Rentevisie Geen geld en de oude sok. 9 april 2009

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rentevisie 2009-4. Geen geld en de oude sok. 9 april 2009"

Transcriptie

1 9 april 20 Geen geld en de oude sok De laatste paar maanden zijn er vele miljarden aan vermogen verdampt. Het thema laat niemand onberoerd. Kenmerkend is dat deze crisis de bijl legt aan veel vermeende zekerheden. Onze spaarcenten zijn niet zo veilig als we altijd dachten. Dat aandelen in waarde fluctueren wisten we al langer. Ook de borging van onze pensioenen blijkt niet zo solide als gedacht. Herstelplannen zijn gebaseerd op de aanname dat herstel binnenkort gaat intreden of dat tenminste verdere verzwakking van de vermogenspositie uitblijft. Onwillekeurig dringt het beeld zich aan ons op dat al ons vermogen dat we bij financieringsinstellingen hebben ondergebracht verdampt. Hoe zal de wereld eruitzien wanneer alle vertrouwen in de financiële wereld zodanig wordt beschadigd dat alle financiële instellingen het veld moeten ruimen? Wellicht een irreële vraag, maar misschien de moeite waard om een aantal gevolgen te doordenken. Geld dat we over hebben kunnen we in een oude sok stoppen. Vanwege de inflatie neemt de waarde daarvan in de loop van de tijd af. Het alternatief om het naar de bank te brengen bestaat echter niet meer. Bankieren houdt immers in dat het geld wat we nu niet nodig hebben tijdelijk een andere bestemming krijgt, waarvoor we in de vorm van rente worden gecompenseerd. Bankiers zijn echter brodeloos geworden. Het bonusprobleem lost zichzelf op. Ook de mogelijkheid van beleggen is voorbij. We zijn er immers niet zeker van of we ons geld ooit wel weer terugzien. Bedrijven financieren met vreemd vermogen is niet meer mogelijk, evenals de mogelijkheid om ons te verzekeren. We hebben er immers geen vertrouwen in dat we rechten kunnen ontlenen aan betalingen uit het verleden. Ook voor ons pensioen zullen we zelf moeten zorgen. Hoe erg is dit allemaal? De economie zal ongetwijfeld veel trager gaan groeien, omdat de vermogensvoorziening aanzienlijk wordt geremd. Wat zeer aannemelijk is, is dat de kleinschaligheid sterk zal worden bevorderd. Als we spullen nodig hebben of behoefte hebben aan een dienst, doen we daarvoor alleen maar rechtstreeks zaken. We handelen alleen met mensen die we kennen want met het bankieren is ook het digitale betalingsverkeer verdwenen. Een ander voordeel is dat ook speculeren onmogelijk is. Rijk worden zonder te werken is er niet meer bij. Wie niet werken wil zal ook niet eten. Interessant is de vraag of we nog schulden kunnen maken. Wanneer alle vertrouwen in uitstaand vermogen weg is zal dat ook voorbij zijn. Het gevolg daarvan is dat de wereld harder wordt. Een dokter zal immers geen diensten meer leveren aan een patiënt die niet betalen kan. Blad 1

2 Een onvermijdelijk gevolg is daarom ook dat de afhankelijkheid toeneemt. Dat is een stap terug in de tijd. De grote drijfveer achter veel ontwikkelingen is immers om de afhankelijkheid te verminderen. De zorg voor de toekomst en voor elkaar komt in een heel ander perspectief te staan. De financiële crisis Wat weten we over financiële crises en hun impact op de economie? Het blijft natuurlijk altijd lastig vergelijken. Elke crisis kent zijn eigen, specifieke omstandigheden. Toch geven ervaringen uit het verleden interessante en nuttige aanknopingspunten. Financiële crises hebben altijd grote effecten op de economie en duren eigenlijk altijd relatief lang. Door alles nog eens naast elkaar zetten kunnen we begrijpen hoe een probleem in de financiële wereld doorwerkt in de reële economie. Er is hiernaar veel onderzoek verricht. Rogoff en Reinhart, twee Amerikaanse economen, hebben vroegere financiële crises uitgebreid bestudeerd In hun meest recente paper selecteren ze een aantal financiële crises uit het verleden, die zwaar genoeg zijn om te vergelijken met wat er nu gebeurt. Zij komen tot de conclusie dat de nasleep van alle financiële crises doorgaans een aantal gemeenschappelijke kenmerken heeft: 1. Dramatische en langdurige instorting van huizenprijzen en aandelenkoersen. Reële huizenprijzen dalen gemiddeld met 35% over een periode van 6 jaar terwijl aandelenkoersen gemiddeld met 55% dalen over een periode van 3½ jaar. 2. De nasleep van een bankencrisis wordt gekenmerkt door sterke dalingen van de productie en werkgelegenheid. De werkloosheid stijgt meestal met zo n 7%-punt gedurende een neergang, die gemiddeld 4 jaar duurt. 3. Het BBP per hoofd krimpt gemiddeld met iets meer dan 9%, hoewel de duur van de neergang in vergelijking met de duur van de huizenprijsdaling, met twee jaar aanzienlijk korter is. 4. De reële waarde van de overheidsschuld explodeert. Gemiddeld steeg in crises na de tweede wereldoorlog deze schuld met 86%, waarbij bailouts en herkapitalisatie van banken niet de voornaamste oorzaken zijn van het stijgen van de schuld. Belangrijker hiervoor zijn de scherp dalende belastinginkomsten en de ambitieuze anticyclische beleidsmaatregelen die getroffen worden. Vanzelfsprekend is deze keuze van crises door Reinhart & Rogoff willekeurig en zijn ook de genoemde getallen niet representatief voor elke crisis en ieder land. Dat neemt niet weg dat ook andere studies aantonen dat financiële crises over het algemeen relatief lang duren. Daarbij wordt de crisis dieper als er sprake is van gelijktijdige daling van aandelenkoersen en huizenprijzen, en er wereldwijd meer landen zich gelijktijdig in een recessie bevinden. Blad 2

3 Voor Nederland is het lastig de huidige situatie te vergelijken met voorgaande recessies. In de jaren dertig was er wel in de VS sprake van een financiële crisis die enige vergelijking vertoont met de huidige situatie maar in Nederland was toen geen sprake van een financiële crisis. Ook de laatste zware recessie in Nederland, die van begin jaren tachtig, is onvergelijkbaar met de huidige situatie. De huidige financiële crisis is begonnen met een echt Amerikaans probleem; het leeglopen van de bubbel op de Amerikaanse huizenmarkt. Doordat de rente in de VS omhoog ging, kwamen mensen in betalingsproblemen. Ook nam hierdoor de vraag naar koopwoningen af, waardoor de huizenprijzen gingen dalen. Inmiddels zijn de huizenprijzen gemiddeld al ruim 28% gedaald ten opzichte van de top van juni Door securitisaties (het doorverkopen van hypotheekleningen) hadden heel veel financiële instellingen last van dit van oorsprong Amerikaanse probleem. Ze moesten afschrijven op leningen, maar ook leningen die ze eerder van hun eigen balans afgeduwd hadden, door ze door te verkopen, weer opnieuw opnemen. Het vertrouwen binnen en in de financiële wereld raakte zoek, om te beginnen op de interbancaire geldmarkt in juli Het bleef alleen niet bij een probleem in de financiële wereld. Langs drie kanalen kwamen deze problemen in de financiële sector terecht bij de rest van de economie: via kredietverlening, vermogenseffecten en vertrouwen. Deze effecten spelen in de VS een rol, maar ook in andere landen. Kredietverlening in de VS werd lastiger, omdat veel banken een grote (soms risicovolle) hypotheekportefeuille hadden waarop ze moesten afschrijven. Dit leidde tot verliezen voor het bankwezen. Hierdoor werd het verstrekken van krediet lastiger. Bijkomend probleem was en is het wantrouwen op de geldmarkt, waardoor risicopremies nog steeds hoog zijn. Daarnaast zijn de problemen van banken verergerd door vermogensverliezen, niet alleen op vastgoed, maar ook op de aandelenbeurzen. Banken zien daardoor een deel van hun kapitaalbasis verdampen. Ook vertrouwenseffecten (vertrouwen in en tussen banken) hebben ervoor gezorgd dat kredietverlening lastiger werd. Door securitisaties en de vervlechting van het mondiale financiële en economische systeem zijn de problemen op de Amerikaanse huizenmarkt niet een probleem gebleven voor alleen het Amerikaanse bankwezen. In heel veel, met name Westerse, landen zijn banken in de problemen gekomen door portefeuilles met gesecuritiseerde Amerikaanse hypotheekleningen. De duidelijkste effecten zijn de scherp opgelopen risicopremies en de, in Europa althans, afnemende groei van bancair krediet. Voor ongeveer de helft van hun kredietvoorziening waren bedrijven in Europa en Nederland de afgelopen jaren afhankelijk van bancair krediet. Blad 3

