Beter schrijven in de mens- en maatschappijvakken. Effecten van docentprofessionalisering

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Beter schrijven in de mens- en maatschappijvakken. Effecten van docentprofessionalisering"

Transcriptie

1 Beter schrijven in de mens- en maatschappijvakken. Effecten van docentprofessionalisering Jannet van Drie, Tanja Janssen & Talita Groenendijk VELON 2017

2 Professionalisering Verbeterde lespraktijk Betere leerresultaten leerlingen

3 Kenmerken effectieve professionalisering (zie oa van Veen ea 2012; Desiomone, 2009) Focus op inhoud Kwaliteit inhoud Actief en onderzoekend leren Gezamenlijke deelname Duur en continuïteit Coherentie

4 Schrijven in de mensen maatschappijvakken Schrijven?! Knippen en plakken van internet zul je bedoelen. Leerlingen nemen niet mee wat ze bij Nederlands geleerd hebben Aandacht voor schrijven? Dat hoort bij Nederlands Leerlingen formuleren slecht en onvolledig Teksten kennen geen structuur en samenhang DOEL GSM&M-project: In samenhang ontwikkelen van schrijfvaardigheid en vakspecifiek redeneren

5 Professionalisering Verbeterde lespraktijk Betere leerresultaten Training 5 ontwerpprincipes Vergroten bekwaamheden vakspecifieke schrijfinstructie - Betere teksten - Meer kennis over schrijven

6 Professionaliseringstraject - Inhoud: 5 effectieve ontwerpprincipes, concrete voorbeelden - Actief & onderzoekend: bestuderen leerlingteksten; ontwerp lessen eigen context & onderzoek - Gezamenlijke deelname: 2 docenten van 1 school (M&M M&M; M&M Nl); totaal 12 docenten - Duur: 1 schooljaar, 5 trainingsbijeenkomsten

7 Aandacht voor formuleren: 5 Ontwerpprincipes (zie Graham & Perin, 2007) Strategie-instructie 'SEXI': State, Explain, Illustrate Pre-writing Voorbeeld- teksten Authentieke taken Jij bent dominee Philip Hoedemaker in Veenendaal. Je ziet dagelijks de mensen naar de fabrieken gaan, daaronder zijn ook veel jonge kinderen. Je richt je brief aan dhr. W.H.J. Roijards, de schoolopzichter in het district Rhenen. Je hoopt hem er van te overtuigen dat er vooral iets gedaan moet worden aan de kinderarbeid. Interactie

8 9 lessenseries aardrijkskunde ckv economie filosofie geschiedenis maatschappijwetenschappen Nederlands vergelijken verklaren argumenteren 1 h/v 2 havo 4 havo 4 vwo 5 havo 5 vwo 6 vwo

9 Docentonderzoek Draagt vakdidactische training van docenten ertoe bij dat docenten zich beter toegerust achten om geïntegreerd schrijfonderwijs te geven? Variabele Opvattingen over schrijfonderwijs Vertrouwen in eigen kunnen Leerervaringen Lespraktijk Instrument Vragenlijst (zie Rietdijk e.a.) idem Learner report Vragenlijst (6 mnd)

10 Uitkomsten docentonderzoek Opvattingen en vertrouwen in kunnen: geen verschillen Leerervaringen: concrete handvatten om schrijfinstructie in vakles te integreren Lespraktijk meer gebruik ontwerpprincipes (t(11) = ; p =.000) meer bekwaam in uitvoering ontwerpprincipes (t(11) = ; p =.000)

11 Leerlingonderzoek Leiden de ontworpen lessen tot verbetering schrijfvaardigheid van leerlingen? Variabele Kennis over schrijven Kwaliteit schrijfproducten Instrument Open vraag (obv Schoonen & de Glopper, 1996) Rubric Design Voor- nameting: 4 lessenseries Voor- nameting met controle groep: 5 lessenseries

12 Uitkomsten leerlingonderzoek Tekstkwaliteit met controlegroep Schrijfscore 24, , , , , , Tijd: 1=voormeting, 2=nameting Experimentele conditie Controle conditie Nameting significant hogere score dan voormeting Experimenteel significant hogere score dan controle Meer kennis over schrijven na afloop

13 Conclusies Hoe makkelijk het is om naast het aanbrengen van geografische kennis even iets met formuleren te doen. Training: -5 ontwerpprincipes -Praktische voorbeelden -Zelf ontwerpen & feedback -Samenwerken Docenten: - Voelen zich meer bekwaam - Zetten ontwerpprincipes blijvend in Leerlingen: -Betere teksten - Meer kennis over schrijven

14 Opbrengsten WEBSITE Zie tabblad Project: Schrijven Publicatie ook aldaar te downloaden. Contact:

Bevorderen van genrespecifieke teksten schrijven in de mens- & maatschappijvakken. Mini-symposium 27 januari 2016

Bevorderen van genrespecifieke teksten schrijven in de mens- & maatschappijvakken. Mini-symposium 27 januari 2016 Bevorderen van genrespecifieke teksten schrijven in de mens- & maatschappijvakken Mini-symposium 27 januari 2016 PROGRAMMA Overzicht project Onderzoeksuitkomsten Presentaties lessenseries Pauze met broodjes

Nadere informatie

Lesontwerp 8. Betogende brief over de Holocaust. Doel. Ontwikkelaar School Vak Groep Genre

Lesontwerp 8. Betogende brief over de Holocaust. Doel. Ontwikkelaar School Vak Groep Genre Lesontwerp 8. Betogende brief over de Holocaust Ontwikkelaar School Vak Groep Genre Johan van Driel Ichthuscollege, Veenendaal geschiedenis 5 havo argumenteren Doel Geschreven taal speelt een belangrijke

Nadere informatie

Aandacht voor schrijven? Dat hoort bij Nederlands. Schrijven?! Knippen en plakken van internet zul je bedoelen.

