RICHTLIJNEN TEN BEHOEVE VAN BESLISSINGEN ROND HET LEVENSEINDE IN DE NEONATOLOGIE

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "RICHTLIJNEN TEN BEHOEVE VAN BESLISSINGEN ROND HET LEVENSEINDE IN DE NEONATOLOGIE"

Transcriptie

1 RICHTLIJNEN TEN BEHOEVE VAN BESLISSINGEN ROND HET LEVENSEINDE IN DE NEONATOLOGIE UITGEBRACHT DOOR DE WERKGROEP ETHISCHE ASPECTEN VAN DE NEONATOLOGIE VAN DE SECTIE NEONATOLOGIE VAN DE NEDERLANDSE VERENIGING VOOR KINDERGENEESKUNDE (NVK) GOEDGEKEURD DOOR HET BESTUUR VAN DE NVK. VERSIE: April 2000

2 INHOUDSOPGAVE 1. HET NIET BEGINNEN OF HET STAKEN VAN LEVENSVERLENGEND MEDISCH HANDELEN Plaatsbepaling Diagnostiek en prognostiek Besluitvorming Toelichting op het begrip zinloosheid Overleg met de ouders Verslaglegging Nazorg Verslagformulier Uitvoering SECOND OPINION EN EVENTUELE DOORVERWIJZING BIJ MEDISCHE BESLISSINGEN ROND HET LEVENSEINDE BIJ PASGEBORENEN Omschrijving van de begrippen Aanbevelingen PRAKTISCHE AANBEVELINGEN BIJ HET ONTBREKEN VAN CONSENSUS BIJ MEDISCHE BESLISSINGEN ROND HET LEVENSEINDE BIJ PASGEBORENEN Definities Indien geen consens binnen het behandelend team Indien geen consensus tussen de ouders en het behandelend team...10

3 1 Het niet beginnen of het staken van levensverlengend medisch handelen 1.1 Plaatsbepaling Betreft het niet beginnen of het staken van levensverlengend medisch handelen in een neonatale intensive care unit (NICU) bij een zeer slechte prognose voor de latere gezondheid, de situatie zinloos zoals beschreven in het rapport Doen of laten?- Grenzen van het medisch handelen in de neonatologie. Voor de couveuse-afdeling van een algemeen ziekenhuis is de procedure is gelijk aan die van een NICU, maar is het sterk aan te bevelen om bij de besluitvorming consultatie te vragen van een ervaren kinderarts van de regionale NICU om een zo gefundeerd en betrouwbaar mogelijke beslissing te verkrijgen. 1.2 Diagnostiek en prognostiek. alle diagnostiek die noodzakelijk is voor het stellen van de diagnose en het maken van een prognose dient verricht te zijn; wanneer eventueel bepaalde diagnostiek achterwege wordt gelaten, dient dit verantwoord te worden;. diagnose en prognose worden getoetst aan de uit de literatuur beschikbare gegevens en zijn mede gebaseerd op de ervaring en kennis van de bij de behandeling betrokken artsen;. er dient overeenstemming te zijn over de diagnose en de prognose binnen het behandelend team bestaande uit de andere kinderartsen/neonatologen van de afdeling en de eventueel geconsulteerde collega s;. de prognose betreffende de latere gezondheid dient primair gebaseerd te zijn op de bij het kind daadwerkelijk gevonden afwijkingen; 1.3 Besluitvorming. de beslissing tot het niet beginnen of het staken van levensverlengend medisch handelen op grond van een te verwachten zeer slechte prognose voor het latere leven, zal door de behandelend arts worden genomen na bespreking in het team van kinderartsen en verpleegkundigen en dient, om uitgevoerd te kunnen worden, door dit team gedragen te worden; dit wil zeggen dat er overeenstemming bestaat, dan wel dat een ieder zich in het besluit kan vinden;. de beoordeling van de zinloosheid van een behandeling wordt gemaakt op basis van het totaalbeeld van de huidige en toekomstige gezondheidstoestand van het kind, waarbij in gedachten worden genomen: - de te verwachten mate van lijden (niet alleen in de zin van blijvende functiestoornissen, pijn, benauwdheid en ongemak, maar ook in de zin van uitzicht, hoop), - de te verwachten levensduur, - de te verwachten zwaarte van het behandelingstraject, - de te verwachten mogelijkheden tot communicatie (zowel verbaal als niet-verbaal), resp. intermenselijk contact, - de te verwachten mogelijkheden tot zelfredzaamheid (waaronder het zelfstandig kunnen zitten, lopen, wonen, zichzelf verzorgen), en - de mate van afhankelijkheid van het medisch zorgcircuit (b.v. frequente opname in het ziekenhuis, uithuisplaatsing);. de behandelend arts draagt er zorg voor dat verpleegkundigen en artsen die niet geheel kunnen instemmen met het besluit af te zien van (verdere) behandeling, van verdere verzorging of behandeling van de patiënt worden vrijgesteld, indien zij daarom verzoeken;

4 . de behandelend arts zal pas tot uitvoering van het besluit kunnen overgaan wanneer hij dit met beide ouders goed heeft doorgesproken en zij met dit besluit kunnen instemmen; 1.4 Toelichting op het begrip zinloosheid De zinvolheid of zinloosheid van een behandeling hangt nauw samen met wat er dankzij die handeling bereikt wordt. Daarbij is het ook van belang om de latere gezondheidstoestand van het kind in aanmerking te nemen, voor zover daar uitspraken over gedaan kunnen worden. Het kan zijn dat (verder) medisch handelen, of een bepaalde zeer zware behandeling, niet zinvol wordt geacht gezien de verwachte toekomstige beperkingen en ondraaglijk lijden. Weliswaar worden beperkingen en lijden door verschillende mensen verschillend ervaren (wat voor de een ondraaglijk is hoeft dat voor een ander niet te zijn), maar dat maakt het doen van uitspraken over de latere gezondheidstoestand van het kind niet geheel onmogelijk. Er is immers een zekere bandbreedte waarbinnen het menselijk ervaren zich beweegt. Soms moeten artsen concluderen dat er sprake zal zijn van een zodanig ongunstige latere gezondheidstoestand, dat mogelijk positieve bestaanservaringen voor de patiënt geheel overschaduwd zullen worden door beperkingen en lijden. Bij het komen tot deze vaststelling kunnen bovengenoemde factoren meegewogen worden. Deze factoren zijn niet bedoeld als meetlat, waarmee de (on)draaglijkheid van het latere bestaan op maat en getal zou kunnen worden gebracht. Ernstige beperkingen en vormen van lijden kunnen niet bij elkaar worden opgeteld. Het gaat erom, aan de hand van de -als aandachtspunten bedoelde- factoren, te komen tot een totaalbeeld van de gezondheidstoestand van de patiënt in de nabije en verdergelegen toekomst. Dit totaalbeeld zal bij elke individuele patiënt weer anders zijn. 1.5 Overleg met de ouders. de arts draagt er zorg voor dat de ouders volledig op de hoogte zijn van de conditie van hun kind en waarom het behandelteam kiest voor het afzien van (verdere) behandeling; hij dient zich er van te vergewissen dat zij, de ouders, deze informatie goed begrepen hebben;. de informatie dient ook duidelijk te maken welke (directe) gevolgen het niet beginnen/staken van de behandeling voor het kind zal hebben; voor het overbrengen van dergelijke informatie zijn vaak meerdere gesprekken noodzakelijk, ook omdat de ouders tijd nodig hebben om een en ander te verwerken;. de arts wijst de ouders op de mogelijkheid om desgewenst ook gesprekken te voeren met anderen dan de directe verzorgers van hun kind, zoals een maatschappelijk werkende, een geestelijk verzorger en/of een vertrouwenspersoon die zij zelf uitkiezen;. de arts biedt de ouders desgewenst de mogelijkheid om een second opinion van een arts uit een ander ziekenhuis in te winnen;. de arts kent een uitermate groot gewicht toe aan de opvattingen van de ouders, zeker in het geval van het niet beginnen of staken van de behandeling met het oog op de zeer slechte prognose voor het latere leven, en hij vergewist zich er terdege van dat zij volledig instemmen met het besluit;. indien er geen overeenstemming bestaat tussen de opvattingen van de ouders en die van de arts, dient de arts samen met hen na te gaan waarop die verschillen berusten: - willen de ouders in afwijking van de opvatting van de arts de behandeling voortzetten, dan wordt in principe deze wens van de ouders gevolgd, tenzij voortzetting van de behandeling tot een onaanvaardbare vorm van lijden voor het kind leidt; uiteraard zal onder deze omstandigheden een behandelingsbeperking wel aan de orde kunnen komen; - willen de ouders niet dat met behandelen van hun kind wordt begonnen of willen zij dat de behandeling van hun kind gestaakt wordt, terwijl de arts dit in strijd acht met de