4 Het tweede kanaal waarlangs de financiële crisis doorwerkt naar de rest van de economie is via vermogenseffecten. Vermogensverliezen raken huishoudens en bedrijven. Ook overheden worden daarbij niet gespaard. Niet alleen aandelenvermogens zijn historisch gedaald, maar ook huizenvermogens (met name in de VS en het VK) en alles wat belegd was in grondstoffen is ook fors in waarde afgenomen. Een afnemend vermogen van gezinnen kan leiden tot een toename van de besparingen; iets dat we op dit moment ook wereldwijd -zelfs in de VS- waarnemen. Mensen denken vaak dat hun vermogen op papier bijna even liquide is als geld op de bank. Als de waarde van dat vermogen daalt bestaat de behoefte om meer geld op de bank te zetten. Als gevolg van dat gedrag neemt de vraag naar huizen en aandelen nog verder af, waardoor de waarde verder daalt en het vermogenseffect groter wordt. Het omgekeerde geldt natuurlijk bij een stijgend huizen- en aandelenvermogen. Een stijgende spaarquote (dat deel wat mensen sparen uit wat ze aan inkomen binnenkrijgen) zorgt er op dit moment echter voor dat er minder overblijft om uit te geven. Dit resulteert dus in een lagere consumptie. Voor bedrijven geldt in principe hetzelfde. Vermogensverliezen moeten worden aangevuld om reserves op peil te houden. Hierdoor kan minder geïnvesteerd worden. Door het spaargedrag van gezinnen als gevolg van hun vermogensverliezen hebben ze ook te kampen met vraaguitval, waardoor het repareren van hun vermogenspositie door het inhouden van winsten ook geen optie is. De vermogenseffecten van gezinnen worden in de toekomst nog negatief versterkt door de vermogensverliezen van de overheid. Als gevolg van de reddingsoperaties van banken, tezamen met aanmerkelijk lagere belastinginkomsten en hogere uitgaven (aan vooral sociale zekerheid) is die vermogenspositie van de overheid aanzienlijk verslechterd. Deze schuld zal ooit betaald moeten worden. Dit remt de groei in ieder geval een aantal jaren lang. Met het laatste kanaal, vertrouwens- of psychologische effecten, hebben economen vaak de meeste moeite. Door het gebrek aan vertrouwen werkt het vliegwiel van de economie, de zogeheten multiplier, niet meer goed. Mensen geven normaal gesproken een bepaald deel (een quote) van de toename van hun inkomen uit. Dit geld komt bij bedrijven, leidt onder normale omstandigheden tot extra investeringen en vervolgens weer tot meer bedrijvigheid, meer inkomensgroei et cetera. Gebrek aan vertrouwen verkleint het effect van deze multiplier en zorgt ervoor dat het economisch proces ernstig wordt verstoord. Mensen gaan meer sparen, bedrijven zien geen kansen en investeren niet. Kortom, de economische kringloop is verstoord, waardoor ook verbanden zoals gebruikt in macro-economische modellen (tijdelijk) minder valide zijn. Op dit moment staan alle vertrouwensindicatoren fors in het rood. Mensen zijn minder bereid om geld uit te geven, bedrijven durven vrijwel niet te investeren. Vertrouwen weer terugbrengen is lastig. Overheden kunnen alleen duidelijkheid geven over het te voeren beleid en banken moeten transparant zijn over hun (nog komende) verliezen. Dat is een voorwaarde voor een herstel van vertrouwen. Blad 4

5 Geld- en kapitaalmarkten Sinds de val van Lehman Brothers is de wereldeconomie in rap tempo in een diepe recessie afgegleden. Tegelijkertijd woedt de crisis op de financiële markten voort. Overheden hebben op grote schaal geïntervenieerd in het financiële systeem en veel centrale banken hebben hun beleidstarieven inmiddels dicht bij nul gebracht. Maar duidelijke effecten hiervan zijn tot nu toe uitgebleven. Hier en daar zijn wel een paar kleine lichtpuntjes te bespeuren, maar vooralsnog lijkt het vooral op een sterrenhemel boven een heel dicht wolkendek. Sentiment markten verder verslechterd. De onzekerheid over de financiële sector wordt gevoed door berichten over nieuwe afboekingen en verliezen. Angst onder beleggers dat voor veel banken, net als bij Fortis, de weg uiteindelijk ophoudt bij volledige nationalisatie verklaart mede het slechte beursklimaat, dat bovendien te lijden heeft onder een continue vlucht van beleggers uit risicovolle beleggingen in het algemeen. Het beurssentiment wordt ook gevoed door tegenvallende berichten over de ontwikkelingen in de reële economie. In grote delen van de wereld wijzen de meest recente indicatoren op een verdere verslechtering van de economische activiteit in het eerste kwartaal. De enige economie, zo lijkt het, waar een paar kleine lichtpuntjes valt te bespeuren, is die van China, al valt ook daar de groei scherp terug. De risico-opslagen voor Europese bedrijfsobligaties zijn sinds begin van dit jaar wat gestabiliseerd. In de ogen van beleggers waren deze opslagen eind vorig jaar (te) sterk uitgelopen. Europese bedrijven hebben in de eerste maanden van dit jaar voor recordbedragen geherfinancierd op de kapitaalmarkt, maar voorlopig lijkt dit vooral weggelegd voor partijen met een goede kredietwaardigheid. Europese swaprentes sterk gedaald Ondanks de ontwikkelingen binnen het eurogebied, zijn de swaprentes in de afgelopen maanden per saldo toch sterk gedaald. Sinds oktober vorig jaar is de 2-jaars swaprente met ruim 300 basispunten gedaald, terwijl het 10-jaars tarief met ruim 100 basispunten is gedaald. Deze daling komt niet alleen door het feit dat Duitsland als de benchmark fungeert, maar hangt ook samen met de verwachting dat de economische activiteit en inflatie in de eurozone verder zullen afnemen en dat de ECB haar tarief verder zal verlagen, wat ook lagere geldmarkttarieven tot gevolg zal hebben. Analisten denken dat dit proces nog niet volledig voltooid is. Niet alleen omdat we de ECB haar belangrijkste beleidstarief verder zien verlagen (en de liquiditeit ruim zien houden), maar ook omdat de inflatie in de loop van het jaar (tijdelijk) negatief wordt en we er niet vanuit gaan dat de financiële turbulentie snel ten einde zal komen. Dat neemt niet weg dat het neerwaartse potentieel van de lange termijn kapitaalmarktrentes steeds kleiner wordt. Zeker als we er vanuit gaan dat overheden ook in de komende maanden verdere maatregelen aankondigen, die de overheidsfinanciën nog meer onder druk zullen zetten. Een echte ommekeer in het rentebeeld zal echter pas plaats vinden als sprake is van een zichtbare en houdbare stabilisatie van de wereldeconomie. Blad 5