Aandacht voor schrijven? Dat hoort bij Nederlands. Schrijven?! Knippen en plakken van internet zul je bedoelen. Schrijven?! Knippen en plakken van internet zul je bedoelen. Leerlingen nemen niet mee wat ze bij Nederlands geleerd hebben Aandacht voor schrijven? Dat hoort bij Nederlands Leerlingen formuleren slecht

Nadere informatie

Lesontwerp 9. Examenvoorbereiding maatschappijwetenschappen

Lesontwerp 9. Examenvoorbereiding maatschappijwetenschappen Lesontwerp 9. Examenvoorbereiding maatschappijwetenschappen Ontwikkelaar School Vak Groep Genre Gianna Troiani & Henri Boer Cartesius Lyceum, Amsterdam Maatschappijwetenschappen 5 havo/ 6 vwo argumenteren,

Nadere informatie

Beter schrijven in de vakken

Beter schrijven in de vakken Beter schrijven in de vakken Jannet van Drie, j.p.vandrie@uva.nl Rotterdam 28 september 2016 Leerling A VMBO-T eindexamen 2015 Dat de joden overal ter wereld zijn weggejaagd dat noem je diaspora in de

Nadere informatie

Schrijfvaardigheid bij vergelijkende geografische vragen. Interfacultaire Lerarenopleidingen, Universiteit van Amsterdam

Schrijfvaardigheid bij vergelijkende geografische vragen. Interfacultaire Lerarenopleidingen, Universiteit van Amsterdam Ontwerprapport Naam auteur(s) Vakgebied Ivar Drost Aardrijkskunde Titel Ontwerponderzoek: Herkansing Paper 3 Onderwerp Opleiding Doelgroep Sleuteltermen Schrijfvaardigheid bij vergelijkende geografische

Nadere informatie

1 Onderzoeksinstrument A en B 2 A. Resultaten diagnostiche toets 3 B. Gesloten vragenlijst - uitkomsten 4 Leerling 5 Ik weet wat inkomstenbelasting

1 Onderzoeksinstrument A en B 2 A. Resultaten diagnostiche toets 3 B. Gesloten vragenlijst - uitkomsten 4 Leerling 5 Ik weet wat inkomstenbelasting 1 Onderzoeksinstrument A en B 2 A. Resultaten diagnostiche toets 3 B. Gesloten vragenlijst - uitkomsten 4 Leerling H S R W A T E J M 5 Ik weet wat inkomstenbelasting is 4 3 4 4 3 4 4 4 4 4 3 4 4 2 4 4

Nadere informatie

Leren schrijven met peer response en instructie in genrekennis

Leren schrijven met peer response en instructie in genrekennis Mariëtte Hoogeveen SLO, Enschede Contact: m.hoogeveen@slo.nl Leren schrijven met peer response en instructie in genrekennis 1. Problemen in de praktijk De schrijfvaardigheid van leerlingen in het basisonderwijs

Nadere informatie

Interactieve fictie voor talen

Interactieve fictie voor talen Interactieve fictie voor talen Ineke Verheul, Game Onderwijs Onderzoek Mienke Droop, RU Karly van Gorp, RU Conferentie Gamedidactiek Utrecht Interactieve fictie in het VO Aanleiding: vragen van de vo-scholen

Nadere informatie

LESSENSERIE 4: CKV-NL Recensie schrijven Lesplannen

LESSENSERIE 4: CKV-NL Recensie schrijven Lesplannen LESSENSERIE 4: CKV-NL Recensie schrijven Lesplannen Algemene gegevens Docent Evah den Boer School Helen Parkhurst Titel lessenserie Recensie schrijven CKV/NETL Klas (en niveau) 4 vwo Aantal leerlingen

Nadere informatie

[DIA MET TITEL+COVER HIER]

[DIA MET TITEL+COVER HIER] [DIA MET TITEL+COVER HIER] Bijeenkomst 1 Beter schrijven in alle vakken Programma Aanleiding Schrijven in fasen Oriëntatiefase Opdrachtfase Schrijffase Revisiefase en publicatiefase (bijeenkomst 2) Voorwerk

Nadere informatie

Hypertekst schrijven en observerend leren als aanvullende didactiek 1

Hypertekst schrijven en observerend leren als aanvullende didactiek 1 Ronde 2 Martine Braaksma & Gert Rijlaarsdam Interfacultaire Lerarenopleidingen, Universiteit van Amsterdam Contact: braaksma@uva.nl Hypertekst schrijven en observerend leren als aanvullende didactiek 1

Nadere informatie

Recensie schrijven CKV & Nederlands. Conferentie Werken aan vaktaal 30 november 2016

Recensie schrijven CKV & Nederlands. Conferentie Werken aan vaktaal 30 november 2016 Recensie schrijven CKV & Nederlands Conferentie Werken aan vaktaal 30 november 2016 Korte introductie Naam: Evah den Boer School: Metis Montessori Lyceum (Amsterdam) Vak: Nederlands Lessenserie: recensie

Nadere informatie

Lesontwerp 6. Het schrijven van een filosofisch essay

Lesontwerp 6. Het schrijven van een filosofisch essay Lesontwerp 6. Het schrijven van een filosofisch essay Ontwikkelaars School Vak Groep Genre Joop van der Kuip & Frans Diederen St.-Odulphuslyceum, Tilburg filosofie & Nederlands 5 vwo argumenteren Doel

Nadere informatie

Schrijven om te leren bij Nederlands, Geschiedenis en Science

Schrijven om te leren bij Nederlands, Geschiedenis en Science 4. En nu? Regina Mundi heeft van het taalbeleid een van haar troeven gemaakt en kiest hier bewust voor omwille van de sociaaleconomische noodzaak. Het taalbeleid focust op competentieontwikkeling van de

Nadere informatie

Interfacultaire Lerarenopleidingen, Universiteit van Amsterdam. Literatuur, leeservaring, dialogisch leren, kwestie

Interfacultaire Lerarenopleidingen, Universiteit van Amsterdam. Literatuur, leeservaring, dialogisch leren, kwestie Iris Hoogendoorn 5617596 Schoolvak Nederlands Ontwerponderzoek paper 3: onderzoeksopzet Ontwerprapport Naam auteur(s) Vakgebied Titel Onderwerp Opleiding Doelgroep Sleuteltermen Bibliografische referentie

