DUURZAME(ONTWIKKELING(EN(DE(CRADLE(TO(CRADLE!BENADERING"

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DUURZAME(ONTWIKKELING(EN(DE(CRADLE(TO(CRADLE!BENADERING""

Transcriptie

1 DUURZAME(ONTWIKKELING(EN(DE(CRADLE(TO(CRADLE!BENADERING" BasvandeWesterlo,C2CExpoLABVenlo,Nederland De afgelopen decennia hebben er diverse ontwikkelingen op het gebied vanduurzaamheid plaatsgevonden. Tot de dag van vandaag heerst er verwarringwat wel en wat niet tot een duurzame ontwikkeling behoort. Daarbij is hetvaak onduidelijk hoe de verschillende ontwikkelingen zich tot elkaar verhouden.ditzelfdegeldtvoordecradletocradlejbenadering,diein2007in Nederlandisgeïntroduceerd. HetdoelvanditartikelisomCradletoCradleteplaatsenbinnendebrederecontextvanduurzameontwikkelingeninzichttegevenindeovereenkomstenen verschillen tussen de diverse duurzame stromingen. Ook zal er worden ingegaanopdebijbehorendeuitgangspuntenenhetbegrippenkader. Dit artikel zet aan om te denken en werken vanuit de visie van Cradle to Cradle, waarbij duurzaamheid in de zin van ecojefficiëntie en minimaliseren naareengeheelnieuwniveauwordtgebracht. 1."DEFINITIE"DUURZAME"ONTWIKKELING" Vanafdejaren 60zijnvanuitwereldwijdestudies waarschuwingen uitgegaan overdeachteruitgangvanhetmilieu.medeopbasisvandezewaarschuwingenzijnvanafde jaren 80 talrijke voorstellen gedaanvoor een wereldwijde aanpak vanbestaande en toekomstigemilieuproblemen. Het BrundtlandJrapportdefinieertduurzame" ontwikkelingalseenontwikkeling die voorziet in de behoeftevandehuidigegeneratiezonderdaarmeevoor toekomstige generaties demogelijkheden in gevaar te brengen om ookinhunbehoeftentevoorzien. 'Een%ontwikkeling%die%voorziet%in%de% behoefte%van%de%huidige%generatie%zonder% daarmee%voor%toekomstige%generaties%de% mogelijkheden%in%gevaar%te%brengen%om% ook%in%hun%behoeften%te%voorzien 1.%!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! 1!WCED,1987! Sindsdien is de bewustwording over demondiale milieuproblematiek wereldwijdtoegenomen.ditheeftermedetoegeleiddat er diverse duurzame initiatieven enstromingenzijnontstaanmetalsdoeleenbijdrage te leveren aan het reduceren enidealiter het volledig elimineren van milieuproblemen. Het volgende hoofdstuk beschrijft eenaantal duurzame stromingen en hoe deze zichtenopzichtevanelkaarverhouden. 2."TIJDLIJN"DUURZAME"ONTWIKKELING" Dit hoofdstuk geeft aan de hand van eentijdlijn een chronologisch overzicht vaninitiatieven op het gebied van duurzameontwikkeling, om zo tot een compleetbeeld te komen van duurzaamheid. Vande belangrijkste stromingen wordt beknoptdeessentieomschreven. Page1of9

2 1962SilentSpring RachelCarson. Het boek Silent% Spring beschrijft endocumenteert de schadelijke effecten diepesticiden hebben voor het milieu. Silent% Spring% heeft ervoor gezorgd dat hetgrotere publiek bewust gemaakt werd van de vervuiling J met name door hetgebruikvanpesticidenjvanhetmilieu.deuitgavevormdeeenbelangrijkestapinderichting van een duurzame ontwikkeling (Carson,1962). 1972LimitstoGrowthJClubvanRome. De publicatie Limits% to% Growth brengt deuitputtingsproblematiek van de aardeonder de aandacht en heeft hetbewustzijn van de milieuproblematiekvergroot. De studie is gebaseerd opgegevens uit de periode 1900 tot en met 1970 en maakt de gevolgen vangroeitrends in onder anderebevolkingsomvang, vervuiling, industrialisatie, voedselproductie enuitputting van fossiele brandstoffeninzichtelijk.grenzenaandegroeisteltdatmetdehuidigegroeitrendsdeaarderond 2100 niet meer kan voorzien in degewenste natuurlijke behoeften (Meadows,1972) BrundtlandJrapport Verenigde Naties. De VNJcommissie bracht, ondervoorzitterschap van toenmalig Noorsepremier Gro Harlem Brundtland, in 1987 OurCommonFutureuit,beterbekendalshet BrundtlandJrapport. In het rapportwordt de definitie van duurzameontwikkeling gegeven. Deze definitie%% wordttotdedagvanvandaaggebruiktomduurzaamheid te omschrijven. Dezedefinitie staat op de vorige bladzijde. (WCED,1987).% % 1994 People, Planet, Profit J John Elkington. John Elkington introduceerde in 1994 de Triple%Bottom%Line,meteengelijkwaardigesamenhangtusseneensociaal,ecologischen economisch niveau. De niveaus zijnbeter bekend in de termen: People,% Planet,%Profit%(Elkington,1998) Biobased economy Juan Enriquez androdrigomartinez BiobasedEconomygaatoverdeovergangvan een economie die draait op fossielegrondstoffen naar een economie diedraait opbiomassa"als grondstof: van 'fossilcbased'%naar'biocbased'.destromingvan biobased economy gaat over hetgebruik van biomassa voor nietjvoedsel toepassingen. 1997Biomimicry JanineBenyus Biomimicryisgeïnspireerddoordenatuur. Biomimicry is de imitatie van modellen, systemenenelementenvandenatuuromduurzameoplossingentecreëren.volgensde stroming biomimicry is er meer teontdekken in de natuur dan uit te vinden (Benyus,1997). 1999NaturalCapitalism Hawken,Lovins &Lovins. In Natural% Capitalism% benadrukken deauteursdeonderlingeverbondenheidvande ecologie en de economie. Volgens destroming Natural% Capitalism% kan alleendoor erkenning van de essentiële relatietussen ecologie en economie de aardegoed blijven functioneren (Hawken et% al, 1999). Page2of9

3 2002 Cradle to Cradle William McDonough&MichaelBraungart. InhetboekCradle%to%Cradle,%Remaking%the% Way% We% Make% Things% introduceren deauteurs een benadering van wieg totwieg. Een benadering waarmee continuebiologischejentechnologischekringlopenworden gecreëerd, zonder schadelijkeeffecten voor het milieu. Reststoffenworden grondstoffen voor een volgendecyclus. De benadering introduceert hetbegrip eco!effectiviteit om detekortkomingen van ecojefficiëntie teondervangen. EcoJeffectiviteit streeft eenontwikkeling na met positieve effectenvoor mens," milieu en economie (Braungart&McDonough,2002). 2006AnInconvenientTruth AlGore. An% Inconvenient% Truth% is de gefilmdepresentatie waarmee voormaligvicepresident Al Gore van de Verenigde Staten de wereld rondtrok om zijnongerustheid te ventileren overklimaatverandering en het bagatelliserenvan de risico s hiervan door politici. Hijgebruikt daarvoor indringende beeldenvangevolgenvanorkanen,gletsjersdieinzeestorteneneffectenvanverdrogingenverwoestijning.goreschreefookeenboekmet dezelfde titel. Het boek en de filmhebben de heersende klimaatcrisis enklimaatverandering bij een groot publiekonder de aandacht gebracht en de bewustwordingvergroot(gore,2006). 2010BlueEconomy GunterPauli De Blue% Economie is gebaseerd op dekringloop van de natuur. De blueeconomie zet aan tot het creatiefnadenken over hoe afvalstoffen weer grondstoffenworden.ofweldoor(lokaal) hergebruik, dan wel met cascadering. Dekracht van bleu economie is dat hetgrondstoffen, geld en werkgelegenheidbiedt voor de lokale omgeving (G. Pauli, 2010) Circulaire economie Ellen MacArthurFoundation Decirculaireeconomieiseeneconomischsysteem dat bedoeld is om het gebruikvan producten en grondstoffen inkringlopentemaximaliseren.destromingcirculaire economie geeft de financiëlepotentie aan van continue kringlopen, waarbij het produceren van afval wordtgeminimaliseerd (Ellen MacArthur Foundation,2012). 2.1 CONCLUSIE: CRADLE TO CRADLE ONDERDEPARAPLU DUURZAAMHEID Hoofdstuk 2 geeft een overzicht vandiverse duurzame initiatieven die deafgelopen decennia hebbenplaatsgevonden. Waar enkele initiatievenhun bezorgdheid uitspreken over demilieuproblematiek en daarmee hebbenaangezet tot een verbeterdebewustwording,gevenandereinitiatievenhandvatten om aan de slag te gaan met duurzaamheid. Om invulling te geven aan de Brundtlanddefinitievanduurzameontwikkelingzijnindeafgelopentweedecenniaverschillendestromingen ontstaan, waarbij gefocust wordtop: De economische, ecologischeen/of sociale component van duurzameontwikkeling; BiologischeJ en/of technologischekringlopen; respectievelijk dekringloopvandenatuurenvandeindustrie; Page3of9

