, de Jong, & Blok, 2009) Dyslectici kunnen net zo snel lezen met goed begrip als normale lezers tijdens training

38 Resultaten Effect op eigen tempo lezen? RD haalden pretest niveau NA children Eigen tempo en versneld beiden effectief: vooruitgang

39 Resultaten Kan training begrip verhogen tijdens versneld lezen? Versnelde training laat RD begrip behouden tijdens versneld lezen Eigen tempo training vermindert begrip bij RD tijdens versneld lezen

40 Zwakke lezers: Leesvlotheid training op woord-, zin- en tekstniveau: Herhaald lezen vs versneld lezen (Snellings en de Waard, 2013)

41 Vlotheidstraining Twee soorten training RALFI (Herhaald lezen) RAP (Versneld lezen) Testen (pre- posttests) op woord, zins- en tekstniveau Een minuut test: snelheid losse woorden lezen in lijst (standaard EMT en met Doelwoorden) RAP zinnen lezen eigen tempo en versneld lezen Leestempo tekstleessnelheid (standaard en met doelwoorden)

42 Doelwoorden Getrainde woorden RAP-programma zinnen opgenomen in RALFI training.

43 Fluency in reading and comprehension -Als decoderen automatisch verloopt dan meer aandacht voor semantiek, switchen naar visueel en fonologisch niveau is niet meer nodig (LaBerge & Samuels, 1974)) -Begeleid herhaald lezen heeft positieve effecten op woordherkenning, vlotheid en begrip (National reading Panel, 2000)

44 RALFI- lezen (Smits & Braams, 2006) R Repeated: herhaald lezen A Assisted:ondersteund door voorlezenvoorzeggen en bijwijzen L Level: inzetten op een hoog niveau.(leeftijdsadequaat) F Feedback: directe neutrale feedback bij fouten, maar ook toegespitste positieve feedback I Instruction I Interaction: enthousiaste interactie over de inhoud

45 Reading Acceleration Program Tijdens de training wordt het tempo waarmee zinnen verdwijnen hoger bij goede antwoorden maar trager als een begrips MC vraag fout is beantwoord Na de training wordt het eigen tempo, het vlotte leestempo en het leesbegrip voor en na de training gemeten

46 Leestempo tekstleessnelheid

47 Een minuut test (Brus & Voeten, 1997) Weg Doel Als Tol Nek Koek

48 RAP Tests Eigen tempo: 12 zinnen snelheid en begrip Versneld lezen: 32 zinnen op versneld tempo en begrip

49 WELKE TRAINING (HERHAALD RALFI VS VERSNELDE RAP) IS EFFECTIEVER OP WOORD-, ZINS- EN TEKSTNIVEAU?

50 Woord en tekstniveau Geen verschil op woordniveau: RAP en RALFI gaan vooruit, doelwoorden verbeterden meer Op tekstniveau gaan RAP en RALFI vooruit RALFI gaat meer vooruit op getrainde woorden in tekst, niet meer vooruit op de standaardtest

51 RAP eigen tempo en versneld lezen (zinsniveau) Zowel RAP als RALFI gaan vooruit in snelheid Zowel RAP als RALFI laten transfer zien naar eigen tempo lezen! RAP gaat meer vooruit in snelheid (nieuwe zinnen)

52 Discussie Eerdere studie met Dyslectici: RAP verhoogde leestempo gedurende de training en accuratesse bleef behouden tijdens het lezen op hoge snelheid. Leestempo verhogen kan bij dyslectici zonder begripsfouten te maken. Maar nog niet voldoende voor verhoging tempo gedurende gewoon lezen (Snellings, van der Leij, de Jong en Blok, 2009) Zwakke lezers: eigen tempo lezen gaat ook vooruit. Er is dus sprake van transfer naar eigen tempo lezen bij andere zinnen

53 Conclusie RAP en RALFI even effectief voor losse woorden lezen RAP werkt beter voor zinssnelheid en laat transfer zien naar ongetrainde zinnen RALFI effectiever op tekst niveau maar alleen met getrainde woorden

54 Conclusie Volledige dekking van de woorden in teksten is niet mogelijk in de praktijk. Versnellingstraining maakt het mogelijk om ongetraind materiaal te versnellen. Maar vlotheid tijdens het lezen van teksten is het einddoel. RAP en RALFI verschilden niet op de standaard test, wel met getrainde doelwoorden Voorlopig lijkt een gecombineerde benadering optimaal om zowel ongetrainde zinnen als niet getrainde en getrainde teksten te verbeteren

55 Conclusie Leesvloeiendheid Herhaling werkt maar kost veel tijd en transfer niet optimaal: focus op belangrijke woorden nodig Selectie belangrijke woorden zal per doelgroep verschillen Zelfs bij interessant materiaal kan herhaling saai worden

56 Conclusie Leesvloeiendheid Specifieke focus op snelheid kan als aanvulling dienen, er is transfer maar mechanisme nog niet goed begrepen Snelheid op zinsniveau is een interessante richting Feedback en spelvorm zorgt voor motivatie maar ook dit is eindig Meer inzicht in het onderliggende probleem is de eerste stap, optimale interventies is de volgende

57 Conclusie Leesvloeiendheid Onzekerheid verdient ook aandacht (Zeguers et al., 2011) zelfs op woordniveau Leesmotivatie speelt ook een belangrijke rol en die verschilt voor studie en vrijetijdsdoeleinden (Leona, 2014) Tenslotte, scientist practitioners zijn nodig: praktijk mensen die gebruik maken van de wetenschap en wetenschappers die onderzoeken wat oorzaken zijn en wat werkt in de praktijk

58 Rudolf Berlin Center voor Leerproblemen (Samenwerking UvA en IWAL) Scientist Practitioners opleiden Directe transfer van wetenschap naar praktijk

Flitsend Spellen en Lezen 1

Flitsend Spellen en Lezen 1 Flitsend Spellen en Lezen 1 Flitsend Spellen en Lezen 1 is gericht op het geven van ondersteuning bij het leren van Nederlandse woorden, om te beginnen bij de klanklettercombinaties. Doelgroep Flitsend

Nadere informatie

Flitsend Spellen en Lezen 1

Flitsend Spellen en Lezen 1 Flitsend Spellen en Lezen 1 Flitsend Spellen en Lezen 1 is gericht op het geven van ondersteuning bij het leren van Nederlandse woorden, om te beginnen bij de klanklettercombinaties. Doelgroep Flitsend

Nadere informatie

Why So Fast? An Investigation of the Cognitive and Affective Processes Underlying Succesful and Failing Development of Reading Fluency. M.H.T.