6 In de VS zijn de swaptarieven in afgelopen maanden juist opgelopen, in het bijzonder aan de lange kant van de curve. Ten eerste komt dit omdat de centrale bank haar beleidstarief reeds in de buurt van het nulniveau heeft gebracht, zodat verwachtingen over verdere verlagingen logischerwijs niet meer aan de orde zijn. Maar analisten denken ook dat de enorme hoeveelheid aan overheidsmaatregelen in de VS wel degelijk het absorptievermogen van de markten heeft aangetast. Bovendien maken beleggers zich door alle maatregelen wat minder zorgen over een scenario van een langdurige deflatie (iets wat we ook in de eurozone hebben gezien). Eind 20 was de inschatting van de (swap) markt dat de inflatie in de VS de komende 10 jaar gemiddeld 1,25% zou bedragen. Nu is dat weer bijna 2,25%. We zien de swaprentes in de VS op korte termijn iets terugvallen maar verwachten op langere termijn een sterkere stijging dan in de eurozone. Sinds oktober 20 heeft de ECB haar beleidstarief met in totaal 300 basispunten verlaagd. Op 2 april verlaagde de ECB haar tarief met 25 basispunten tot 1,25%. President Jean- Claude Trichet van de ECB zei dat het besluit niet unaniem was genomen na een zeer grondige en brede discussie in het monetair comité. In zijn toelichting zei Trichet dat meer renteverlagingen niet zijn uitgesloten. Bovendien gaf hij aan dat de bank tijdens de volgende vergadering over 'nietstandaard'-maatregelen wil gaan praten. Waar Trichet aan toevoegde dat onzeker is of daar dan ook daadwerkelijk toe wordt besloten. Dat betekent dat er volgende maand wordt gesproken over de mogelijkheid van kwantitatieve verruiming. Vicepresident Lukas Papademos van de ECB zei onlangs dat de ECB mogelijk zou kunnen besluiten bedrijfsobligaties te kopen om de liquiditeit bij de banken te versterken. Ook wordt in de markt al enige tijd verwacht dat de ECB onbeperkt kredieten aan de banken gaat verstrekken voor langere periodes dan het huidige maximum van zes maanden. Verder ging ook het disconto met een kwartje omlaag, van 0,50% naar 0,25%. Dat is het tarief waartegen banken tijdelijk overtollige middelen kort kunnen vastzetten bij de ECB. Dit tarief is nu zo laag dat er voor banken vrijwel geen prikkel meer is geld bij de ECB te stallen. Trichet zei expliciet dat het disconto niet verder zal worden verlaagd. Eurozone in een neerwaartse spiraal In een tijdsbestek van luttele maanden zijn de economische vooruitzichten voor het eurogebied dramatisch verslechterd. Met name in de industriële sector waren de ontwikkelingen de afgelopen maanden ronduit gitzwart met een reële krimp van de productie met 25 procent. Aanknopingspunten voor een snel herstel in de komende kwartalen zijn bovendien schaars en broos. Momenteel gaan analisten er vanuit dat de eurozone economie dit jaar in volume krimpt met 3,25%, gevolgd door nog eens een krimp met 1,0% in De gangbare definitie van een recessie is een periode van economische krimp die ten minste twee aaneengesloten kwartalen aanhoudt. Binnen die definitie bevindt de eurozone economie zich al sinds het tweede kwartaal van 20 in een recessie. Blad 6

7 Dat was daarmee een economische werkelijkheid waar we gedurende het jaar aan konden wennen. Tegen het jaareinde is de neergang echter in een stroomversnelling geraakt waarvan het einde nog niet in zicht is. De cijfers voor het laatste kwartaal van 20 zijn ronduit schokkend te noemen. Van de grote zes bracht Nederland het er nog het minst slecht vanaf met een reële economische krimp van 0,90% kwartaal op kwartaal, maar een dergelijk sterke krimp hadden we ook hier sinds begin jaren 80 niet meer gezien. Het economische sentiment in het eurogebied is bijzonder negatief. In de overgrote meerderheid van Eurolanden zien we zelfs de laagste waarden die we het sinds het begin van de meting in 1985 ooit hebben opgetekend. Verenigde Staten Met een ongekende combinatie van expansief begrotingsbeleid en kredietverruiming proberen de Amerikanen hun economie weer op gang te krijgen. Hoewel deze maatregelen noodzakelijk zijn om de neerwaartse spiraal te doorbreken, kunnen ze op termijn voor nieuwe problemen zorgen. In het laatste kwartaal van 20 is de Amerikaanse economie in reële termen met maar liefst 6,2% gekrompen (kwartaal op kwartaal, geannualiseerd groeicijfer), het slechtste cijfer sinds Ook voor 20 ziet het er slecht uit: de wereldwijde recessie heeft de buitenlandse vraag naar Amerikaanse goederen doen afnemen, terwijl de binnenlandse vraag al langer aan het krimpen is. Consumenten en bedrijven staan onder grote druk. De problemen in de financiële sector houden aan, de huizenmarkt lijkt nog steeds op zoek naar een bodem en de werkgelegenheid brokkelt in hoog tempo af. Kredietverruiming door de centrale bank, sanering van de financiële sector en het economisch stimuleringspakket zouden op termijn de economie weer op gang moeten krijgen. De lagere energieprijzen ten gevolge van de wereldwijde recessie kunnen ook een bijdrage leveren aan het herstel. Voorlopig is echter sprake van een negatieve wisselwerking tussen de financiële sector en de reële economie en moet eerst nog voorkomen worden dat de Amerikaanse economie in een deflatiespiraal terecht komt. In de veronderstelling dat de extreme maatregelen van de Amerikaanse overheid en de centrale bank voldoende effect zullen hebben, verwachten analisten dan ook pas een bescheiden herstel in Sinds 16 december 20 houdt de Fed een bandbreedte aan van 0,00% - 0,25% voor de beleidsrente. Nu in feite de ondergrens van de beleidsrente is bereikt, concentreert de Fed zich op het verder ondersteunen van het financiële systeem en de reële economie met maatregelen die gebruik maken van de activazijde van de balans van de Fed door middel van kredietfaciliteiten en aankopen van waardepapier, een strategie die Bernanke heeft omschreven als credit easing (kredietverruiming). Aan deze strategie zijn echter wel inflatierisico s verbonden. Een deel van de kredietfaciliteiten loopt vanzelf af als de situatie in de financiële sector verbetert, maar andere maatregelen zijn moeilijker af te bouwen en daarom riskanter voor toekomstige inflatieontwikkelingen. Dit is met name het geval voor het opkopen van waardepapier gebaseerd op hypotheken en schatkistpapier door de Fed. Blad 7