5 medische standaard, dan kan deze arts niet gedwongen worden hierin mee te gaan; immers een arts mag een gewenste beslissing van de ouders weigeren wanneer hij deze strijdig acht met de zorg van een goed hulpverlener;. zorgvuldig en herhaald overleg tussen ouders en arts is onder beide bovengenoemde omstandigheden aangewezen; wanneer er geen overeenstemming mogelijk blijkt te zijn, dient de arts na te gaan of benoeming van een andere eerst-verantwoordelijke arts, dan wel de behandeling in een ander ziekenhuis tot de mogelijkheden behoort;. indien bij een spoedeisende beslissing, hetgeen zelden voor zal komen, inspraak van de ouders onvoldoende mogelijk was, draagt de arts er zorg voor dat de ouders hierover zo spoedig mogelijk worden geïnformeerd;. de arts heeft ook oog voor de zorg en begeleiding van de ouders, bijv. met behulp van psychosociale ondersteuning, inschakeling van geestelijke verzorging e.d. 1.6 Uitvoering. de arts houdt rekening met de wensen van de ouders met betrekking tot het moment en de omstandigheden waarop de behandeling gestaakt wordt en hij zal de wensen van de ouders op dit gebied vervullen, tenzij dit tot een onaanvaardbare verergering of verlenging van het lijden van het kind zal leiden;. bij de besluitvorming inzake het niet instellen of staken van een behandeling betrekt de arts de vraag welke palliatieve zorg zal worden gegeven, rekening houdende met de mogelijkheden en complicaties van palliatieve zorg;. in elk geval zorgt de arts er voor dat lijden van de patiënt voorkomen dan wel zoveel mogelijk verminderd wordt; bij de palliatie gaat het niet alleen om toedienen of verhogen van medicatie, maar ook om andere vormen van zorg ter bestrijding van pijn, benauwdheid of ongemak;. pijnbestrijding kan een levensbekortend effect hebben; dit aspect dient met de ouders besproken te worden;. het is uitermate belangrijk dat de arts goed voor ogen houdt wat het doel c.q. de intentie van palliatieve zorg is: bestrijding van pijn, benauwdheid en ongemak met als mogelijk voorzien maar niet beoogd gevolg een bekorting van het leven;. bij het verlenen van palliatieve zorg betrekt de arts nadrukkelijk ook andere deskundigen zoals verpleegkundigen; ook de huisarts, het maatschappelijk werk, een geestelijk verzorgende en hulpverleners in de thuiszorg kunnen ingeschakeld worden; 1.7 Verslaglegging in het medisch dossier wordt nauwkeurig en zo mogelijk gedateerd en chronologisch geordend vastgelegd:. de relevante gegevens van zwangerschap, geboorte en het postnatale beloop,. de vastgestelde lichamelijke aandoeningen,. de diagnose, de prognose en zo mogelijk de te verwachten levensduur van de pasgeborene,. de naam van de eerstverantwoordelijke arts-specialist,. het verslag van het teamgesprek aangaande de besluitvorming,. de opvatting van de ouders en een weergave van de gesprekken met hen,. het besluit de behandeling niet te beginnen dan wel te staken, de motivatie daarvan en de palliatieve zorg die wordt ingesteld,. de wijze waarop het besluit tot uitvoering werd gebracht, inclusief de aard en de dosering van de medicatie die werd toegediend in het kader van de palliatieve zorg.

6 1.8 Nazorg. de arts dient, na het overlijden van het kind, voor een goede begeleiding en nazorg van de ouders te zorgen; in dit kader dient hen enkele weken later een (eerste) nagesprek aangeboden te worden waarin nagegaan wordt hoe het rouwproces verloopt en waarin de ziektegeschiedenis van het kind en zo mogelijk de gegevens van een eventueel uitgevoerde obductie worden doorgenomen, terwijl ook het herhalingsrisico en de klinischgenetische advisering aan bod komt;. na afloop wordt de casus in het behandelend team nabesproken en, afhankelijk van de afspraken binnen het ziekenhuis, gemeld aan de medisch ethische commissie.

7 1.9 Verslagformulier t.b.v. een casus waarbij de behandeling niet begonnen dan wel gestaakt werd in verband met de zeer slechte prognose voor de latere gezondheid, waarna het kind overleden is naam patiënt: zwangerschapsduur: geboorte gewicht: a. relevante klinische gegevens/ aanvullende diagnostiek/ ingestelde behandeling: b. geraadpleegde deskundigen/consulenten: c. diagnose: d. prognose op korte termijn: e. prognose op lange termijn: f. besluitvorming: g. overleg met ouders: h. uitvoering: datum: naam eerst-verantwoordelijk arts-specialist: afdeling, ziekenhuis

8 2. SECOND OPINION EN EVENTUELE DOORVERWIJZING BIJ MEDISCHE BESLISSINGEN ROND HET LEVENSEINDE BIJ PASGEBORENEN Een second opinion door een ander dan de behandelend arts met als eventueel gevolg een doorverwijzing naar die andere arts kan zowel in als buiten het kader van medische beslissingen rond het levenseinde voorkomen. In het onderstaande zullen deze begrippen uitsluitend in het kader van medische beslissingen rond het levenseinde aan de orde komen. In essentie zijn de gedragsregels in andere situaties echter dezelfde. Een second opinion zal pas aan de orde komen wanneer uitvoerig overleg van het behandelend team binnen de afdeling heeft plaats gevonden en wanneer dit overleg niet tot een consensus heeft geleid betreffende de diagnose, de prognose en/of het te voeren verdere beleid. Een second opinion biedt de mogelijkheid om conflictsituaties zoals die kunnen ontstaan rondom de behandeling van een kind te voorkomen, te bespreken en op te lossen. Een second opinion kan zowel door de ouders als door de behandelend arts aan de orde gesteld worden. Ouders hebben het recht om de behandelend arts om een second opinion te vragen wanneer zij grote problemen hebben met de behandeling van hun kind welke na uitvoerige gesprekken met de behandelend arts of met andere leden van het behandelend team niet opgelost kunnen worden. Voor de behandelend arts geldt dat, bij het ontbreken van consensus over de diagnose, de prognose en/of het te voeren beleid binnen het behandelend team òf in de contacten met de ouders, met het doen plaatsvinden van een second opinion een patstelling kan worden doorbroken. 2.1 Omschrijving van de begrippen - de behandelend arts: de kinderarts die direct verantwoordelijk is voor de behandeling van de patiënt òf de kinderarts die, deel uitmakend van het behandelend team, namens dit team de vaste contact- persoon van de ouders is. - het behandelende team: de groep van kinderartsen, assistent-geneeskundigen en verpleegkundigen van een afdeling die tezamen voor de behandeling van de patiënt verantwoordelijk zijn en dit in roosterdienst uitvoeren. - de second opinion: een tweede mening waarbij de door de behandelend arts gestelde diagnose, prognose en/of de voorgestelde behandeling getoetst worden aan de onafhankelijke mening van een ter zake deskundige collega uit een ander ziekenhuis, de consulent. Kenmerkend hierbij is dus dat aan het tweede type mening, de second opinion, een welomschreven eerste mening voorafgaat; de verdere behandeling blijft in principe bij de behandelend arts. - de doorverwijzing: het overplaatsen van de patiënt naar de praktijk van de consulent die de second opinion gaf. 2.2 Aanbevelingen het is van groot belang dat er uitvoerig overleg met de ouders plaats vindt alvorens tot de second opinion over te gaan, om duidelijk te krijgen dat zij goed geïnformeerd zijn èn welk