Why So Fast? An Investigation of the Cognitive and Affective Processes Underlying Succesful and Failing Development of Reading Fluency. M.H.T. Why So Fast? An Investigation of the Cognitive and Affective Processes Underlying Succesful and Failing Development of Reading Fluency. M.H.T. Zeguers Het menselijke brein is waarschijnlijk niet uitgerust

Nadere informatie

How Do Children Read Words? A Focus on Reading Processes M. van den Boer

How Do Children Read Words? A Focus on Reading Processes M. van den Boer How Do Children Read Words? A Focus on Reading Processes M. van den Boer Samenvatting Leesvaardigheid is van groot belang in onze geletterde maatschappij. In veel wetenschappelijke studies zijn dan ook

Nadere informatie

RALFI. Aanpak voor (zeer) zwakke lezers.

RALFI. Aanpak voor (zeer) zwakke lezers. RALFI Aanpak voor (zeer) zwakke lezers. Jan-Dirk Anderhalf jaar geleden was Jan-Dirk (11) voor geen goud een bibliotheek ingestapt. Hij zat met lezen muurvast op AVI-1 niveau. Althans: ogenschijnlijk.

Nadere informatie

Het belangrijkste doel van de studie in hoofdstuk 3 was om onafhankelijke effecten van visuele preview en spellinguitspraak op het leren spellen van

Het belangrijkste doel van de studie in hoofdstuk 3 was om onafhankelijke effecten van visuele preview en spellinguitspraak op het leren spellen van Samenvatting Het is niet eenvoudig om te leren spellen. Om een woord te kunnen spellen moet een ingewikkeld proces worden doorlopen. Als een kind een bepaald woord nooit eerder gelezen of gespeld heeft,

Nadere informatie

Flitsend Spellen en Lezen 1

Flitsend Spellen en Lezen 1 Flitsend Spellen en Lezen 1 Flitsend Spellen en Lezen 1 is gericht op het geven van ondersteuning bij het leren van Nederlandse woorden, om te beginnen bij de klanklettercombinaties. Doelgroep Flitsend

Nadere informatie

Dyslexie en Hoogbegaafdheid

Dyslexie en Hoogbegaafdheid Dyslexie en Hoogbegaafdheid Amber de Wilde in samenwerking met Evelyn Kroesbergen - Universiteit Utrecht, afdeling Orthopedagogiek - Ambulatorium Universiteit Utrecht - Pieter Span Expertisecentrum Hoogbegaafdheid

Nadere informatie

Het IGDI model. Het belang van goede instructie. Bij welke leerkrachten leren kinderen het beste? (Good 1989) Instructie en risicoleerlingen

Het IGDI model. Het belang van goede instructie. Bij welke leerkrachten leren kinderen het beste? (Good 1989) Instructie en risicoleerlingen Het IGDI model Leesverbetertraject Enschede 8/11/07 Het belang van goede Risicoleerlingen deden het bij goede leerkrachten net zo goed als gemiddelde leerlingen bij zwakke leerkrachten. Niets was effectvoller

Nadere informatie

Visuele aandachtspanne. Madelon van den Boer Universiteit van Amsterdam

Visuele aandachtspanne. Madelon van den Boer Universiteit van Amsterdam Visuele aandachtspanne Madelon van den Boer Universiteit van Amsterdam Programma Waarom visuele aandachtspanne (VAS)? Wat is VAS? Relatie met lezen Recente ontwikkelingen Samenvatting Vragen Dyslexie Een

Nadere informatie

Effectiviteit van een gestructureerde, fonologisch gebaseerde dyslexiebehandeling

Effectiviteit van een gestructureerde, fonologisch gebaseerde dyslexiebehandeling Effectiviteit van een gestructureerde, fonologisch gebaseerde dyslexiebehandeling In elke klas zitten wel een aantal kinderen die veel moeite hebben met het leren lezen en spellen. Voor een groot deel

Nadere informatie

Connect in de groep? Achtergronden Connect Hoe moet dat in de groep? Anneke Smits Tom Braams

Connect in de groep? Achtergronden Connect Hoe moet dat in de groep? Anneke Smits Tom Braams Connect in de groep? Achtergronden Connect Hoe moet dat in de groep? Drs. Sonja Hotho-Toppers, Seminarium voor Orthopedagogiek Drs. Herman Hotho, remedial teacher o.b.s. De Elsweiden Anneke Smits Tom Braams

Nadere informatie

Dyslexie als algemeen magnocellulair deficit!? Resultaten van recent onderzoek

Dyslexie als algemeen magnocellulair deficit!? Resultaten van recent onderzoek Dyslexie als algemeen magnocellulair!? Resultaten van recent onderzoek Prof. Dr. Pol Ghesquière & Dr. Bart Boets Centrum voor Orthopedagogiek i.s.m. Prof. Dr. Jan Wouters & Prof. Dr. Astrid Van Wieringen

Nadere informatie

De neurobiologische basis van leren lezen en dyslexie

De neurobiologische basis van leren lezen en dyslexie De neurobiologische basis van leren lezen en dyslexie ONL congres juni 2011 Anniek Vaessen Literacy and Numeracy group Universiteit Maastricht Lezen en spellen in onze maatschappij LEZEN EN SPELLEN: -school/opleiding

Nadere informatie

Workshop Dyslexie. Opbouw. Dyslexie- wat is dyslexie en hoe signaleer je het? Protocol Leesproblemen en Dyslexie. Toeleiding naar vergoede zorg.

