Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen"

Transcriptie

1 Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen Gerard Numan Polteq 2014 E2E wil zeggen: End to End, van het ene uiterste einde naar het andere einde. E2E-processen lopen over de complete technische infrastructuur (de systeemketen) heen. Dit kunnen werkprocessen zijn van gebruikersafdelingen of beheerders, maar ook processen die door klanten worden uitgevoerd of processen waarbij andere organisaties informatie verkrijgen. Een E2E-test richt zich op de samenhang tussen deze E2E-processen en de systeemketen. De E2E-processen en de systeemketen samen worden hier de E2E-keten genoemd.

2 Elektronisch groeiboek Deze PDF maakt onderdeel uit van een praktijkgerichte aanpak voor E2E (End to End) testen dat in de vorm van een elektronisch groeiboek gepubliceerd wordt op de website van Polteq. Als alle delen zijn gepubliceerd, komt dit e-boek in zijn geheel beschikbaar op In deel 1, 2, 3, 5, 6, 7 en 8 zijn de volgende onderwerpen aan bod gekomen: Voorwoord Inleiding Samenvatting Belang van E2E-testen Glossary, Literatuurlijst en definities uit de literatuur E2E-inventarisatie (techniek om E2E-processen te onderzoeken ten behoeve van E2E-testen) E2E-teststrategie (techniek om E2E-risico s vast te stellen) Lijst en checklist met veel voorkomende E2E-risico s E2E-testplanning (techniek om E2E-testen te plannen) E2E-testontwerp E2E-testorganisatie E2E-testinfrastructuur U kunt op een van bovenstaande onderwerpen (gemarkeerd met een ) klikken om naar het betreffende hoofdstuk (in een aparte PDF) te gaan. Deze editie (deel 9) gaat over het onderwerp: E2E-Faseringsmodel Interactief Draag bij aan dit elektronisch groeiboek met aanvullingen en voorbeelden. Maar ook tegenvoorbeelden, debat en correcties zijn welkom. Bijdragen kan op de volgende manieren: 1. Door middel van reacties op de weblogs 2. Door middel van een mail naar Gerard Numan Uw bijdrage wordt dan meegenomen in het groeiboek (met vermelding van naam). Het volgende deel (deel 10) volgt nog: Checklists en voorbeelden E2E-testen De inhoud van het boek mag worden gebruikt mits voorzien van een duidelijke bronvermelding. End to End testen

3 Inhoudsopgave Elektronisch groeiboek 2 1. Inleiding: E2E testen 4 2. E2E-testen van begin tot einde 5 3. Planning Plaatsbepaling in de organisatie Definitie van de E2E-test in het project Initiatie van de E2E-test Bepalen testbasis Bepalen teststrategie* Planning Beheer Analyse en Ontwerp Testbasis per E2E-proces detailleren ** Testaanpak per testcluster ** Testtypeplan *** Logische testgevallen * Omgevingen detailleren * Testdata opzetten * Implementatie en uitvoering Fysieke testgevallen uitwerken * Testomgevingen inrichten * Bevindingenbeheer inrichten * Draaiboek testomgeving creëren * Testteam compleet maken * Intake test uitvoeren * Testronden uitvoeren * Bevindingen beheren * Omgevingen beheren * Evalueren exitcriteria * Afronding 35 End to End testen

4 1. Inleiding: E2E testen Dit artikel maakt onderdeel uit van een praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen. E2E wil zeggen: End to End, van het ene uiterste einde naar het andere einde. Dit zijn de processen die over de complete technische infrastructuur (de systeemketen) heen lopen. E2E-processen kunnen werkprocessen zijn van gebruikersafdelingen of beheerders, maar ook processen die door klanten worden uitgevoerd of processen waarbij andere organisaties informatie verkrijgen. Een E2E-test richt zich op de samenhang tussen deze E2E-processen en de systeemketen. De samenhang tussen E2E-processen en de systeemketen wordt hier de E2E-keten genoemd. In een E2E-test verschillen de activiteiten op beslissende punten van de wijze waarop ze in andere testsoorten worden uitgevoerd. Een E2E-inventarisatie is in feite het verzamelen van de testbasis. In een E2E-test zullen de testers deze zelf grotendeels moeten opstellen. De teststrategie is in het geval van een E2E-test gericht op specifieke E2E-risico s. De testplanning van een E2E-test gaat uit van de testronden en de doorlooptijd van de testgevallen. Het testontwerp bestaat uit het slim combineren van de stappen uit de E2E-processen en de stromen door de systeemketen. Het nu volgende artikel behandelt het faseringsmodel van een E2E-test. End to End testen