9 hun standpunt is betreffende de behandeling van het kind; er dient consensus te zijn tussen de ouders en de behandelend arts omtrent de keuze van de consulent die een voor beide partijen aanvaardbare persoon moet zijn; de consulent moet de patiënt in principe zelf zien/beoordelen om de klinische toestand goed in te kunnen schatten; in uitzonderingsgevallen kan volstaan worden met het opsturen/inzien van relevante klinische gegevens; de behandelend arts en de consulent dienen tevoren goed te overleggen hoe zij, afhankelijk van de uitslag van de second opinion, het verdere beleidsplan zullen opstellen; voor een second opinion is een persoonlijk contact tussen ouders en consulent noodzakelijk omdat medische beslissingen rond het levenseinde immers zeer zwaarwegend zijn; het moet de ouders duidelijk zijn dat de diagnose, de prognose en/of het verdere beleid door deze tweede mening getoetst worden aan het heersende medische inzicht; de consulent die de second opinion geeft, koppelt de gegevens van zijn/haar tweede mening terug naar de behandelend arts en doet daarbij verslag van hetgeen hij met de ouders besproken heeft; als de patiënt voor een second opinion tijdelijk wordt overgeplaatst naar het ziekenhuis van de consulent is het van belang dat over een eventueel uit te voeren aanvullend onderzoek voorafgaand overleg met de behandelend arts plaatsvindt; het een en ander zal de communicatie tussen consulent, behandelend arts en ouders ten goede komen; indien een second opinion resulteert in een andere mening (andere diagnose, prognose en/of beleidsvoorstel), dan vindt opnieuw overleg plaats tussen de consulent en de behandelend arts; bij consensus zal de verdere behandeling in principe voortgezet worden door de behandelend arts; bij ontbreken van consensus na de second opinion dient er een gezamenlijk overleg van de behandelend arts en/of de consulent met de ouders plaats te vinden over de ontstane situatie en hoe verder te gaan, voordat een eventuele doorverwijzing aan de orde komt; blijft er na dit overleg verschil van mening bestaan dan is doorverwijzing naar de consulent een duidelijke optie; het moet na de second opinion voor de ouders duidelijk te zijn hoe het verdere beleid zal zijn.

10 3. PRAKTISCHE AANBEVELINGEN BIJ HET ONTBREKEN VAN CONSENSUS BIJ MEDISCHE BESLISSINGEN ROND HET LEVENSEINDE BIJ PASGEBORENEN 3.1 Definities behandelend arts: de kinderarts die direct verantwoordelijk is voor de behandeling van de patiënt of de kinderarts die, deel uitmakend van het behandelend team, namens dit team de vaste contact- persoon van de ouders is. behandelend team: de groep van kinderartsen, assistent-geneeskundigen en verpleegkundigen van een afdeling die tezamen voor de behandeling van de patiënt verantwoordelijk zijn en dit in roosterdienst uitvoeren. consensus: wat door een grote meerderheid (van de teamleden) gesteund wordt; er behoeft dus geen volledige eenstemmigheid te bestaan, een redelijke mate van consensus wordt reeds als een consensus aangemerkt (zie p.20 van Doen of Laten? ). kansloos: er is naar heersend medisch inzicht geen kans op overleven en de pasgeborene zal zeker direct overlijden ofwel binnen enkele dagen tot enkele maanden (zie p.12 van Toetsing als spiegel van de medische praktijk ). zinloos: er bestaat voor de pasgeborene een (veelal beperkte) kans op overleven, evenals een zeer slechte prognose voor wat betreft de latere gezondheid (zie p.12 van Toetsing als spiegel van de medische praktijk ). 3.2 Indien geen consensus binnen het behandelend team Er bestaat een ernstige controverse binnen het team - het kan daarbij gaan om een medische controverse tussen de artsen onderling of een meer morele controverse tussen de artsen onderling of tussen artsen en verpleegkundigen. In het geval van een onoverbrugbare medische controverse binnen de betreffende afdeling kan, wanneer herhaald overleg niet tot consensus leidt, een voor alle partijen aanvaardbare en deskundige collega uit een ander ziekenhuis om een second opinion gevraagd worden om alsnog tot overeenstemming te komen. Indien er, na het bereiken van consensus over de medische prognose, een uitgesproken morele controverse bestaat over het verdere beleid, ligt het voor de hand om dit aan de medisch-ethische commissie voor te leggen. 3.3 Indien geen consensus tussen de ouders en het behandelend team a. De ouders wensen dat behandeling van hun kind ingezet dan wel voortgezet wordt, terwijl het behandelend team van mening is dat dit niet moet gebeuren omdat deze kansloos of zinloos is. In het algemeen zal de wens van de ouders in deze gevolgd worden en behandeling begonnen dan wel voortgezet worden, tenzij dit duidelijk niet in het belang van het kind is. Deze laatste situatie doet zich voor bij een onaanvaardbaar en niet te verhelpen lijden van het kind of wanneer een mensonwaardig levenseinde dreigt. In ieder geval zullen er, in deze situatie, wel afspraken met de ouders gemaakt worden over enige vorm van beperking van

11 de behandeling. Wanneer het om een kansloze behandeling gaat is er in feite geen keuze. Toch dient in deze situatie goed met de ouders overlegd te worden. Men dient de ouders de tijd te geven zowel om deze situatie goed onder ogen te zien als om van hun kind afscheid te nemen op een wijze naar hun keuze. Ouders hebben een grote inspraak wanneer een dergelijke controverse zich afspeelt rondom een behandeling die medisch niet (meer) zinvol is. In deze situatie zal in het algemeen de wens van de ouders gevolgd worden met de restricties zoals die eerder verwoord werden. Wanneer er een groot verschil van inzicht tussen de ouders en het behandelend team blijft bestaan rondom de behandeling, kan een second opinion de mogelijkheid bieden om tot overeenstemming te komen. Lukt dit laatste uiteindelijk niet dan is doorverwijzing naar een andere behandelend arts in een ander ziekenhuis een optie waarbij de oorspronkelijk behandelend arts de plicht heeft om mee te werken aan het zoeken van een arts die wel met de mening van de ouders wil meegaan. b. De ouders wensen dat behandeling van hun kind niet ingezet of niet voortgezet wordt, terwijl het behandelend team van mening is dat dit wel moet gebeuren omdat zij deze zinvol acht. Wanneer het om een -in de ogen van het behandelend team- zinvolle behandeling gaat waar de ouders zich tegen verzetten is een moeilijke situatie ontstaan waarin het van uitermate groot belang is om goed met de ouders te blijven communiceren. Wanneer na herhaalde gesprekken geen overeenstemming mogelijk blijkt, zal het aanvragen van een second opinion een goede optie zijn. Blijft de controverse ook hierna bestaan dan zijn de volgende scenario s denkbaar: 1. in het teamoverleg is men gekomen tot een duidelijke uitspraak over de prognose en het beleid in overeenstemming met het heersende medische inzicht ter zake, doch de ouders (blijven) zich verzetten tegen een weloverwogen behandeling in dit geval dient men de ouders er op te wijzen dat de Officier van Justitie ingeschakeld zal moeten worden om de behandeling toch voort te kunnen zetten - doorverwijzing komt in feite niet aan de orde; 2. in het teamoverleg is men gekomen tot een duidelijke uitspraak over de prognose en het beleid, doch landelijk bestaat daarover geen eenstemmigheid... in deze situatie is doorverwijzing naar een andere behandelend arts in een ander ziekenhuis een optie, waarbij de oorspronkelijk behandelend arts de plicht heeft om mee te werken aan het zoeken van een arts die wel met de mening van de ouders wil meegaan; 3. in het teamoverleg is men niet gekomen tot een duidelijke uitspraak over het beleid vanwege onzekerheid over de prognose... in dit geval zal de stem van de ouders een bijzondere zwaarte krijgen - wanneer de controverse echter blijft bestaan zal doorverwijzing naar een andere behandelend arts in een ander ziekenhuis aan de orde komen, waarbij de oorspronkelijk behandelend arts de plicht heeft om mee te werken aan het zoeken van een arts die wel met de mening van de ouders wil meegaan. NB Voor praktische aanbevelingen bij het ontbreken van consensus in het geval van

12 opzettelijke levensbeëindiging wordt naar het aparte protocol daarover verwezen.