4 Eco$Efficiën)e Eco$Effec)viteit People Planet Profit Biologische8kringloop Technologische8kringloop Een eco!efficiënte of eco! effectieveaanpak. People,8Planet,8 Profit Bio$Based Cradle8to8 Cradle Blue8Economy Page4of9 Figuur2.1:Matrixduurzamestromingen. De Cradle" to" CradleJbenadering beoogtzowel continue biologischej alstechnologische kringlopen te creëren, waarmee het begrip afval kan wordengeëlimineerd. Het doel van Cradle to Cradle is het creëren van een plezierigdiverse,veilige,gezondeenrechtvaardigewereld,metschonelucht,water,bodem Figuur2.2:EcoJEfficientieversusEcoJEffectiviteit. Circulaire8 Economie en energie waarin mens," milieu en economieharmonieussamengaan. Daarbij gaat Cradle to Cradle uit van eenecojeffectieve én ecojefficiëntebenadering; waarbij duurzaamheid in dezin van eco!efficiëntie en minimaliserennaar een geheel nieuw niveau wordt gebracht. HetvolgendehoofdstukgaatverderinophetonderscheidendevoordelenvaneenecoJeffectievebenadering,invergelijkmetenkeleenecoJefficiëntebenadering. 3." VAN" ECO!EFFICIENTE" NAAR" ECO! EFFECTIEVE" ÉN" ECO!EFFICIENTE" DUURZAME"ONTWIKKELING"" Naar aanleiding van de BrundtlandJ definitie (1987) is het bedrijfslevengekomen tot een strategie om te komentot een duurzame" ontwikkeling enintroduceerde een strategie van eco! efficiëntie.dekernvanecojefficiëntiekanworden opgevat als: realiseer meer metminder ;meerproductenofdienstenmetminder afval, minder gebruik vanhulpbronnen en minder schadelijkeemissies. Bij de introductie van ecoj efficiëntie werd meteen duidelijk dat ditniet het allesomvattende panacee wasnaar een duurzame ontwikkeling. Eenvoorbeeld van ecojefficiëntie: hetverminderen van energie doorbijvoorbeeldeendikkeretruitedragenende muren beter te isoleren. Hierdoorcreërenweeenslechterbinnenklimaatenreduceren we slechts het gebruik vanfossielen brandstoffen. Met detoenemendeenergievraagwordenfossielebrandstoffendannogsteedsuitgeput.

5 Page5of9 Omdezetekortkomingenteondervangenwerd het begrip ecoeffectiviteit% in 2002 geïntroduceerd. Waar een ecoeffiënteaanpak is gericht op het zoveel mogelijkreduceren en compenseren van deschadelijke effecten voor het milieu, streeft een ecoeffectieve aanpak eenontwikkeling na met positieve effecten voormens,"milieueneconomie.oftewel: de dingen goed (ecojeffectief) doen in plaatsvanminder"slecht%(ecojefficiënt). Een voorbeeld van ecojeffectievebenadering is het gebruik vanhernieuwbare energie van de zon en demogelijkheid tot het natuurlijk ventilerenvaneengebouw.zodoendewordtergeenfossiele energie gebruikt en is het binnenklimaatgezond. Indithoofdstukzalverderwordeningaanop de uitgangspunten en hetbegrippenkader van een efficiënte en effectieveduurzameontwikkeling. 3.1 DEFINIERING VAN HET BEGRIP ECOJ EFFICIENTIE" Doorvijftigvandegroterebedrijvenindewereldiseenstrategievaneco!efficiëntiegeïntroduceerd om te komen tot eenduurzame ontwikkeling. De strategie isgedefinieerd als: bedrijven die continumeer bruikbare producten en dienstencreëren diewaardetoevoegen waarbijde consumptie van bronnen en uitstootvan emissies ook continu wordengereduceerd. EcoJefficiëntie is doordiverse overheden en bedrijven opgepaktals leidende strategie. Bekendevoorbeelden zijn het reduceren van hetgebruik van fossiele brandstoffen, verminderen van schadelijke emissies ofhet verminderen van transportbewegingen. In reactie op de strategie van ecoc efficiëntie% kwam direct een oproep toteffectiviteit. Wereldwijde bedrijfsj organisaties erkennen dat effectiviteitverder gaat dan het optimaliseren vanbestaande systemen. Het concept ecoj efficiëntie is dan ook niet een allesomvattendeoplossing. Ondanks hetgeen hierboven isomschreven kan efficiëntie beslistwaardevol zijn zolang het wordtgeïmplementeerd in een doeltreffend, effectief systeem dat is bedoeld om opverschillende gebieden een positief effectte creëren. Efficiëntie kan eveneenswaardevol zijn om huidige schadelijkesystemen te vertragen, tenzij het wordtingezet als overgangsstrategie naar een effectiefsysteem. 3.2 DEFINIERING VAN HET BEGRIP ECOJ EFFECTIVITEIT Uit bezorgdheid over de onvolledigheidvan de ecojefficiëntie strategie zijn McDonoughenBraungartmeteenreactiegekomen. Zij introduceerden in 2002 eenstrategie van eco!effectiviteit. Met eenecocefficiënte benadering kan het gebruikvan bijvoorbeeld fossiele brandstoffenworden geminimaliseerd, maar hetverbruik van fossiele brandstoffen zaldaarmee nooit worden geëlimineerd. Omeen probleem volledig op te lossen ishiervoor een ander paradigma vereist. Door problemen slechts te reduceren zalhetgeheleprobleemnietwordenopgelosten worden we beperkt inhandelingsvrijheden en groei. Daarnaastworden de mogelijkheden om nog verdertereducerensteedskleiner.

6 Minder%slecht%is%nog%steeds%niet% goed! 2 % % Eco!effectiviteit is gebaseerd op eencyclische benadering. In een ecoj effectieve aanpak wordt bijvoorbeeldgekeken hoe in de energievraag kanworden voorzien met hernieuwbareenergie, in plaats van het reduceren vande vraag naar fossiele brandstoffen. Meteen ecojeffectieve aanpak wordenpositieveresultatengecreëerdvoormens," milieueneconomie. 3.3TRIPLEP In 1994 introduceerde John Elkington destrategievandetriple6bottom6line,%beterbekendalspeople,6planet%en%profit%(triple% P): People: mensen binnen en buiten de onderneming; Planet: de gevolgen voor het (leef)milieu; Profit/Prosperity: de voortbrenging eneconomischeeffectenvangoederenendiensten. Ecologische, economische en socialeaspecten werden daarmee in balansgebracht om te komen tot een duurzameontwikkeling. De Triple% PCbenadering% focust op economische groei, ecologischekwaliteiten en sociale rechtvaardigheid. Geen van deze termen zijn nieuw in deduurzame ontwikkeling. Echter, in depraktijkwordtdetriple"pbenadertvanuiteenecojefficiënteaanpak;oftewel:overalwaterbijdewijndoen. 3.4TRIPLEE Geïnspireerd door de Triple P benaderingintroduceerden Braungart en McDonoughdestrategievandeTriple6Top6Line,beterbekend als Economy, Ecology and Equity (TripleE).! Economy:% de% voortbrenging% en% economische% effecten% van% goederen% en%diensten;%% Ecology:%het%(leef)milieu;%% Equity:% gelijkwaardigheid% tussen% mensen,%dieren%en%planten;% Zowel de Triple Bottom line als de Triple TopLinebenaderingbrengenecologische, economischeensocialefactorenindirecteen evenwichtige relatie tot elkaar. Eenbelangrijk verschil tussen beidebenaderingen zit in de begrippen People% en Equity. Met de Triple% E% strategie gaathet niet alleen om de mens, maar omgelijkwaardigheid tussen mensen, plantenendieren.eentweedebelangrijkverschilwaarmee de Triple Top Line zichonderscheidt is dat het uitgaat van eco! effectiviteit" én" eco!efficiëntie, met hetstreven naar een volledige ecoj effectiviteit. De Triple P aanpak is enkel gerichtisopeco!efficiëntie. De Triple Top LineJbenadering streeftdaarmee naar een balans met positieveeffectenvoormens,milieuéneconomie.!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! 2!Braungart&McDonough! Page6of9

