Rentevisie mei 2009

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rentevisie 2009-5. 14 mei 2009"

Transcriptie

1 Rentevisie mei 20 Langzame verbetering? De wereldeconomie beeft nog steeds na van de schok die de conjunctuur in de laatste maanden van vorig jaar te verwerken kreeg. Vanaf september 20 daalde de economische activiteit vrijwel overal ter wereld naar nieuwe dieptepunten. De kredietcrisis mondde zo uit in een grote economische crisis, die nog steeds prominent aanwezig is. Toch zijn er in de laatste weken hier en daar wel enkele lichtpuntjes waarneembaar. Een licht herstel lijkt in aantocht. Minder slecht nieuws komt er bijvoorbeeld vanuit de Amerikaanse economie. In het epicentrum van de crisis gaat het nog steeds slecht, maar steeds meer indicatoren wijzen erop dat er toch een lichte verbetering in het vat zit. In ieder geval lijkt het ergste achter de rug. De consumenten gaven in de eerste maanden van dit jaar weer iets meer geld uit en ook het bedrijfsleven is minder negatief gestemd over de economische vooruitzichten. Wellicht dat de voorraadcyclus op korte termijn al kan keren, waardoor er een tijdelijke stimulans voor de economische groei kan ontstaan. Toch blijft de economische toekomst nog hoogst onzeker. Het lichte herstel van de consumptieve bestedingen lijkt moeilijk houdbaar, omdat de Amerikaanse huishoudens nog steeds geteisterd worden door veel tegenwind. Bovendien zijn de Amerikanen massaal hun schuldenberg aan het verkleinen, waardoor er structureel minder geld overblijft om te consumeren. Groot punt van zorg is de arbeidsmarkt. Ondanks het feit dat de stijging van het werkloosheidscijfer minder sterk is dan verwacht blijft de werkloosheid in een dusdanig snel tempo oplopen, dat het consumentenvertrouwen waarschijnlijk nog voor een langere tijd laag zal blijven. Het is dan ook zeer onwaarschijnlijk dat de private sector de economie uit het slop zal halen. Alle ogen zijn daarom gericht op de publieke sector. De enorme verruiming van het fiscale en monetaire beleid bieden hoop en zullen waarschijnlijk nog dit jaar leiden tot positieve groeicijfers. De positieve signalen die we nu zien, zijn wellicht de eerste voorbodes. Op een uitbundig herstel hoeven we echter niet te rekenen. Ook blijft de vraag of het herstel tijdelijk of duurzaam zal zijn. Een belangrijke randvoorwaarde hiervoor is een gezonde bancaire sector. Hier wordt weliswaar hard aan gewerkt door de beleidsmakers, maar de onzekerheid hierover blijft nog erg groot. Concreet verwachten we een afname van het BBP van 2.5% in 20 en een lichte groei van 0.9% in Rentevisie 20-5 Blad 1

2 Europa De economische problemen in Europa zijn wellicht nog groter dan in de VS. De schokgolven van de kredietcrisis hebben veel schade veroorzaakt, vooral omdat de uitvoer van Europese producten en diensten hard geraakt wordt. Ook de bedrijfsinvesteringen ondervinden veel hinder. Niet alleen komen bedrijven moeilijker aan krediet, maar de economische omstandigheden zijn dusdanig slecht dat veel investeringsplannen de ijskast zijn ingeschoven. De Europese arbeidsmarkt verzwakt behoorlijk, maar nog niet zo snel als in de VS. Dit is nu misschien wel positief, maar de vertragingsfactor kan een snel herstel van de economie wel in de weg zitten. De signalen van een stabilisatie van de economie zijn er ook in Europa, maar ze zijn minder zichtbaar dan in de rest van de wereld. We verwachten dan ook dat de Europese economie slechts in beperkte mate uit het diepe economische dal zal klimmen. De monetaire en fiscale stimulans is minder omvangrijk dan in andere regio s en ook de Europese bankensector, die relatief gezien vrij groot is, is op dit moment een grote molensteen om de nek van de Europese economie. Voor 20 verwachten we een economische krimp van 3.8% voor de eurozone wordt waarschijnlijk wel beter, maar -0.3% groei is absoluut geen goed vooruitzicht. Opkomende markten In de opkomende markten zien we steeds grotere verschillen optreden, al is er geen enkel land dat ontsnapt aan de negatieve gevolgen van de crisis. Veel Aziatische landen hebben het zwaar omdat ze in grote mate leunen op de uitvoer naar de Westerse wereld. Minder invoervraag uit bijvoorbeeld de VS vertaalt zich rechtstreeks in een vrije val van de productie bij Aziatische bedrijven. China heeft veel hinder van een krimp in de uitvoer, ook al wijzen de laatste signalen erop dat de vrije val ten einde is gekomen. De Chinese autoriteiten lijken er wel redelijk goed in te slagen om de focus van het groeimodel meer op de binnenlandse vraag te richten. Een omvangrijk investeringsprogramma vervangt een groot gedeelte van de uitval van de buitenlandse vraag. De situatie in Oost-Europa, en ook in Rusland, is nog nijpender dan in Azië. Forse vraaguitval en teveel kredietverlening in het recente verleden eisen nu hun tol. Fors negatieve groei is in deze regio onvermijdelijk. Een gat van $ 75 miljard De uitslag van de Amerikaanse stresstest onder banken geeft algehele opluchting. De verliezen die de negentien grootste Amerikaanse banken volgens de Federal Reserve nog voor de kiezen hebben, mogen groot zijn, maar hun kapitaalbehoefte valt uiteindelijk mee. De Fed voorspelt dat de onderzochte banken de komende twee jaar voor nog $ 600 miljard aan verliezen moeten nemen (gemeten vanaf 1 januari 20). Rentevisie 20-5 Blad 2