Samenvatting. Samenvatting 7

Samenvatting. Samenvatting 7 Samenvatting Levensbeëindiging het veroorzaken of bespoedigen van de dood door het toedienen van een middel met het doel het leven te bekorten is strafbaar als doodslag of moord. Onder omstandigheden kan

Nadere informatie

Verslag zwangerschapsafbreking na 24 weken. Zwangerschapsduur weken dagen ten tijde van de bevalling

Verslag zwangerschapsafbreking na 24 weken. Zwangerschapsduur weken dagen ten tijde van de bevalling Patiëntnummer: Gegevens eindverantwoordelijke arts:* Achternaam: Voorletter(s): Functie: Gynaecoloog Handtekening Datum / / 200. Geboortedatum: / / eindverantwoordelijke arts * Artsen die betrokken zijn

Nadere informatie

Alleen geldig op printdatum

Alleen geldig op printdatum 1. DOEL Het waarborgen dat een besluit ten aanzien van het gedeeltelijk of geheel afzien van (verder) medisch handelen tijdig, met instemming van de patiënt of na instemming van diens wettelijke vertegenwoordiger

Nadere informatie

GEANONIMISEERD ADVIES

GEANONIMISEERD ADVIES Meldingsnummer: 2010/LZA/003 GEANONIMISEERD ADVIES van de deskundigencommissie late zwangerschapsafbreking en levensbeëindiging bij pasgeborenen betreffende de melding van: de heer / mevrouw naam, gynaecoloog

Nadere informatie

GEANONIMISEERD ADVIES LZA

GEANONIMISEERD ADVIES LZA Meldingsnummer: 2008/LZA/003 GEANONIMISEERD ADVIES LZA van de deskundigencommissie late zwangerschapsafbreking en levensbeëindiging bij pasgeborenen betreffende de melding van: de heer / mevrouw naam,

Nadere informatie

Wij willen u informatie geven over euthanasie en vertellen wat het standpunt van VU medisch centrum (VUmc) op dit gebied is.

Wij willen u informatie geven over euthanasie en vertellen wat het standpunt van VU medisch centrum (VUmc) op dit gebied is. Euthanasie Wij willen u informatie geven over euthanasie en vertellen wat het standpunt van VU medisch centrum (VUmc) op dit gebied is. Wij gaan in op de volgende onderwerpen: Wat is euthanasie? Aan welke

Nadere informatie

GEANONIMISEERD ADVIES LZA. van de deskundigencommissie late zwangerschapsafbreking en levensbeëindiging bij pasgeborenen betreffende de melding

GEANONIMISEERD ADVIES LZA. van de deskundigencommissie late zwangerschapsafbreking en levensbeëindiging bij pasgeborenen betreffende de melding Meldingsnummer: 2012/LZA/01 GEANONIMISEERD ADVIES LZA van de deskundigencommissie late zwangerschapsafbreking en levensbeëindiging bij pasgeborenen betreffende de melding van: de heer / mevrouw naam, gynaecoloog-perinatoloog

Nadere informatie

Zorgvuldig handelen rond het levenseinde

Zorgvuldig handelen rond het levenseinde Zorgvuldig handelen rond het levenseinde Zo uniek als mensen Moeilijke beslissingen rond de laatste levensfase Met deze folder willen wij u informeren over het levenseindebeleid van Vivantes Zorggroep.

Nadere informatie

Obstetrie. Extreme vroeggeboorte van uw kind

Obstetrie. Extreme vroeggeboorte van uw kind Obstetrie Extreme vroeggeboorte van uw kind Inhoudsopgave 1. Vroege geboorte...4 2. Perinatologisch Centrum...5 Overplaatsing...5 3. Levenskansen en kwaliteit van leven...6 Risico s...7 4. Gesprek over

Nadere informatie

Oordeel: Niet gehandeld overeenkomstig de zorgvuldigheidseisen

Oordeel: Niet gehandeld overeenkomstig de zorgvuldigheidseisen Oordeel: Niet gehandeld overeenkomstig de zorgvuldigheidseisen Samenvatting: De arts reikte patiënt een drank aan met 400 mg fenobarbital. Na inname overleed patiënt niet en bleef hij wakker. Conform afspraak

Nadere informatie

BESLISSEN RONDOM HET EINDE VAN HET LEVEN

BESLISSEN RONDOM HET EINDE VAN HET LEVEN BESLISSEN RONDOM HET EINDE VAN HET LEVEN Palliatieve sedatie, morfine en euthanasie in de praktijk; enkele juridische aspecten, waaronder de tuchtrechtelijke Begrippenkader palliatieve sedatie euthanasie

Nadere informatie

Ruimte en grenzen bij euthanasie. Eric van Wijlick beleidsadviseur

Ruimte en grenzen bij euthanasie. Eric van Wijlick beleidsadviseur Ruimte en grenzen bij euthanasie Eric van Wijlick beleidsadviseur Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding (1) Hoofdstuk II Zorgvuldigheidseisen Artikel 2 1. De zorgvuldigheidseisen,

Nadere informatie

De eindsprint als keuze

De eindsprint als keuze De eindsprint als keuze Erica van Maanen en Classien Rebergen beiden huisarts/kaderarts palliatieve zorg/scen-arts Lovah-congres 2016 Stelling 1: Als een patiënt kiest voor overlijden dan is euthanasie

Nadere informatie

*Het betreft hier twee afzonderlijke meldingen, die apart door de commissie zijn beoordeeld. Beide oordelen worden hier weergegeven.

*Het betreft hier twee afzonderlijke meldingen, die apart door de commissie zijn beoordeeld. Beide oordelen worden hier weergegeven. Oordeel: zorgvuldig Samenvatting: Twee echtgenoten verzochten om gelijktijdige levensbeëindiging. Patiënte, een vrouw van 60-70 jaar, had een sigmoidcarcinoom. Zij leed onder meer onder heftige buikkrampen,

Nadere informatie

Pastoraat Beslissingen rond het levenseinde

Pastoraat Beslissingen rond het levenseinde Pastoraat Beslissingen rond het levenseinde Inleiding Wie opgenomen wordt in het ziekenhuis, hoopt na de behandeling weer genezen te zijn en door te gaan met zijn of haar leven. Helaas verloopt een ziekte

Nadere informatie

Lijst van vragen - totaal. : Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Lijst van vragen - totaal. : Volksgezondheid, Welzijn en Sport Lijst van vragen - totaal Kamerstuknummer Vragen aan Commissie : 31700-XVI-129 : Regering : Volksgezondheid, Welzijn en Sport Nr Vraag 1 Is er volgens u verschil tussen het afbreken van de zwangerschap

Nadere informatie

Overwegingen bij het beëindigen van het leven van pasgeborenen

Overwegingen bij het beëindigen van het leven van pasgeborenen Overwegingen bij het beëindigen van het leven van pasgeborenen Signalering ethiek en gezondheid 2007 CENTRUM VOOR ETHIEK EN GEZONDHEID Overwegingen bij het beëindigen van het leven van pasgeborenen Uitgave

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Ons kenmerk Inlichtingen bij Doorkiesnummer Den Haag Onderwerp Bijlage(n) Uw brief Levensbeëindiging bij pasgeborenen

Nadere informatie

Continue Palliatieve sedatie, feiten en fabels 19-09-2013. Specialist ouderengeneeskunde/docent. Probeer te verwoorden wat volgens jou

Continue Palliatieve sedatie, feiten en fabels 19-09-2013. Specialist ouderengeneeskunde/docent. Probeer te verwoorden wat volgens jou Continue Palliatieve sedatie, feiten en fabels 19-09-2013 Margot Verkuylen Specialist ouderengeneeskunde/docent Wat is het? Probeer te verwoorden wat volgens jou palliatieve sedatie is PALLIATIEVE SEDATIE

Nadere informatie

Euthanasie en hulp bij zelfdoding

Euthanasie en hulp bij zelfdoding Euthanasie en hulp bij zelfdoding Richtlijn bespreking voor verpleegkundigen. Irene Bas, verpleegkundige Astrid Hofstra, verpleegkundige Marian Zuure, specialist ouderengeneeskunde en SCEN arts. www.netwerkpalliatievezorg.nl/rotterdam

Nadere informatie

Richtlijnen Palliatieve en Supportieve zorg

Richtlijnen Palliatieve en Supportieve zorg Laarbeeklaan 101 1090 Brussel Oncologisch Handboek Euthanasie V1.2008 EUTHANASIE: TOELICHTING EN PRAKTISCHE RICHTLIJNEN 1 Inleiding In 2002 werden drie wetten met betrekking tot de zorg voor patiënten