7 kleinkinderen,datisdekernvandecradle to Cradle gedachte. De Cradle to Cradlebenadering kent drie basisprincipes, te weten: Page7of9 Figuur3.1:TripleTopLineFractal. 3.5 CONCLUSIE: VAN ECOJEFFICIENTE NAARECOJEFFECTIEVEÉNECOJEFFICIENTE DUURZAMEONTWIKKELING Om positieve effecten te creëren voormens, milieu en economie is een eco! effectieve aanpak essentieel. Binnen eendoeltreffend, ecojeffectief systeem kanvervolgens efficiëntie beslist waardevolzijn. Op weg naar een volledig ecoj effectiviteit helpt eco!efficiëntie hetuiteindelijke einddoel te bereiken. Depositieve impact die een ecojeffectieveaanpak zou kunnen bieden is gigantisch. Des te eerder een ecojeffectieve aanpakwordt gehanteerd, des te groter depositieveimpactis.! 4."CRADLE"TO"CRADLE!PRINCIPLES"" In 2002 is de uitgave van Braungart en McDonough, Cradle% to% Cradle C% Remaking% the%way%we%make%things,%verschenen.deop de Nederlandse televisie uitgezonden VPRO Tegenlicht documentaire Afval is Voedsel heeft in Nederland een golf vanreacties teweeg gebracht. Een zo grootmogelijke positieve voetafdrukachterlaten voor onze kinderen en Afval" is" Voedsel, alles is een voedingsstofvoorietsanders; Benut" de" Zon, gebruik volledig hernieuwbareenergie; Respect" Diversiteit, in soorten, cultuur eninnovatie. Indithoofdstukwordtdeessentievande CradletoCradleJprincipesweergegeven. Principe 1: Afval = Voedsel, Alles Is Een VoedingsstofVoorIetsAnders De natuur werkt volgens continuekringlopen waarin afval niet bestaat. Ditcyclischesysteemvanwiegtotwiegheeftmiljoenen jaren de planeet van eengevarieerde overvloed aan nutriëntenvoorzien. Het evenwichtige natuurlijkesysteemvangrondstoffenopdeplaneetisveranderd. Dagelijks gooien wegigantische hoeveelheden kostbaregrondstoffen weg. Dit terwijl de vraagnaar deze kostbare grondstoffentoeneemt. Volgens schattingen van de Europese Commissie (2010) kan de vraagnaar grondstoffen in de komende twintigjaarwelmeerdanverdrievoudigen."" De behoefte naar een transitie van eenlineairj naar een circulair systeem neemt toe.hetuiteindelijkedoelisdatalleseen voedingsstofisvoorietsanders,waardoor hetbegripafvalkanwordengeëlimineerd. Hetisvanbelangdatdetoepassingvandekringloopgedachte al in een zo vroegmogelijk stadium van nieuwe producten, processen en ontwikkelingen alsuitgangspunt wordt meegenomen. De

8 4.1.1 Continue kringlopen Het overkoepelende stelsel waarin we leven, bestaat uit twee essentiële onderdelen: massa (de aarde) en energie (de zon). Wat mensen ook maken, het verdwijnt niet, weg is nooit weg. positieve impact die een kringloopgedachte zou kunnen bieden voor demaatschappij,hetmilieuendeeconomieis gigantisch. Duurzaamheid in de zin vanecojefficiëntie en minimaliseren wordtdaarmee naar een geheel nieuw niveau wordtgebracht. Met de Cradle to CradleJbenaderingwordenmateriaalstromenintweesoortenkringlopen onderscheiden: de eerste zijnde biologische kringlopen, ofwel dekringloopindebiosfeer,dekringlopenvande natuur. De tweede zijn detechnologische kringlopen, ofwel de dekringlopen in de technosfeer, de kringlopenvandeindustrie. Figuur4.1:CradletoCradleonderscheidt biologischejentechnologischekringlopen. Fig Schematische weergave kringloop in de biosfeer (biologische kringloop) en de technosfeer (technologische kringloop) (Braungart, 2006). Er bestaan twee afzonderlijke typen kringlopen. De eerste zijn de biologische kringlopen, ofwel de biosfeer, de kringlopen van de natuur. De tweede zijn de technologische kringlopen, ofwel de technosfeer, de kringlopen van de industrie (zie figuur 4.2.). Om te werken in een Een voorbeeld van een technisch productis een mobiele telefoon. Een mobieltjeheeft een gemiddelde gebruiksduur vaneen aantal jaren, terwijl de levensduurvele malen langer is. Het product bestaatna de gebruiksduur nog uit waardevolletechnologische grondstoffen, alleen gaan dezegrondstoffenvaakverlorenalsafval. Idealiter vormen de grondstoffen in eenproduct een bron voor nieuwehoogwaardige toepassingen in eencyclisch proces. In deze gewenste situatiehebbenwehetdanoverrecyclingofzelfsupcycling. Grondstoffen gaan daarmeenooit verloren en zijn weer voedingsstof kringloop zal de natuur moeten worden nagebootst, ook wel bekend als biomimicry. Het afvalconcept elimineren betekent dat objecten en producten vanaf het eerste begin ontworpen worden vanuit het principe dat de gebruikte materialen uiteindelijk niet mogen komen op de afvalhoop. Het gaat dan niet meer over downcycling maar over recycling of upcycling, waar grondstof en materiaalkwaliteiten minimaal blijven behouden of zelfs kunnen worden verbeterd. voor iets anders. Daarmee zal nooit meer afvalontstaan. Principe 2: Benut de zon, gebruik volledig hernieuwbareenergie Dezonlevertiederedagvelemalenmeerhernieuwbare energie dan dat demaatschappij gebruikt. Waarom zoudenwe afhankelijk willen blijven van fossielebrandstoffen zoals gas, steenkool en olie, terwijl we weten dat deze bronnen uitgeputraken? De Cradle to CradleJvisie gaat uit van hetgebruik van alleen hernieuwbare energie. Voorbeelden van hernieuwbareenergiebronnen zijn energie van de zon, water, wind, geothermie, enkele vormenvan biomassa en kinetische energie. Hernieuwbareenergiebronnenhebbendepotentie om duizenden malen meerenergie te leveren dan het huidigeverbruik op aarde, ondanks dat het gebruiktoeneemt. 5.2 Principle 2: Use the sun; Use Renewable Energy Only In 1839 Edmond Becquerel discovered that metal plates in a conducting solution voltage and a current when light shines on them. This is called the photovoltaic effe on this phenomenon discovered by Becquerel, Charles Fritts developed the first cell in 1883, with an efficiency of 1%. The first modern solar cell, developed by Ru was introduced to the market in This solar cell had an efficiency of only 4 (ECN, undated). After the first oil crisis in the 1970s, there was a big acceleration in into ways to significantly increase the efficiency of solar cells, and as a resul commercial applications of solar cells possible (Weingart, 1974). More recently re at the Fraunhofer Institute for Solar Energy Systems announced that they had de solar cell with an efficiency of 41.1% (Guter et al., 2009). The potential of renewable solar energy in relation to today s energy consum investigated by Gommans (2009). In Fig. 5.3 the outer cube represents the to radiation reaching the earth each year. It has also been shown that the energy nee of the world population could in principle be met by concentrated solar energy fr area of 280x280 kilometers (Breyer, 2009; Gommans, 2009; Labyrint, 2010). Thes demonstrate the potential of the sun as a renewable energy source on a global sca Natuurlijkgas Energiegebruikwereldbevolking Olie 4.2 Uitgangspunt 2: Benut de zon; gebruik volledig hernieuwbare energie perjaar Diversiteit maakt een ecosysteem veerkrachtiger, waardoor het beter in staat is om goed op veranderingen te reageren. Door decentraal de energievoorziening op te wekken ontstaat ook een stabiel systeem met meer veerkracht. Kerncentrales en andere grootschalige Kolenenergieleveranciers verstoren vaak het omringende ecosysteem en geven enorme hoeveelheden warmteenergie af die niet worden benut. Waarom afhankelijk willen blijven van grootschalige nutsbedrijven die de energieprijs bij piekbelasting extreem hoog houden? Waarom niethernieuwbare energiebronnen als gas, steenkool en olie verbruiken en uitputten? Bronnen die met het huidige consumptiepatroon op korte termijn verloren gaan. In de Cradle to Cradle zienswijze zou men zoveel mogelijk gebruik moeten maken van Uraniumhernieuwbare energievoorzieningen op basis van onuitputbare bronnen (zoals water, wind, zon en geothermie). Ook wordt aanbevolen om de vrijkomende afvalwarmte als energiebron PotentiezoneJ in te zetten. Dat levert veel gemak en financieel voordeel op. energieperjaar Hernieuwbare energiebronnen hebben de potentie om duizenden malen meer energie te leveren dan het huidige verbruik op aarde (Breyer, 2009). Hierin kan worden voorzien met lokale energiebronnen, bijvoorbeeld op niveau van een woning, maar ook op landelijk niveau. Onderzoeken hebben aangetoond dat bij een samenwerking tussen Fig. Afrikaanse 5.3. Annual en energy consumption in relation to all fossil fuels and irradiated solar energy reachi Figuur4.2:PotentievanzonneJenergie. Europese landen in het Desertecmodel (zie voorbeeld 4.4) een totale (Gommans, oppervlakte 2009). van 280x280 kilometer voldoende zou zijn om negentig procent van de aarde te voorzien in de huidige energievraag (Breyer, 2009). Dit biedt voldoende mogelijkheden om onafhankelijk te worden van niethernieuwbare energiebronnen. 22 Page8of9