3 De verdere terugval van de huizenmarkt geeft met $ 186 miljard de grootste pijn. Verder wordt $ 82 miljard aan verlies verwacht op creditcards en voor $ 60 miljard op bedrijfskredieten. Het totaal van nog te nemen verliezen overstijgt de $ 400 miljard aan afboekingen die de negentien Amerikaanse banken sinds het begin van de kredietcrisis hebben gedaan. Toch is er van grote zorg geen sprake. Volgens de Amerikaanse monetaire autoriteiten hebben de banken na enorme kapitaalinjecties van vorig jaar hun balans goed op orde en nemen de lopende inkomsten toe. Als gevolg daarvan eist de Federal Reserve dat er 'slechts' $ 75 miljard aan nieuw kapitaal in het banksysteem wordt gepompt. Het betreft tien banken, waarvan Bank of America en Wells Fargo met $ 34 miljard en $ 14 miljard de grootste inspanning te verrichten hebben. Volgens de Federal Reserve weten de banken de nog te verwachten verliezen voor een groot deel zelf op te vangen. Dit doen zij met hun lopende inkomsten en door de risico's verder te verlagen, waardoor de kapitaalbuffers vanzelf toenemen. Het gecombineerde effect hiervan geeft een positieve kapitaalimpuls van $ 363 miljard. Daarnaast hebben de banken over het eerste kwartaal van dit jaar stevige winsten laten zien, wat nog eens $ 110 miljard in het laatje bracht, en is al voor tientallen miljarden aan verliezen geboekt door onderlinge overnames. Het aanvullen van het resterende gat van $ 75 miljard moet genoeg zijn om de grootste Amerikaanse banken door het meest sombere van twee gepubliceerde scenario's te loodsen. Een scenario dat volgens de Fed rond bijvoorbeeld geschatte verliezen op bedrijfsleningen negatiever is dan wat zich tijdens de Grote Depressie voordeed. Doet het meest sombere scenario zich inderdaad voor, dan blijven kapitaalratio's van de Amerikaanse banken inclusief de $ 75 miljard net boven de minimale vereisten. Beweegt de economie zich volgens een gemiddeld scenario, dan blijkt de extra injectie eigenlijk niet nodig (zie grafiek). Analisten noemden de stresstesten 'tough', een visie die overigens door veel wetenschappers wordt weersproken. De ontwikkelingen zullen volgens hen rooskleuriger blijken dan nu wordt voorspeld. Ze denken dat de operationele winsten van de banken hoger uitvallen dan waarmee de Fed nu rekent, wat betekent dat ze minder extern kapitaal hoeven op te halen dan nu wordt geëist. Zeker is dat de tien banken binnen een halfjaar het gezamenlijke tekort van $ 75 miljard moeten aanvullen, anders grijpt de overheid via gedwongen kapitaalinjecties in. Morgan Stanley en Wells Fargo hebben al aangegeven dat ze via de uitgifte van nieuwe aandelen extra eigen vermogen willen ophalen. De roep om een vergelijkbare bankentest voor Europese banken neemt na het 'succes' van de Fed toe. Algemeen wordt gepleit voor het afnemen van een examen dat minstens even streng is als dat van de Amerikanen. Dat de Europese toezichthouders het afgelopen jaar hun banken al dwongen om hun buffers te verstevigen, is voor publiek en beleggers namelijk niet genoeg. Een grote en openbare stresstest is mogelijk de enige manier om het vertrouwen in de banken te herstellen en zo de Europese markten ook een steun in de rug te geven. Anderen waarschuwen dat de test geenszins betekent dat de problemen daarmee zijn opgelost. De waarde van een stresstest is minder dan van een creditrating. Rentevisie 20-5 Blad 3

4 Tegelijk zien zij als positieve kant ervan dat zo'n toets enige mate van objectiviteit, certificering en standaardisatie biedt. Het is verder ook nuttig omdat wordt voorkomen dat problemen naar voren worden geschoven. Het dwingt politici en toezichthouders tot actie. Echter is er wel kritiek op de Amerikaanse stresstest. Het is volgens critici een compromis; de uitkomst van een politiek proces. Je kunt geen te strenge test maken omdat als deze negatief uitpakt nationalisatie van de bankensector vrijwel onvermijdelijk is. Ondanks de kritiek op de Amerikaanse toetsen, menen de critici dat Europa er niet aan ontkomt om iets vergelijkbaars te ondernemen. Een voorwaarde is wel dat dit centraal wordt georganiseerd. Op lokaal niveau zouden banken te veel invloed kunnen uitoefenen op de uitkomst van de tests. Lokale toezichthouders zouden tegelijk geneigd kunnen zijn om niet al te streng te zijn om de situatie in hun eigen land beter af te schilderen. Deflatie bezorgt VS nieuwe kopzorgen Economen vreesden er al voor en nu is het realiteit. Nu de malaise op de financiële markten, op basis van economische indicatoren en na de stresstest over zijn hoogtepunt heen lijkt, is in de Verenigde Staten het deflatiespook gesignaleerd. Voor het eerst in meer dan vijftig jaar. Vorige week maakte de Amerikaanse overheid bekend dat de consumentenprijzen in de Verenigde Staten in maart met 0,4 procent daalden ten opzichte van een jaar eerder. Het is voor het eerst sinds 1955 dat de Amerikaanse consumentenprijzen op jaarbasis krompen. Ondanks dat gerekend werd op een dalend prijspeil, reageerden analisten toch geschokt: zij gingen uit van een kleinere teruggang. Officieel gaan Amerikaanse statistici bij het bepalen van inflatie of deflatie uit van een ander prijsgemiddelde, de zogenoemde kerninflatie. Dat is de gemiddelde consumentenprijs geschoond voor de prijsontwikkeling van voedsel en energie. De gedachte hierachter is dat energieen voedselprijzen zo conjunctureel gevoelig zijn, dat ze voor de betrouwbaarheid van de cijfers beter achterwege kunnen worden gelaten. Hierop valt overigens wel het nodige af te dingen: vanuit de burger bezien zijn voedsel en energie juist twee van de meest bepalende factoren voor zijn koopkracht. Hoe dan ook: het waren juist de prijzen van voedsel en energie die het inflatiecijfer in de min drukten: de kerninflatie was met 1,8 procent namelijk wel positief. Dus mochten ze bestaan: Amerikanen die niet eten en geen gas of elektriciteit verbruiken, zijn dus nog altijd gemiddeld duurder uit. Omdat aan de kerninflatie in de VS meer gewicht wordt toegekend, zouden de cijfers van vorige week kunnen worden genegeerd. Dat zou echter een grote vergissing zijn. Er is namelijk sprake van een gevaarlijke deflatoire tendens. De kans dat Amerikaanse producenten in de huidige situatie - van onzekerheid, vraaguitval en teruglopende koopkracht als gevolg van werkloosheid - hun prijzen de komende maanden eens even lekker zullen verhogen, is minimaal. Rentevisie 20-5 Blad 4

5 Veeleer zitten er verlagingen in het vat. Ook elders ter wereld kampen landen met deflatie (Ierland, Spanje, Thailand, Portugal) of komt een situatie van dalende prijzen snel dichterbij; zo bedraagt de gemiddelde inflatie in de eurozone momenteel nog slechts 0,6 procent. Juist nu de voortgaande verslechtering van de Amerikaanse economie ietwat in tempo lijkt af te nemen, betekent dit nieuwe problemen voor de VS. Want hoewel deflatie op de korte termijn voor consumenten positief kan uitwerken (het doet immers de koopkracht toenemen), zijn economen het erover eens dat dalende prijzen op langere termijn tot een negatieve spiraal leiden. Een aanhoudende prijsdaling kan namelijk een gevaar vormen voor de economie omdat huishoudens in een situatie van deflatie hun aankopen zullen blijven uitstellen in de veronderstelling dat prijzen nog verder dalen. Om treuzelende consumenten toch over de streep te trekken, zullen producenten stunten met hun prijzen. Ook zullen zij geneigd zijn de lonen te verlagen, wat de neerwaartse druk op de prijzen verder verhoogt. Deflatie zal daarnaast de nog broze situatie op de financiële markten niet ten goede komen. Omdat een dalend prijspeil het afbetalen van schulden moeilijker maakt, zullen banken hun leenvoorwaarden nog verder aanscherpen. Centrale bank VS zou rente liefst verlagen tot -5% Omdat Ben Bernanke de rente niet verder kan verlagen, koopt hij op grote schaal obligaties in. Linksom of rechtsom: de rente gaat omlaag. Het stelsel van Amerikaanse centrale banken, de Fed, zou de officiële rente het liefst verlagen tot -5%. De bank baseert zich daarbij op de Taylor-rule, een formule die de ideale rente berekent op basis van actuele en verwachte groei- en inflatiecijfers. Een rente van -5% is het niveau waarop Amerika een diepe recessie en deflatie vermijdt. Probleem is dat de rente niet tot onder de nul kan worden verlaagd. Banken zouden geld mee moeten geven als iemand een lening afsluit. Daarom grijpt de Fed naar onorthodoxe maatregelen om de economie aan te zwengelen. Analisten van Nederlandse banken schrikken van de berekeningen van de Fed. Zij hebben eenzelfde studie gedaan en kwamen niet verder dan een ideale rente van -2%. Dat de Fed tot een veel lagere rente komt, kan volgens hen twee dingen betekenen. Of zij schatten de situatie waarin de Amerikaanse economie zich bevindt, veel somberder in dan al werd aangenomen of de berekening dient als rechtvaardiging voor de drastische stappen die de Fed al heeft genomen. De Amerikaanse centrale bank koopt voor $ miljard obligaties aan, waarvan $ 300 miljard aan staatsobligaties. Uit berekeningen van de Fed zou de rente op tienjarige staatsobligaties met een kwart procentpunt dalen als voor de $ 300 miljard alleen tienjarige 'treasuries' zouden worden gekocht. Het feit dat de Fed nu aangeeft dat het de rente het liefst tot -5% zou verlagen, geeft aan dat zij voorlopig nog wel doorgaat met het opkopen van obligaties. Het effect op de marktrente is in ieder geval dat deze daalt. Rentevisie 20-5 Blad 5