Workshop Dyslexie. Opbouw. Dyslexie- wat is dyslexie en hoe signaleer je het? Protocol Leesproblemen en Dyslexie. Toeleiding naar vergoede zorg. Workshop Dyslexie Nina Willemse nwillemse@hetabc.nl Opbouw Dyslexie- wat is dyslexie en hoe signaleer je het? Protocol Leesproblemen en Dyslexie. Toeleiding naar vergoede zorg. Zorg op niveau 3; leestechnieken

Nadere informatie

Research Institute of Child Development and Education Over oude en nieuwe oorzaken van dyslexie

Research Institute of Child Development and Education Over oude en nieuwe oorzaken van dyslexie Research Institute of Child Development and Education Over oude en nieuwe oorzaken van dyslexie Peter F. de Jong Brussel, Juni 2014 Overzicht Belang van kennis over oorzaken Belangrijkste oorzaken Enkele

Nadere informatie

Protocol leesproblemen en dyslexie

Protocol leesproblemen en dyslexie Groep 1 en 2 Periode: Toetsen: Bij uitslag: Inzetten op: Materialen/ methode: Hele jaar kleutersignaleringslijst Kleuterplein Zorgen om leesmotivatie. november gr. 2 gr. 2 gr.2 gr.2 Geletterdheid (hierin

Nadere informatie

Aanvankelijk technisch lezen. Effectief aanvankelijk lezen in groep 3

Aanvankelijk technisch lezen. Effectief aanvankelijk lezen in groep 3 Aanvankelijk technisch lezen Effectief aanvankelijk lezen in groep 3 Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteitskaart zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl.

Nadere informatie

Leesproblemen en dyslexie

Leesproblemen en dyslexie Leesproblemen en dyslexie Bijeenkomsten Bijeenkomst 1- dyslexie- wat is dyslexie en hoe signaleer je het? Bijeenkomst 2- groep 1-2 : signaleren en begeleiden van potentiele zwakke lezers Bijeenkomst 3:

Nadere informatie

Flitsend Spellen en Lezen 3

Flitsend Spellen en Lezen 3 Flitsend Spellen en Lezen 3 Flitsend Spellen en Lezen 3 is gericht op het geven van ondersteuning bij het leren van Nederlandse woorden. Het programma heet Flitsend spellen en Lezen omdat veelvuldig gebruik

Nadere informatie

Format Leerlingdossier Dyslexie

Format Leerlingdossier Dyslexie Format Leerlingdossier Dyslexie Aanmeldformulier in te vullen door de school voor dyslexieonderzoek Gelieve een complete uitdraai van het Leerlingvolgsysteem,de AVI-gegevens, eventuele entreetoetsen, het

Nadere informatie

Interventieperiode november februari groep 1 tot en met 5. Mariët Förrer

Interventieperiode november februari groep 1 tot en met 5. Mariët Förrer Interventieperiode november februari groep 1 tot en met 5 Mariët Förrer November - februari Doelen en accenten per groep Rol van intern begeleider / taalcoördinator IB en TC ook in deze periode Bewaken

Nadere informatie

De rol van orthografisch leren en seriële orde verwerking bij dyslexie. Eva Staels

De rol van orthografisch leren en seriële orde verwerking bij dyslexie. Eva Staels De rol van orthografisch leren en seriële orde verwerking bij dyslexie Eva Staels 1 Verklarende theorieën Specificiteitsparadox Specifiek Algemeen Pag. 2 Verklarende theorieën Specifiek Achterliggend defect

Nadere informatie

Kim A. H. Cordewener Variatie in de Spellingvaardigheid van Kinderen: Voorspellers, Verwerving en Instructie 2014 Radboud Universiteit

Kim A. H. Cordewener Variatie in de Spellingvaardigheid van Kinderen: Voorspellers, Verwerving en Instructie 2014 Radboud Universiteit Kim A. H. Cordewener Variatie in de Spellingvaardigheid van Kinderen: Voorspellers, Verwerving en Instructie 2014 Radboud Universiteit Wanneer kinderen vier, vijf of zes jaar oud zijn, maken ze bewust

Nadere informatie

Format Leerlingdossier Dyslexie

Format Leerlingdossier Dyslexie Format Leerlingdossier Dyslexie Aanmeldformulier in te vullen door de school voor dyslexieonderzoek Gelieve een complete uitdraai van het Leerlingvolgsysteem,de AVI-gegevens, eventuele entreetoetsen, het

Nadere informatie

TOS en Dyslexie. De grenzen van mijn taal....zijn de grenzen van mijn wereld

TOS en Dyslexie. De grenzen van mijn taal....zijn de grenzen van mijn wereld TOS en Dyslexie De grenzen van mijn taal....zijn de grenzen van mijn wereld Inhoud: Wie zijn wij? Wat is een TOS? TOS en dyslexie, cormobiditeit TOS en dyslexie, dé aanpak Wie zijn wij? Auris: helpt mensen

Nadere informatie

Snellezen. Ter illustratie

Snellezen. Ter illustratie Snellezen De minor Media en Cultuur die ik aan de UvA ga volgen vanaf 2 februari vraagt nogal wat leeswerk. Sterker nog een cursus snellezen werd ons sterk aangeraden om te volgen voordat je naar de UvA

Nadere informatie

Effectief leesonderwijs

Effectief leesonderwijs Effectief leesonderwijs Het CPS heeft in de afgelopen jaren een aantal projecten op het gebied van lezen ontwikkeld en uitgevoerd. Deze projecten zijn in te zetten in de schakelklassen en met name bij

Nadere informatie

Flitsend Spellen en Lezen 3

Flitsend Spellen en Lezen 3 Flitsend Spellen en Lezen 3 Flitsend Spellen en Lezen 3 is gericht op het geven van ondersteuning bij het leren van Nederlandse woorden. Het programma heet Flitsend spellen en Lezen omdat veelvuldig gebruik