9 Principe 3: Respect van diversiteit, soorten,cultureeleninnovatief Diversiteit maakt een ecosysteemveerkrachtiger, waardoor het beter instaat is om goed op veranderingen tereageren.devitaliteitvanecosystemenisafhankelijk van relaties tussen soorten, hun gebruik en de uitwisseling vanmaterialen en energie op een bepaaldeplek. In een setting met voldoendeverscheidenheid betekent diversiteitkracht en monocultuur zwakte. Als dediversiteit toeneemt, wordt hetecosysteem meer stabiel. Hoe meerdiversiteit er is, hoe meer productievefunctieserwordenuitgevoerd,zowelvoorhetecosysteemalsvoordeplaneet.ineenecosysteem is elke inwoner in meer of minderemateafhankelijkvandeandere. groeien.ditzounietmogelijkzijnmeteen benadering die alleen focust op hetverbeteren van efficiëntie, ofdoelstellingen die nastreven om minderslecht tezijn. De wereld kent een verbazingwekkendediversiteitaanvormen,doorfotosyntheseen voedingsstoffenkringlopen dieaangepast zijn aan de locatie. Biodiversiteitiséénaspectvandiversiteit, daarnaast is er nog culturele eninnovatieve diversiteit. Omgevingen diediversiteitrespecteren,werkenmetlokalesoorten,materialenenenergiestromenenmet lokale culturele, sociale, ecologische eneconomischekrachteneninnovatie. 5."CONCLUSIE" DeCradletoCradlebenaderingbiedteeninnovatie platform waarmeeconventioneleduurzaamheid(waarbijecoj efficiëntieomnegatievemilieuimpactsteminimaliseren wordt ingezet), naar eengeheel nieuw niveau wordt gebracht. De Cradle" to" Cradle benadering is uniekdoordat het uitgaat van eco!effectiviteit. Hiermee kunnen positieve effecten netzoals in de natuur exponentieel blijven Page9of9

DUURZAME ONTWIKKELING EN DE CRADLE TO CRADLE- BENADERING

DUURZAME ONTWIKKELING EN DE CRADLE TO CRADLE- BENADERING DUURZAME ONTWIKKELING EN DE CRADLE TO CRADLE- BENADERING Bas van de Westerlo, C2C ExpoLAB Venlo, Nederland De afgelopen decennia hebben er diverse ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid plaatsgevonden.

Nadere informatie

Ecologie & BREEAM. Lucas Marijs, 6 december 2013, Utrecht

Ecologie & BREEAM. Lucas Marijs, 6 december 2013, Utrecht Ecologie & BREEAM Lucas Marijs, 6 december 2013, Utrecht Duurzame ontwikkeling Even terug naar de basis Duurzame ontwikkeling De basis Duurzame ontwikkeling is ontwikkeling die aansluit op de behoeften

Nadere informatie

2) Which of the following aspects does not belong to the sustainability category Emission of harmful substances :

2) Which of the following aspects does not belong to the sustainability category Emission of harmful substances : Oefenvragen deeltentamen 1 onderdeel 'Sustainability' Vraag 1 en 2 Engels, rest Nederlands, op het (deel)tentamen zullen alle vragen zowel in het Engels als in het Nederlands gesteld worden. Antwoorden:

Nadere informatie

Cradle to Cradle van idee naar praktijk. Sebas Veldhuisen, Johan Gijsman Doetinchem, 3 februari 2010

Cradle to Cradle van idee naar praktijk. Sebas Veldhuisen, Johan Gijsman Doetinchem, 3 februari 2010 Cradle to Cradle van idee naar praktijk Grondleggers 2 William McDonough en Michael Braungart VPRO Documentaire: Afval = Voedsel Positieve boodschap Schaarste grondstoffen, van probleem naar oplossing

Nadere informatie

Stichting Energie Transitie Nederland

Stichting Energie Transitie Nederland Stichting Energie Transitie Nederland Energietransitie: van centrale naar decentrale opwek voor transparantie en duurzaamheid in de energiemarkt Themabijeenkomst Milieunetwerkcommissie IJssel- Vecht 28

Nadere informatie

VERKENNING van de BioBased Economy

VERKENNING van de BioBased Economy VERKENNING van de BioBased Economy Biobased of Biowaste? Vereniging van Ver(s)kenners Martijn Wagener 28-nov-2013 Indeling Introductie Virida! Wat is de Biobased Economy?! Principes: cascadering en raffinage!

Nadere informatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie Feike Sijbesma, CEO Royal DSM In de loop der tijd is het effect van bedrijven op de maatschappij enorm veranderd. Vijftig tot honderd

Nadere informatie

De Keizer Kennismakelaar bij Haven Amsterdam

De Keizer Kennismakelaar bij Haven Amsterdam De Keizer Kennismakelaar bij Haven Amsterdam Afdelingsoverleg NS-Beleid Donderdag 9 april 2009 Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Inhoud presentatie De Keizer Kennismakelaar HAP -

Nadere informatie

BAS VAN DE WESTERLO. Bas van de Westerlo

BAS VAN DE WESTERLO. Bas van de Westerlo !! DUURZAME ONTWIKKELING EN DE CRADLE TO CRADLE-BENADERING "#$!%&'#()'**(+#(,#$$&$-!$))(!.#!/0-#%&1,2#.#$!'0'!'0#3)44&$-!+)$!.#!5().%#!'0!5().%#67#$).#(&$-! &$!.#!7#70*8.#!0/-#+&$-9!!!! BAS VAN DE WESTERLO!!!!!