6 Centrale banken begeven zich op kapitaalmarkt Voorheen was het onderscheid tussen de korte rente en lange rente duidelijk. De centrale bank bepaalde in hoge mate de niveaus van de korte rentes en de kapitaalmarkt was verantwoordelijk voor de rentetarieven voor langlopende leningen. Nu de korte rentes nauwelijks nog verder verlaagd kunnen worden, begeven de centrale banken zich in toenemende mate op het terrein van de kapitaalmarkt. Dit is onder meer het geval in de VS. Zoals we hiervoor aangaven heeft de Fed aangekondigd om binnen zes maanden voor USD 300 miljard aan staatspapier op te kopen. De centrale bank is inmiddels al een aantal weken bezig met de uitvoering van dit beleid. Toch is het aankopen van staatsobligaties slechts bijzaak voor de Fed. Door veel grotere aankopen te doen van private obligaties, zoals hypotheekpapier, probeert de centrale bank haar balans op een ingrijpendere manier verder te verlengen. Dit is de voornaamste maatregel om inflatieverwachtingen boven nul te houden. In wezen neemt de Fed hierbij de taak over die normaliter door de bancaire sector wordt uitgevoerd: het verstrekken van krediet aan de private sector. Een lagere rente, bijvoorbeeld voor hypotheken, moet de vicieuze cirkel in de economie doorbreken en langdurige deflatie voorkomen. Het aankopen van staatspapier resulteert in een lagere rente en moet het monetaire beleid van de Fed extra slagkracht geven. Het opkopen van staatsobligaties door de centrale bank had al een direct effect: het rendement op 10-jaars daalde met bijna 50 basispunten. Sindsdien is er toch weer opwaartse druk ontstaan op de lange rente in de VS, vooral door de vrees voor een omvangrijk overheidstekort en een hogere inflatie op langere termijn. De eerste vrees is te begrijpen, want de overheid is inderdaad massaal aan het lenen geslagen op de kapitaalmarkt om de steunmaatregelen te financieren. Toch denken wij dat deze supply fears nu ruimschoots in de huidige renteniveaus verwerkt zijn. De vrees voor een hogere inflatie delen we niet. De monetaire en fiscale verruiming kan op langere termijn mogelijk leiden tot een hogere inflatie, maar op korte termijn is deflatie een groter gevaar. Meer deflatiesignalen kunnen op korte termijn leiden tot een verdere daling van de Amerikaanse kapitaalmarktrente. Ook een verdere verlenging van de balans van de Fed zal de kapitaalmarktrente verder onder druk zetten. We zien de 10- jaars staatsrente verder afnemen, richting 2.5% en mogelijk zelfs nog daaronder. Het plafond van 3%, dat recentelijk opnieuw getest is, zal zeer waarschijnlijk als een stevig deksel blijven functioneren. Een hogere rente kan de economie op korte termijn ook niet gebruiken. Als de Amerikaanse economie zich conform onze visie langzaam herstelt in het vierde kwartaal van dit jaar en in 2010, is een geleidelijke hogere kapitaalmarktrente wel te verwachten. De onzekerheid over het herstel zal de volatiliteit van de lange rente wel hoog houden. De Europese renteniveaus volgen normaal gesproken de Amerikaanse rentebewegingen in grote mate. Rentevisie 20-5 Blad 6

7 Ook hier zorgen een ronduit slecht economisch klimaat en een fors lagere inflatie voor lagere renteniveaus, althans als de rente op Duitse staatsobligaties (Bund) als uitgangspunt voor de eurozone wordt genomen. Uitzicht op langdurig lage rentes sterkt vertrouwen markten Commerciële banken geven de renteverlagingen die centrale banken wereldwijd doorvoeren nauwelijks door. Toch heeft de monetaire stimulering wel degelijk uitwerking op de economie. Nooit eerder is geld zo goedkoop geweest. In de Verenigde Staten, Japan, Zwitserland en Canada is het nagenoeg gratis. In Noorwegen wordt sinds woensdag het laagste tarief gehanteerd sinds de oprichting van de centrale bank in De Britten kunnen zelfs teruggaan tot de tijden van William en Mary in Het zijn boeiende gegevens, maar het publiek zal er zijn schouders over ophalen. Want als een ondernemer naar de bank gaat, krijgt hij tarieven voorgeschoteld die nauwelijks lager zijn dan toen de centrale banken vorig jaar met hun renteverlagingen aanvingen. En voor de consument die geld nodig heeft voor een nieuwe auto of een ander huis, geldt hetzelfde. Bovendien doen de meeste banken ook nog eens een stuk moeilijker over de voorwaarden. De maatregelen van de ECB en de andere centrale banken zijn vooral prettig voor de commerciële banken. Die kunnen zichzelf veel goedkoper financieren, terwijl hun inkomsten uit kredietverlening mooi op peil blijven. Dat komt goed uit nu ze op een gigantische berg slechte leningen zitten die afgeschreven moet worden. Het transmissiemechanisme tussen de centrale bank en het publiek werkt dus niet. Bedrijven en consumenten krijgen geen prikkels (in de vorm van aantrekkelijke tarieven) om flink te gaan investeren of te besteden. Sterker, ze zien de economie snel inzakken en besluiten juist de broekriem aan te halen. Daardoor neemt niet alleen het aanbod van krediet af, maar ook de vraag. Van centrale banken die hun economie uit het dal stimuleren is geen sprake. Hebben de inspanningen van mensen als Jean-Claude Trichet, Ben Bernanke, Mervyn King en Zhou Xiaochuan dan wel zin? Absoluut, zeggen analisten, en zeker niet alleen voor de stabilisering van de bancaire sector. De laatste tijd zien we dat de beleidsmaatregelen hun vruchten beginnen af te werpen. Het kanaal is daarbij niet de kredietverlening, maar de financiële markten. Volgens hen is de wereldwijde rally op de aandelenmarkten grotendeels gedreven door de liquiditeiten die centrale banken in het systeem pompen. De onconventionele maatregelen van Fed, ECB en andere centrale banken zorgen voor een toename van de geldhoeveelheid. Aangezien het nominale bbp daalt, betekent dat volgens analisten dat er almaar meer liquiditeit beschikbaar komt en dat zoekt een bestemming in onder meer aandelen. Het gevolg van de rally op de beurs is dat balansen van financiële instellingen verbeteren, en bovenal dat het vertrouwen in de economie weer toeneemt. Rentevisie 20-5 Blad 7