Nadere informatie

Ongeneeslijk ziek: samen uw zorg tijdig plannen

Ongeneeslijk ziek: samen uw zorg tijdig plannen Ongeneeslijk ziek: samen uw zorg tijdig plannen Uw specialist heeft u verteld dat u ongeneeslijk ziek bent. Niet meer kunnen genezen is een bericht met ingrijpende gevolgen en het valt niet mee om hier

Nadere informatie

Medische ethiek. Euthanasie

Medische ethiek. Euthanasie Medische ethiek Euthanasie Medische ethiek in het St. Anna Ziekenhuis Iedereen kan in een situatie terecht komen waarin een ingrijpende beslissing genomen moet worden. Om hierover goed met elkaar te kunnen

Nadere informatie

Als genezing niet meer mogelijk is

Als genezing niet meer mogelijk is Algemeen Als genezing niet meer mogelijk is www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl ALG043 / Als genezing niet meer mogelijk is / 06-10-2015 2 Als

Nadere informatie

Hij draagt in deze hoedanigheid zorg voor:

Hij draagt in deze hoedanigheid zorg voor: Inleiding Patiënten worden in het ziekenhuis regelmatig door meerdere medisch specialisten tegelijk behandeld. In het verleden is verschillende malen geconstateerd dat de onderlinge verantwoordelijkheden

Nadere informatie

dasfwefsdfwefwef Euthanasie

dasfwefsdfwefwef Euthanasie Euthanasie Inleiding Euthanasie, ofwel een verzoek om het leven te beëindigen, is misschien wel de meest ingrijpende keuze die mensen kunnen maken. U heeft aangegeven dat u met de afweging tot een dergelijke

Nadere informatie

Ongeneeslijk ziek. Samen uw zorg tijdig plannen

Ongeneeslijk ziek. Samen uw zorg tijdig plannen Ongeneeslijk ziek Samen uw zorg tijdig plannen Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 1.1 Een naaste die met u meedenkt...3 1.2 Gespreksonderwerpen...3 2. Belangrijke vragen...3 2.1 Lichamelijke veranderingen...3

Nadere informatie

Hoe omgaan met een verzoek om euthanasie? Een leidraad

Hoe omgaan met een verzoek om euthanasie? Een leidraad Hoe omgaan met een verzoek om euthanasie? Een leidraad Groep Philippus Neri - VZW Sint-Lucia Deze leidraad geldt voor een verzoek om euthanasie door een patiënt bij ondraaglijk psychisch en fysisch lijden.

Nadere informatie

Inleiding. Wat is euthanasie? Euthanasie bespreekbaar

Inleiding. Wat is euthanasie? Euthanasie bespreekbaar Euthanasie Inleiding Euthanasie, ofwel een verzoek om het leven te beëindigen is misschien wel de meest ingrijpende keuze die mensen kunnen maken. U heeft aangegeven dat u met de afweging tot een dergelijke

Nadere informatie

Herziene landelijke richtlijn euthanasie (versie 2012) voorzien van commentaar

Herziene landelijke richtlijn euthanasie (versie 2012) voorzien van commentaar Herziene landelijke richtlijn euthanasie (versie 2012) voorzien van commentaar Waarom deze richtlijn op onze site? Het mag verbazingwekkend lijken dat deze richtlijn hier wordt vermeld. Wij zijn immers

Nadere informatie

Scen. Malaga 2014 Petrie van Bracht en Rob van Lier scenartsen

Scen. Malaga 2014 Petrie van Bracht en Rob van Lier scenartsen Scen Malaga 2014 Petrie van Bracht en Rob van Lier scenartsen inhoud Inleiding Getallen Zorgvuldigheidscriteria Valkuilen Euthanasie versus palliatieve sedatie De scenarts S: staat voor steun: informatie,

Nadere informatie

MODEL voor een VERSLAG van de BEHANDELEND ARTS

MODEL voor een VERSLAG van de BEHANDELEND ARTS MODEL voor een VERSLAG van de BEHANDELEND ARTS In verband met een melding aan de gemeentelijke lijkschouwer van het overlijden als gevolg van de toepassing van de levensbeëindiging op verzoek of hulp bij

Nadere informatie

Macht- en krachtrelaties in de palliatieve zorg

Macht- en krachtrelaties in de palliatieve zorg Macht- en krachtrelaties in de palliatieve zorg Naomi Van De Moortele, psychologe hematologie en palliatieve zorgen UZ Gent An Lievrouw, psychologe digestieve oncologie UZ Gent Workshop: 1. Palliatieve

Nadere informatie

Zorg en behandeling rondom het levenseinde. Het beleid van de Frankelandgroep inzake reanimatie, palliatieve sedatie, versterving en euthanasie

Zorg en behandeling rondom het levenseinde. Het beleid van de Frankelandgroep inzake reanimatie, palliatieve sedatie, versterving en euthanasie Zorg en behandeling rondom het levenseinde Het beleid van de Frankelandgroep inzake reanimatie, palliatieve sedatie, versterving en euthanasie Inleiding In deze folder kunt u het beleid van de Frankelandgroep

Nadere informatie

Wilsverklaring. Belangrijke documenten

Wilsverklaring. Belangrijke documenten Wilsverklaring Belangrijke documenten Bijlage 1: Voorbeeld wilsverklaring Behandelverbod Lees voordat u deze verklaring invult de toelichting bij het behandelverbod. Naam : Geboortedatum : Geboorteplaats:

Nadere informatie

Casus Hoe wensen mensen te sterven? Samen werken rond. vroegtijdige zorgplanning. Samen werken rond. Vroegtijdige Zorgplanning

Casus Hoe wensen mensen te sterven? Samen werken rond. vroegtijdige zorgplanning. Samen werken rond. Vroegtijdige Zorgplanning DEELSEL Gent : (SEL : samenwerking Eerste Lijn) Samen werken rond vroegtijdige zorgplanning Samen werken rond Vroegtijdige Zorgplanning Palliatieve Zorg Gent-Eeklo Uitgangspunt van dit project : Toename

Nadere informatie

Wel of niet reanimeren in het Lievensberg ziekenhuis. Wat is úw keuze?

Wel of niet reanimeren in het Lievensberg ziekenhuis. Wat is úw keuze? Wel of niet reanimeren in het Lievensberg ziekenhuis Wat is úw keuze? Geachte heer, mevrouw, Wel of niet reanimeren is een ingrijpende beslissing. Ook u kunt voor deze keuze komen te staan. Het Lievensberg

Nadere informatie

Gefaseerde Tijdigheid

Gefaseerde Tijdigheid Gefaseerde Tijdigheid Marc Eyck, huisarts Gezondheidscentrum Neerbeek Consulent Palliatieve Zorg Hoofd Beleid NHG Belangenverstrengeling Geen Op tijd en proactief bespreken keuzes laatste levensfase Deze

Nadere informatie

Ervaringen met hulp bij zelfdoding/euthanasie in de psychiatrie. Factcongres 17 september 2015

Ervaringen met hulp bij zelfdoding/euthanasie in de psychiatrie. Factcongres 17 september 2015 Ervaringen met hulp bij zelfdoding/euthanasie in de psychiatrie Factcongres 17 september 2015 Programma Euthanasie/hulp bij zelfdoding in de psychiatrie Paulan Stärcke Ervaringen vanuit verschillende perspectieven

Nadere informatie

2. Niet-reanimeren Formulier Niet-reanimeren Verklaring 3. Niet-beademen Formulieren Verklaring Niet-reanimeren of Verklaring Behandelverbod

2. Niet-reanimeren Formulier Niet-reanimeren Verklaring 3. Niet-beademen Formulieren Verklaring Niet-reanimeren of Verklaring Behandelverbod Levenskwesties Iedereen kan in een situatie komen waarin ingrijpende beslissingen rond het levenseinde moeten worden genomen. Dan is het goed dat u een mening heeft gevormd over zaken als stervensbegeleiding,

Nadere informatie

De rechten en plichten van de ziekenhuispatiënt

De rechten en plichten van de ziekenhuispatiënt De rechten en plichten van de ziekenhuispatiënt Voorwoord Ieder van ons komt vroeg of laat in contact met het ziekenhuis: als patiënt, als familielid of anderszins. Over het algemeen is de kwaliteit van