Nadere informatie

Duurzaamheid in Agrologistiek

Duurzaamheid in Agrologistiek Duurzaamheid in Agrologistiek Prof. dr. ir. Jack G.A.J. van der Vorst Wageningen Universiteit Doel sessie Gezamenlijk inzicht verkrijgen in duurzame logistiek. Discussie resulterend in: Actiepunten voor

Nadere informatie

Bouwen aan Duurzaamheid. 27 juni 2013 Louis de Quelerij

Bouwen aan Duurzaamheid. 27 juni 2013 Louis de Quelerij Bouwen aan Duurzaamheid 27 juni 2013 Louis de Quelerij Rijkswaterstaat O l.dequelerij@tudelft.nl KI quelerij@gmail.com VVV-team Bouwcampus B l.dquelerij@fugro.nl Inhoud Duurzame ontwikkeling in vogelvlucht

Nadere informatie

WELKOM. Biobased Business Event Emmen. Over natuurlijke oplossingen gesproken

WELKOM. Biobased Business Event Emmen. Over natuurlijke oplossingen gesproken WELKOM Biobased Business Event Emmen Over natuurlijke oplossingen gesproken Natural Plastics Ontwikkelen, produceren en op de markt brengen van groene producten welke geen schade opleveren voor de natuur

Nadere informatie

Congres biobased meets circular economy

Congres biobased meets circular economy Congres biobased meets circular economy Holistisch kijken naar organisaties en het aansturen op een balans tussen het creëren van meervoudige waardecreatie in ketens en de draagkracht van het (natuurlijk)

Nadere informatie

Duurzaamheid in het beroep B

Duurzaamheid in het beroep B Keuzedeel mbo Duurzaamheid in het beroep B gekoppeld aan één of meerdere kwalificaties mbo Code K0029 Penvoerder: Sectorkamer techniek en gebouwde omgeving Gevalideerd door: Sectorkamer techniek en gebouwde

Nadere informatie

Chemie & ICT ICT en Chemie: samen naar een duurzame toekomst?

Chemie & ICT ICT en Chemie: samen naar een duurzame toekomst? on behalf of Chemie & ICT ICT en Chemie: samen naar een duurzame toekomst? Symposium Groene ICT en Duurzaamheid in het hoger onderwijs 30-01-2014 Ger Fischer Woord vooraf Nieuwe start cartoon? 2 Onderwerpen

Nadere informatie

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Esther Loozen Atze Boerstra (Stanley Kurvers) NvvA Symposium 2010 1 Programma Introductie door Esther Loozen Korte inleiding over duurzaamheid+ MVO door Atze

Nadere informatie

Cursus FDG. deel 4; Werkgelegenheid, inkomens- en investeringsbeleid

Cursus FDG. deel 4; Werkgelegenheid, inkomens- en investeringsbeleid Cursus FDG deel 4; Werkgelegenheid, inkomens- en investeringsbeleid 1. Achtergronden, arbeidsproductiviteit als verslavingszorg 2. Anders produceren is materie-arm produceren 3. Uitstapje naar creatieve

Nadere informatie

Duurzaamheid in het beroep A

Duurzaamheid in het beroep A Keuzedeel mbo Duurzaamheid in het beroep A behorend bij één of meerdere kwalificaties mbo Op dit moment is een wijziging van de WEB in voorbereiding waarmee de positie van keuzedelen in de kwalificatiestructuur

Nadere informatie

Duurzaamheid begint bij jezelf! Alumni. 11 september 2012. jan.blom@keyknowledge.nl

Duurzaamheid begint bij jezelf! Alumni. 11 september 2012. jan.blom@keyknowledge.nl Duurzaamheid begint bij jezelf! 11 september 2012 Alumni jan.blom@keyknowledge.nl Hoe oud is duurzaamheid?? Duurzaamheid is maar vijfentwintig jaar oud! 16 juni 1987: Gro Harlem Brundtland biedt haar rapport

Nadere informatie

Duurzaamheid in het beroep B

Duurzaamheid in het beroep B Keuzedeel mbo Duurzaamheid in het beroep B behorend bij één of meerdere kwalificaties mbo Op dit moment is een wijziging van de WEB in voorbereiding waarmee de positie van keuzedelen in de kwalificatiestructuur

Nadere informatie

Van een lineaire naar een circulaire economie: Kansen en Bedreigingen Prof. dr. Jacqueline Cramer, directeur

Van een lineaire naar een circulaire economie: Kansen en Bedreigingen Prof. dr. Jacqueline Cramer, directeur Van een lineaire naar een circulaire economie: Kansen en Bedreigingen Prof. dr. Jacqueline Cramer, directeur Aanpak van het USI Vraaggericht expertise mobiliseren om kennis te valoriseren ( integrating

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Oorsprong. Maatschappij. Verbinden The WE-conomy 13. Het begint met een boom 4. Toekomstige generaties 14 Pioniers in technologie 5

Inhoudsopgave. Oorsprong. Maatschappij. Verbinden The WE-conomy 13. Het begint met een boom 4. Toekomstige generaties 14 Pioniers in technologie 5 Wij Inhoudsopgave Oorsprong Maatschappij Het begint met een boom 4 Toekomstige generaties 14 Pioniers in technologie 5 Pioniers wereldwijd 6 Onze bijdrage 12 Verbinden The WE-conomy 13 Nerven 10 Netwerken

Nadere informatie

De canon van (duurzaam) ondernemen. Duurzaamheid: van bedreiging naar kansen voor het bedrijfsleven. Waarom duurzaam? Stelling 1

De canon van (duurzaam) ondernemen. Duurzaamheid: van bedreiging naar kansen voor het bedrijfsleven. Waarom duurzaam? Stelling 1 De canon van (duurzaam) ondernemen Duurzaamheid: van bedreiging naar kansen voor het bedrijfsleven VNO - NCW congres Food, Feed and Fuel 9 november 2010 Herstel 2010 -? ISO 26000 Guidelines Social responsibility

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

Cradle to Cradle. 1 Inhoud... 1. 2 Cradle to Cradle als nieuwe industriële revolutie... 1. 2.1 Van eco-efficiëntie naar eco-effectiviteit...

Cradle to Cradle. 1 Inhoud... 1. 2 Cradle to Cradle als nieuwe industriële revolutie... 1. 2.1 Van eco-efficiëntie naar eco-effectiviteit... 1 Inhoud 1 Inhoud... 1 2 Cradle to Cradle als nieuwe industriële revolutie... 1 2.1 Van eco-efficiëntie naar eco-effectiviteit... 2 2.2 Naar gesloten materiaalkringlopen... 3 3 De basisregels van Cradle

Nadere informatie

EfficiEncy Duurzaam. EnErgiEbEsparing. Warmte en koude. KEnnis industrie. energie financiering. instrumenten. GebouwDe omgeving

EfficiEncy Duurzaam. EnErgiEbEsparing. Warmte en koude. KEnnis industrie. energie financiering. instrumenten. GebouwDe omgeving Warmte en koude Kennis, advies, instrumenten en financiële steun EfficiEncy Duurzaam GebouwDe omgeving energie financiering KEnnis industrie instrumenten EnErgiEbEsparing De Nederlandse overheid streeft

Nadere informatie

Circulaire economie en recht: van afval naar grondstof VMR Themamiddag, 2 februari 2016 Carolien van Hemel

Circulaire economie en recht: van afval naar grondstof VMR Themamiddag, 2 februari 2016 Carolien van Hemel Circulaire economie en recht: van afval naar grondstof VMR Themamiddag, 2 februari 2016 Carolien van Hemel Niveaus van circulariteit (10 R s) 1. Refuse: weigeren/voorkomen gebruik 2. Reduce: gebruik

Nadere informatie

1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK

1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK 1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK Coert Zachariasse, CEO Delta Development Group Stefan Schuwer, lid Raad van Bestuur Ymere Paul Splinter, medewerker communicatie en professionalisering NEPROM Gespreksleider:

Nadere informatie

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam:

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam: Rotie maakt onderdeel uit van de Simadan Groep. De Simadan Groep is een wereldwijd uniek industrieel ecosysteem waarin bij het verwerken van organische reststromen en frituurvet geen bruikbare energie

Nadere informatie

Gemeenteraad. Motie. Datum : 30 juni : ChristenUnie, CDA, Gemeentebelangen. : Duurzaamheid in Hoogeveen

Gemeenteraad. Motie. Datum : 30 juni : ChristenUnie, CDA, Gemeentebelangen. : Duurzaamheid in Hoogeveen Gemeenteraad Motie Datum : 30 juni 2016 Fractie Onderwerp : ChristenUnie, CDA, Gemeentebelangen : Duurzaamheid in Hoogeveen De raad van de gemeente Hoogeveen in vergadering bijeen op 30 juni 2016, Constateert

Nadere informatie

Uitreiking Milieucharters Oost-Vlaanderen 2012

Uitreiking Milieucharters Oost-Vlaanderen 2012 Uitreiking Milieucharters Oost-Vlaanderen 2012 Praktijkvoorbeelden voor duurzaam ketenbeheer om de ecologische, sociale en economischfinanciële impact in kaart te brengen. Bernard MAZIJN Universiteit Gent

Nadere informatie

Circulair Inkopen Utrecht op weg naar duurzame markttransformatie

Circulair Inkopen Utrecht op weg naar duurzame markttransformatie Circulair Inkopen Utrecht op weg naar duurzame markttransformatie Opdrachtgevers: - Provincie Utrecht - Gemeente Utrecht - Gemeente Amersfoort Middag/avond over biobased aanbesteden Centre of Expertise

Nadere informatie

Zet Cradle to Cradle de nieuwe krijtlijnen uit voor duurzame producten?