8 Als de extra liquiditeiten die de centrale bank nu in het financiële systeem pompt niet snel genoeg worden afgebouwd, kan een flinke inflatiedruk ontstaan die de lange rente verder zou kunnen opstuwen. China De reële groeiverwachting voor China in 20 is door analisten bijgesteld naar 3,5% jaar op jaar. Zij verwachten echter dat de overheid een percentage van rond de 6,5% zal publiceren om sociale onrust te voorkomen. Hoe dan ook is de voorspelling dat China de rest van de wereld uit de huidige crisis zal trekken wellicht een iets te optimistisch scenario. De Chinese economie ziet in 20 de meest forse groeivertraging van de laatste 20 jaar tegemoet als gevolg van een zwakkere externe vraag en dalende investeringen in de vastgoedsector. De hamvraag is hoe diep en langdurig deze neergang zal zijn. Gezien de beruchte onbetrouwbaarheid van China s economische statistieken is een nauwkeurige inschatting van de volumegroei van het BBP geen geringe opgave. De verwachting dat de VS en de EU in 20 een pijnlijke economische krimp zullen doormaken, vormt een significant neerwaarts risico voor China s groei. De export, 35% van het BBP, kelderde in februari op jaarbasis met 25,7% in waarde. De impact van de exportsector wordt nog duidelijker uit recente berekeningen van Goldman Sachs. Het is een ijdele hoop dat een exportgedreven economie zoals China dit jaar de door de overheid nagestreefde 8% reële groei zal behalen, terwijl de wereldeconomie in een van de diepste recessies ooit verkeert. De ervaring echter leert dat de autoriteiten een cijfer van rond de 6,5% zullen publiceren om koste wat het kost sociale onrust te voorkomen. Japan Het land is weer een illusie armer. De wereldwijde recessie in het kielzog van de financiële crisis pijnigt nu ook Japan. De economie kromp in het vierde kwartaal van vorig jaar met maar liefst 3,2% kwartaal op kwartaal. Daarmee beleefde het ook gelijk het zwakste kwartaal sinds We hoeven niet echt te zoeken naar de hoofdoorzaak van deze zwakke groei. Het exportvolume nam met -13,8% kwartaal op kwartaal af, terwijl het importvolume 3,0% steeg. De netto handelsbijdrage aan de economische groei bleek dan ook -2,6%-punt. Daarnaast kwamen in dit moeilijke ondernemingsklimaat de bedrijfsinvesteringen in de verdrukking en schroefde de consument haar bestedingen terug. Hogere overheidsbestedingen en een onvrijwillige opbouw van de voorraden waren de enige lichtpuntjes voor de economische groei. Anders dan in veel andere industrielanden stond de Japanse financiële sector niet aan de wieg van de huidige problemen. De Japanse toezichthouder -door schade en schande wijs geworden- was relatief streng in voorgaande jaren. Japanse banken hadden wel wat anders aan hun hoofd dan complexe financiële producten te structureren rond Amerikaanse hypotheken, om maar eens een zijstraat te noemen. Zij waren in toenemende mate op de thuismarkt gericht en bezig met overleven en saneren. Blad 8

9 Dat duurde lang, maar leverde uiteindelijk het gewenste resultaat op. Het probleem voor Japan ligt op een ander vlak. Ondanks alle herstructureringen liet de dynamiek van de binnenlandse bestedingen in de afgelopen jaren te wensen over en trok de exportsector de economische kar. Dat was geen probleem in een ongekende wereldwijde hoogconjunctuur. De eerste barsten werden echter al zichtbaar toen de Amerikaanse economie begon te vertragen in Maar ook daar hadden Japanse exporteurs in eerste instantie een antwoord op. In de afgelopen jaren vond een indrukwekkende diversificatie van de exportbestemmingen plaats, waardoor de exportsector de zwakkere groei in de VS in eerste instantie kon opvangen. Dit verhaal hield echter geen stand toen in de tweede helft van vorig jaar zich een wereldwijde recessie aftekende. De relatief sterke yen verergert de situatie voor exporteurs alleen maar. Japanse beleidsmakers zitten met hun handen in het haar. Door een torenhoge overheidsschuld kunnen zij slechts beperkt expansief begrotingsbeleid voeren. Zij zijn daarnaast natuurlijk niet alleen bij machte om een wereldwijde recessie om te laten slaan in een herstel. Bij een gebrek aan binnenlandse dynamiek is het dus voor een groot deel noodgedwongen wachten op een herstel van de buitenlandse vraag. Gezien de flinke terugval in de economische groei eind vorig jaar en de aanhoudende stroom negatieve data sinds het begin van dit jaar komt de jaarraming voor de BBP-groei in 20 op -3,3%. Het raamwerk aan monetaire maatregelen is op zich breed opgezet. Het ontbreekt echter aan ambitie en lef om de grote problemen het hoofd te kunnen bieden. De beleidsrente is verlaagd tot 0,1% en de centrale bank koopt inmiddels overheidsobligaties, handelspapier en ook aandelen en bedrijfsobligaties in handen van financiële instituties. Daarnaast zijn de regels met betrekking tot onderpand in liquiditeitsverstrekkende operaties afgezwakt. Het scala aan maatregelen is breed, het raamwerk goed, maar de omvang van deze initiatieven is vaak te beperkt om een verschil te maken. Hiermee blijft de BoJ achter de feiten aanlopen. Analisten zien in de afzienbare toekomst geen verandering in de beleidsrente, waardoor de rente aan de korte kant van de curve laag blijft. De terugkeer van deflatie en het zware economische weer zal bovendien een neerwaarts effect op de lange rente hebben. Gecombineerd leidt dit tot een geleidelijke vervlakking van de rentecurve in 20. Vooruitblik Slecht blijven de cijfers uit de eurozone, dit bleek ook uit de recente publicatie van de detailhandelsverkopen over februari. De daling van de verkoopcijfers (-4.0% jaar op jaar) was groter dan verwacht. Ondanks alle economische malaise die in de eurozone nog sterker aanwezig lijkt te zijn dan in de VS, verlaagde de ECB de beleidsrente de laatste keer minder hard dan verwacht. Trichet had een renteverlaging van 25 basispunten in petto, terwijl vrijwel de hele markt rekende op een verlaging met 50 basispunten. Blad 9

10 Analisten verwachten dat tijdens de volgende rentevergadering van de ECB begin mei, de rente wel verlaagd wordt tot 1,0% en dat de ECB dan ook onconventioneel beleid zal aankondigen In onderstaande tabel worden de verwachtingen ten aanzien van de 3-maands Euriborrente van enkele banken weergegeven. Uit de prognoses blijkt dat de genoemde grootbanken de eerste 3 maanden een gemiddelde daling van gemiddeld 27 basispunten van de korte rente verwachten. Over 12 maanden verwacht de markt een daling van 23 basispunten. Uiteindelijk zal de rente over een jaar een gemiddeld niveau van 1,21% bereiken, aldus analisten. We zien dat de grootbanken een verwachte 3-maands Euriborrente over 12 maanden van minimaal 0,80% en maximaal 1,42% in hun prognose hebben opgenomen. 3-maands Euribor 9 april 20 4 maart 20 Actuele rente 1,44% 1,78% Visie over 3 maanden ING 1 Fortis Bank 2 Rabobank 3 ABN AMRO 4 Gemiddelde Visie over 12 maanden ING Fortis Bank Rabobank ABN AMRO Gemiddelde 1,40% 1,00% 1,18% 1,10% 1,17% 1,40% 0,80% 1,42% 1,20% 1,21% 2,00% 1,70% 1,49% 1,20% 1,60% 1,40% 1,70% 2,23% 1,20% 1,63% NB. Bovenstaande tarieven zijn exclusief spread Het actuele forwardtarief van de 3-maands Euribor over drie maanden bedraagt 1,28%. Het actuele forwardtarief van de 3-maands Euribor over 12 maanden bedraagt 1,79%. 1 Bron: Rente- en Valutavisie (ING) 2 Bron: Fortis Bank: International Economics Daily 3 Bron: Rabobank: Dagbericht 4 Bron: ABN AMRO Bank Global be weekly research Blad 10

11 Het forwardtarief over 3 maanden is 11 basispunten hoger dan de gemiddelde renteverwachtingen van genoemde banken. De gemiddelde verwachting over 12 maanden is 58 basispunten lager dan het huidige forwardtarief over 12 maanden. Kansen voor woningcorporaties Gelet op de yield curve, constateren we dat de verwachting dat de korte rente verder zou dalen in maart gedeeltelijk is uitgekomen en nog verder is gedaald naar een niveau van 1,44%. Met de hoge spreads die op dit moment in rekening gebracht worden, gaat onze voorkeur nog steeds uit naar kortlopende financieringen. Op het moment dat de spread op het normale niveau is teruggekeerd kan door de inzet van een rentederivaat de structuur worden verlengd. De verwachtingen van banken ten aanzien van de lange rente (10-jaars swap) laten zich als volgt samenvatten. 10-jaars swap 9 april 20 4 maart 20 Actuele rente 3,62% 3,45% Visie over 3 maanden ING Fortis Bank Rabobank ABN AMRO Gemiddelde Visie over 12 maanden 3,20% 3,60% 3,38% 3,60% 3,45% 3,40% 3,68% 3,48% 3,30% 3,47% ING 3,75% Fortis Bank 4,10% Rabobank 3,70% ABN AMRO 3,70% Gemiddelde 3,81% NB. Bovenstaande tarieven zijn exclusief spread 3,80% 4,18% 3,48% 3,10% 3,64% Het actuele forwardtarief van de 10-jaars swap over 3 maanden bedraagt 3,80%. Het actuele forward-tarief van de 10-jaars swap over 12 maanden bedraagt 4,%. Beide tarieven liggen ruim boven het verwachte gemiddelde renteniveau van de grootbanken. Blad 11