Nadere informatie

Dyslexie in vogelvlucht. 6 februari 2015 Elise de Bree

Dyslexie in vogelvlucht. 6 februari 2015 Elise de Bree Dyslexie in vogelvlucht 6 februari 2015 Elise de Bree 1 Doel van lezing: 2 Dyslexie Klinische en schoolpraktijk Wetenschappelijke inzichten in lees-spellingsproblemen Definitie van dyslexie Signalering

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) Samenvatting (Dutch summary) Lezen is een essentiële vaardigheid om goed te kunnen functioneren in onze maatschappij. Eén van de belangrijkste taken van het basisonderwijs is dan ook om alle kinderen te

Nadere informatie

Flitsend Spellen en Lezen 2

Flitsend Spellen en Lezen 2 Flitsend Spellen en Lezen 2 Flitsend Spellen en Lezen 2 is gericht op het geven van ondersteuning bij het leren van Nederlandse woorden. Het programma heet Flitsend spellen en Lezen omdat veelvuldig gebruik

Nadere informatie

Automatisering van het lezen op woordniveau

Automatisering van het lezen op woordniveau Protocol Leesproblemen en Dyslexie toetskalender voor groep 4 expertisecentrum nederlands 4 algemene toelichting Momenteel werkt het Expertisecentrum Nederlands aan een herziening van de Protocollen Leesproblemen

Nadere informatie

Congres Nieuwe wetenschappelijke inzichten in dyslexie Brussel, 5 juni 2014 De ontwikkeling van leesvloeiendheid

Congres Nieuwe wetenschappelijke inzichten in dyslexie Brussel, 5 juni 2014 De ontwikkeling van leesvloeiendheid Congres Nieuwe wetenschappelijke inzichten in dyslexie Brussel, 5 juni 2014 De ontwikkeling van leesvloeiendheid Cognitieve processen betrokken bij de ontwikkeling van leesvloeiendheid bij kinderen met

Nadere informatie

Leerlingdossier Onderzoek en behandeling van ernstige dyslexie

Leerlingdossier Onderzoek en behandeling van ernstige dyslexie Leerlingdossier Onderzoek en behandeling van ernstige dyslexie Bestemd voor school / interne begeleider Datum invullen Gegevens leerling Achternaam Voornaam (voluit) Geslacht M / V* Adres Postcode en plaats

Nadere informatie

Leesproblemen en dyslexie 3

Leesproblemen en dyslexie 3 Leesproblemen en dyslexie 3 Mariette Sibbing msibbing@hetabc.nl Nina Willemse ninawillemse@hetabc.nl Agenda 27-1-2016 Overgang onderbouw-middenbouw Continuüm van zorg signaleren van kinderen met leesproblemen

Nadere informatie

Minor Dyslexie Cursus 1: Inleiding Dyslexie Bijeenkomst 4

Minor Dyslexie Cursus 1: Inleiding Dyslexie Bijeenkomst 4 Minor Dyslexie 2016-2017 Cursus 1: Inleiding Dyslexie Bijeenkomst 4 Programma Vragen over theorie Tot nu toe Complexiteit van lezen: tussendoelen deelvaardigheden Minor Dyslexie 1-4 2 Vragen over theorie

Nadere informatie

Als je op de school in Heeten dyslexie hebt kun je kiezen voor begeleiding door Obalo.

Als je op de school in Heeten dyslexie hebt kun je kiezen voor begeleiding door Obalo. Meike Gerritsen groep 6a Ik koos het onderwerp dyslexie om dat ik dyslexie heb. Twee jaar geleden heb ik een onderzoek gedaan en daar kwam uit dat ik dyslectisch ben. Nu lees ik er meer over zodat ik ook

Nadere informatie

The Only Way is Up - Risk Factors, Protective Factors and Compensation in Dyslexia. S. van Viersen

The Only Way is Up - Risk Factors, Protective Factors and Compensation in Dyslexia. S. van Viersen The Only Way is Up - Risk Factors, Protective Factors and Compensation in Dyslexia. S. van Viersen SAMENVATTING (SUMMARY IN DUTCH) Dyslexie is een specifieke leerstoornis waarbij sprake is van ernstige

Nadere informatie

Samen naar woorden zoeken

Samen naar woorden zoeken Samen naar woorden zoeken Diagnostiek en behandeling van woordvindingsproblemen in de logopedische praktijk Lieke Cools Amsterdam, 7 november 2014 Symposium Stichting dysfatische ontwikkeling Praktijk

Nadere informatie

Lezen in het voortgezet onderwijs (2): Improving Adolescent Literacy

Lezen in het voortgezet onderwijs (2): Improving Adolescent Literacy Lezen in het voortgezet onderwijs (2): Improving Adolescent Literacy Algemeen Dit artikel gaat in op het rapport Improving Adolescent Literacy: Effective Classroom and Intervention Practices. De publicatie

Nadere informatie

Welk neuro-anatomisch netwerk ligt aan de basis van lezen en leesproblemen?

Welk neuro-anatomisch netwerk ligt aan de basis van lezen en leesproblemen? Welk neuro-anatomisch netwerk ligt aan de basis van lezen en leesproblemen? Dr. Maaike Vandermosten Prof. Dr. Pol Ghesquière Prof. Dr. Jan Wouters Dyslexia Collaboration KU Leuven (DYSCO) OVERZICHT 1.