Zet Cradle to Cradle de nieuwe krijtlijnen uit voor duurzame producten? 26/03/2010 Zet Cradle to Cradle de nieuwe krijtlijnen uit voor duurzame producten? Dr. Karl Vrancken projectenmanager - VITO VITO Unit transitie energie en milieu» Energie en emissie modellering en monitoring»

Nadere informatie

Kinderopvang in transitie. Derk Loorbach, Zeist, 27-11-2014

Kinderopvang in transitie. Derk Loorbach, Zeist, 27-11-2014 Kinderopvang in transitie Derk Loorbach, Zeist, 27-11-2014 Conclusies Ingrijpende maatschappelijke verandering vraagt aanpassing Transities leiden tot onzekerheid, spanning en afbraak Omgaan met transities

Nadere informatie

Product naam: MM51113

Product naam: MM51113 Product naam: MM51113 Specificaties MM51113: Groep Wattage Spanning Lichtkleur Lampsoort Fitting Dimbaar Spaarlamp CFL 11W 230V speciaalk Tubular E27 NEE Soort Zenia Classic CFL Beschermingsgraad IP20

Nadere informatie

Toelichting infopaneel energie

Toelichting infopaneel energie Inleiding Waarom zouden we voor hernieuwbaar energie gaan? De 3 begrippen die bij transitie aan bod zijn gekomen sluiten volledig aan bij het gebruik van hernieuwbare energie. 1 Om ons milieu te sparen

Nadere informatie

DWSI Trendalert S E P T E D

DWSI Trendalert S E P T E D Dutch Water Sector Intelligence Vier Scenario's voor de Circulaire Economie DWSI Trendalert Vier Scenario's voor de Circulaire Economie Inleiding Het KIDV is op 1 januari 2013 opgericht naar aanleiding

Nadere informatie

Nut en noodzaak van (sturen op) duurzame zorg

Nut en noodzaak van (sturen op) duurzame zorg Nut en noodzaak van (sturen op) duurzame zorg Prof.dr. Robbert Huijsman MBA, Hoogleraar Management & Organisatie Ouderenzorg Senior manager Kwaliteit & Innovatie, Achmea .... Wat bedoelen we met duurzaamheid?

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

INDC Suriname : Renewable Energy

INDC Suriname : Renewable Energy INDC Suriname : Renewable Energy Mw. N. Plet Nationale Coördinatie Milieubeleid Kabinet van de President van de Republiek Suriname Donderdag 23 Juni 2016 Marriot Presentatie opbouw Waarom er is gekozen

Nadere informatie

OUTLOOK GRONDSTOFFEN MONDIALE SCHAARSTE TE LIJF SPECIAL DEZE SPECIALE UITGAVE IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR

OUTLOOK GRONDSTOFFEN MONDIALE SCHAARSTE TE LIJF SPECIAL DEZE SPECIALE UITGAVE IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR OUTLOOK GRONDSTOFFEN MONDIALE SCHAARSTE TE LIJF DEZE E UITGAVE IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR IEDER PRODUCT IS en paar jaar geleden zag ik in de buurt van het gebouw waar mijn architectenbureau gevestigd

Nadere informatie

Duurzaamheid in het beroep C

Duurzaamheid in het beroep C Keuzedeel mbo Duurzaamheid in het beroep C behorend bij één of meerdere kwalificaties mbo Op dit moment is een wijziging van de WEB in voorbereiding waarmee de positie van keuzedelen in de kwalificatiestructuur

Nadere informatie

C2C en Circulaire Economie in Venlo

C2C en Circulaire Economie in Venlo C2C en Circulaire Economie in Venlo Afvalconferentie 2016 Parallelsessie Maatschappelijk Verantwoord inkopen Michel Weijers, Gemeente Venlo/C2CExpoLAB Inhoud Inhoud Aanleiding Waarom C2C? Hoe doen we dat?

Nadere informatie

Van Afval Af. transitie-agenda naar een circulaire economie. Roel van Raak(DRIFT) vanraak@drift.eur.nl

Van Afval Af. transitie-agenda naar een circulaire economie. Roel van Raak(DRIFT) vanraak@drift.eur.nl Van Afval Af transitie-agenda naar een circulaire economie NVRD themadag Roel van Raak(DRIFT) vanraak@drift.eur.nl Aanleiding en doel van Van Afval Af Verpakkingenakkoord Circulaire Economie Schuivende

Nadere informatie

Energievoorziening Rotterdam 2025

Energievoorziening Rotterdam 2025 Energievoorziening Rotterdam 2025 Trends Issues Uitdagingen 9/14/2011 www.bollwerk.nl 1 Trends (1) Wereld energiemarkt: onzeker Toenemende druk op steeds schaarsere fossiele bronnen Energieprijzen onvoorspelbaar,

Nadere informatie

Kunststoffen: zegen of zorg?

Kunststoffen: zegen of zorg? No Waste into the Oceans Kunststoffen: zegen of zorg? Stuf Kaasenbrood Open Universiteit, 3 november 2012 Kunststoffen: zegen of zorg? Gebruik en Voordelen van kunststoffen Kunststofimago en Probleemthema

Nadere informatie

Hogeschool van Amsterdam College Duurzaam Bouwen. Tjerk Reijenga BEAR Architecten www.bear.nl

Hogeschool van Amsterdam College Duurzaam Bouwen. Tjerk Reijenga BEAR Architecten www.bear.nl Hogeschool van Amsterdam College Duurzaam Bouwen Tjerk Reijenga BEAR Architecten www.bear.nl Introductie Architect / directeur BEAR Architecten Bureau voor Ecologie, Architectuur en Renovatie (BEAR) Redacteur

Nadere informatie

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Referentiescenario De WETO-studie (World Energy, Technology and climate policy Outlook 2030) bevat een referentiescenario

Nadere informatie

Naar een duurzaam Hyperion. Bouwen als een. Wortels halen water uit de grond om dit te transporteren door de aderen van de boom

Naar een duurzaam Hyperion. Bouwen als een. Wortels halen water uit de grond om dit te transporteren door de aderen van de boom Bouwen als een boom Materialen en Energie Stadskantoor in Venlo gebouwd volgens Cradle to Cradle principes Wortels zijn de fundering Wortels halen water uit de grond om dit te transporteren door de aderen

Nadere informatie

Niche-regime-interactie in de circulaire economie in Nederland

Niche-regime-interactie in de circulaire economie in Nederland Niche-regime-interactie in de circulaire economie in Nederland Charlie Spork 27 juni 2016, Brussel Inhoud 1. Fysisch-ecologisch perspectief op circulaire economie 2. Drie toekomstpaden 3. Niche-regime

Nadere informatie

Ruimte en ecosysteemdiensten: economische en sociale vernieuwing

Ruimte en ecosysteemdiensten: economische en sociale vernieuwing Ruimte en ecosysteemdiensten: economische en sociale vernieuwing Het voedsel op ons bord is een spiegel van de wereld Kurt Sannen, 10 februari 2015 3 Gediversifieerd bedrijfsplan : Biologische rundvee-

Nadere informatie

Alles van waarde beschermen en behouden

Alles van waarde beschermen en behouden Alles van waarde beschermen en behouden Rond 2050 wonen er zo n 9 miljard mensen op onze aarde. De vraag naar water, mais, olie en metaal zal dan ook drastisch toenemen. Onze aarde is niet onuitputtelijk,

Nadere informatie

Next Generation Energy. Tomorrow will be what we make today Sustainable product development is today s reality

Next Generation Energy. Tomorrow will be what we make today Sustainable product development is today s reality Next Generation Energy Tomorrow will be what we make today Sustainable product development is today s reality ZIRK Technology biedt (nieuw) inzicht en ondersteuning bij het produceren van Bioproducten

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma. Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma. Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur Utrecht, 21 oktober 2015 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 RACE programma 6 Sectoranalyse

Nadere informatie

Product naam: MM12512

Product naam: MM12512 Product naam: MM12512 Specificaties MM12512: Groep Spaarlamp CFL Levensduur L90 15.000u Wattage 11W Spanning 230V Lichtkleur 2700K (warmwit) Lampsoort A55 Fitting E27 Dimbaar NEE Lumen 570 lm Soort Zenia

Nadere informatie

Loont kiezen voor Cleantech innovatie?