12 Vooruitblik De in bovenstaande tabel genoemde grootbanken verwachten dat de 10-jaars swaprente over 3 maanden een niveau van circa 3,45% noteert. Dit betekent dus een verwachte daling met 17 basispunten ten opzichte van het huidige renteniveau. De gemiddelde verwachting van 3,81% over 12 maanden ligt 19 basispunten hoger dan het actuele tarief. Kansen voor woningcorporaties Het aantrekken van fixe leningen met een langere looptijd kan nog steeds, hoewel het aantal aanbieders zeer beperkt is en de spreads nog steeds behoorlijk oplopen. Een 20-jaars swap met contante storting bedraagt op dit moment 4,% (excl. spread voor roll-over of andere modaliteit), terwijl het tarief voor 30-jarige swap 19 basispunten lager ligt op 3,90% (excl. spread). Het tarief voor contante storting van de 40-jaars swap bedraagt op dit moment 3,74% (excl. spread) en voor de 50-jaars swap op 3,68% (excl. spread). We zien ten opzichte van de vorige maand behoorlijk oplopende renteniveaus. Blad 12

13 Bijlage: Rentegrafieken ,50% 5,20% 4,90% 4,60% 4,30% 4,00% 3,70% 3,40% 3,10% 2,80% 2,50% 2,20% 1,90% 1,60% 1,30% 1,00% apr- apr mei- mei- ONTWIKKELING 3-MAANDS EURIBOR ( ) 8- jun- 23- jun- 8- jul- 23- jul- 7- aug- 22- aug- 6- sep- 21- sep- 6- okt- 21- okt- 5- nov- 20- nov- 5- dec- 20- dec- 4- jan jan- 3- feb feb mrt - mrt - 4- apr- 5,2 0% 5,0 0% 4,80% 4,60% 4,40% 4,20% 4,00% 3,80% 3,60% 3,40% 3,20% 3,00% 9- apr- 24- apr mei- mei- 8- jun- 23- jun- 8- jul- 23- jul- 10-JAARS IRS ( ) 7- aug- 22- aug- 6- sep- 21- sep- 6- okt- 21- okt- 5- no v- 20- nov- 5- dec- 20- dec- 4- jan jan- 3- feb feb- 10 jaars swapcurve 200 daags gemiddelde 10 jaars swap mrt - mrt - 4- apr- YIELDCURVE OP BASIS VAN SWAPRENTES 4,75% 4,25% 3,75% 3,25% 2,75% 2,25% 1,75% 1, 2 5% 0,75% dec-06 3,67 4, 4,13 4,13 4,12 4,12 4,13 4,14 4,16 4,17 4,19 4,22 4,27 4,30 4,30 4,28 4,25 4,23 4,20 31-dec-07 3,92 4,70 4,53 4,50 4,54 4,56 4,59 4,62 4,65 4,69 4,72 4,79 4,86 4,91 4,91 4,89 4,84 4,81 4,79 31-dec- 2,35 2,64 2,72 2,96 3,12 3,25 3,37 3,48 3,58 3,67 3,75 3,86 3,92 3,88 3,70 3,57 3,35 3,31 3,27 9-ap r- 0,86 1,67 1,95 2,33 2,64 2,88 3, 3,26 3,39 3,51 3,62 3,79 3,99 4, 4,00 3,90 3,74 3,71 3,68 Blad 13

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak?

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? Komt er QE in de eurozone? Sinds enige maanden wordt er op de financiële markten gezinspeeld op het opkopen van staatsobligaties door de Europese

Nadere informatie

Rentevisie 2009-3. Hoe groot is het inflatiegevaar? 10 maart 2009

Rentevisie 2009-3. Hoe groot is het inflatiegevaar? 10 maart 2009 10 maart 20 Hoe groot is het inflatiegevaar? De kredietcrisis en de daaruit voortvloeiende recessie hebben geleid tot een sterke reactie van beleidsmakers. Centrale banken hebben hun officiële rente fors

Nadere informatie

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein De Verenigde Staten gaan meestal voorop bij het herstel van de wereldeconomie. Maar terwijl een gerenommeerd onderzoeksburo recent verklaarde dat de Amerikaanse

Nadere informatie

Visie op 2010 Hoop op herstel

Visie op 2010 Hoop op herstel Visie op 21 Hoop op herstel Dr. A.E. (Annelies) Hogenbirk 15 december 29 Rabobank Economisch Onderzoek Agenda Terugblik op de recessie Mondiale economische ontwikkelingen Groene loten Waar zit de groei?

Nadere informatie

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug Het Nederlandse bedrijfsleven is in sterke mate afhankelijk van bancaire kredietverlening. De groei van de zakelijke kredietverlening is in de tweede helft van 28 vertraagd. Dit hangt grotendeels samen

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7 Outlook 2016 Inleiding 2016 is in China het jaar van de aap. Apen zijn de genieën van de Chinese dierenriem. Ze leven in groepen, zijn intelligent en geestig. Niets is voor hen te moeilijk. Als het wel

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Een van de informatiebronnen voor de ecb bij het voeren van het monetaire beleid is de Bank Lending Survey, een kwalitatieve kwartaalenquête naar

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 8 Overall conclusie De kredietcrisis zorgt voor een terugval van de economische bedrijvigheid in Nederland die sinds het begin van de jaren tachtig niet is voorgekomen.

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 De obligatiemarkten werden in het derde kwartaal vooral beïnvloed door de ingrepen van de Europese Centrale Bank (ECB). Aan het begin van het kwartaal bleven aanvankelijk

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 september 2014 130,4%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 30 juni 2014. Over de eerste negen maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Rentevisie 2009-5. 14 mei 2009

Rentevisie 2009-5. 14 mei 2009 Rentevisie 20-5 14 mei 20 Langzame verbetering? De wereldeconomie beeft nog steeds na van de schok die de conjunctuur in de laatste maanden van vorig jaar te verwerken kreeg. Vanaf september 20 daalde

Nadere informatie

Licht op energie (2013 - november)

Licht op energie (2013 - november) PMI index Licht op energie (2013 - november) Macro-economische ontwikkelingen De indicator van Markit voor economische bedrijvigheid in de Eurozone ligt sinds enkele maanden net boven de 50 punten. In

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2014 129,5%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 31 maart 2014. Over de eerste zes maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Beleggingsthema s 2016 What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Inleiding De dagen die in 2015 het verschil maakten, zijn de dagen waarop centrale bankiers uitspraken deden, what a difference

Nadere informatie

ARTIKELEN SPAARRENTE FORS LAGER, INFLATIE STIJGT VERDER

ARTIKELEN SPAARRENTE FORS LAGER, INFLATIE STIJGT VERDER ARTIKELEN SPAARRENTE FORS LAGER, INFLATIE STIJGT VERDER ARTIKEL 1 Ook in juli 2013 worden de spaarrente's verder verlaagd Bron: financieel Dagblad d.d. 7 augustus 2013 De rentestijging op de kapitaalmarkt

Nadere informatie

Persbijeenkomst jaarverslag ABP 2008. Amsterdam, 11 mei 2009

Persbijeenkomst jaarverslag ABP 2008. Amsterdam, 11 mei 2009 Persbijeenkomst jaarverslag ABP 20 Amsterdam, 11 mei 2009 20: een bijzonder jaar Sterke positie begin 20 met dgr van 140% Volledige indexatie en volledige na-indexatie Halfjaarcijfers al minder rooskleurig

Nadere informatie

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk Hoofdstuk 1. Inkomen verdienen 1.22 1.23 1.24 1.25 1.26 1.27 1.28 1.29 1.30 1.31 1.32 1.33 1.34 D A C C A D B A D D B C D 1.35 a. 1.000.000 425.000 350.000 40.000 10.000 30.000 = 145.000. b. 1.000.000

Nadere informatie

2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland

2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland 2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland 02 Krimp mondiale economie in 2009 Aziatische landen als eerste uit het dal Economie eurozone krimpt nog sterker dan wereldeconomie Krimp in 2009

Nadere informatie

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder?