Nadere informatie

Beter lezen en beleven met theaterlezen

Beter lezen en beleven met theaterlezen Beter lezen en beleven met theaterlezen Iemand die met een levendige stem voorleest, geeft zich helemaal bloot. Als hij niet weet wat hij leest, is hij onwetend ondanks zijn woorden. En dat is een ramp,

Nadere informatie

Jong geleerd. Beatrijs Brand en Saskia Snikkers

Jong geleerd. Beatrijs Brand en Saskia Snikkers Jong geleerd. Beatrijs Brand en Saskia Snikkers Programma Kennismaken Presentatie Jong geleerd Warming-up Pauze Praktische oefening Afsluiting Jong geleerd over het belang van actieve stimulering van ontluikende

Nadere informatie

Leesproblemen overwinnen in het voortgezet technisch lezen

Leesproblemen overwinnen in het voortgezet technisch lezen Ronde 3 Anneke Smits Windesheim OSO Contact: aeh.smits@windesheim.nl Leesproblemen overwinnen in het voortgezet technisch lezen Ergens in Nederland, in een groep 4, gaat het niet zo goed met lezen. Een

Nadere informatie

Neurowetenschappen, taal en het onderwijs: Een verstandshuwelijk?

Neurowetenschappen, taal en het onderwijs: Een verstandshuwelijk? Neurowetenschappen, taal en het onderwijs: Een verstandshuwelijk? Esli Struys, CLIN, VUB Seminarie VLOR, 25 oktober 2012 30-10-2012 1 Overzicht -Mind, Brain, Language & Education (MBLE): mogelijkheden,

Nadere informatie

Tweede Taalverwerving bij Traag Lezende Kinderen:

Tweede Taalverwerving bij Traag Lezende Kinderen: FACULTEIT DER MAATSCHAPPIJ- EN GEDRAGSWETENSCHAPPEN Afdeling Psychologie Tweede Taalverwerving bij Traag Lezende Kinderen: De Invloed van een Snelheidstraining op Engelse Leesvaardigheid Barbara de Ridder

Nadere informatie

Technisch lezen. Wat is technisch lezen?

Technisch lezen. Wat is technisch lezen? Technisch lezen Wat is technisch lezen? Technisch lezen is het verklanken van woorden en zinnen. Goed technisch kunnen lezen is een voorwaarde voor alle andere aspecten van lezen. Nadat er in de onderbouwgroepen

Nadere informatie

Dyslectici in het referentiekader Koude douche of warm bad?

Dyslectici in het referentiekader Koude douche of warm bad? Dyslectici in het referentiekader Koude douche of warm bad? Nationale Dyslexie Conferentie, 18 januari 2012 Sebastián Aravena IWAL Instituten voor Dyslexie Universiteit van Amsterdam Vragen Wat zijn de

Nadere informatie

VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Leeshuis

VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Leeshuis VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Leeshuis Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteits zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl. De rubriek implementatiekoffer

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Schijf, G. M. (2009). Lees- en spellingvaardigheden van brugklassers Amsterdam: SCO-Kohnstamm Instituut

Citation for published version (APA): Schijf, G. M. (2009). Lees- en spellingvaardigheden van brugklassers Amsterdam: SCO-Kohnstamm Instituut UvA-DARE (Digital Academic Repository) Lees- en spellingvaardigheden van brugklassers Schijf, G.M. Link to publication Citation for published version (APA): Schijf, G. M. (2009). Lees- en spellingvaardigheden

Nadere informatie

VCLB De Wissel - Antwerpen

VCLB De Wissel - Antwerpen VCLB De Wissel - Antwerpen Vrij Centrum voor Leerlingenbegeleiding LEERLIJN LEZEN Of Hoe kunnen we voorkomen dat veel kinderen leesmoeilijkheden krijgen? Elke leerkracht, ouder en kind weet dat lezen de

Nadere informatie

Studiesucces met dyslexie mbo

Studiesucces met dyslexie mbo Studiesucces met dyslexie mbo Karin Lukassen, APS Marga Kemper, Cinop Oktober 2012 Wat is dyslexie? Wat is dyslexie? Definitie en kenmerken Vaardigheidsniveau Criterium van de didactische resistentie Criterium

Nadere informatie

Early Identification and Intervention in Children at Risk for Reading Difficulties A.G.F.M. Regtvoort

Early Identification and Intervention in Children at Risk for Reading Difficulties A.G.F.M. Regtvoort Early Identification and Intervention in Children at Risk for Reading Difficulties A.G.F.M. Regtvoort Samenvatting Leren lezen is een proces dat zich voor de meeste kinderen volgens een vast patroon over

Nadere informatie

Samenvatting SAMENVATTING

Samenvatting SAMENVATTING SAMENVATTING Introductie Dit proefschrift geeft het theoretische en experimentele werk weer rondom de auditieve en cognitieve mechanismen van het top-down herstel van gedegradeerde spraak. In het dagelijks

Nadere informatie

A8616693. Nto - PR/km 86/49 27.06.1986. Instituut voor Perceptie Onderzoek Postbus 513, 5600 ME Eindhoven. Manuscript no. 552

A8616693. Nto - PR/km 86/49 27.06.1986. Instituut voor Perceptie Onderzoek Postbus 513, 5600 ME Eindhoven. Manuscript no. 552 Instituut voor Perceptie Onderzoek Postbus 513, 5600 ME Eindhoven PR/km 86/49 27.06.1986 Manuscript no. 552 Bet LEESBORD: een sprekend hulpmiddel P. Reitsma en G.W.G. Spaai Nto - T.b.s.t.: A. van der Leij

Nadere informatie

Flitsend Spellen en Lezen 2

Flitsend Spellen en Lezen 2 Flitsend Spellen en Lezen 2 Flitsend Spellen en Lezen 2 is gericht op het geven van ondersteuning bij het leren van Nederlandse woorden. Het programma heet Flitsend spellen en Lezen omdat veelvuldig gebruik

Nadere informatie

toetsen van Veilig Leren lezen en Estafette. groepen 1 2 LOVS Cito Taal voor Goed lees en spellingsonderwijs in de groepen 3 tot en met 8

toetsen van Veilig Leren lezen en Estafette. groepen 1 2 LOVS Cito Taal voor Goed lees en spellingsonderwijs in de groepen 3 tot en met 8 onderwijs en zorgarrrangement op De Wilgen uitgevoerd door meetinstrumenten Zorgniveau 1 = basisarrangenment Zorgniveau 1 Leerkracht Methodegebonden Gestructureerde stimulering van beginnende geletterdheid