Nadere informatie

Praktijkonderzoek. Joke van Adrichem & Toos van der Smit

Praktijkonderzoek. Joke van Adrichem & Toos van der Smit Praktijkonderzoek Joke van Adrichem & Toos van der Smit W A T I S H E T E F F E C T V A N D E S O R T E E R T A A K O P H E T T E K S T B E G R I P V A N L E E R L I N G E N U I T 4 V W O V A N H E T H

Nadere informatie

Toetsen van denkvaardigheden en conceptuele kennis bij Maatschappijwetenschappen

Toetsen van denkvaardigheden en conceptuele kennis bij Maatschappijwetenschappen Toetsen van denkvaardigheden en conceptuele kennis bij Maatschappijwetenschappen Onderzoeksverslag Carla van Boxtel, Anne Hemker, Gerard Ruijs, Thomas Klijnstra 2017 Universiteit van Amsterdam Docenten

Nadere informatie

Bevorderen naar Vwo 2 of Havo 2: : Met 69 t/m 71 punten en maximaal 2x5 of 1x4+ 1x5.

Bevorderen naar Vwo 2 of Havo 2: : Met 69 t/m 71 punten en maximaal 2x5 of 1x4+ 1x5. OVERGANGSNORMEN VWO Overgangsnormen vanuit Vwo 1 wordt gegeven, nl.: Nederlands - Cambridge Engels - Frans - Geschiedenis - Aardrijkskunde - Wiskunde - Biologie Muziek - Levensbeschouwing O&O - Cultuur

Nadere informatie

Scan Professionele leercultuur in teams Kohnstamm Instituut

Scan Professionele leercultuur in teams Kohnstamm Instituut Scan Professionele leercultuur in teams Kohnstamm Instituut De scan Professionele leercultuur in teams is een instrument voor scholen voor voortgezet onderwijs waarmee in kaart wordt gebracht hoe ver het

Nadere informatie

Evalueren van de kwaliteit van onderzoek

Evalueren van de kwaliteit van onderzoek Evalueren van de kwaliteit van onderzoek Een aanpak voor zelfevaluatie van nauwkeurigheid, betrouwbaarheid en validiteit door vwo-leerlingen bij onderzoek in de bètavakken Promotieonderzoek in kader van

Nadere informatie

InCasu een ambitieus casusmodel

InCasu een ambitieus casusmodel sambo-ict conferentie InCasu een ambitieus casusmodel sept. 2011 Marjolein van Daalen Henri Roosdorp Introductie Waarom InCasu Casusmodel De ambitie Het EXMO Onderzoek Resultaten Lering Een ICT oplossing

Nadere informatie

Grafieken, samenwerkend leren, hardop denken, stappenplan

Grafieken, samenwerkend leren, hardop denken, stappenplan PAPER 3 ONTWERPRAPPORT Naam auteur(s) Vakgebied Titel Onderwerp Opleiding Doelgroep Sleuteltermen Bibliografische referentie Marlinda van Rooijen Steltenpool, drs Economie Grafieken en betekenis Marktvraag

Nadere informatie

LESPLANNEN GS-HOLOCAUST

LESPLANNEN GS-HOLOCAUST LESPLANNEN GS-HOLOCAUST 1. ophalen kennis Jodenvervolging / Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog / pers in oorlogstijd 2. ophalen kennis argumenteren Les in reeks (nr): 1 Vooraf: uitdelen leerlingen

Nadere informatie

Scan Professionele leercultuur op scholen Kohnstamm Instituut

Scan Professionele leercultuur op scholen Kohnstamm Instituut Scan Professionele leercultuur op scholen Kohnstamm Instituut De scan Professionele leercultuur op scholen is een instrument voor scholen voor voortgezet onderwijs waarmee in kaart wordt gebracht hoe ver

Nadere informatie

Beter schrijven in het basisonderwijs. Zwolle, Presentatie door Saskia Rietdijk

Beter schrijven in het basisonderwijs. Zwolle, Presentatie door Saskia Rietdijk Beter schrijven in het basisonderwijs Zwolle, 30-01-2013 Presentatie door Saskia Rietdijk Schrijven Beter schrijven in het po, 30-01-2013 2 Schrijven (2) Beter schrijven in het po, 30-01-2013 3 Opbouw

Nadere informatie

Zelfbeoordeling bij schrijfvaardigheid Duits

Zelfbeoordeling bij schrijfvaardigheid Duits Naam auteur Michael Huig Vakgebied Duits Titel Zelfbeoordeling bij schrijfvaardigheid Duits Onderwerp Zelfbeoordeling bij schrijfvaardigheid Duits Opleiding Interfacultaire Lerarenopleidingen, Universiteit

Nadere informatie

Omschrijven, formules, natuurkunde, stappenplan, begripspracticum

Omschrijven, formules, natuurkunde, stappenplan, begripspracticum ONTWERP ONDERZOEK FORMULES OMSCHRIJVEN BIJ NATUURKUNDE IN 3 VWO Naam auteur Margriet van der Laan, Msc Vakgebied Natuurkunde Titel & onderwerp Formules omschrijven bij natuurkunde Opleiding Interfacultaire

Nadere informatie

Strategisch lezen voor beroep en studie

Strategisch lezen voor beroep en studie Strategisch lezen voor beroep en studie Roos Scharten (Expertisecentrum Nederlands) Georgia Vasilaras (ROC de Leijgraaf) Edith Vissers (KPC Groep) 9 december 2015 Leijgraaf: het uitgangspunt! Elke professional

Nadere informatie

Strategisch lezen voor beroep en studie

Strategisch lezen voor beroep en studie Strategisch lezen voor beroep en studie Roos Scharten (Expertisecentrum Nederlands) Georgia Vasilaras (ROC de Leijgraaf) Edith Vissers (KPC Groep) 9 december 2015 Leijgraaf: het uitgangspunt! Elke professional