8 Deze ontwikkelingen werken vervolgens weer positief door bij consumenten en ondernemers die voor investeringsbeslissingen staan. Eurozone Sinds vorige week is het officiële rentetarief van de ECB 1%. Dat is een historisch laagtepunt voor de ECB. Sinds 8 oktober 20 bedraagt de renteverlaging van de ECB 325 basispunten. Tegelijkertijd wil de ECB euro 60 miljard aan 'covered bonds' gaan opkopen. De obligaties met onderpand moeten vooral banken van meer liquiditeiten voorzien zodat de kredietverlening op gang komt. De Bank of England heeft 150 miljard voor kwantitatieve verruiming beschikbaar. De VS hebben $ miljard in de pijplijn. Daarbij steekt de euro 60 miljard van de ECB schril af. Trichet mag het dan wel hebben over een inflection point (een draaipunt in de economie), maar de macro-economische cijfers zeggen vooralsnog iets anders. De industriële productie in de Eurozone daalde met 2% in maart, dat is een daling van 20,2% ten opzichte van vorig jaar. Dit zijn zeer zwakke cijfers. Nu blijkt ook dat de ECB beslissing om 60 miljard aan gedekte obligaties ( covered bonds ) op te kopen niet zo unaniem was. De Sloveense bankpresident Kranjec en zijn Duitse collega Weber zijn het nog oneens over of 60 miljard het maximum is en of het alleen voor het opkopen van gedekte obligaties gebruikt moet worden. Ook hun Oostenrijkse collega Nowotny mengde zich in het debat door te zeggen dat de ECB ook bedrijfspapier zou kunnen gaan kopen. Dus het is nog onzeker wat de ECB de komende maanden gaat doen. De Bank of England ziet ook nog geen blijvend herstel en heeft gisteren haar 3-maandelijkse inflatierapport bekend gemaakt. Zij predikt voorzichtigheid en realisme en benadrukt dat een degelijk en houdbaar herstel aanzienlijk meer tijd kost, ondanks dat op korte termijn de groei zal worden gesteund door de grote budgettaire en monetaire hulppakketten, het zwakke pond en een laag niveau van de voorraden. Verwacht wordt dat de inflatie de komende 3 jaar onder de doelstelling van 2% zal blijven. Zoals de bankpresident Mervyn King aangaf: De schattingen houden rekening met een relatief langzaam en langdurig herstel. Rentevisie 20-5 Blad 8

9 Vooruitblik Tarieven op geldmarkt blijven dalen In onderstaande tabel worden de verwachtingen ten aanzien van de 3-maands Euriborrente van enkele banken weergegeven. Uit de prognoses blijkt dat de genoemde grootbanken de eerste 3 maanden een gemiddelde daling van gemiddeld 18 basispunten van de korte rente verwachten. Over 12 maanden verwacht de markt een daling van 5 basispunten. Uiteindelijk zal de rente over een jaar een gemiddeld niveau van 1,22% bereiken, aldus analisten. We zien dat de grootbanken een verwachte 3-maands Euriborrente over 12 maanden van minimaal 1,10% en maximaal 1,40% in hun prognose hebben opgenomen. 3-maands Euribor 15 mei 20 9 april 20 Actuele rente 1,27% 1,44% Visie over 3 maanden ING 1 Fortis Bank 2 Rabobank 3 ABN AMRO 4 Gemiddelde Visie over 12 maanden ING Fortis Bank Rabobank ABN AMRO Gemiddelde 1,30% 1,00% 0,97% 1,10% 1,% 1,20% 1,10% 1,17% 1,40% 1,22% 1,40% 1,00% 1,18% 1,10% 1,17% 1,40% 0,80% 1,42% 1,20% 1,21% NB. Bovenstaande tarieven zijn exclusief spread Het actuele forwardtarief van de 3-maands Euribor over 3 maanden bedraagt 1,12%. Het actuele forwardtarief van de 3-maands Euribor over 12 maanden bedraagt 1,45%. Het forwardtarief over 3 maanden is 3 basispunten hoger dan de gemiddelde renteverwachtingen van genoemde banken. De gemiddelde verwachting over 12 maanden is 23 basispunten lager dan het huidige forwardtarief over 12 maanden. 1 Bron: Rente- en Valutavisie (ING) 2 Bron: Fortis Bank: International Economics Daily 3 Bron: Rabobank: Dagbericht 4 Bron: ABN AMRO Bank Global be weekly research Rentevisie 20-5 Blad 9

10 Kansen voor woningcorporaties Gelet op de yield curve, constateren we dat de verwachting dat de korte rente verder zou dalen in april gedeeltelijk is uitgekomen en nog verder is gedaald naar een niveau van 1,27%. Met de hoge spreads die op dit moment in rekening gebracht worden, gaat onze voorkeur nog steeds uit naar kortlopende financieringen. Op het moment dat de spread op het normale niveau is teruggekeerd kan door de inzet van een rentederivaat de structuur worden verlengd. De verwachtingen van banken ten aanzien van de lange rente (10-jaars swap) laten zich als volgt samenvatten. 10-jaars swap 15 mei 20 9 april 20 Actuele rente 3,47% 3,62% Visie over 3 maanden ING Fortis Bank Rabobank ABN AMRO Gemiddelde Visie over 12 maanden 3,20% 3,44% 3,41% 3,30% 3,34% 3,20% 3,60% 3,38% 3,60% 3,45% ING 3,70% Fortis Bank 4,02% Rabobank 3,70% ABN AMRO 3,50% Gemiddelde 3,73% NB. Bovenstaande tarieven zijn exclusief spread 3,75% 4,10% 3,70% 3,70% 3,81% Het actuele forwardtarief van de 10-jaars swap over 3 maanden bedraagt 3,66%. Het actuele forward-tarief van de 10-jaars swap over 12 maanden bedraagt 3,95%. Beide tarieven liggen ruim boven het verwachte gemiddelde renteniveau van de grootbanken. Vooruitblik De in bovenstaande tabel genoemde grootbanken verwachten dat de 10-jaars swaprente over 3 maanden een niveau van circa 3,34% noteert. Dit betekent dus een verwachte daling met 13 basispunten ten opzichte van het huidige renteniveau. De gemiddelde verwachting van 3,73% over 12 maanden ligt 26 basispunten hoger dan het actuele tarief. Rentevisie 20-5 Blad 10

11 Kansen voor woningcorporaties Het aantrekken van fixe leningen met een langere looptijd kan nog steeds, hoewel het aantal aanbieders zeer beperkt is en de spreads nog steeds behoorlijk oplopen. Een 20-jaars swap met contante storting bedraagt op dit moment 4,02% (excl. spread voor roll-over of andere modaliteit), terwijl het tarief voor 30-jarige swap 19 basispunten lager ligt op 3,92% (excl. spread). Het tarief voor contante storting van de 40-jaars swap bedraagt op dit moment 3,74% (excl. spread) en voor de 50-jaars swap op 3,66% (excl. spread). We zien ten opzichte van de vorige maand behoorlijk oplopende renteniveaus. Rentevisie 20-5 Blad 11