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Zoals u waarschijnlijk weet, is de beurs nog steeds bijzonder nerveus en vooral negatief. De directe aanleiding is de tegenvallende groei in China waar wij

Nadere informatie

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011 Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 3 oktober Grote Recessie was geen Grote Depressie Wereldhandel Aandelenmarkt 9 8 7 8 VS - S&P-5 vergelijking met crash 99 Wereld industriële

Nadere informatie

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Internationale Economie Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Wim Boonstra, 27 november 2014 Basisscenario: Magere groei wereldeconomie, neerwaartse risico s De wereldeconomie

Nadere informatie

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel Na de snelle daling van de bedrijfswinsten door de kredietcrisis, is er recentelijk weer sprake van winstherstel. De crisis heeft echter geen gat geslagen in de grote financiële buffers van bedrijven.

Nadere informatie

Suivi mensuel de la conjoncture - Maandelijkse opvolging van de conjunctuur

Suivi mensuel de la conjoncture - Maandelijkse opvolging van de conjunctuur Suivi mensuel de la conjoncture - Maandelijkse opvolging van de conjunctuur mai 3 mei 2013 Wat moet men onthouden? 1. Belgische economie sinds begin 2011 amper nog gegroeid 2. Uitvoer en investeringen

Nadere informatie

De besparingen van Amerikaanse huis houdens na de financiële crisis

De besparingen van Amerikaanse huis houdens na de financiële crisis De besparingen van Amerikaanse huis houdens na de financiële crisis De besparingen van Amerikaanse gezinnen bereikten vlak voor de crisis een naoorlogs dieptepunt. Na de crisis moeten huishoudens fors

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015.

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. Kwartaalbericht 2015 Samenvatting De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. De reële dekkingsgraad ultimo tweede kwartaal was

Nadere informatie

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar Maart 215 stijgt naar 91 punten Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar De is in het eerste kwartaal van 215 gestegen van 88 naar 91 punten. Veel huishoudens kijken positiever vooruit en verwachten

Nadere informatie

Laag, lager, negatief: de onstuitbare val van de rentevoeten

Laag, lager, negatief: de onstuitbare val van de rentevoeten Laag, lager, negatief: de onstuitbare val van de rentevoeten Thema-analyse Belfius Research Februari 2016 Inleiding De rente staat op een historisch laag niveau. Voor een 10-jarig krediet betaalt de Belgische

Nadere informatie

Grafiek 1: Evolutie van de voornaamste aandelenindices in de VS, Eurozone, China en de groeilanden in vergelijking met de evolutie van de goudprijs.

Grafiek 1: Evolutie van de voornaamste aandelenindices in de VS, Eurozone, China en de groeilanden in vergelijking met de evolutie van de goudprijs. BEHEERSVERSLAG 31/3/2015 Macro & Markten, strategie Na de forse klim van de aandelenmarkten in 2014 zetten vooral de Zuidoost Aziatische en Europese aandelenmarkten deze trend in 2015 verder. Meer en meer

Nadere informatie

Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind

Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind Europese Commissie - Persbericht Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind Brussel, 05 mei 2015 De economie in de Europese Unie profiteert dit jaar van een

Nadere informatie

Informatie over beleggingen in de prepensioneringsregeling

Informatie over beleggingen in de prepensioneringsregeling Informatie over beleggingen in de prepensioneringsregeling Heeft u vragen over dit beleggingsverslag of over de prepensioneringsregeling? Neemt u dan gerust contact op met onze Klantenservice. De contactgegevens

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013 Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013 Gedurende het slotkwartaal van 2013 heeft de ECB ervoor gekozen om het monetaire beleid verder te verruimen. De reden hiervoor was onder meer een verrassend lage

Nadere informatie

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Research NL Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Herstel economie zet aarzelend door Economische situatie Huishoudens zijn nog steeds terughoudend met hun consumptie en bedrijven zijn terughoudend

Nadere informatie

Economie in 2015 Kans of kater?

Economie in 2015 Kans of kater? Economie in 2015 Kans of kater? Nico Klene Economisch Bureau Doorwerth 6 november 2014 Wat verwacht ú: - kans? - kater? 2 Opbouw - Buitenland: mondiale groei houdt aan - Nederland 3 VS: groei weer omhoog

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 Bijlage II Overall conclusie De Nederlandse economie groeit naar verwachting met 1¾% in 1 en met 1½% in 11. De toename van het bbp komt bijna volledig voor

Nadere informatie

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh E F F E C T U E E L augustus 2011-18 Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh Hilaire van den Bergh werkt bij BCS Vermogensbeheer B.V. te Rotterdam. De inhoud van deze publicatie schrijft hij

Nadere informatie

Lijst van vragen en antwoorden bij Kamerstukken II 2008/09, 31 965 IXA, Nr.

Lijst van vragen en antwoorden bij Kamerstukken II 2008/09, 31 965 IXA, Nr. Lijst van vragen en antwoorden bij Kamerstukken II 2008/09, 31 965 IXA, Nr. Eerst suppletoire begroting Ministerie van Financiën IXA Vraag 1 Hoe hebben de spreads van de G20-landen en EU-lidstaten zich

Nadere informatie

Nederlandse banken doorstaan Europese stresstest goed

Nederlandse banken doorstaan Europese stresstest goed Nederlandse banken doorstaan Europese stresstest goed 23 juli 2010 De vier Nederlandse banken die in samenwerking met De Nederlandsche Bank (DNB) hebben deelgenomen aan de stresstest van het Europese Comité

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014 Samenvatting: stijgende aandelen Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,0% naar 123,6% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Rentevisie 2009-2. Kredietcrisis veroorzaakt vrees voor zowel deflatie als inflatie. 9 februari 2009

Rentevisie 2009-2. Kredietcrisis veroorzaakt vrees voor zowel deflatie als inflatie. 9 februari 2009 9 februari 2009 Kredietcrisis veroorzaakt vrees voor zowel deflatie als inflatie Waar moeten we het meest voor vrezen, voor deflatie of inflatie? Die op het oog nogal vreemde vraag leeft steeds sterker.

Nadere informatie

Rentevisie 2009-10. 23 oktober 2009

Rentevisie 2009-10. 23 oktober 2009 Rentevisie 20-10 23 oktober 20 Economen van ING voorspellen einde van recessie in Nederland De Nederlandse economie is in het derde kwartaal waarschijnlijk uit de recessie gekomen. Het Economisch Bureau

Nadere informatie

Update april 2015 Beleggen

Update april 2015 Beleggen Update april 2015 Beleggen Laag, lager, laagst In mijn vorige column schreef ik over de actie van de ECB, die 22 januari jongstleden werd aangekondigd, om maandelijks 60 miljard Euro aan obligaties op

Nadere informatie

Hoe nu verder? Economische vooruitzichten

Hoe nu verder? Economische vooruitzichten Hoe nu verder? Sinds onze nieuwsbrieven van juni en september jongsleden is er helaas wederom veel gebeurd in de financiºle sector. Met name de aandelenmarkten daalden weer verder. Vandaar dat wij u door

Nadere informatie

Rentevisie 2010-1. 28 januari 2010

Rentevisie 2010-1. 28 januari 2010 Rentevisie 2010-01 28 januari 2010 Goede voornemens moeten ook geloofwaardig zijn Goede voornemens zijn belangrijker dan ooit. En dan hebben we het niet over de voornemens die met Nieuwjaar gemaakt zijn;

Nadere informatie

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012.