Loont kiezen voor Cleantech innovatie? Loont kiezen voor Cleantech innovatie? Investeren in Cleantech biedt de mogelijkheid om economische meerwaarde te creëren in combinatie met milieuvoordelen. Een Cleantech productiemodel dient in staat

Nadere informatie

upspiral randerij -

upspiral randerij - meer nieuwe banen voor uw regio (100 den) meer grondstoffen meer biodiversiteit meer klimaatcontrole meer vruchtbare bodem meer schone lucht meer schoon water meer veerkracht meer gezondheid meer plezier

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG. Datum 20 juni 2013 Betreft Van Afval naar Grondstof

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG. Datum 20 juni 2013 Betreft Van Afval naar Grondstof > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 1-6 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070-456

Nadere informatie

PK Benelux BV. Plan van aanpak maatschappelijk verantwoord ondernemen

PK Benelux BV. Plan van aanpak maatschappelijk verantwoord ondernemen PK Benelux BV Plan van aanpak maatschappelijk verantwoord ondernemen INLEIDING Dit Plan van aanpak gaat over maatschappelijk verantwoord onderrnemen en Maatschappelijk verantwoord inkopen (ook wel duurzaam

Nadere informatie

GLASS UNLIMITED. AGC en Cradle to Cradle: een duurzame combinatie

GLASS UNLIMITED. AGC en Cradle to Cradle: een duurzame combinatie GLASS UNLIMITED AGC en Cradle to Cradle: een duurzame combinatie AGC en C2C: een duurzame combinatie Through C2C certification, AGC helps to inspire and lead in the positive transformation of the building

Nadere informatie

WORKSHOP CIRCLE SCAN. Door Wouter-Jan Schouten

WORKSHOP CIRCLE SCAN. Door Wouter-Jan Schouten WORKSHOP CIRCLE SCAN Door Wouter-Jan Schouten WOUTER-JAN SCHOUTEN Doctoraal Bedrijfskunde, Erasmus Universiteit 21 jaar bij the Boston Consulting Group - Partner & Managing Director - Leider van NL Consumer

Nadere informatie

Introductie Docentenhandleiding

Introductie Docentenhandleiding Introductie Docentenhandleiding OBJECTIVES Introductie MODULE Doelen: Thema introduceren Activeren van bestaande kennis bij leerlingen Basaal begrip van de verschillen tussen een lineaire en een circulaire

Nadere informatie

Energie - vandaag en morgen

Energie - vandaag en morgen Energie - vandaag en morgen General Information Summary Middelbare scholieren (15-16 jaar) leren in een lerende centrale leeromgeving over energiegebruik, fossiele energie en hernieuwbare energiebronnen.

Nadere informatie

Duurzaamheid hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Duurzaamheid hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 15 July 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/52459 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

SANITAIR PAPIER > SATINO > VAN HOUTUM

SANITAIR PAPIER > SATINO > VAN HOUTUM SANITAIR PAPIER > SATINO > VAN HOUTUM PAPIER > PAPIER > PAPIER > PAPIER > PAPIER > PAPIER Wie aan duurzaamheid denkt, denkt misschien niet direct aan papieren handdoekjes en toiletpapier. In breder perspecfief

Nadere informatie

Perspectives and Key Arguments in the Food - Fuel Debate BIOFUELS

Perspectives and Key Arguments in the Food - Fuel Debate BIOFUELS Perspectives and Key Arguments in the Food - Fuel Debate BIOFUELS Master Thesis by Anouke de Jong VU supervisor B.J. Regeer Introductie Biobrandstoffen; brandstoffen gemaakt van biomassa 1 ste generatie

Nadere informatie

Circulaire Economie. VNO-NCW / MVO Nederland

Circulaire Economie. VNO-NCW / MVO Nederland Circulaire Economie VNO-NCW / MVO Nederland 24-05-2017 Betekent groeiend verbruik - Elektriciteitsconsumptie +70% by 2040 - Zeer sterk wisselende prijzen voor grondstoffen- bijv fosfaatpiek in 2008-800%

Nadere informatie

Milieu Impact van Composieten

Milieu Impact van Composieten Milieu Impact van Composieten Ben Drogt BiinC Ben Drogt,BiinC Aerospace Engineer sinds 1987 23 jaar bijdsm in verschillende R&D and Business posities Sinds 2006 focus op composieten, innovatie en duurzaamheid

Nadere informatie

13 Preventie Inleiding

13 Preventie Inleiding 13 Preventie 13.1 Inleiding Preventie van afval is een van de hoofddoelstellingen van het afvalstoffenbeleid. Afvalpreventie richt zich op het voorkomen dan wel het beperken van het ontstaan van afvalstoffen

Nadere informatie

PV in the urban planning process

PV in the urban planning process PV in the urban planning process PV in de duurzaamheidtetraeder prof Kees Duijvestein MSc Duurzame Ontwikkeling in de Gebouwde Omgeving StadsOntwerp & Milieu (SOM) group faculteit Bouwkunde TU Delft BuildDesk

Nadere informatie

Cradle to Cradle - duurzaamheid staat voorop SILVER. Plafond&Wand SYSTEMEN.

Cradle to Cradle - duurzaamheid staat voorop SILVER. Plafond&Wand SYSTEMEN. Plafond&Wand SYSTEMEN Samen van idee tot werkelijkheid SILVER Cradle to Cradle - duurzaamheid staat voorop www.armstrong.nl/plafonds www.armstrong-plafonds.be Cradle to Cradle - de ingeslagen weg Cradle

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Amsterdam, 26 januari 2016 1 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 Waarom circulair? 6 Nederland Circulair! 7

Nadere informatie

Biomassa: brood of brandstof?

Biomassa: brood of brandstof? RUG3 Biomassa: brood of brandstof? Centrum voor Energie en Milieukunde dr ir Sanderine Nonhebel Dia 1 RUG3 To set the date: * >Insert >Date and Time * At Fixed: fill the date in format mm-dd-yy * >Apply

Nadere informatie

Homelab 2050, serie 4: Optimaal gebruik van beschikbare energiebronnen

Homelab 2050, serie 4: Optimaal gebruik van beschikbare energiebronnen Energie en exergie in de gebouwde omgeving Door Sabine Jansen (TU Delft) 7 April 2015 Homelab 2050, serie 4: Optimaal gebruik van beschikbare energiebronnen Exergie voor de gebouwde omgeving Statements

Nadere informatie

BEWONERSBIJEENKOMST-WETERINGDUURZAAM- - 19-MAART-2013- - DE-TWEEDE-UITLEG-

BEWONERSBIJEENKOMST-WETERINGDUURZAAM- - 19-MAART-2013- - DE-TWEEDE-UITLEG- ! BEWONERSBIJEENKOMST-WETERINGDUURZAAM- - 19-MAART-2013- - DE-TWEEDE-UITLEG- The convenient Inconvenient sponsored by Philips. Ecologisch voetafdruk London heeft 48.868.000 global hectare nodig = 6.63

Nadere informatie

Innovatiethema s. Pagina! 1 van! 5

Innovatiethema s. Pagina! 1 van! 5 Innovatiethema s MIT 2016 Pagina 1 van 5 Innovatiethema s MIT 2016 Innovatieve MKB-ers kunnen subsidie aanvragen binnen de MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT). Daarin zijn de volgende instrumenten

Nadere informatie

Waste Away Challenge. www.urbanseeds.nl. www.urbanseeds.nl urbanseeds_nl urbanseeds.nl. T e l : 0 6 4 4 0 6 2 4 2 1

Waste Away Challenge. www.urbanseeds.nl. www.urbanseeds.nl urbanseeds_nl urbanseeds.nl. T e l : 0 6 4 4 0 6 2 4 2 1 www.urbanseeds.nl Waste Away Een afvalstrijd tussen middelbare scholen www.urbanseeds.nl urbanseeds_nl urbanseeds.nl T e l : 0 6 4 4 0 6 2 4 2 1 Waste Away De Waste Away is het startpunt voor middelbare