12 Bijlage: Rentegrafieken 15 mei 20 5,50% 5,20% 4,90% 4,60% 4,30% 4,00% 3,70% 3,40% 3,10% 2,80% 2,50% 2,20% 1,90% 1,60% 1,30% 1,00% mei- mei jun- 29- jun- ONTWIKKELING 3-MAANDS EURIBOR ( ) 14 - jul- 29- jul aug- 28- aug sep- 27- sep okt- 27- okt- no v nov- 11- dec- 26- dec jan- 25- jan feb- feb- 11- mrt mr t apr- apr mei- 5,20% 5,00% 4,80% 4,60% 4,40% 4,20% 4,00% 3,80% 3,60% 3,40% 3,20% 3,00% 15- mei- 30- mei jun- 5,00% 4,50% 4,00% 3,50% 3,00% 2,50% 2,00% 1, 50 % 1,00% 0,50% 29- jun jul- 29- jul aug- 28- aug- 10-JAARS IRS ( ) 12 - sep- 27- sep okt- 27- okt- 11- nov- 26- nov- 11- dec- 26- dec jan- 25- jan- 9- feb- 24- feb- 11- mr t mrt - 10 jaars swapcurve 200 daags gemiddelde 10 jaars swap YIELDCURVE OP BASIS VAN SWAPRENTES dec-06 3,67 4, 4,13 4,13 4,12 4,12 4,13 4,14 4,16 4,17 4,19 4,22 4,27 4,30 4,30 4,28 4,25 4,23 4,20 31-dec-07 3,92 4,70 4,53 4,50 4,54 4,56 4,59 4,62 4,65 4,69 4,72 4,79 4,86 4,91 4,91 4,89 4,84 4,81 4,79 31-dec- 2,35 2,64 2,72 2,96 3,12 3,25 3,37 3,48 3,58 3,67 3,75 3,86 3,92 3,88 3,70 3,57 3,35 3,31 3,27 15-mei- 0,72 1,46 1,68 2,05 2,38 2,66 2,90 3,10 3,26 3,39 3,50 3,68 3,88 4,02 3,98 3,92 3,74 3,70 3, apr- 25- apr mei- Rentevisie 20-5 Blad 12

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak?

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? Komt er QE in de eurozone? Sinds enige maanden wordt er op de financiële markten gezinspeeld op het opkopen van staatsobligaties door de Europese

Nadere informatie

Rentevisie 2009-3. Hoe groot is het inflatiegevaar? 10 maart 2009

Rentevisie 2009-3. Hoe groot is het inflatiegevaar? 10 maart 2009 10 maart 20 Hoe groot is het inflatiegevaar? De kredietcrisis en de daaruit voortvloeiende recessie hebben geleid tot een sterke reactie van beleidsmakers. Centrale banken hebben hun officiële rente fors

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 De obligatiemarkten werden in het derde kwartaal vooral beïnvloed door de ingrepen van de Europese Centrale Bank (ECB). Aan het begin van het kwartaal bleven aanvankelijk

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug Het Nederlandse bedrijfsleven is in sterke mate afhankelijk van bancaire kredietverlening. De groei van de zakelijke kredietverlening is in de tweede helft van 28 vertraagd. Dit hangt grotendeels samen

Nadere informatie

Persbijeenkomst jaarverslag ABP 2008. Amsterdam, 11 mei 2009

Persbijeenkomst jaarverslag ABP 2008. Amsterdam, 11 mei 2009 Persbijeenkomst jaarverslag ABP 20 Amsterdam, 11 mei 2009 20: een bijzonder jaar Sterke positie begin 20 met dgr van 140% Volledige indexatie en volledige na-indexatie Halfjaarcijfers al minder rooskleurig

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 8 Overall conclusie De kredietcrisis zorgt voor een terugval van de economische bedrijvigheid in Nederland die sinds het begin van de jaren tachtig niet is voorgekomen.

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 september 2014 130,4%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 30 juni 2014. Over de eerste negen maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur :

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur : Oktober 2015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : VS Zoals al aangegeven in ons vorig bulletin heeft de Amerikaanse centrale bank FED de beleidsrente niet verhoogd. Maar goed ook, want naderhand werden

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011 Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 3 oktober Grote Recessie was geen Grote Depressie Wereldhandel Aandelenmarkt 9 8 7 8 VS - S&P-5 vergelijking met crash 99 Wereld industriële

Nadere informatie

Edelmetalen Watch. Van pessimist naar optimist. Economisch Bureau Macro & Financial Markets Research. Insights.abnamro.nl/en.

Edelmetalen Watch. Van pessimist naar optimist. Economisch Bureau Macro & Financial Markets Research. Insights.abnamro.nl/en. Edelmetalen Watch Economisch Bureau Macro & Financial Markets Research Van pessimist naar optimist 18 februari 2016 Georgette Boele Co-ordinator FX & Precious Metals Strategy Tel: +31 20 629 7789 georgette.boele@nl.abnamro.com

Nadere informatie

In deze nieuwsbrief voor Q2 2014

In deze nieuwsbrief voor Q2 2014 In deze nieuwsbrief voor Q2 2014 Werkloosheid Verenigde Staten - Fed blijft op toneel Rusland eist rol op, p.1. - Aandelen meest kansrijk in 2014, p.2. - Obligaties winnen in Q1 - weinig potentie, p.2.

Nadere informatie

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7 Outlook 2016 Inleiding 2016 is in China het jaar van de aap. Apen zijn de genieën van de Chinese dierenriem. Ze leven in groepen, zijn intelligent en geestig. Niets is voor hen te moeilijk. Als het wel

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013 Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013 Gedurende het slotkwartaal van 2013 heeft de ECB ervoor gekozen om het monetaire beleid verder te verruimen. De reden hiervoor was onder meer een verrassend lage

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DECEMBER 2014 1. Economie VS blijg anker Het IMF verwacht een wereldwijde economische groei van 3,8% in 2015 Met een verwachte economische

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind

Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind Europese Commissie - Persbericht Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind Brussel, 05 mei 2015 De economie in de Europese Unie profiteert dit jaar van een

Nadere informatie

De Amsterdamse woningmarkt: voorzichtige stabilisatie

De Amsterdamse woningmarkt: voorzichtige stabilisatie De Amsterdamse woningmarkt: voorzichtige stabilisatie De problemen op de wereldwijde financiële markten hebben de economie inmiddels meer dan twee jaar in haar greep. Vanaf oktober 28 zijn de gevolgen

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014 Samenvatting: stijgende aandelen Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,0% naar 123,6% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Licht op energie (2013 - november)

Licht op energie (2013 - november) PMI index Licht op energie (2013 - november) Macro-economische ontwikkelingen De indicator van Markit voor economische bedrijvigheid in de Eurozone ligt sinds enkele maanden net boven de 50 punten. In

Nadere informatie

Op zoek naar rendement? Zoek niet langer

Op zoek naar rendement? Zoek niet langer Op zoek naar rendement? Zoek niet langer High-yield en opkomende markten Juni 2014 Uitsluitend voor professionele beleggers De rente op staatsobligaties blijft nog lang laag. In het nauw gedreven door

Nadere informatie

ARTIKELEN SPAARRENTE FORS LAGER, INFLATIE STIJGT VERDER

ARTIKELEN SPAARRENTE FORS LAGER, INFLATIE STIJGT VERDER ARTIKELEN SPAARRENTE FORS LAGER, INFLATIE STIJGT VERDER ARTIKEL 1 Ook in juli 2013 worden de spaarrente's verder verlaagd Bron: financieel Dagblad d.d. 7 augustus 2013 De rentestijging op de kapitaalmarkt

Nadere informatie

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel Na de snelle daling van de bedrijfswinsten door de kredietcrisis, is er recentelijk weer sprake van winstherstel. De crisis heeft echter geen gat geslagen in de grote financiële buffers van bedrijven.