Nadere informatie

Interfacultaire Lerarenopleidingen, Universiteit van Amsterdam

Interfacultaire Lerarenopleidingen, Universiteit van Amsterdam Paper 3: Onderzoeksinstrumenten Aantal woorden (exclusief bijlage, literatuur en samenvatting): 581 Jeffrey de Jonker Naam auteur(s) Vakgebied Titel Onderwerp Opleiding Jeffrey de Jonker Biologie Differentiëren

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING. Almende College, locatie Isala voor havo en vwo HAVO

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING. Almende College, locatie Isala voor havo en vwo HAVO ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING Almende College, locatie Isala voor havo en vwo HAVO Plaats : Silvolde BRIN nummer : 14UM C1 BRIN nummer : 14UM 00 HAVO Onderzoeksnummer : 276258 Datum onderzoek :

Nadere informatie

Jubileumconferentie Vijftien jaar Platform 30 November

Jubileumconferentie Vijftien jaar Platform 30 November Jubileumconferentie Vijftien jaar Platform 30 November 2001-2016 Wat voor functie heb jij? Kun jij een verband aanleggen? Ik houd niet zo van rauwe wortels. De start 2001: tweede-taaldidactiek binnen schoolvakken

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

Lichamelijke Opvoeding Niveau mavo. Jaar Toetsnaam Type Omschrijving Afnamemoment Weegfactor Herkansbaar 10 handelingsdeel 1 handelingsdeel

Lichamelijke Opvoeding Niveau mavo. Jaar Toetsnaam Type Omschrijving Afnamemoment Weegfactor Herkansbaar 10 handelingsdeel 1 handelingsdeel Opvoeding Niveau mavo 1) Leerlingen die hun absentie niet op orde hebben dienen dit in te halen door lessen te volgen van andere klassen. Dit gaat in samenspraak met de betreffende docent. medische redenen,

Nadere informatie

De datateam methode. Onderzoeksbevindingen en praktijkervaringen. Succesexpo School aan Zet , Eindhoven Lisa Moonen en Kim Schildkamp

De datateam methode. Onderzoeksbevindingen en praktijkervaringen. Succesexpo School aan Zet , Eindhoven Lisa Moonen en Kim Schildkamp De datateam methode Onderzoeksbevindingen en praktijkervaringen Succesexpo School aan Zet 01-10-2015, Eindhoven Lisa Moonen en Kim Schildkamp Contactpersoon: Kim Schildkamp, k.schildkamp@utwente.nl Inleiding

Nadere informatie

Onderzoekenderwijs naar beter onderwijs

Onderzoekenderwijs naar beter onderwijs Onderzoekenderwijs naar beter onderwijs Roos Scharten (Expertisecentrum Nederlands) Georgia Vasilaras (ROC de Leijgraaf) Edith Vissers (KPC Groep) 12 november 2015 Ons uitgangspunt! Elke professional werkzaam

Nadere informatie

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling Scholingsplan 2012-2013 Samen in ontwikkeling Inhoudsopgave Inleiding 3 Pijlers 4 Kader 5 Deskundigheidsbevordering 2012-2013 6 Beschrijvingen van de scholingen 7 Aanmelden voor externe scholingen 9 Inleiding

Nadere informatie

Sleuteltermen Stappenplan, belevingswereld, motivatie, boxenstelsel, economie Bibliografische referentie

Sleuteltermen Stappenplan, belevingswereld, motivatie, boxenstelsel, economie Bibliografische referentie ONTWERPRAPPORT Naam auteur Elles Lelieveld Vakgebied Economie Titel De juiste stappen, een onderzoek naar de problemen en oplossingen van opgaven over het boxenstelsel Onderwerp Het aanleren van een stappenplan

Nadere informatie

Overgangsnormen per 1 oktober 2014

Overgangsnormen per 1 oktober 2014 Overgangsnormen per 1 oktober 2014 Uitgangspunten Bij de rapportage wordt voor alle vakken een voortschrijdend gemiddelde gegeven. Deze cijfers worden afgerond op gehele getallen. In de loop van het schooljaar

Nadere informatie

Diagnostische toetsing bij het schoolvak Nederlands

Diagnostische toetsing bij het schoolvak Nederlands . Evaluatie en toetsing Roelien Linthorst & Uriël Schuurs Cito Contact: roelien.linthorst@cito.nl Uriel.Schuurs@cito.nl Ronde 7 Diagnostische toetsing bij het schoolvak Nederlands 1. Inleiding Sinds enige

Nadere informatie

ONTWERPRAPPORT PAPER 3

ONTWERPRAPPORT PAPER 3 ONTWERPRAPPORT PAPER 3 VRAGEN BEANTWOORDEN AAN DE HAND VAN EEN STAPPENPLAN Naam auteur(s) Vakgebied Titel Onderwerp Opleiding Doelgroep Sleuteltermen Anneloes Leijenhorst, MSc. M&O Vragen beantwoorden

Nadere informatie

Genrespecifiek schrijven. in de mens- en maatschappijvakken

Genrespecifiek schrijven. in de mens- en maatschappijvakken Genrespecifiek schrijven in de mens- en maatschappijvakken Negen lesontwerpen onderzocht Jannet van Drie, Talita Groenendijk, Martine Braaksma en Tanja Janssen Landelijk Expertisecentrum Mens- en Maatschappijvakken

Nadere informatie

Gemeenschappelijk deel (1920 slu, was 1960) Nederlands 480 Engels 400 2 e moderne vreemde taal *) 480

Gemeenschappelijk deel (1920 slu, was 1960) Nederlands 480 Engels 400 2 e moderne vreemde taal *) 480 BIJLAGE Tabel 1: profielen vwo Gemeenschappelijk deel (1920 slu, was 1960) Nederlands 480 Engels 400 2 e moderne vreemde taal *) 480 maatschappijleer 120 lich. opvoeding 1 160 ckv 1 óf kcv 160 anw 120

Nadere informatie

Toetsresultaten gebruiken als leermoment: werkt dat?

Toetsresultaten gebruiken als leermoment: werkt dat? 1 Toetsresultaten gebruiken als leermoment: werkt dat? A. Ensink Maastricht University Teachers Academy Faculty of Humanities and Sciences Master Evidence Based Innovation in Teaching ID: 6011951 Augustus

Nadere informatie

Lesson Study: Een effectieve en bruikbare professionaliseringsbenadering in de Nederlandse context?