Nadere informatie

Actuele cognitieve theorieën over dyslexie. Prof. Dr. Pol Ghesquière Gezins- en Orthopedagogiek

Actuele cognitieve theorieën over dyslexie. Prof. Dr. Pol Ghesquière Gezins- en Orthopedagogiek Actuele cognitieve theorieën over dyslexie Prof. Dr. Pol Ghesquière Gezins- en Orthopedagogiek Wat is dyslexie? Specifiek probleem met het leren lezen en/of spellen = leerstoornis Manifesteert specifiek

Nadere informatie

Leerlingdossier Vergoedingsregeling Dyslexie

Leerlingdossier Vergoedingsregeling Dyslexie Leerlingdossier Vergoedingsregeling Dyslexie dekroon,diagnostiek enbehandelcentrum Koningin Wilhelminalaan 9 7415 KPDeventer Tel:06-81285377 info@centrumdekroon.nl Leerlingdossier Vergoedingsregeling Dyslexie

Nadere informatie

Leesonderwijs en dyslexie in het PO, het SBO en het VO. Betsy Ooms

Leesonderwijs en dyslexie in het PO, het SBO en het VO. Betsy Ooms Leesonderwijs en dyslexie in het PO, het SBO en het VO Betsy Ooms Opzet Doel leesonderwijs (en spellingonderwijs) Doorgaande lijn Kenmerken goed leesonderwijs Extra aandacht voor monitoring, als belangrijk

Nadere informatie

Promotie onderzoek. Preventieve aanpak van ernstige leesproblemen. Haytske Zijlstra

Promotie onderzoek. Preventieve aanpak van ernstige leesproblemen. Haytske Zijlstra Promotie onderzoek Preventieve aanpak van ernstige leesproblemen Haytske Zijlstra Leren lezen Echter.het leren lezen is niet voor alle kinderen zo leuk en vanzelfsprekend Het probleem Grote individuele

Nadere informatie

STREVEN NAAR FUNCTIONELE GELETTERDHEID: ZINVOL EN HAALBAAR. 1. De ontwikkeling van leesvaardigheid in het vo

STREVEN NAAR FUNCTIONELE GELETTERDHEID: ZINVOL EN HAALBAAR. 1. De ontwikkeling van leesvaardigheid in het vo STREVEN NAAR FUNCTIONELE GELETTERDHEID: ZINVOL EN HAALBAAR 1. De ontwikkeling van leesvaardigheid in het vo Marco van de Ven, Esther Steenbeek-Planting, Cindy Teunissen, Ludo Verhoeven In hoeverre vindt

Nadere informatie

Lezen zoals je praat

Lezen zoals je praat Lezen zoals je praat Een effectiviteitsonderzoek naar de methode Sleeplezen in het speciaal basisonderwijs Groningen, augustus 2008 Rijksuniversiteit Groningen Faculteit der Gedrags- en Maatschappijwetenschappen

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Schijf, G. M. (2009). Lees- en spellingvaardigheden van brugklassers Amsterdam: SCO-Kohnstamm Instituut

Citation for published version (APA): Schijf, G. M. (2009). Lees- en spellingvaardigheden van brugklassers Amsterdam: SCO-Kohnstamm Instituut UvA-DARE (Digital Academic Repository) Lees- en spellingvaardigheden van brugklassers Schijf, G.M. Link to publication Citation for published version (APA): Schijf, G. M. (2009). Lees- en spellingvaardigheden

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.62578

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.62578 Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.62578 File ID Filename Version uvapub:62578 Belangrijke begrippen final SOURCE

Nadere informatie

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers?

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Cor Aarnoutse Wat doe je met kinderen die moeite hebben met begrijpend lezen? In dit artikel zullen we antwoord geven op deze vraag. Voor meer informatie verwijzen

Nadere informatie

Hoofdstuk 18 - Tips om voorleessoftware in te zetten in de klas

Hoofdstuk 18 - Tips om voorleessoftware in te zetten in de klas Hoofdstuk 18 - Tips om voorleessoftware in te zetten in de klas 18.1. Voorleessoftware compenserend inzetten voor leerlingen met een ernstige beperking 235 18.2. Voorleessoftware leerondersteunend inzetten

Nadere informatie

MWidW bij peuters en kleuters met TOS

MWidW bij peuters en kleuters met TOS MWidW bij peuters en kleuters met TOS Prof. dr. Paul Leseman, promotor (UU) Dr. Maartje Kouwenberg, copromotor (Auris) Dr. Connie Fortgens, copromotor (Auris) Marike Kempen MSc, promovenda (Auris & UU)

Nadere informatie

Groep 4. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 4

Groep 4. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 4 Groep 4 Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 4 75% van de leerlingen beheerst niveau AVI-E4 (teksten lezen) 90 % beheerst A t/m D-niveau op de DMT leerlingen lezen vlot twee- en drielettergrepige

Nadere informatie

Informatie over het werkgeheugen

Informatie over het werkgeheugen Informatie over het werkgeheugen Wat is het Werkgeheugen? De mogelijkheid om informatie van verschillende aard vast te houden en deze informatie te gebruiken in een denkproces waarbij nieuwe en reeds aanwezige

Nadere informatie

Dyslexieprotocol 0 Hooghuis Heesch

Dyslexieprotocol 0 Hooghuis Heesch Dyslexieprotocol 0 Hooghuis Heesch Inhoudsopgave 1.1 Uitgangspunten pag. 2 2.1 Definitie dyslexie pag. 3 2.2 Kenmerken van dyslexie pag. 3 2.2.1 Problemen bij lezen pag. 3 2.2.2 Problemen bij spellen pag.

Nadere informatie

. In een notendop. . Over de auteur

. In een notendop. . Over de auteur Boek : DYSLEXIE Een complex taalprobleem Auteur : Tom Braams Vierde herziene druk 2007, Boom ISBN: 9789053527191 Bespreker : Peter Bauwens, vrijwillige medewerker Die- s-lekti-kus Datum : december 2010.