Nadere informatie

Laag, lager, negatief: de onstuitbare val van de rentevoeten

Laag, lager, negatief: de onstuitbare val van de rentevoeten Laag, lager, negatief: de onstuitbare val van de rentevoeten Thema-analyse Belfius Research Februari 2016 Inleiding De rente staat op een historisch laag niveau. Voor een 10-jarig krediet betaalt de Belgische

Nadere informatie

Grafiek 1: Evolutie van de voornaamste aandelenindices in de VS, Eurozone, China en de groeilanden in vergelijking met de evolutie van de goudprijs.

Grafiek 1: Evolutie van de voornaamste aandelenindices in de VS, Eurozone, China en de groeilanden in vergelijking met de evolutie van de goudprijs. BEHEERSVERSLAG 31/3/2015 Macro & Markten, strategie Na de forse klim van de aandelenmarkten in 2014 zetten vooral de Zuidoost Aziatische en Europese aandelenmarkten deze trend in 2015 verder. Meer en meer

Nadere informatie

Rentevisie 2009-4. Geen geld en de oude sok. 9 april 2009

Rentevisie 2009-4. Geen geld en de oude sok. 9 april 2009 9 april 20 Geen geld en de oude sok De laatste paar maanden zijn er vele miljarden aan vermogen verdampt. Het thema laat niemand onberoerd. Kenmerkend is dat deze crisis de bijl legt aan veel vermeende

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014 Samenvatting: dalende rente Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,6% naar 123,7% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 Bijlage II Overall conclusie De Nederlandse economie groeit naar verwachting met 1¾% in 1 en met 1½% in 11. De toename van het bbp komt bijna volledig voor

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Een van de informatiebronnen voor de ecb bij het voeren van het monetaire beleid is de Bank Lending Survey, een kwalitatieve kwartaalenquête naar

Nadere informatie

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder?

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Zoals u waarschijnlijk weet, is de beurs nog steeds bijzonder nerveus en vooral negatief. De directe aanleiding is de tegenvallende groei in China waar wij

Nadere informatie

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015.

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. Kwartaalbericht 2015 Samenvatting De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. De reële dekkingsgraad ultimo tweede kwartaal was

Nadere informatie

Oerend hard. 16 juni 2015

Oerend hard. 16 juni 2015 16 juni 2015 Oerend hard De laatste weken is de obligatierente in Europa en de VS hard op weg naar normaal. De lage rentegevoeligheid van de portefeuilles heeft de verliezen van obligaties beperkt gehouden

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

Suivi mensuel de la conjoncture - Maandelijkse opvolging van de conjunctuur

Suivi mensuel de la conjoncture - Maandelijkse opvolging van de conjunctuur Suivi mensuel de la conjoncture - Maandelijkse opvolging van de conjunctuur mai 3 mei 2013 Wat moet men onthouden? 1. Belgische economie sinds begin 2011 amper nog gegroeid 2. Uitvoer en investeringen

Nadere informatie

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis Twaalf grafieken over de ernst van de crisis 1 Frank Knopers 26-04-2012 1x aanbevolen Voeg toe aan leesplank We hebben een aantal grafieken verzameld die duidelijk maken hoe ernstig de huidige crisis is.

Nadere informatie

Rentevisie 2009-2. Kredietcrisis veroorzaakt vrees voor zowel deflatie als inflatie. 9 februari 2009

Rentevisie 2009-2. Kredietcrisis veroorzaakt vrees voor zowel deflatie als inflatie. 9 februari 2009 9 februari 2009 Kredietcrisis veroorzaakt vrees voor zowel deflatie als inflatie Waar moeten we het meest voor vrezen, voor deflatie of inflatie? Die op het oog nogal vreemde vraag leeft steeds sterker.

Nadere informatie

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Beleggingsthema s 2016 What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Inleiding De dagen die in 2015 het verschil maakten, zijn de dagen waarop centrale bankiers uitspraken deden, what a difference

Nadere informatie

Groei van het BBP. Kwartaal op kwartaal, geannualiseerd. Bron: IMF

Groei van het BBP. Kwartaal op kwartaal, geannualiseerd. Bron: IMF VKW Metena stelt voor: Outlook 2010 Met dank aan Groei van het BBP Kwartaal op kwartaal, geannualiseerd Bron: IMF Groei van het BBP Kwartaal op kwartaal, geannualiseerd Bron: IMF 2009 2010 VS Eurozone

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gedaald van 115,4% naar 103,7%. Dit

Nadere informatie

Update juli 2014 Beleggen

Update juli 2014 Beleggen Update juli 2014 Beleggen Waar is de Europese Centrale Bank (ECB) mee bezig? Op 5 juni heeft de Europese Centrale Bank (vanaf nu afgekort naar ECB) opnieuw drastische maatregelen aangekondigd. De rente

Nadere informatie

Waar liggen de kansen?

Waar liggen de kansen? Grip op je vermogen Waar liggen de kansen? Bob Homan ING Investment Office 20 april 2012 Welke economie is het snelst gegroeid na invoering van de euro?* a) Zwitserland b) Duitsland c) VS d) Griekenland

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gestegen van 105,7% naar 115,4%. Dit komt

Nadere informatie

HALFJAARBERICHT 2015 BNG VERMOGENSBEHEER B.V.

HALFJAARBERICHT 2015 BNG VERMOGENSBEHEER B.V. HALFJAARBERICHT 2015 BNG VERMOGENSBEHEER B.V. Inhoud 1 Profiel 1 2 Directieverslag 2 2.1 Beheerd vermogen 2 2.2 Financieel resultaat 2 2.3 Financiële markten 2 2.4 Personeel en organisatie 2 3 Financiële

Nadere informatie

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE 3 E KWARTAAL 211 Gemaakt voor NVM Wonen Gemaakt door NVM Data & Research Inhoudsopgave 1 Introductie enquête... 3 1.1 Periode... 3 1.2 Respons... 3 2 Staat van de woningmarkt...