Lesson Study: Een effectieve en bruikbare professionaliseringsbenadering in de Nederlandse context? Lesson Study: Een effectieve en bruikbare professionaliseringsbenadering in de Nederlandse context? NRO-project 405-15-726 Siebrich de Vries, Gerrit Roorda, Klaas van Veen Maart 2017 Inhoud presentatie

Nadere informatie

Titel: Creatief met (kilo) gram Groep 5 rekenen 1

Titel: Creatief met (kilo) gram Groep 5 rekenen 1 Titel: Creatief met (kilo) gram Groep 5 rekenen 1 De leerlingen gaan in deze les op een speelse en kritische manier een verdieping leggen in de begrippen kilogram en gram aangezien de meeste leerlingen

Nadere informatie

Onderdeel A PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING 2016/2017. Onderdeel 1: algemeen gedeelte Onderdeel 2: PTA per vak*

Onderdeel A PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING 2016/2017. Onderdeel 1: algemeen gedeelte Onderdeel 2: PTA per vak* Eamendossier Onderdeel A PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING 2016/2017 Onderdeel 1: algemeen gedeelte Onderdeel 2: PTA per vak* * Onderdeel 2 van dit PTA wordt per 1 oktober apart gepubliceerd op de website

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING. Reitdiep College Kamerlingh Onnes HAVO VWO

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING. Reitdiep College Kamerlingh Onnes HAVO VWO ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING Reitdiep College Kamerlingh Onnes HAVO VWO Plaats : Groningen BRIN nummer : 13ZU C1 BRIN nummer : 13ZU 00 HAVO BRIN nummer : 13ZU 00 VWO Onderzoeksnummer : 290077 Datum

Nadere informatie

Alcohol(voorlichting): een ander verhaal!

Alcohol(voorlichting): een ander verhaal! Alcohol(voorlichting): een ander verhaal! Resultaten van het evaluatieonderzoek in 2008/2009 Achtergrond De negen gemeenten van West-Friesland, de gemeente Schagen, organisaties in de preventieve gezondheidszorg,

Nadere informatie

: Met ten minste 60 punten en niet meer dan 2x5 of. Bevorderen naar Vwo 2 of Havo 2 : Met 69 t/m 71 punten en maximaal 2x5 of 1x4 en 1x5.

: Met ten minste 60 punten en niet meer dan 2x5 of. Bevorderen naar Vwo 2 of Havo 2 : Met 69 t/m 71 punten en maximaal 2x5 of 1x4 en 1x5. Overgangsnormen vanuit Vwo 1 wordt gegeven, nl.: Nederlands - Cambridge Engels - Frans - Geschiedenis - Aardrijkskunde - Wiskunde - Biologie - Levensbeschouwing - O&O - Tekenen - Muziek - Lichamelijke

Nadere informatie

Vragenlijst leerlingen nameting

Vragenlijst leerlingen nameting Bijlage C Vragenlijsten Vragenlijst voor leerlingen Vragenlijst leerlingen nameting Dit schooljaar doe jij mee aan de pilot havo Carrousel. Je bent bij een aantal organisaties op Carrouselbezoek geweest

Nadere informatie

Vocabulaireverwerving Frans: motivatie en leerstrategieën Onderwerp Vocabulaireverwerving in Havo 3

Vocabulaireverwerving Frans: motivatie en leerstrategieën Onderwerp Vocabulaireverwerving in Havo 3 Naam auteur Vakgebied Marlieke Joanne Gevaerts Frans Titel Vocabulaireverwerving Frans: motivatie en leerstrategieën Onderwerp Vocabulaireverwerving in Havo 3 Opleiding Doelgroep Havo 3 Sleuteltermen Links

Nadere informatie

Bevorderen naar Vwo 2 of Havo 2: : Met 63 t/m 65 punten en maximaal 2x5 of 1x4+ 1x5.

Bevorderen naar Vwo 2 of Havo 2: : Met 63 t/m 65 punten en maximaal 2x5 of 1x4+ 1x5. OVERGANGSNORMEN VWO Overgangsnormen vanuit Vwo 1 De norm wordt toegepast op de jaarcijfers van de 11 vakken waarvoor in deze klas een rapportcijfer wordt gegeven, nl.: Nederlands - Cambridge Engels - Frans

Nadere informatie

Digitale geletterdheid en de lerarenopleidingen, een ontwikkelplan

Digitale geletterdheid en de lerarenopleidingen, een ontwikkelplan Digitale geletterdheid en de lerarenopleidingen, een ontwikkelplan SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling VELON conferentie Brussel, 4 februari 2016 Petra Fisser, Monique van der Hoeven, Sigrid

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting R HAVO 5. O.S.G. Willem Blaeu

Programma van toetsing en afsluiting R HAVO 5. O.S.G. Willem Blaeu Programma van toetsing en afsluiting 2016-2017 R HAVO 5 O.S.G. Willem Blaeu Cohort 2016-2017 In de bovenbouw mavo, havo en vwo komt het cijfer van het schoolexamen geleidelijk tot stand. In het PTA wordt

Nadere informatie

HAVO Het examenreglement voor HAVO Bijlage

HAVO Het examenreglement voor HAVO Bijlage . Het programma van toetsing en afsluiting 205 207 per examen een overzicht van alle testen, praktische opdrachten en handelingsdelen met omschrijving van de stof en de toetssoort die meetellen voor het

Nadere informatie

Lesopzet docent- en zelffeedback gericht op verder leren door het schrijven van een beschouwende tekst 'Digitaal lesmateriaal'

Lesopzet docent- en zelffeedback gericht op verder leren door het schrijven van een beschouwende tekst 'Digitaal lesmateriaal' Lesopzet docent- en zelffeedback gericht op verder leren door het schrijven van een beschouwende tekst 'Digitaal lesmateriaal' Klas: 4 vmbo-t Leerdoelen door docent geformuleerd: Leerlingen gebruiken het