Nadere informatie

Studiesucces met dyslexie en dyscalculie mbo. Juni 2012

Studiesucces met dyslexie en dyscalculie mbo. Juni 2012 Studiesucces met dyslexie en dyscalculie mbo Bert de Vos Marga Kemper - b.devos@aps.nl - mkemper@cinop.nl Juni 2012 Vraag bij binnenkomst Wat zie je in de klas, waarbij je denkt: dit zou door dyslexie

Nadere informatie

Ouderavond Segbroek College Marjolein Wennekers

Ouderavond Segbroek College Marjolein Wennekers Ouderavond Segbroek College 16-10-2012 Marjolein Wennekers m.wennekers@hco.nl Agenda Wat is dyslexie? Welke problemen kan ik tegenkomen? Hoe kan ik mijn kind helpen? Vragen Wat is dyslexie? Dyslexie is

Nadere informatie

KRACHTIG LEESONDERWIJS. Groeien in lezen met een ondersteunend voetje als daar nood aan is

KRACHTIG LEESONDERWIJS. Groeien in lezen met een ondersteunend voetje als daar nood aan is KRACHTIG LEESONDERWIJS Groeien in lezen met een ondersteunend voetje als daar nood aan is Handelingsgericht werken: - Omgaan met specifieke onderwijsbehoeften - Transactioneel referentiekader (wisselwerking)

Nadere informatie

Kenmerken van een effectieve

Kenmerken van een effectieve 26/08/2013 Kenmerken van een effectieve behandeling van leerstoornissen Christel Van Vreckem Arteveldehogeschool, Opleiding Logopedie en Audiologie, Gent + EXPLO TOL- 4 oktober 2013 Effectieve therapie

Nadere informatie

WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK. Wat is dat? Eva van de Sande. Radboud Universiteit Nijmegen

WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK. Wat is dat? Eva van de Sande. Radboud Universiteit Nijmegen WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK Wat is dat? Eva van de Sande Radboud Universiteit Nijmegen EERST.. WETENSCHAPSQUIZ 1: Hoe komen we dingen te weten? kdsjas Google onderzoek boeken A B C 1: We weten dingen door

Nadere informatie

Leesvaardigheid bevorderen

Leesvaardigheid bevorderen Leesvaardigheid bevorderen Middagconferentie over taalbeleid voor het PraktijkOnderwijs Marco van de Ven (RU) Introductie Leesvaardigheid legt het fundament voor leren (O`Shaughnessy, et al., 2002) Leerlingen

Nadere informatie

De relatie tussen leesprocessen, cognitieve vaardigheden onderliggend aan woordlezen en de leesuitkomst

De relatie tussen leesprocessen, cognitieve vaardigheden onderliggend aan woordlezen en de leesuitkomst De relatie tussen leesprocessen, cognitieve vaardigheden onderliggend aan woordlezen en de leesuitkomst Masterscriptie Orthopedagogiek, Pedagogische en Onderwijskundige Wetenschappen, Universiteit van

Nadere informatie

Nieuwsbrief leren. leren en studeren op de basisschool. nummer 6 februari 2002. Lieven Coppens

Nieuwsbrief leren. leren en studeren op de basisschool. nummer 6 februari 2002. Lieven Coppens Nieuwsbrief leren leren en studeren op de basisschool nummer 6 februari 2002 Lieven Coppens Wil je deze nieuwsbrief ook ontvangen? Dat kan. Stuur een email naar lieven.coppens@pi.be met daarin jouw emailadres

Nadere informatie

OP WEG NAAR EEN EFFECTIEF ALTERNATIEF VOOR KLEUTERSCHOOLVERLENGING. Alle kinderen zijn speciaal, maar sommige kinderen hebben specifieke behoeften.

OP WEG NAAR EEN EFFECTIEF ALTERNATIEF VOOR KLEUTERSCHOOLVERLENGING. Alle kinderen zijn speciaal, maar sommige kinderen hebben specifieke behoeften. OP WEG NAAR EEN EFFECTIEF ALTERNATIEF VOOR KLEUTERSCHOOLVERLENGING Alle kinderen zijn speciaal, maar sommige kinderen hebben specifieke behoeften. Dr. Kees Vernooy (CPS) 1. Aanleiding In Basisschoolmanagement,

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Over de hele wereld groeien veel kinderen met een migrantenachtergrond tweetalig op, omdat hun etnische of eerste taal verschilt van de meerderheidstaal, hun tweede taal. De etnische

Nadere informatie

Adviesburo Comenius bestaat al ruim 20 jaar en is in Midden Nederland bij ouders, scholen en huisartsen inmiddels een begrip.

Adviesburo Comenius bestaat al ruim 20 jaar en is in Midden Nederland bij ouders, scholen en huisartsen inmiddels een begrip. 1 2 INFORMATIE OVER COMENIUS Adviesburo Comenius bestaat al ruim 20 jaar en is in Midden Nederland bij ouders, scholen en huisartsen inmiddels een begrip. Wij mogen daarom met recht zeggen een ruime ervaring

Nadere informatie

ATP. NVLF congres 18 november R. Bastiaanse M.M.V.M. Van Groningen-Derksen S. Nijboer M. Taconis N. Verwegen M.Zwaga

ATP. NVLF congres 18 november R. Bastiaanse M.M.V.M. Van Groningen-Derksen S. Nijboer M. Taconis N. Verwegen M.Zwaga ATP NVLF congres 18 november 2011 R. Bastiaanse M.M.V.M. Van Groningen-Derksen S. Nijboer M. Taconis N. Verwegen M.Zwaga 275,- Verkrijgbaar bij Bohn Stafleu van Loghum Opzet presentatie Wat is het auditief

Nadere informatie

De rol van woordenschat bij begrijpend lezen in de bovenbouw van het basisonderwijs