Nadere informatie

B E L E G G I 2N G S V 0E R S L A 0G. P r e p e n s i o n e r i n g s r e g e l i n g. P r e p e n s i o n e r i n g s r e g e l i n g

B E L E G G I 2N G S V 0E R S L A 0G. P r e p e n s i o n e r i n g s r e g e l i n g. P r e p e n s i o n e r i n g s r e g e l i n g P r e p e n s i o n e r i n g s r e g e l i n g P H I L I P S P E N S I O E N F O N D S B E L E G G I 2N G S V 0E R S L A 0G 7 P r e p e n s i o n e r i n g s r e g e l i n g I n f o r m a t i e o v e

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2014 129,5%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 31 maart 2014. Over de eerste zes maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Rentevisie 2009-10. 23 oktober 2009

Rentevisie 2009-10. 23 oktober 2009 Rentevisie 20-10 23 oktober 20 Economen van ING voorspellen einde van recessie in Nederland De Nederlandse economie is in het derde kwartaal waarschijnlijk uit de recessie gekomen. Het Economisch Bureau

Nadere informatie

KWARTAALRAPPORTAGE KWARTAALRAPPORTAGE

KWARTAALRAPPORTAGE KWARTAALRAPPORTAGE 4E KWARTAAL 2014 TELEFOON 020 34 17 347 INFO@EFFECTENHUIS.NL Eén blik op een grafiek zegt meer dan duizend woorden We zien het als een jaar van consolidatie na eerdere jaren, waarin het gemiddelde rendement

Nadere informatie

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl) Economie 1 (nieuwe stijl) Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Donderdag 17 mei 13.30 16.30 uur 20 01 Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen; het examen bestaat uit

Nadere informatie

Financial Markets weekly 17 oktober 2011

Financial Markets weekly 17 oktober 2011 Financial Markets weekly 17 oktober 2011 Algemeen Het herstel in de financiële markten zette zich ook in de voorbije week verder door. Onder beleggers was sprake van een grotere bereidheid tot meer risk

Nadere informatie

Informatie over beleggingen in de prepensioneringsregeling

Informatie over beleggingen in de prepensioneringsregeling Informatie over beleggingen in de prepensioneringsregeling Heeft u vragen over dit beleggingsverslag of over de prepensioneringsregeling? Neemt u dan gerust contact op met onze Klantenservice. De contactgegevens

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I Opgave 1 Hoge druk op de arbeidsmarkt Gedurende een aantal jaren groeide de economie in Nederland snel waardoor de druk op de arbeidsmarkt steeds groter werd. Het toenemende personeelstekort deed de vrees

Nadere informatie

VVMA Congres 18 mei 2010

VVMA Congres 18 mei 2010 VVMA Congres 18 mei 2010 Jan Klaver, VNO-NCW Verwachtingen over Nederlandse economie, 2010-2015 1 Lijn van mijn verhaal 1. Impact economische crisis op Nederlandse economie en bedrijfsleven 2. Het herstel

Nadere informatie

De besparingen van Amerikaanse huis houdens na de financiële crisis

De besparingen van Amerikaanse huis houdens na de financiële crisis De besparingen van Amerikaanse huis houdens na de financiële crisis De besparingen van Amerikaanse gezinnen bereikten vlak voor de crisis een naoorlogs dieptepunt. Na de crisis moeten huishoudens fors

Nadere informatie

De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 augustus 2014

De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 augustus 2014 De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 ustus 2014 Op 31 ustus 2014 liep het kortetermijnherstelplan van Pensioenfonds UWV af. Tegen de verwachting in heeft het pensioenfonds de pensioenen

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Samenvatting: dalende euro en dalende rente door monetair beleid De beleidsdekkingsgraad is gedaald

Nadere informatie

Nederlandse banken doorstaan Europese stresstest goed

Nederlandse banken doorstaan Europese stresstest goed Nederlandse banken doorstaan Europese stresstest goed 23 juli 2010 De vier Nederlandse banken die in samenwerking met De Nederlandsche Bank (DNB) hebben deelgenomen aan de stresstest van het Europese Comité

Nadere informatie

Rentevisie 2010-1. 28 januari 2010

Rentevisie 2010-1. 28 januari 2010 Rentevisie 2010-01 28 januari 2010 Goede voornemens moeten ook geloofwaardig zijn Goede voornemens zijn belangrijker dan ooit. En dan hebben we het niet over de voornemens die met Nieuwjaar gemaakt zijn;

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Update april 2015 Beleggen

Update april 2015 Beleggen Update april 2015 Beleggen Laag, lager, laagst In mijn vorige column schreef ik over de actie van de ECB, die 22 januari jongstleden werd aangekondigd, om maandelijks 60 miljard Euro aan obligaties op

Nadere informatie

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006 Profiel Het AEGON Equity Fund is een besloten fonds voor gemene rekening, waarin verzekeringsrelaties van AEGON kunnen participeren. Het AEGON Equity Fund belegt wereldwijd in aandelen met de nadruk op

Nadere informatie

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Internationale Economie Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Wim Boonstra, 27 november 2014 Basisscenario: Magere groei wereldeconomie, neerwaartse risico s De wereldeconomie

Nadere informatie

Beursdagboek 24 Mei 2013.

Beursdagboek 24 Mei 2013. Beursdagboek 24 Mei 2013. Loopt Abenomics nu al op zijn laatste benen! Tijd 10:30 uur. Het was afgelopen nacht in Japan een angstige sessie voor de handelaren. Na eerst een winst van drie procent vlogen

Nadere informatie

BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/2015. Macro & Markten, strategie. 1. Rente en conjunctuur : EUROPA

BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/2015. Macro & Markten, strategie. 1. Rente en conjunctuur : EUROPA BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/15 Macro & Markten, strategie 1. Rente en conjunctuur : EUROPA De Europese rentevoeten zijn historisch laag, zowel op het korte als op het lange einde, en geven de

Nadere informatie

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland Vierde kwartaal 2012 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk Hoofdstuk 1. Inkomen verdienen 1.22 1.23 1.24 1.25 1.26 1.27 1.28 1.29 1.30 1.31 1.32 1.33 1.34 D A C C A D B A D D B C D 1.35 a. 1.000.000 425.000 350.000 40.000 10.000 30.000 = 145.000. b. 1.000.000

Nadere informatie

Economisch Kwartaalbericht Westen gaat weer meer bijdragen aan groei van de wereldeconomie

Economisch Kwartaalbericht Westen gaat weer meer bijdragen aan groei van de wereldeconomie Economisch Kwartaalbericht Westen gaat weer meer bijdragen aan groei van de wereldeconomie Kennis en Economisch Onderzoek Focus: Turkse economie onder druk In december 2013 heeft de Turkse lira een duikvlucht

Nadere informatie

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch:

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch: Obligaties 4-4-2014 Algemeen economisch: Over de afgelopen maanden zet de bestaande trend zich door. De rente blijft per saldo onder druk, ondanks een tijdelijke hobbel na de start van het afbouwen van

Nadere informatie

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Research NL Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Herstel economie zet aarzelend door Economische situatie Huishoudens zijn nog steeds terughoudend met hun consumptie en bedrijven zijn terughoudend

Nadere informatie

Aan. V. Doorn. Portefeuillehouder

Aan. V. Doorn. Portefeuillehouder Voorstel Steenbokstraat 10 Postbus 4142 7320 AC Apeldoorn [T] (055) 527 29 11 [F] (055) 527 27 04 [E] waterschap@veluwe.nl [I] www.veluwe.nl Aan Portefeuillehouder algemeen bestuur 22 april 2009 V. Doorn

Nadere informatie

Economie in 2015 Kans of kater?