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Erasmus Lyceum Eindhoven WVO afdeling mavo, havo, vwo

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Erasmus Lyceum Eindhoven WVO afdeling mavo, havo, vwo RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK Erasmus Lyceum Eindhoven WVO afdeling mavo, havo, vwo Plaats : Eindhoven BRIN-nummer : 30DV Onderzoek uitgevoerd op : 7 december 2010 Documentnummer : 3047730

Nadere informatie

Katleen Vos. 13 februari 2017: CLIL in de focus

Katleen Vos. 13 februari 2017: CLIL in de focus Katleen Vos 1 13 februari 2017: CLIL in de focus Jullie kunnen omschrijven wat CLIL betekent. Jullie kunnen de eigenschappen van een geslaagde CLILles opnoemen en toepassen. Jullie kennen aandachtspunten

Nadere informatie

TERUGBLIK CENTRAAL EXAMEN ECONOMIE HAVO EERSTE TIJDVAK 2013

TERUGBLIK CENTRAAL EXAMEN ECONOMIE HAVO EERSTE TIJDVAK 2013 TERUGBLIK CENTRAAL EXAMEN ECONOMIE HAVO EERSTE TIJDVAK 2013 Inleiding Quickscan Via WOLF (Windows Optisch Leesbaar Formulier) geven examinatoren per vraag de scores van hun kandidaten voor het centraal

Nadere informatie

Leergangen Algemene informatie

Leergangen Algemene informatie Leergangen Algemene informatie www.bntonderwijs.nl INHOUD I 5 Trainingsschema II 6 Algemene Informatie III 8 Onze Trainers L1 10 Formatieve Evaluatie L2 12 Action Research IV 14 Maatwerk b&t Leergangen

Nadere informatie

Doelgerichte leestrainingen voor beter tekstbegrip Onderwerp Leesvaardigheid Interfacultaire Lerarenopleidingen, Universiteit van Amsterdam

Doelgerichte leestrainingen voor beter tekstbegrip Onderwerp Leesvaardigheid Interfacultaire Lerarenopleidingen, Universiteit van Amsterdam Naam auteur Margarita Gulian Vakgebied Spaans Titel Doelgerichte leestrainingen voor beter tekstbegrip Onderwerp Leesvaardigheid Opleiding Interfacultaire Lerarenopleidingen, Universiteit van Amsterdam

Nadere informatie

Taalgericht vakonderwijs

Taalgericht vakonderwijs Taalgericht vakonderwijs Publicatie: Taalgericht vakonderwijs in de Mens- en Maatschappijvakken. Handreiking voor opleiders en docenten, Landelijk Expertisecentrum Mens- en Maatschappijvakken en Landelijk

Nadere informatie

Taalonderwijs waar ook dyslectische studenten optimaal van profiteren. Nationale Dyslexie Conferentie Cindy Teunissen 3 april 2013

Taalonderwijs waar ook dyslectische studenten optimaal van profiteren. Nationale Dyslexie Conferentie Cindy Teunissen 3 april 2013 Taalonderwijs waar ook dyslectische studenten optimaal van profiteren Nationale Dyslexie Conferentie Cindy Teunissen 3 april 2013 Programma Mbo ers met dyslexie Goed taalonderwijs Specifieke begeleiding

Nadere informatie

Techniek voor jongens én meisjes

Techniek voor jongens én meisjes Techniek voor jongens én meisjes Over lesgeven aan jongens en meisjes en stereotiepe beelden over jongens, meisjes en techniek. Anne van de Ven, Science Center NEMO Techniek voor jongens én meisjes Over

Nadere informatie

Een overtuigende tekst schrijven

Een overtuigende tekst schrijven Een overtuigende tekst schrijven Taalhandeling: Betogen Betogen ervaarles Schrijftaak: Een betogende tekst schrijven over gemengd sporten. instructieles oefenles Lesdoel: Leerlingen kunnen de SLAKstrategie

Nadere informatie

BIJLAGEN DOCENTENHANDLEIDING. Doel van de lessenserie

BIJLAGEN DOCENTENHANDLEIDING. Doel van de lessenserie BIJLAGEN DOCENTENHANDLEIDING Doel van de lessenserie De lessenserie is ontworpen met het oog op inzicht te geven over het schrijfproces. Als de leerlingen nu weten hoe een tekst te schrijven en die kennis

Nadere informatie

Genrekennis en het schrijven van vakteksten

Genrekennis en het schrijven van vakteksten Genrekennis en het schrijven van vakteksten Amos van Gelderen Kohnstamm Instituut, Universiteit van Amsterdam Lectoraat Taal, Hogeschool Rotterdam Werkconferentie Platform Taalgericht Vakonderwijs, Zeist

Nadere informatie

De mediawijze adolescent

De mediawijze adolescent De mediawijze adolescent Amber Walraven, 12 november 2014 ITS, Radboud Universiteit Nijmegen 1 Inhoud Wat kunnen adolescenten wel op het gebied van mediawijsheid? Wat kunnen adolescenten niet op het gebied

Nadere informatie

Contextgericht leren: leren met behulp van je eigen onderneming

Contextgericht leren: leren met behulp van je eigen onderneming Contextgericht leren: leren met behulp van je eigen onderneming PAPER 5 Evaluatie Naam: Luuk Schoenmakers Vakgebied: Management & Organisatie Titel: Contextgericht leren: leren met behulp van je eigen

Nadere informatie

HAVO Het examenreglement voor HAVO Bijlage

HAVO Het examenreglement voor HAVO Bijlage . Het programma van toetsing en afsluiting 205 207 per examen een overzicht van alle testen, praktische opdrachten en handelingsdelen met omschrijving van de stof en de toetssoort die meetellen voor het

Nadere informatie

Taalontwikkeling in uw vakles

Taalontwikkeling in uw vakles Taalontwikkeling in uw vakles Workshop Zwolle/Utrecht/Eindhoven november 2012 Maaike Hajer/ Bart van der Leeuw Taalvaardigheid onderwijzen binnen taalonderwijs Taalvaardigheid benutten en verder uitbouwen