Nadere informatie

Product naam: MM00156

Product naam: MM00156 Product naam: MM00156 Specificaties MM00156: Levensduur: 10000u Wattage: 23.00W Kleur: 2700K (warmwit) Lumen: 1371 lu RA: 82 Lamp soort: Globe Lampvoet: E27 Lengte: Diameter: Gewicht: Spanning: Beschermingsklasse:

Nadere informatie

Malthus (1766 1834) Kan landbouw de wereld blijven redden? Het ongelijk van Malthus. An essay on the principle of population 25/11/2013

Malthus (1766 1834) Kan landbouw de wereld blijven redden? Het ongelijk van Malthus. An essay on the principle of population 25/11/2013 Kan landbouw de wereld blijven redden? Malthus (1766 1834) Piet VANTHEMSCHE Voorzitter Boerenbond KULeuven Universiteit 3 e Leeftijd 03-12-2013 An essay on the principle of population Het ongelijk van

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Introductie. Figuur 1 De actie van Coca Cola

Introductie. Figuur 1 De actie van Coca Cola Inhoud Introductie... 2 Maatschappelijk verantwoord ondernemen... 3 Duurzaamheid... 4 Maatschappelijk betrokken ondernemen... 5 Het verschil tussen MVO en MBO... 6 Bronnelijst... 7 MBO... 7 MVO... 7 Introductie

Nadere informatie

De praktijk van vergroenen van belastingen. Milieunetwerk GroenLinks, 16 september

De praktijk van vergroenen van belastingen. Milieunetwerk GroenLinks, 16 september De praktijk van vergroenen van belastingen Milieunetwerk GroenLinks, 16 september CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige

Nadere informatie

SILVER. Cradle to Cradle Duurzaamheid staat voorop. www.armstrong.nl/plafonds www.armstrong-plafonds.be

SILVER. Cradle to Cradle Duurzaamheid staat voorop. www.armstrong.nl/plafonds www.armstrong-plafonds.be SILVER Cradle to Cradle Duurzaamheid staat voorop www.armstrong.nl/plafonds www.armstrong-plafonds.be Cradle to Cradle - de ingeslagen weg Cradle to Cradle is een innovatief concept waarbij productieprocessen

Nadere informatie

voor de kennisdeelsessie circulaire economie voor accountants en financials

voor de kennisdeelsessie circulaire economie voor accountants en financials Welkom bij de NBA voor de kennisdeelsessie circulaire economie voor accountants en financials als onderdeel van de Week van de Circulaire Economie i.s.m. RVO 17 januari 2017 Wat we vandaag willen doen:

Nadere informatie

18.00 Veroniqué Swinkels (BBK/DVS) en Natascha Kooiman (Smaackmakers) Aftrap. 18.05 Helene van Zutphen (Nederland Schoon) Samen voor een schone buurt

18.00 Veroniqué Swinkels (BBK/DVS) en Natascha Kooiman (Smaackmakers) Aftrap. 18.05 Helene van Zutphen (Nederland Schoon) Samen voor een schone buurt 18.00 Veroniqué Swinkels (BBK/DVS) en Natascha Kooiman (Smaackmakers) Aftrap 18.05 Helene van Zutphen (Nederland Schoon) Samen voor een schone buurt 18.30 Albert Gast (Think + DO) Design als tool om duurzaam

Nadere informatie

De chemie herstellen tussen agro en energie Speech, uitgesproken door Ruud Lubbers, bij de bijeenkomst Agro met energie verbinden, op 10 mei 2011.

De chemie herstellen tussen agro en energie Speech, uitgesproken door Ruud Lubbers, bij de bijeenkomst Agro met energie verbinden, op 10 mei 2011. Agro met energie verbinden De chemie herstellen tussen agro en energie Speech, uitgesproken door Ruud Lubbers, bij de bijeenkomst Agro met energie verbinden, op 10 mei 2011. Als Handvest van de Aarde-man

Nadere informatie

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Roemenië ligt geografisch gezien in het midden van Europa (het zuidoostelijk deel van Midden-Europa). Het land telt 21,5 miljoen inwoners en

Nadere informatie

VAN AFVAL TOT GRONDSTOF! SAMEN MET U DE JUISTE RECYCLING KOMBINATIE

VAN AFVAL TOT GRONDSTOF! SAMEN MET U DE JUISTE RECYCLING KOMBINATIE Beleid Nederlandse Overheid Groene Groeistrategie 1 Energie: naar een duurzame, betaalbare en betrouwbare energievoorziening 2 Biobased economy: substitutie fossiele door groene grondstoffen (biomassa)

Nadere informatie

Water crisis - kunnen ingenieurs nog iets bijbrengen?

Water crisis - kunnen ingenieurs nog iets bijbrengen? Water crisis - kunnen ingenieurs nog iets bijbrengen? James.Leten@siwi.org Wereldwijds Opportuniteiten Regionaal - Stroomgebied Lokaal: checklist 2000 2015 millennium ontwikkelingsdoelstellingen 2000 2015

Nadere informatie

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid Duurzaamheid in : kansen en inspiratie Het s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid Leefomgeving Dit project draagt bij aan een gezond woon- en werkklimaat

Nadere informatie

De club van Rome had toch gelijk!

De club van Rome had toch gelijk! De club van Rome had toch gelijk! Bernard Dam MECS, Chemical Engineering, Faculty of Applied Science, Delft University of Technology 11 november 2009 Delft University of Technology Challenge the future

Nadere informatie

Welkom. Bestuurlijke top Circulaire Economie: Van Afval naar Grondstoffen. Van Afval naar Grondstoffen

Welkom. Bestuurlijke top Circulaire Economie: Van Afval naar Grondstoffen. Van Afval naar Grondstoffen Welkom Bestuurlijke top Circulaire Economie: Van Afval naar Grondstoffen Bestuurlijke top Circulaire Economie: Van Afval naar Grondstoffen Programma 14.00-14.05 uur Welkomstwoord door dagvoorzitter Isabelle

Nadere informatie

The green team. Imtech ICT CS. Imtech ICT Communication Solutions ICT Office Smart Buildings / Grids

The green team. Imtech ICT CS. Imtech ICT Communication Solutions ICT Office Smart Buildings / Grids The green team Imtech ICT CS Imtech ICT Communication Solutions ICT Office Smart Buildings / Grids Agenda presentatie 1. Corporate Social Responsibility drijfveer voor Smart X: Wat betekent CSR voor organisaties?

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn!

Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn! Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn! Roadmap DURABILIT Drivers and barriers Refurbishment, hergebruik en grondstoffen Footprint reductie door hergebruik Value matrix Succesfactoren Discussie DURABILIT

Nadere informatie

Samen halen we alles eruit

Samen halen we alles eruit Waarom kennisinstellingen kiezen voor innoveren met afval en de laatste ontwikkelingen inzameling & reiniging Samen halen we alles eruit Nico Spaansen NVRD Noord 3 november 2016 Transitie in de markt Van

Nadere informatie

Over de crisis niets dan goeds

Over de crisis niets dan goeds Over de crisis niets dan goeds Wat is nodig? 1. Bewustwording en educatie 2. Vaststellen wat we van waarde vinden 3. Persoonlijk leiderschap Inhoud Inleiding Waarom dit boek? Uit de interviews Klankbeeld

Nadere informatie

Over hypes, innovaties en leren. EOS evenement Energie in Beweging 4 juni 2007 Geert Verbong

Over hypes, innovaties en leren. EOS evenement Energie in Beweging 4 juni 2007 Geert Verbong Over hypes, innovaties en leren EOS evenement Energie in Beweging 4 juni 2007 Geert Verbong Trends: Toename wereldbevolking Grote toename industriële productie Dreigende uitputting van grondstoffen Problemen

Nadere informatie

Product naam: MM01085

Product naam: MM01085 Product naam: MM01085 Specificaties MM01085: Groep Spaarlamp CFL Soort Zenia Classic CFL Levensduur L90 8.000u RA 82 Wattage 5W Beschermingsgraad IP20 Spanning 230V Lengte 118mm Lichtkleur 2700K (CFL)

Nadere informatie