De rol van woordenschat bij begrijpend lezen in de bovenbouw van het basisonderwijs De rol van woordenschat bij begrijpend lezen in de bovenbouw van het basisonderwijs Nicole M. Swart, MSc email: n.swart@pwo.ru.nl Problemen met begrijpend lezen: 1 op 3 negenjarigen 1 op 6 vijftienjarigen

Nadere informatie

Bouw! in het kader van de vergoedingsregeling

Bouw! in het kader van de vergoedingsregeling ouw! in het kader van de vergoedingsregeling Aryan van der Leij Universiteit van Amsterdam ijeenkomst met KD, NRD en Masterplan Dyslexie 20--2015 Van onderwijs naar zorg: doorverwijzen bij een vermoeden

Nadere informatie

Thoni Houtveen Congres Stichting Lezen 8 november 2012. Lectoraat Geletterdheid

Thoni Houtveen Congres Stichting Lezen 8 november 2012. Lectoraat Geletterdheid Thoni Houtveen Congres Stichting Lezen 8 november 2012 Is er een probleem met ons leesonderwijs? Wat leert onderzoek ons? Hoe zou dat er in de praktijk uit moeten zien? Opbrengst Samenvatting Gemiddelde

Nadere informatie

VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Estafette

VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Estafette VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Estafette Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteits zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl. De rubriek implementatiekoffer

Nadere informatie

Mijn kind heeft moeite met lezen en spellen. Is het misschien dyslectisch? En wat nu?

Mijn kind heeft moeite met lezen en spellen. Is het misschien dyslectisch? En wat nu? Mijn kind heeft moeite met lezen en spellen. Is het misschien dyslectisch? En wat nu? voorlichtingsfolder voor ouders R.K. basisschool De Wingerd Zwaag Inleiding In deze folder willen we u iets vertellen

Nadere informatie

Technisch Leren Lezen ResearchED Amsterdam l Amstelveen l

Technisch Leren Lezen ResearchED Amsterdam l Amstelveen l Technisch Leren Lezen ResearchED Amsterdam l Amstelveen l 21-01-2017 Marita Eskes M SEN Onderwijsadviseur taal/lezen & didactisch handelen 06 546 555 77 marita.eskes@expertis.nl @maritaeskes Even voorstellen

Nadere informatie

Dyslexie. Beatrijs Brand

Dyslexie. Beatrijs Brand Dyslexie Beatrijs Brand Hoe lezen wij? T s errassend oeveel ekst r emist an orden Vlgones een oznrdeeok op een Eglnese uvinretsiet mkaat het neit uit in wlkee vloogdre de lttres in een wrood saatn (c)

Nadere informatie

` Into Bounce Leren in beweging ` Onderstaand onderzoek laat de effecten zien

` Into Bounce Leren in beweging ` Onderstaand onderzoek laat de effecten zien Erik Scherder, hoogleraar bewegingswetenschappen aan de Rijksuniversiteit van Groningen, zegt: `Bewegen is niet alleen goed voor conditie, maar ook voor cognitie!` `In de hersenen vertonen neuronale systemen

Nadere informatie

Cognitieve verklaringsmodellen van dyslexie: een overzicht van recente wetenschappelijke bevindingen

Cognitieve verklaringsmodellen van dyslexie: een overzicht van recente wetenschappelijke bevindingen Cognitieve verklaringsmodellen van dyslexie: een overzicht van recente wetenschappelijke bevindingen Prof. Dr. Pol Ghesquière Gezins- en Orthopedagogiek Wat is dyslexie? Specifiek probleem met het leren

Nadere informatie

Beter bij de Les. Marthe van der Donk, Ariane Tjeenk-Kalff, Anne-Claire Hiemstra-Beernink

Beter bij de Les. Marthe van der Donk, Ariane Tjeenk-Kalff, Anne-Claire Hiemstra-Beernink Beter bij de Les Marthe van der Donk, Ariane Tjeenk-Kalff, Anne-Claire Hiemstra-Beernink Drie onderwerpen die aan bod komen 1. Wat zijn executieve functies? 2. Wat is een cognitieve training en wanneer

Nadere informatie

Als het leren lezen niet zo soepel gaat

Als het leren lezen niet zo soepel gaat Als het leren lezen niet zo soepel gaat In de onderbouw leert een kind de eerste beginselen van het lezen. Wij letten bij het aanleren van de letters gelijk al op de signalen van leesproblemen. Het aanleren

Nadere informatie

Achtergrondinformatie en aanwijzingen voor interpretatie van de Wintersignalering PLD groep 3:

Achtergrondinformatie en aanwijzingen voor interpretatie van de Wintersignalering PLD groep 3: Achtergrondinformatie en aanwijzingen voor interpretatie van de Wintersignalering PLD groep 3: In het Protocol Leesproblemen en Dyslexie voor groep 3, kortweg PLD 3, wordt in het hoofdstuk Signaleren een

Nadere informatie

Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2

Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2 Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2 95 % van de leerlingen beheerst AVI-plus 95% beheerst A t/m D-niveau op de DMT leerlingen lezen vlot woorden en zinnen leerlingen

Nadere informatie

Woord vooraf 11. 1.1 Directe systeemmethodiek vanaf 1986 19 1.2 DSM in recente leesmethodes 20

Woord vooraf 11. 1.1 Directe systeemmethodiek vanaf 1986 19 1.2 DSM in recente leesmethodes 20 Inhoud Woord vooraf 11 Inleiding 13 1. Belang van het aanvankelijk lezen 13 2. DSM-wending in leesmethodiek 13 2.1 Globale of directe aanpak? 13 2.2 DSM: vernieuwing in continuïteit 14 3. Overzicht 15

Nadere informatie

TAALBELEID DALTONSCHOOL SINT JOZEF LEMMER

TAALBELEID DALTONSCHOOL SINT JOZEF LEMMER TAALBELEID DALTONSCHOOL SINT JOZEF LEMMER Bij de oriëntatie op en de keuze van een nieuwe methode aanvankelijk lezen, hebben we gesteld ons taalonderwijs in de volle breedte onder de loep te nemen. Het

Nadere informatie