Nadere informatie

Info-avond zomerschool 7 t/m 21 juli Welkom

Info-avond zomerschool 7 t/m 21 juli Welkom Info-avond zomerschool 7 t/m 21 juli 2017 Welkom Info-avond zomerschool 7 t/m 21 juli 2017 mevr. Willemsen (1-, 2- en 3-vwo) dhr. Geluk (2-vmbo-t) dhr. de Bie (2- en 3- havo) dhr. de Jong (4-, 5- en 6-vwo)

Nadere informatie

MET SPRONGEN VOORUIT BEGELEIDING STARTENDE LERAREN IN REGIO OOST

MET SPRONGEN VOORUIT BEGELEIDING STARTENDE LERAREN IN REGIO OOST MET SPRONGEN VOORUIT BEGELEIDING STARTENDE LERAREN IN REGIO OOST Met sprongen vooruit 2 Deze brochure is een uitgave van de lerarenopleidingen van de Universiteit Twente en Hogeschool Windesheim. Enschede,

Nadere informatie

Werken aan vaktaal. Landelijke werkconferentie Berghotel, Amersfoort, 2016

Werken aan vaktaal. Landelijke werkconferentie Berghotel, Amersfoort, 2016 Werken aan vaktaal Landelijke werkconferentie Berghotel, Amersfoort, 2016 Werken aan vaktaal Wat kan het vak Nederlands bijdragen aan kennis over taal bij andere vakken? Bart van der Leeuw Theun Meestringa

Nadere informatie

HAVO 5. 2. Het examenreglement voor HAVO 2015 2017. 3. Bijlage. Programma van toetsing en afsluiting 2009-2011 HAVO-5 1

HAVO 5. 2. Het examenreglement voor HAVO 2015 2017. 3. Bijlage. Programma van toetsing en afsluiting 2009-2011 HAVO-5 1 . Het programma van toetsing en afsluiting 205 207 per examen een overzicht van alle testen, praktische opdrachten en handelingsdelen met omschrijving van de stof en de toetssoort die meetellen voor het

Nadere informatie

De lessen. In de onderstaande tabel staan de vakken die worden gegeven in het Engels: Aantal lesuren

De lessen. In de onderstaande tabel staan de vakken die worden gegeven in het Engels: Aantal lesuren 2015-2016 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Wat houdt de pilot tweetalig onderwijs op het Dollard College in?... 3 De lessen... 3 Device... 4 Taalvaardigheid... 4 Internationalisering... 5 Kosten... 5 Bevorderingsnormen...

Nadere informatie

Naam: School: basisschool voortgezet onderwijs Plaats: Leeftijd: Aantal jaar onderwijservaring:

Naam: School: basisschool voortgezet onderwijs Plaats: Leeftijd: Aantal jaar onderwijservaring: Docentenvragenlijst op het gebied van ict-gebruik en natuur- en techniekonderwijs, voormeting Naam: School: basisschool voortgezet onderwijs Plaats: Leeftijd: Aantal jaar onderwijservaring: Ik ben een:

Nadere informatie

Project: Docenten aan zet bij taal in alle vakken.

Project: Docenten aan zet bij taal in alle vakken. Project: Docenten aan zet bij taal in alle vakken. Wim Steegmans Stedelijke Scholengemeenschap Nijmegen Jenaplanschool voor Vmbo-T, Havo, Vwo Vak: Geschiedenis Geconstateerd probleem: Leerlingen hebben

Nadere informatie

Effectiviteit en bruikbaarheid van verschillende werkvormen EVS in de opleiding van jeugdsportbegeleiders

Effectiviteit en bruikbaarheid van verschillende werkvormen EVS in de opleiding van jeugdsportbegeleiders Effectiviteit en bruikbaarheid van verschillende werkvormen EVS in de opleiding van jeugdsportbegeleiders J. De Bouw, K. De Martelaer, K. Struyven en L. Haerens 31/12/2011 Inleiding Aanleiding onderzoek:

Nadere informatie

Leren in de maatschappijvakken; lezen, schrijven en spreken of begrijpen en redeneren?

Leren in de maatschappijvakken; lezen, schrijven en spreken of begrijpen en redeneren? Leren in de maatschappijvakken; lezen, schrijven en spreken of begrijpen en redeneren? Carla van Boxtel Amersfoort Werkconferentie Werken aan vaktaal 30 november 2016 Middeleeuwen 3 vwo Kastelen 500 tot

Nadere informatie

21 e eeuwse vaardigheden in het onderwijs. stand van zaken en toekomstige mogelijkheden. Petra Fisser VELON-studiedag Breda, 13 november 2015

21 e eeuwse vaardigheden in het onderwijs. stand van zaken en toekomstige mogelijkheden. Petra Fisser VELON-studiedag Breda, 13 november 2015 21 e eeuwse vaardigheden in het onderwijs stand van zaken en toekomstige mogelijkheden SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Petra Fisser VELON-studiedag Breda, 13 november 2015 SLO, nationaal

Nadere informatie

Creatief leiding geven en Opbrengstgericht werken

Creatief leiding geven en Opbrengstgericht werken Creatief leiding geven en Opbrengstgericht werken SOK, 7 december 2012 Harm Klifman 1 Wat gaan we doen? Vaststellen wat Opbrengst Gericht Werken(OGW) is Onderzoeken waarom OGW een trend is Als opstapjes

Nadere informatie

Leidt voorlezen tot meer leesplezier?

Leidt voorlezen tot meer leesplezier? Leidt voorlezen tot meer leesplezier? Een quasi-experimenteel onderzoek in het zesde leerjaar van het basisonderwijs Annick De Vylder Peter Van Petegem 1 2 Belang van GRAAG lezen GRAAG lezen goed lezen

Nadere informatie

De studielast is voor de tweede fase vwo in totaal 4800 uur (drie maal 1600), voor het havo 3200 uur (twee maal 1600). Dit is als volgt verdeeld:

De studielast is voor de tweede fase vwo in totaal 4800 uur (drie maal 1600), voor het havo 3200 uur (twee maal 1600). Dit is als volgt verdeeld: (oud, maar hier en daar nuttig) Studielasttabellen Studielast is een nieuw begrip in de bovenbouw van havo en vwo. Het staat voor de gemiddelde tijd die de gemiddelde leerling aan schoolwerk besteedt.