Nadere informatie

Medische Beslissingen rond het levenseinde

Medische Beslissingen rond het levenseinde Medische Beslissingen rond het levenseinde Jo Lisaerde Eric Triau Maartje Wils Bewonersadviesraad 7 december 2011 Definitie Palliatieve Zorg Palliatieve zorg is een totaalzorg voor mensen die aan een ziekte

Nadere informatie

Grenzen aan euthanasie. drs. Eric van Wijlick beleidsadviseur

Grenzen aan euthanasie. drs. Eric van Wijlick beleidsadviseur Grenzen aan euthanasie drs. Eric van Wijlick beleidsadviseur euthanasiewens in schriftelijke verklaring vastgelegd en besproken. Plotseling verslechterde de toestand. Omdat de huisarts niet bereikbaar

Nadere informatie

Richtlijn Reanimatie. Richtlijn Reanimatie, De Lichtenvoorde, verpleegkundig adviseur, oktober 2012 1

Richtlijn Reanimatie. Richtlijn Reanimatie, De Lichtenvoorde, verpleegkundig adviseur, oktober 2012 1 Richtlijn Reanimatie Inleiding Binnen De Lichtenvoorde leven met enige regelmaat vragen met betrekking tot het reanimeren van cliënten: heeft De Lichtenvoorde beleid ten aanzien van reanimatie, wie mag

Nadere informatie

Casus 9 - RTE Jaarverslag 2012 OORDEEL

Casus 9 - RTE Jaarverslag 2012 OORDEEL Casus 9 - RTE Jaarverslag 2012 Oordeel: zorgvuldig Samenvatting: patiënte leed al vele jaren aan een chronische waanstoornis gepaard gaande met ernstige depressieve episoden, waarvoor zij allerlei behandelingen

Nadere informatie

Richtlijnen Palliatieve en Supportieve zorg

Richtlijnen Palliatieve en Supportieve zorg Laarbeeklaan 101 1090 Brussel Oncologisch Handboek Palliatieve zorg V1.2008 PALLIATIEVE ZORG: TOELICHTING EN PRAKTISCHE RICHTLIJNEN 1 Inleiding In 2002 werden drie wetten met betrekking tot de zorg voor

Nadere informatie

Wat deze uitgangspunten betekenen voor behandeling en verzorging in de laatste levensfase, wordt in het navolgende omschreven.

Wat deze uitgangspunten betekenen voor behandeling en verzorging in de laatste levensfase, wordt in het navolgende omschreven. Medisch Beleid Medisch ethisch beleid De waardigheid van de mens en de kwaliteit van leven staan centraal in de zorg van De Blije Borgh. Zo ook in de zorg tijdens de laatste levensfase van onze bewoners

Nadere informatie

Praten over behandelwensen en -grenzen

Praten over behandelwensen en -grenzen Praten over behandelwensen en -grenzen Praten over behandelwensen en -grenzen Informatie voor patiënten en familie Inleiding Als patiënt komt u in het UMC Utrecht met een bepaalde behandelwens. Meestal

Nadere informatie

Recht op informatie. Hoofdbehandelaar. Toestemming voor een behandeling of onderzoek

Recht op informatie. Hoofdbehandelaar. Toestemming voor een behandeling of onderzoek Rechten en plichten Weet u wat uw rechten zijn? Als patiënt heeft u bijvoorbeeld recht op informatie over behandelingen en onderzoeken. Ook heeft u recht op inzage in uw dossier. In de Wet op de Geneeskundige

Nadere informatie

Zorg en behandeling rondom het levenseinde. Het beleid van de Frankelandgroep inzake reanimatie, palliatieve sedatie, versterving en euthanasie

Zorg en behandeling rondom het levenseinde. Het beleid van de Frankelandgroep inzake reanimatie, palliatieve sedatie, versterving en euthanasie Zorg en behandeling rondom het levenseinde Het beleid van de Frankelandgroep inzake reanimatie, palliatieve sedatie, versterving en euthanasie Inleiding In deze folder kunt u de visie en het beleid van

Nadere informatie

Rode Kruis ziekenhuis. Patiënteninformatie. Behandelbeperkingen ja/nee. rkz.nl

Rode Kruis ziekenhuis. Patiënteninformatie. Behandelbeperkingen ja/nee. rkz.nl Patiënteninformatie Behandelbeperkingen ja/nee rkz.nl Waarom nadenken over behandelbeperkingen? Behandelbeperkingen in een ziekenhuis hebben te maken met afspraken die de dokter en de patiënt maken met

Nadere informatie

Beleid rondom het levenseinde

Beleid rondom het levenseinde Beleid rondom het levenseinde V1_2012 Inleiding Veel van onze cliënten zijn op vergevorderde leeftijd en dan komt het levenseinde dichterbij. Omdat veel cliënten binnen de muren van onze organisatie overlijden

Nadere informatie

Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen

Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen Deze folder informeert u over de behandelbeperkingen die u kunt afspreken met uw arts. U kunt hierbij bijvoorbeeld

Nadere informatie

Wilsbeschikking en -verklaring

Wilsbeschikking en -verklaring Wilsbeschikking en -verklaring Inleiding Iedereen kan in een situatie terechtkomen waarin ingrijpende beslissingen genomen moeten worden. Dan is het goed alvast een mening te hebben gevormd over onderwerpen

Nadere informatie

Rond het einde van het leven

Rond het einde van het leven Rond het einde van het leven Rond het einde van het leven Gisteren is slechts de herinnering van vandaag en morgen is de droom van vandaag - Kahil Gibran - Vooraf Deze brochure is bedoeld als handreiking

Nadere informatie

Informatie over euthanasie

Informatie over euthanasie Informatie over euthanasie Inleiding Euthanasie is een onderwerp waar mensen heel verschillend over kunnen denken. Wat u van euthanasie vindt, hangt onder meer af van uw (religieuze) achtergrond, opvoeding,

Nadere informatie

Beslissingen rond de laatste levensfase. Algemeen

Beslissingen rond de laatste levensfase. Algemeen Beslissingen rond de laatste levensfase Algemeen Inhoudsopgave Beslissingen rond de laatste levensfase...5 1. Stervensbegeleiding...6 2. (Niet) reanimeren...7 Wat is reanimeren?...7 Waarom niet-reanimeren?...7

Nadere informatie

Niet-reanimeren verklaring

Niet-reanimeren verklaring Niet-reanimeren verklaring 1 van 4 Niet-reanimeren verklaring Algemene informatie over een wilsverklaring Een wilsverklaring is een document waarin u uw wensen rondom het levenseinde vastlegt. Schriftelijke

Nadere informatie

BEHANDELPROTOCOL CONTINUE PALLIATIEVE SEDATIE tot het moment van overlijden

BEHANDELPROTOCOL CONTINUE PALLIATIEVE SEDATIE tot het moment van overlijden DEFINITIE PALLIATIEVE SEDATIE I Het opzettelijk verlagen van het bewustzijn van een patiënt in de laatste levensfase (KNMG, 2009). BEHANDELINGSCRITERIUM LEVENSVERWACHTING: het betreft een patiënt bij wie

Nadere informatie

Grenzen in de behandeling

Grenzen in de behandeling Grenzen in de behandeling Niet-reanimeren en andere behandelbeperkingen Informatie voor patiënten F1077-0030 oktober 2013 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan

Nadere informatie

OORDEEL LZA CATEGORIE 2

OORDEEL LZA CATEGORIE 2 Meldingsnummer: 2016/LZA2/01 OORDEEL LZA CATEGORIE 2 van de beoordelingscommissie late zwangerschapsafbreking en levensbeëindiging bij pasgeborenen betreffende de melding van: de heer ( ) verantwoordelijk

Nadere informatie

OORDEEL. van de Regionale toetsingscommissie euthanasie voor de regio ( ) betreffende de melding van levensbeëindiging op verzoek

OORDEEL. van de Regionale toetsingscommissie euthanasie voor de regio ( ) betreffende de melding van levensbeëindiging op verzoek Oordeel: onzorgvuldig Samenvatting: De arts en de consulent zijn werkzaam in dezelfde maatschap zodat geen sprake is geweest van het raadplegen van een onafhankelijke arts. OORDEEL van de Regionale toetsingscommissie

Nadere informatie

EUTHANASIE IN DE HUISARTSOPLEIDING

EUTHANASIE IN DE HUISARTSOPLEIDING Afdeling Public Health en 08.03.2006 Eerstelijnsgeneeskunde LUMC EUTHANASIE IN DE HUISARTSOPLEIDING Inleiding In deze notitie wordt een positiebepaling van euthanasie in de huisartsopleiding geschetst

Nadere informatie

ADVIES. van de deskundigencommissie late zwangerschapsafbreking en levensbeëindiging bij pasgeborenen betreffende de melding

ADVIES. van de deskundigencommissie late zwangerschapsafbreking en levensbeëindiging bij pasgeborenen betreffende de melding Meldingsnummer: 2014/LZA/01 ADVIES van de deskundigencommissie late zwangerschapsafbreking en levensbeëindiging bij pasgeborenen betreffende de melding van: de heer / mevrouw naam, gynaecoloog-perinatoloog

Nadere informatie

Deze toelichtingspagina is niet beveiligd zodat u deze desgewenst kunt verwijderen.