Economie in 2015 Kans of kater? Economie in 2015 Kans of kater? Nico Klene Economisch Bureau Doorwerth 6 november 2014 Wat verwacht ú: - kans? - kater? 2 Opbouw - Buitenland: mondiale groei houdt aan - Nederland 3 VS: groei weer omhoog

Nadere informatie

Prinsjesdag 2014. Stand van zaken MKB. Rabobank Nederland, september 2014

Prinsjesdag 2014. Stand van zaken MKB. Rabobank Nederland, september 2014 Prinsjesdag 2014 Stand van zaken MKB Rabobank Nederland, september 2014 Internationale omgeving Basisscenario De wereldeconomie groeit ook in 2014, met name in de VS, maar spectaculair is het allemaal

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012 Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012 Op de financiële markten keerde de rust enigszins terug in het vierde kwartaal. In de VS hield de zogenoemde fiscal cliff de beleggers nog wel geruime tijd in haar

Nadere informatie

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012.

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Kwartaalbericht 2012 Samenvatting 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Meer informatie over de dekkingsgraad vindt u op de website. Beleggingsrendement 4,2%

Nadere informatie

1 140 miljard euro bij

1 140 miljard euro bij PRIVATE S.A. Page: 1+2 3 Circulation: 330835 92b4f4 1390 De Nieuwe Gazet No. of publications: 2 ECB drukt 1 140 miljard euro bij Met die som in 50 euro biljetten kan je de negen bollen van het Atomium

Nadere informatie

pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD

pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD De macro-vraaglijn of geaggregeerde vraaglijn geeft het verband weer tussen het algemeen prijspeil en de gevraagde hoeveelheid binnenlands product. De macro-vraaglijn

Nadere informatie

Met het kompas op 2015

Met het kompas op 2015 17 December 2014 Met het kompas op 2015 Begin december hebben we het risico in de portefeuilles verder verlaagd. We zien toegenomen onzekerheid omdat er geen einde lijkt te komen aan de daling van de olieprijs.

Nadere informatie

Nederlandse economie in zicht

Nederlandse economie in zicht Nederlandse economie in zicht Vooruitzichten 6-7 Economisch Bureau Nederland december Nederlandse economie: groei houdt aan De Nederlandse economie groeide in met ongeveer % - tweemaal zoveel als in 4.

Nadere informatie

Update Rentevisie. Door Simon Wiersma, Investment Manager van het ING Investment Office

Update Rentevisie. Door Simon Wiersma, Investment Manager van het ING Investment Office ING Investment Office Publicatiedatum: 14 april 2015 Update Rentevisie Door Simon Wiersma, Investment Manager van het ING Investment Office Na een voor obligatiebeleggers heel goed 2014 zijn de eerste

Nadere informatie

Bericht 3 e kwartaal September 2014

Bericht 3 e kwartaal September 2014 Bericht 3 e kwartaal September 2014 Providence Capital NV is geregistreerd als beleggingsonderneming bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en legt zich onder meer toe op het verrichten van vermogensbeheer

Nadere informatie

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 De maandelijkse nominale dekkingsgraad ultimo september is gedaald ten opzichte van eind juni; De beleidsdekkingsgraad

Nadere informatie

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein De Verenigde Staten gaan meestal voorop bij het herstel van de wereldeconomie. Maar terwijl een gerenommeerd onderzoeksburo recent verklaarde dat de Amerikaanse

Nadere informatie

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Financieel Forum Gent - 26 februari 2015 Jan Smets A. De stand van zaken 1. De (lange)

Nadere informatie

De afnemende vrees voor een Amerikaanse interventie in Syrië zorgde voor lagere olieprijzen. Ten opzichte van vorige week is de prijs 1,7 % gedaald.

De afnemende vrees voor een Amerikaanse interventie in Syrië zorgde voor lagere olieprijzen. Ten opzichte van vorige week is de prijs 1,7 % gedaald. Energiemarktanalyse Powerhouse Olie Olie (volgende maand) De afgelopen week waren de ogen van beleggers vooral gericht op een eventuele aanval van de VS op Syrië. Omdat het lijkt dat Obama steeds meer

Nadere informatie

Economische prognose IMF voor het GOS

Economische prognose IMF voor het GOS Economische prognose IMF voor het GOS Jan Limbeek Twee keer per jaar, in april en september of oktober, publiceert het IMF zijn World Economic Outlook, waarin het zijn economische verwachtingen voor de

Nadere informatie

Licht op energie (2014 - februari)

Licht op energie (2014 - februari) Licht op energie (2014 - februari) Macro-economische ontwikkelingen Beleggers halen hun geld terug uit opkomende economieën nu het opkoopprogramma van schuldpapier in de Verenigde Staten verder wordt ingeperkt.

Nadere informatie

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh E F F E C T U E E L augustus 2011-18 Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh Hilaire van den Bergh werkt bij BCS Vermogensbeheer B.V. te Rotterdam. De inhoud van deze publicatie schrijft hij

Nadere informatie

Uitkomsten DNB macro-stresstest zomer 2009

Uitkomsten DNB macro-stresstest zomer 2009 Uitkomsten DNB macro-stresstest zomer 2009 Stresstesting wordt door DNB al een aantal jaren gebruikt als instrument voor het financiële stabiliteitsbeleid en het prudentiële toezicht. Deze zomer is opnieuw

Nadere informatie

Lijst van vragen en antwoorden bij Kamerstukken II 2008/09, 31 965 IXA, Nr.

Lijst van vragen en antwoorden bij Kamerstukken II 2008/09, 31 965 IXA, Nr. Lijst van vragen en antwoorden bij Kamerstukken II 2008/09, 31 965 IXA, Nr. Eerst suppletoire begroting Ministerie van Financiën IXA Vraag 1 Hoe hebben de spreads van de G20-landen en EU-lidstaten zich

Nadere informatie

Wall of worry. 17 maart 2016

Wall of worry. 17 maart 2016 17 maart 2016 Wall of worry De MSCI World aandelenindex (uitgedrukt in Euro) is sinds 11 februari 12,5% hersteld maar staat nog -5,5% vanaf het begin van het jaar. Een combinatie van factoren zorgde voor

Nadere informatie

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2012-Q1

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2012-Q1 NVM-Betaalbaarheidsanalyse 2000-Q1 tot en met 2012-Q1 NVM Data & Research 2 april 2012 Inhoudsopgave 1 Samenvatting... 3 2 Inleiding: beschrijving van de gebruikte betaalbaarheidsindicatoren en grafieken...

Nadere informatie

Olieprijs - smeermiddel voor de economie

Olieprijs - smeermiddel voor de economie Outlook Olieprijs - smeermiddel voor de economie Onder invloed van het boek le Capital au XXIe siecle van de Franse econoom Piketty was de herverdeling van inkomen en vermogen een veelbesproken onderwerp

Nadere informatie

ING Investment Office

ING Investment Office ING Investment Office Publicatiedatum: 26 augustus 2014 Rentevisie Update augustus 2014 Door Simon Wiersma, Investment Manager van het ING Investment Office Tegenvallende groei in de VS in het eerste kwartaal,

Nadere informatie

USD / 1.16 1.15 1.14 1.13 1.12 1.11

USD / 1.16 1.15 1.14 1.13 1.12 1.11 Energiemarktanalyse Groenten & Fruit door Powerhouse Marktprijzen Macro-economie Markten in mineur Afgelopen week De angst voor een wereldwijde economische vertraging is weer toegenomen na een slechte

Nadere informatie