Nadere informatie

25. 21e eeuwse vaardigheden: wat moet je er mee en wat kan je er mee?

25. 21e eeuwse vaardigheden: wat moet je er mee en wat kan je er mee? 25. 21e eeuwse vaardigheden: wat moet je er mee en wat kan je er mee? 21 e eeuwse vaardigheden in het funderend onderwijs - stand van zaken- SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Petra Fisser

Nadere informatie

Algemeen doel: Verbeteren van de prestaties op het gebied van taalvaardigheid

Algemeen doel: Verbeteren van de prestaties op het gebied van taalvaardigheid IJburg College Projectplan 2012/2013 9 oktober 2012 Gegevens school en uitvoerders Algemeen directeur: Lou Brouwers. Schoolleiding: Freek Wevers (schoolleiding onderbouw, verantwoordelijk schoolleider

Nadere informatie

WEGWIJZER OPEN HUIS HET VLIER 2017

WEGWIJZER OPEN HUIS HET VLIER 2017 Kies voor méér. Ga voor Het Vlier Algemene voorlichting over ons onderwijs en onze school wordt verzorgd door de heer Van den Hoogen. Deze worden gegeven om 18.15 uur, 19.15 uur en 20.00 uur in lokaal

Nadere informatie

Leraar ben je met hart en ziel. Je wilt een hoge kwaliteit onderwijs bieden en je leerlingen helpen het beste uit zichzelf te halen.

Leraar ben je met hart en ziel. Je wilt een hoge kwaliteit onderwijs bieden en je leerlingen helpen het beste uit zichzelf te halen. Leraar ben je met hart en ziel. Je wilt een hoge kwaliteit onderwijs bieden en je leerlingen helpen het beste uit zichzelf te halen. Daar hoort professionalisering bij. Van jezelf, en van je school. Peer

Nadere informatie

PROFIELKEUZE TWEEDE FASE

PROFIELKEUZE TWEEDE FASE PROFIELKEUZE TWEEDE FASE Informatieboekje voor klas 3 Het programma in de tweede fase In de tweede fase bestaat het vakkenpakket voor klas 4, 5 en 6 van het VWO uit 3 delen. 1. Een gemeenschappelijk deel

Nadere informatie

Informatieavond HAVO 4. Welkom

Informatieavond HAVO 4. Welkom Informatieavond HAVO 4 Welkom Informatieavond 4 havo Programma informatieavond Ons motto Voorstellen / rol van mentor Bovenbouw: het karakter van de 4 e klas Belangrijke data dit jaar Organisatorische

Nadere informatie

Hartelijk welkom Informatieavond profielkeuze Atheneum

Hartelijk welkom Informatieavond profielkeuze Atheneum Hartelijk welkom Informatieavond profielkeuze Atheneum 2017-2018 Programma Jaarplanning klas 3 De profielkeuze Keuzeweb Vragen? Jaarplanning Periode Onderdeel September 2017 Voorlichting profielkeuze aan

Nadere informatie

Standaard tweetalig onderwijs Engels havo/vwo

Standaard tweetalig onderwijs Engels havo/vwo Standaard tweetalig onderwijs Engels havo/vwo De standaard tweetalig onderwijs bewaakt de kwaliteit van het tweetalig onderwijs in Nederland en wordt onderschreven door alle scholen die lid zijn van het

Nadere informatie

Voor ons als leermiddelenontwikkelaars dienden zich twee hoofdvragen aan:

Voor ons als leermiddelenontwikkelaars dienden zich twee hoofdvragen aan: Ronde 6 Paul de Maat & Marianne Molendijk CED-groep Contact: P.demaat@cedgroep.nl M.Molendijk@cedgroep.nl Actueel Schrijven. Teksten leren schrijven bij Nieuwsbegrip 1. Inleiding Schrijven is de moeilijkste

Nadere informatie

Het Socratisch Gesprek als methode voor kritisch denken

Het Socratisch Gesprek als methode voor kritisch denken Ontwerponderzoek Paper 2 Naam auteur(s) Vakgebied Titel Onderwerp Opleiding Doelgroep Sleuteltermen Links Bibliografische referentie I.F. Hazewindus, drs. Filosofie Het Socratisch Gesprek als methode voor

Nadere informatie

Profielkeuze Vakkeninformatie HAQ3. Iris Eckardt Decaan Havo/Vwo/Quest

Profielkeuze Vakkeninformatie HAQ3. Iris Eckardt Decaan Havo/Vwo/Quest Profielkeuze Vakkeninformatie HAQ3 Iris Eckardt Decaan Havo/Vwo/Quest 2 de Fase (de bovenbouw) 4 profielen CM - Cultuur en Maatschappij EM - Economie en Maatschappij NG - Natuur en Gezondheid NT - Natuur

Nadere informatie

Werkstijlen en attitudes van verzekeringsartsen van UWV ten aanzien van de communicatie met klanten tijdens beoordelingsgesprekken

Werkstijlen en attitudes van verzekeringsartsen van UWV ten aanzien van de communicatie met klanten tijdens beoordelingsgesprekken Werkstijlen en attitudes van verzekeringsartsen van UWV ten aanzien van de communicatie met klanten tijdens beoordelingsgesprekken Drs. Jolanda van Rijssen 1 Dr. Ton Schellart, MBA 1 Dr. Han Anema 1 Drs.

Nadere informatie

Project Begeleiding Startende Leraren Praktische informatie voor nieuw deelnemende scholen schooljaar Met Sprongen Vooruit

Project Begeleiding Startende Leraren Praktische informatie voor nieuw deelnemende scholen schooljaar Met Sprongen Vooruit Project Begeleiding Startende Leraren Praktische informatie voor nieuw deelnemende scholen schooljaar 2014-2015 Met Sprongen Vooruit Deze brochure is een uitgave van de lerarenopleidingen van de Universiteit

Nadere informatie