Deze toelichtingspagina is niet beveiligd zodat u deze desgewenst kunt verwijderen. INLEIDING Dit betreft een elektronische versie van het model voor een verslag van de behandelend arts in verband met een melding aan de gemeentelijke lijkschouwer van het overlijden als gevolg van de toepassing

Nadere informatie

Medisch Ethische Commissie NTBR. Algemene informatie

Medisch Ethische Commissie NTBR. Algemene informatie Medisch Ethische Commissie NTBR Algemene informatie 1 Geachte patiënt, Uw arts heeft met u gesproken over NTBR. In deze folder kunt u nalezen wat NTBR precies inhoudt. 2 Wat is NTBR? De afkorting NTBR

Nadere informatie

Grenzen in de behandeling Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen

Grenzen in de behandeling Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen Grenzen in de behandeling Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen U komt in HMC (Haaglanden Medisch Centrum) voor een onderzoek, operatie of andere behandeling. Onze zorgverleners zullen er alles

Nadere informatie

OORDEEL. van de Regionale toetsingscommissie euthanasie voor de regio ( ) betreffende de melding van levensbeëindiging op verzoek

OORDEEL. van de Regionale toetsingscommissie euthanasie voor de regio ( ) betreffende de melding van levensbeëindiging op verzoek Oordeel: zorgvuldig Samenvatting: Patiënt koos voor palliatieve sedatie, maar was met arts overeengekomen dat deze zou overgaan tot euthanasie, indien sedatie lang zou duren of patiënt niet goed behandelbare

Nadere informatie

Zorgvuldigheidseisen rond actieve levensbeëindiging bij pasgeborenen met een ernstige aandoening. Het Gronings protocol

Zorgvuldigheidseisen rond actieve levensbeëindiging bij pasgeborenen met een ernstige aandoening. Het Gronings protocol Zorgvuldigheidseisen rond actieve levensbeëindiging bij pasgeborenen met een ernstige aandoening Het Gronings protocol Aangenomen door de Algemene Ledenvergadering van de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde

Nadere informatie

Oordeel: Gehandeld overeenkomstig de zorgvuldigheidseisen

Oordeel: Gehandeld overeenkomstig de zorgvuldigheidseisen Oordeel: Gehandeld overeenkomstig de zorgvuldigheidseisen Samenvatting: Een vrouw met Alzheimer leed ondraaglijk onder cognitieve achteruitgang, fatische, praktische en executieve stoornissen en onder

Nadere informatie

Kunnen wij ook het laatste stuk van ons levenspad in eigen regie afleggen?

Kunnen wij ook het laatste stuk van ons levenspad in eigen regie afleggen? Kunnen wij ook het laatste stuk van ons levenspad in eigen regie afleggen? Maaike Veldhuizen Arts palliatieve zorg in het Elkerliek ziekenhuis, palliatief consulent en SCEN arts Ingrid van Asseldonk, verpleegkundige

Nadere informatie

Levenseinde. Presentatie KBO Riethoven 18 april Corien van der Sluijs Suzanne Schellekens Huisartsen Riethoven

Levenseinde. Presentatie KBO Riethoven 18 april Corien van der Sluijs Suzanne Schellekens Huisartsen Riethoven Levenseinde Presentatie KBO Riethoven 18 april 2017 Corien van der Sluijs Suzanne Schellekens Huisartsen Riethoven Video ter introductie https://youtube/rtjce7zlkos Keuzes rond het levenseinde Waar wil

Nadere informatie

Handreiking schriftelijk euthanasieverzoek. Artsenversie

Handreiking schriftelijk euthanasieverzoek. Artsenversie Handreiking schriftelijk euthanasieverzoek Artsenversie Waarom nadenken en praten over het levenseinde? Misschien denkt uw patiënt wel eens na over zijn levenseinde. In dat laatste deel van zijn leven

Nadere informatie

BEHANDELPROTOCOL CONTINU PALLIATIEVE SEDATIE tot het moment van overlijden

BEHANDELPROTOCOL CONTINU PALLIATIEVE SEDATIE tot het moment van overlijden DEFINITIE PALLIATIEVE SEDATIE I Het opzettelijk verlagen van het bewustzijn van een patiënt in de laatste levensfase (KNMG, 2009). BEHANDELINGSCRITERIUM LEVENSVERWACHTING: het betreft een patiënt bij wie

Nadere informatie

OORDEEL. van de Regionale toetsingscommissie euthanasie voor de Regio ( ) betreffende de melding van levensbeëindiging op verzoek

OORDEEL. van de Regionale toetsingscommissie euthanasie voor de Regio ( ) betreffende de melding van levensbeëindiging op verzoek Oordeel: zorgvuldig Samenvatting: Patiënt, een man van 80-90 jaar, was bekend met een inoperabel cardiacarcinoom. Patiënt leed pijn, had last van braakneigingen en verlies van eetlust, vermagering, vermoeidheid

Nadere informatie

Oordeel 2015-80 OORDEEL. van de Regionale toetsingscommissie euthanasie voor de Regio ( ) betreffende de melding van levensbeëindiging op verzoek

Oordeel 2015-80 OORDEEL. van de Regionale toetsingscommissie euthanasie voor de Regio ( ) betreffende de melding van levensbeëindiging op verzoek Oordeel: Gehandeld overeenkomstig de zorgvuldigheidseisen Samenvatting: Patiënte, een vrouw van 60-70 jaar, leed aan een onbehandelbaar ovariumcarcinoom. Enkele maanden voor het overlijden kreeg zij te

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Palliatieve zorg. Palliatieve zorg 1

Patiënteninformatie. Palliatieve zorg. Palliatieve zorg 1 Patiënteninformatie Palliatieve zorg Palliatieve zorg 1 Palliatieve zorg Palliatief team Martini Ziekenhuis Telefoon: (050) 524 5610 E-mail: palliatiefteam@mzh.nl Inleiding Palliatieve zorg is de zorg

Nadere informatie

Oordeel: Niet gehandeld overeenkomstig de zorgvuldigheidseisen

Oordeel: Niet gehandeld overeenkomstig de zorgvuldigheidseisen Oordeel: Niet gehandeld overeenkomstig de zorgvuldigheidseisen Samenvatting: De arts diende patiënt intraveneus niet 2000 mg thiopental toe, maar 1500 mg thiopental omdat de ademhaling van patiënt stopte.

Nadere informatie

Zorg voor mensen die bewust afzien van eten en drinken om het levenseinde te bespoedigen: een begaanbare weg

Zorg voor mensen die bewust afzien van eten en drinken om het levenseinde te bespoedigen: een begaanbare weg Zorg voor mensen die bewust afzien van eten en drinken om het levenseinde te bespoedigen: een begaanbare weg Jeroen Janssens Specialist Ouderengeneeskunde, commissielid 8-12-2016 Opbouw Workshop 1. Vragen

Nadere informatie

Behandelbeperkingen, wel of niet reanimeren?

Behandelbeperkingen, wel of niet reanimeren? Behandelbeperkingen, wel of niet reanimeren? Wanneer u in Bernhoven wordt opgenomen, wordt met u ook over behandelbeperkingen gesproken. U kunt met uw arts bespreken of u onder bepaalde omstandigheden

Nadere informatie

Medische beslissingen rond het levenseinde

Medische beslissingen rond het levenseinde Medische beslissingen rond het levenseinde Adri Jobse, huisarts, kaderarts, consulent PTMN Gon Uyttewaal, gesp. vpk pz, consulent PTMN 26 juni 2014 1. Wet geneeskundige op de behandelingsovereenkomst 2.