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Kwartaalbericht 2012 Samenvatting 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Meer informatie over de dekkingsgraad vindt u op de website. Beleggingsrendement 4,2%

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering.

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering. Top 100 vragen. De antwoorden! 1 Als de lonen stijgen, stijgen de productiekosten. De producent rekent de hogere productiekosten door in de eindprijs. Daardoor daalt de vraag naar producten. De productie

Nadere informatie

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015 KWARTAALVERSLAG DERDE KWARTAAL 2015 1. In het kort De beleidsdekkingsgraad per 30 september 2015 bedroeg 112,6% Het rendement van 1 juli tot en met 30 september 2015 bedroeg -1,6% Het pensioenvermogen

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gedaald van 115,4% naar 103,7%. Dit

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

VVMA Congres 18 mei 2010

VVMA Congres 18 mei 2010 VVMA Congres 18 mei 2010 Jan Klaver, VNO-NCW Verwachtingen over Nederlandse economie, 2010-2015 1 Lijn van mijn verhaal 1. Impact economische crisis op Nederlandse economie en bedrijfsleven 2. Het herstel

Nadere informatie

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur :

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur : Oktober 2015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : VS Zoals al aangegeven in ons vorig bulletin heeft de Amerikaanse centrale bank FED de beleidsrente niet verhoogd. Maar goed ook, want naderhand werden

Nadere informatie

Licht op energie (2014 - januari)

Licht op energie (2014 - januari) Licht op energie (2014 - januari) Macro-economische ontwikkelingen De AEX heeft op de laatste handelsdag van 2013 evenals veel andere handelsbeurzen de hoogste stand in 5 jaar bereikt. Het optimisme onder

Nadere informatie

Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen

Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen De voorbeelden in de casussen zijn verzonnen door de auteurs en komen niet noodzakelijkerwijs

Nadere informatie

Jaarbericht ABC 2013

Jaarbericht ABC 2013 Jaarbericht ABC 2013 Terugblik De wereldeconomie maakte zich in 2013 op voor de tweede fase van groeiherstel na de crisis van 2008-2010. De groei van de wereldeconomie bedroeg over 2013 circa 3%, vergelijkbaar

Nadere informatie

Financial Markets weekly 17 oktober 2011

Financial Markets weekly 17 oktober 2011 Financial Markets weekly 17 oktober 2011 Algemeen Het herstel in de financiële markten zette zich ook in de voorbije week verder door. Onder beleggers was sprake van een grotere bereidheid tot meer risk

Nadere informatie

Groei van het BBP. Kwartaal op kwartaal, geannualiseerd. Bron: IMF

Groei van het BBP. Kwartaal op kwartaal, geannualiseerd. Bron: IMF VKW Metena stelt voor: Outlook 2010 Met dank aan Groei van het BBP Kwartaal op kwartaal, geannualiseerd Bron: IMF Groei van het BBP Kwartaal op kwartaal, geannualiseerd Bron: IMF 2009 2010 VS Eurozone

Nadere informatie

Rapportage derde kwartaal 2015 Volendam, 16 oktober 2015

Rapportage derde kwartaal 2015 Volendam, 16 oktober 2015 Rapportage derde kwartaal 2015 Volendam, 16 oktober 2015 Samenvatting Hoofdpunten In het derde kwartaal zorgden twijfels over de houdbaarheid van de economische groei in China voor onrust op de financiële

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010 11 Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in John Gebraad Publicatiedatum CBS-website: 3-11-211 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** = nader

Nadere informatie

Oerend hard. 16 juni 2015

Oerend hard. 16 juni 2015 16 juni 2015 Oerend hard De laatste weken is de obligatierente in Europa en de VS hard op weg naar normaal. De lage rentegevoeligheid van de portefeuilles heeft de verliezen van obligaties beperkt gehouden

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gestegen van 105,7% naar 115,4%. Dit komt

Nadere informatie

Presentatie Pensioen voor de ondernemer Loege Schilder

Presentatie Pensioen voor de ondernemer Loege Schilder Presentatie Pensioen voor de ondernemer Loege Schilder Volendam, 18 juni 2014 Beleggen voor Pensioen Regeling -lijfrente/banksparen -pensioen eigen beheer -sparen/beleggen Risico -beweeglijkheid -liquiditeit

Nadere informatie

Met het kompas op 2015

Met het kompas op 2015 17 December 2014 Met het kompas op 2015 Begin december hebben we het risico in de portefeuilles verder verlaagd. We zien toegenomen onzekerheid omdat er geen einde lijkt te komen aan de daling van de olieprijs.

Nadere informatie

Woningmarktcijfers 4e kwartaal 2012

Woningmarktcijfers 4e kwartaal 2012 7 januari 2013 NVM Data & Research Niveau (t.o.v.) 2012-3 (t.o.v.) 2011-4 Opmerking Aantal transacties 25.031 + 31,8% +13,9% Gemiddelde verandering t.o.v. 3 e kwartaal: +3,1%. Totale markt naar schatting

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014 Samenvatting: dalende rente Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,6% naar 123,7% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Internationale vorderingen Nederlandse banken onder druk

Internationale vorderingen Nederlandse banken onder druk Internationale vorderingen Nederlandse banken onder druk De vorderingen van Nederlandse banken op het buitenland zijn onder invloed van de financiële crisis en de splitsing van ABN AMRO in 2007 en 2008

Nadere informatie

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2012-Q1

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2012-Q1 NVM-Betaalbaarheidsanalyse 2000-Q1 tot en met 2012-Q1 NVM Data & Research 2 april 2012 Inhoudsopgave 1 Samenvatting... 3 2 Inleiding: beschrijving van de gebruikte betaalbaarheidsindicatoren en grafieken...

Nadere informatie

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder?

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Net als we vorig jaar meerdere keren hebben gezien, zijn de beurzen wederom bijzonder nerveus en vooral negatief. Op het moment van schrijven noteert de AEX 393

Nadere informatie

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland Vierde kwartaal 2012 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

De financiële crisis: en de Nederlandse Antillen

De financiële crisis: en de Nederlandse Antillen Slide 1 De financiële crisis en de Nederlandse Antillen Presentatie door Eric Matto Bank van de Nederlandse Antillen voor het seminar De financiële crisis: oorzaken, gevolgen en aanpak 2 september 2009

Nadere informatie

De financiële crisis vanuit de. Miriam Gonzalez Executive Director Centrale Bank van Aruba

De financiële crisis vanuit de. Miriam Gonzalez Executive Director Centrale Bank van Aruba De financiële crisis vanuit de Caribische invalshoek 4 november 2010 0 Miriam Gonzalez Executive Director Centrale Bank van Aruba Structuur van de presentatie Effecten financiële crisis voor het Caribisch

Nadere informatie

In deze nieuwsbrief voor Q2 2014

In deze nieuwsbrief voor Q2 2014 In deze nieuwsbrief voor Q2 2014 Werkloosheid Verenigde Staten - Fed blijft op toneel Rusland eist rol op, p.1. - Aandelen meest kansrijk in 2014, p.2. - Obligaties winnen in Q1 - weinig potentie, p.2.

Nadere informatie

Edelmetalen Watch. Van pessimist naar optimist. Economisch Bureau Macro & Financial Markets Research. Insights.abnamro.nl/en.

Edelmetalen Watch. Van pessimist naar optimist. Economisch Bureau Macro & Financial Markets Research. Insights.abnamro.nl/en. Edelmetalen Watch Economisch Bureau Macro & Financial Markets Research Van pessimist naar optimist 18 februari 2016 Georgette Boele Co-ordinator FX & Precious Metals Strategy Tel: +31 20 629 7789 georgette.boele@nl.abnamro.com

Nadere informatie

HALFJAARBERICHT 2015 BNG VERMOGENSBEHEER B.V.

HALFJAARBERICHT 2015 BNG VERMOGENSBEHEER B.V. HALFJAARBERICHT 2015 BNG VERMOGENSBEHEER B.V. Inhoud 1 Profiel 1 2 Directieverslag 2 2.1 Beheerd vermogen 2 2.2 Financieel resultaat 2 2.3 Financiële markten 2 2.4 Personeel en organisatie 2 3 Financiële

Nadere informatie

Nederlandse economie in zicht

Nederlandse economie in zicht Nederlandse economie in zicht Vooruitzichten 6-7 Economisch Bureau Nederland december Nederlandse economie: groei houdt aan De Nederlandse economie groeide in met ongeveer % - tweemaal zoveel als in 4.

Nadere informatie

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE 3 E KWARTAAL 211 Gemaakt voor NVM Wonen Gemaakt door NVM Data & Research Inhoudsopgave 1 Introductie enquête... 3 1.1 Periode... 3 1.2 Respons... 3 2 Staat van de woningmarkt...

Nadere informatie

Economisch Kwartaalbericht Westen gaat weer meer bijdragen aan groei van de wereldeconomie

Economisch Kwartaalbericht Westen gaat weer meer bijdragen aan groei van de wereldeconomie Economisch Kwartaalbericht Westen gaat weer meer bijdragen aan groei van de wereldeconomie Kennis en Economisch Onderzoek Focus: Turkse economie onder druk In december 2013 heeft de Turkse lira een duikvlucht

Nadere informatie

Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen

Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen De mondiale markt voor onderhandse derivaten - niet gestandaardiseerd verhandeld op de beurs maar in maatwerk tussen grote partijen - is sinds

Nadere informatie

S&V Reflector. Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie

S&V Reflector. Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie S&V Reflector Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie Juni 2011 Sprenkels & Verschuren wil met dit document haar bijdrage leveren aan een verantwoord

Nadere informatie

Wall of worry. 17 maart 2016

Wall of worry. 17 maart 2016 17 maart 2016 Wall of worry De MSCI World aandelenindex (uitgedrukt in Euro) is sinds 11 februari 12,5% hersteld maar staat nog -5,5% vanaf het begin van het jaar. Een combinatie van factoren zorgde voor

Nadere informatie

pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD

pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD De macro-vraaglijn of geaggregeerde vraaglijn geeft het verband weer tussen het algemeen prijspeil en de gevraagde hoeveelheid binnenlands product. De macro-vraaglijn

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Samenvatting: dalende euro en dalende rente door monetair beleid De beleidsdekkingsgraad is gedaald

Nadere informatie

INVINCO BENELUX. Goudprijs is alweer op zijn retour. Een crash blijft mogelijk

INVINCO BENELUX. Goudprijs is alweer op zijn retour. Een crash blijft mogelijk Goudprijs is alweer op zijn retour. Een crash blijft mogelijk 2 Wat is het geheim en de essentie van goed beleggen? Je moet anticiperen op de werkelijkheid van morgen en wat die voor gevolgen heeft voor

Nadere informatie

B E L E G G I 2N G S V 0E R S L A 0G. P r e p e n s i o n e r i n g s r e g e l i n g. P r e p e n s i o n e r i n g s r e g e l i n g

B E L E G G I 2N G S V 0E R S L A 0G. P r e p e n s i o n e r i n g s r e g e l i n g. P r e p e n s i o n e r i n g s r e g e l i n g P r e p e n s i o n e r i n g s r e g e l i n g P H I L I P S P E N S I O E N F O N D S B E L E G G I 2N G S V 0E R S L A 0G 7 P r e p e n s i o n e r i n g s r e g e l i n g I n f o r m a t i e o v e

Nadere informatie

Atradius Landenrapport

Atradius Landenrapport Atradius Landenrapport Nederland November 214 Overzicht Algemene informatie Belangrijkste sectoren (213, % van bbp) Hoofdstad: Amsterdam Diensten: 72% Regeringsvorm: Constitutionele monarchie Industrie:

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

Bericht 3 e kwartaal September 2014

Bericht 3 e kwartaal September 2014 Bericht 3 e kwartaal September 2014 Providence Capital NV is geregistreerd als beleggingsonderneming bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en legt zich onder meer toe op het verrichten van vermogensbeheer

Nadere informatie

Januari 2009, Case renterisico management: Analyse portefeuille rente-instrumenten en rentehedging programma

Januari 2009, Case renterisico management: Analyse portefeuille rente-instrumenten en rentehedging programma Januari 2009, Case renterisico management: Analyse portefeuille rente-instrumenten en rentehedging programma In deze case wordt uiteen gezet op welke wijze renterisico effectief kan worden beheerst door

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012 Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012 Op de financiële markten keerde de rust enigszins terug in het vierde kwartaal. In de VS hield de zogenoemde fiscal cliff de beleggers nog wel geruime tijd in haar

Nadere informatie

Wat u moet weten over beleggen

Wat u moet weten over beleggen Rabo BedrijvenPensioen Wat u moet weten over beleggen Beleggen voor het Rabo BedrijvenPensioen Uw werkgever betaalt pensioenpremies voor het Rabo BedrijvenPensioen. In deze brochure leest u hoe we deze

Nadere informatie

februari MARKTCOMMENTAAR

februari MARKTCOMMENTAAR februari 2015 MARKTCOMMENTAAR INHOUDSOPGAVE INLEIDING Een maand na de aankondiging van de Quantitative Easing door de Europese Centrale Bank zijn de rentemarkten ongeveer gestagneerd terwijl de rendementen

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Kwartaalbericht 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015 Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Dekkingsgraad: 111,5% Beleidsdekkingsgraad: 112,6% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2014: 27,6%

Nadere informatie

Het managen van balansen, risico s, risicoprofielen waar u allen druk mee bezig bent, herken ik dus goed.

Het managen van balansen, risico s, risicoprofielen waar u allen druk mee bezig bent, herken ik dus goed. Speech Bert Boertje, divisiedirecteur Toezicht pensioenfondsen bij DNB, tijdens het beleggersberaad van Pensioen Pro op 8 oktober 2015, getiteld Beleggen tussen twee vuren. In zijn speech ging Boertje

Nadere informatie

Woningmarktcijfers: huidige stand van zaken & blik op de toekomst. Pieter van Santvoort, 15 april 2014 @pmjvansantvoort

Woningmarktcijfers: huidige stand van zaken & blik op de toekomst. Pieter van Santvoort, 15 april 2014 @pmjvansantvoort Woningmarktcijfers: huidige stand van zaken & blik op de toekomst Pieter van Santvoort, 15 april 2014 @pmjvansantvoort Onze diensten Van Santvoort Makelaars helpt al sinds 1976 bij transacties van: Bestaande

Nadere informatie

Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Dick Sein

Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Dick Sein Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Dick Sein Directeur Particulieren en Private Banking 5 februari 15 Welkom Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Voorstellen Tim Legierse Hoofd Nationaal Onderzoek 3 Visie

Nadere informatie

Kinderopvang tot 2015: krimp en yuppificatie zet door

Kinderopvang tot 2015: krimp en yuppificatie zet door Kinderopvang tot 2015: krimp en yuppificatie zet door Utrecht, 20 april 2012 Buitenhek Management & Consult Winthontlaan 200 Postbus 85183 3508 AD Utrecht T +030 287 59 59 F +030 287 59 60 info@buitenhek.nl

Nadere informatie