Nadere informatie

Eerste richtlijnen voor het omgaan met euthanasie vragen van cliënten en hun families die bij Geriant in behandeling zijn

Eerste richtlijnen voor het omgaan met euthanasie vragen van cliënten en hun families die bij Geriant in behandeling zijn Eerste richtlijnen voor het omgaan met euthanasie vragen van cliënten en hun families die bij Geriant in behandeling zijn Praat erover: 1. Je hoeft niet alles te weten of te begrijpen over euthanasie bij

Nadere informatie

OORDEEL. van de Regionale toetsingscommissie euthanasie voor de Regio ( ) betreffende de melding van levensbeëindiging op verzoek

OORDEEL. van de Regionale toetsingscommissie euthanasie voor de Regio ( ) betreffende de melding van levensbeëindiging op verzoek Oordeel: zorgvuldig Samenvatting: Snel proces waarin de arts, verbonden aan de Stichting Levenseindekliniek, patiënt eenmaal persoonlijk en eenmaal telefonisch heeft gesproken. De arts heeft zich er voldoende

Nadere informatie

Als uw kind van NICU naar de kinderafdeling gaat

Als uw kind van NICU naar de kinderafdeling gaat Als uw kind van NICU naar de kinderafdeling gaat Locatie ETZ Elisabeth Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Kabouterrijk 1 Van NICU naar post IC/HC 1 Wie zijn betrokken bij de zorg van

Nadere informatie

COMMUNICEREN OVER HET LEVENSEINDE : WAAROM???

COMMUNICEREN OVER HET LEVENSEINDE : WAAROM??? Ik wil niet leven zoals een plant Als ik mijn familie niet meer ken, wil ik liever dood Ik wil niet afzien! Mijn broer denkt zus, en ik zo, wat moeten we nu doen? Hebben wij nu wel de juiste keuzes gemaakt?

Nadere informatie

DNR EEN ZORGVULDIGE AFWEGING VAN WAT MEDISCH NOG ZINVOL IS

DNR EEN ZORGVULDIGE AFWEGING VAN WAT MEDISCH NOG ZINVOL IS DNR EEN ZORGVULDIGE AFWEGING VAN WAT MEDISCH NOG ZINVOL IS Een zorgvuldige afweging van wat medisch (nog) zinvol is... Soms biedt een medische behandeling geen oplossing meer voor een bestaand medisch

Nadere informatie

Euthanasie-sedatie Grijs gebied??? Anneke Witziers, specialist ouderengeneeskunde palliatief consulent, SCEN arts.

Euthanasie-sedatie Grijs gebied??? Anneke Witziers, specialist ouderengeneeskunde palliatief consulent, SCEN arts. Euthanasie-sedatie Grijs gebied??? Anneke Witziers, specialist ouderengeneeskunde palliatief consulent, SCEN arts. Inhoud Casus Wettelijk kader Historische achtergrond, status en betekenis Verhouding continue

Nadere informatie

29 800 XVI Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2005

29 800 XVI Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2005 vra2005vws-10 29 800 XVI Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2005 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG Vastgesteld... 2005

Nadere informatie

Palliatieve zorg bij copd. Minisymposium 22 maart 2012

Palliatieve zorg bij copd. Minisymposium 22 maart 2012 Palliatieve zorg bij copd Minisymposium 22 maart 2012 Palliatieve zorg Hans Timmer, longarts ZGT Caroline Braam, huisarts Hengelo PALLIATIEVE ZORG CASUS 75-jarige terminale COPD-patient Mantelzorger valt

Nadere informatie

Oordeel: Gehandeld overeenkomstig de zorgvuldigheidseisen

Oordeel: Gehandeld overeenkomstig de zorgvuldigheidseisen Oordeel: Gehandeld overeenkomstig de zorgvuldigheidseisen Samenvatting: Bij patiënte, een vrouw van 80-90 jaar, was er sprake van een combinatie van somatische en psychische aandoeningen en was er mogelijk

Nadere informatie

Ethische vragen. Dick Willems. Medische ethiek / Huisartsgeneeskunde AMC

Ethische vragen. Dick Willems. Medische ethiek / Huisartsgeneeskunde AMC Ethische vragen Dick Willems Medische ethiek / Huisartsgeneeskunde AMC d.l.willems@amc willems@amc.uva.nl Voorbeelden van ethische vragen in de palliatieve zorg Toegankelijkheid van zorg Cognitieve problemen

Nadere informatie

Carrouselbijeenkomst 2016 Samenwerkingsafspraken Karin Jansen, relatiemanager huisartsen

Carrouselbijeenkomst 2016 Samenwerkingsafspraken Karin Jansen, relatiemanager huisartsen Carrouselbijeenkomst 2016 Samenwerkingsafspraken Karin Jansen, relatiemanager huisartsen Agenda samenwerkingsafspraken Doel en totstandkoming Waar te vinden? Waar gaat het over? Specifieke afspraken toegelicht

Nadere informatie

OORDEEL. Oordeel: zorgvuldig

OORDEEL. Oordeel: zorgvuldig Oordeel: zorgvuldig Samenvatting: Patiënt was al jaren bekend met uitgebreide psychiatrische problematiek en een chronische pijnstoornis. Arts, zelf psychiater, raadpleegde twee consulenten, waaronder

Nadere informatie

1.1 De Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO) en afzien of staken van behandeling (patiënt ouder dan 16 jaar)

1.1 De Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO) en afzien of staken van behandeling (patiënt ouder dan 16 jaar) Algemeen. De Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO) en afzien of staken van behandeling (patiënt ouder dan 6 jaar) 2.2 Algemeen, toestemming bij beslissingsonbekwaamheid (WGBO) 6.3 Het

Nadere informatie

Voorbeeld voorpagina wilsverklaringen

Voorbeeld voorpagina wilsverklaringen Voorbeeld voorpagina wilsverklaringen Met deze set wilsverklaringen en formulieren geef ik... aan dat ik mij verdiept heb in situaties die zich kunnen voordoen omtrent mijn levenseinde en/of in situaties

Nadere informatie

Wat zou jij willen? Voor je dierbaren? Voor jezelf?

Wat zou jij willen? Voor je dierbaren? Voor jezelf? 21 juni 2016 Franca Horstink; Specialist Ouderen Geneeskunde, SCEN arts Laetitia Schillemans;Gespecialiseerd verpleegkundige oncologie en palliatieve zorg Beide Consulent; Palliatie Team Midden Nederland

Nadere informatie

Euthanasie en hulp bij zelfdoding vallen beiden onder de euthanasiewet.

Euthanasie en hulp bij zelfdoding vallen beiden onder de euthanasiewet. 00 Euthanasie 1 Inleiding Euthanasie of actieve levensbeëindiging is in dit ziekenhuis bespreekbaar en wordt serieus benaderd. Euthanasie is een onderwerp waar mensen heel verschillend over kunnen denken.

Nadere informatie

Communicatie rond palliatieve sedatie

Communicatie rond palliatieve sedatie Communicatie rond palliatieve sedatie D A G VA N D E M E D I C AT I E V E I L I G H E I D, 2 1 M A A R T 2 0 1 7 M A R G OT V E R KU Y L E N, S P E C I A L I S T O U D E R E N G E N E E S KU N D E / K

Nadere informatie

OORDEEL. van de Regionale toetsingscommissie euthanasie voor de regio ( ) betreffende de melding van levensbeëindiging op verzoek

OORDEEL. van de Regionale toetsingscommissie euthanasie voor de regio ( ) betreffende de melding van levensbeëindiging op verzoek Oordeel : zorgvuldig Samenvatting: Na het verstrijken van bijna twee jaar na het bezoek van de consulent aan patiënt was een - desnoods kort - tweede bezoek noodzakelijk geweest. Echter, arts en consulent

Nadere informatie

Beleid medicijngebruik en medisch handelen op NBS De Hoogakker

Beleid medicijngebruik en medisch handelen op NBS De Hoogakker Beleid medicijngebruik en medisch handelen op NBS De Hoogakker 0 Inhoudsopgave blz 1. Aanleiding 2 2. Visie 2 3. Doelstellingen 2 4. Situaties 2 4.1 Drietal scenario s 2 4.1.1.Het kind wordt ziek op school.

Nadere informatie