5 2. E2E-testen van begin tot einde In de volgende artikelen wordt de E2E-test stapsgewijs van begin tot eind beschreven. De indeling in activiteiten (het faseringsmodel) is ontleend aan ISTQB. Detailbeschrijvingen van belangrijke technieken worden in de andere delen (zie boven) uitgewerkt. Beheer Niet elke activiteit hoeft altijd, in elke omstandigheid en met de grootste diepgang te worden uitgevoerd. Met sterretjes wordt per paragraaf aangegeven in welk geval een activiteit moet worden uitgevoerd. * = altijd uitvoeren, ook kleine organisaties ** = middelgrote organisaties, middelgrote projecten *** = hoge risico s, complex releasemanagement, grote organisatie, alleen in bepaalde context Op hoofdlijnen komt het faseringsmodel van een E2E-test overeen met dat van andere testen. Er zijn echter activiteiten die bij andere testen niet of nauwelijks voorkomen, zoals de definitie van de E2Etest in het project. Voor andere activiteiten geldt dat deze in een E2E-test wezenlijk anders en uitgebreider zijn: De testbasis moet zelf verzameld en opgesteld worden (de E2E-inventarisatie). Het testontwerp van een E2E-test is minder formeel dan dat van bijvoorbeeld een systeemtest, maar wel complexer. Testtechnieken moeten creatief en flexibel ingezet worden. Er moet meer worden afgestemd met andere testteams: over gedeelde testgevallen, testdata, testomgevingen en bemensing. Testomgevingen en testdata zijn complexer en groter. Elk deelsysteem heeft een eigen testomgeving die aangesloten moet zijn op andere testomgevingen. Voortgangsbeheer is complexer. De doorlooptijd van een E2E-testgeval kan meerdere dagen beslaan en handelingen binnen één testgeval moeten soms door meerdere groepen testers worden uitgevoerd (gebruikers, testers, beheerders). E2E-testers hebben een actieve rol in de analyse van bevindingen. Analyse van bevindingen uit een E2E-test vereisen namelijk inzicht in de samenhang van de E2E-keten. End to End testen

6 3. Planning De fase Planning is uitgebreider dan in andere testsoorten. Er moet worden afgestemd met andere partijen die betrokken zijn in de E2E-test. Een E2E-test moet zichzelf in een vroeg stadium vaak nog manifesteren: het belang van E2E-testen wordt bijvoorbeeld nog niet onderkend of er is nog geen organisatorische inbedding. Binnen de fase Planning worden de volgende deelactiviteiten onderkend: Beheer 1. Plaatsbepaling in de organisatie 2. Definitie van de E2E-test in het project 3. Initiatie van de E2E-test 4. Bepalen testbasis 5. Bepalen teststrategie 6. Planning Figuur: Fase Planning: activiteiten, technieken, resultaten De opdeling in deelactiviteiten is logisch en niet strikt volgordelijk. Het kan bijvoorbeeld voordelen hebben om een risicoanalyse (bepalen teststrategie) eerder uit te voeren dan hier wordt gesuggereerd. Hieronder wordt een overzicht gegeven van de deelactiviteiten binnen de fase Planning met de corresponderende technieken en de resultaten. End to End testen

7 3.1 Plaatsbepaling in de organisatie Planning Een E2E-test beperkt zich niet noodzakelijk tot één project of één organisatie. Samenhang met andere organisaties en andere projecten valt mogelijk binnen de scope van de E2E-test. Er moet eerst worden geanalyseerd hoe men organisatiebreed tegen E2E-testen en E2E-processen aankijkt en hoe bestaande testen zijn georganiseerd. Dit hangt samen met projectoverstijgende releaseplanningen en releasemanagement. Eventuele projectoverstijgende en organisatieoverstijgende testen moeten worden afgestemd met de betreffende projecten en organisaties. De volgende activiteiten worden onderscheiden binnen de plaatsbepaling binnen de organisatie: 1. Aanhaken bij organisatiebrede E2E-afdeling, omgeving of activiteiten. 2. Onderzoek integrale projectplanning en effecten van projecten op elkaar. 3. Afstemmen projectoverstijgende testen op hoofdlijnen. 1. Aanhaken bij organisatiebrede E2E-afdeling (E2E-testcentrum), testomgeving of activiteiten *** Het moment waarop een E2E-test in een project wordt geïnitieerd is afhankelijk van de plaats en het belang dat de E2E-test al in de organisatie heeft. In het gunstigste geval is er een apart organisatieonderdeel dat als een E2E-testcentrum functioneert. Projecten zijn in zo n geval verplicht in een vroeg stadium deze afdeling te betrekken zodat de juiste activiteiten op het juiste moment worden gestart. Een E2E-testcentrum kan bijvoorbeeld een afdeling met E2E-testmanagers zijn die naast projectmanagers opereren. In sommige grote organisaties bestaat een aparte afdeling voor integrale, projectoverstijgende testen, met een eigen permanent operationele E2E-testomgeving en een E2E-testteam. Een E2E-testcentrum initieert de volgende activiteiten: Toetsen vanuit E2E-perspectief. Inrichten van een E2E-testteam. Uitvoeren van risicoanalyses. Opzetten van testomgevingen. E2E-testen in de integrale E2E-testomgeving. Het voordeel van een E2E-testcentrum is dat hier projectoverstijgend wordt gedacht en gewerkt. Indien er meerdere projecten en releases parallel in dezelfde keten wijzigingen aan het voorbereiden zijn, hebben deze impact op elkaar. Planning en afstemming van E2E-testen over projecten heen is dan van vitaal belang. Verantwoordelijkheden, mandaat en budget voor E2E-testen zullen vanuit het E2Etestcentrum al grotendeels ingevuld zijn. Of een E2E-testcentrum bestaat hangt af van de grootte van de organisatie, de complexiteit, omvang en kwantiteit van projecten en bovenal de volwassenheid van de organisatie. Voor de testmanager van een project is het zaak uit te zoeken wat er precies gebeurt vanuit het E2E-testcentrum en in hoeverre hiermee de E2E-testen vanuit het project afdoende zijn afgedekt. Indien het E2E-testcentrum ontbreekt moet binnen het project een E2E-test worden opgezet. Dit is het moment om een E2E-testmanager aan te stellen. End to End testen

8 2. Onderzoek integrale projectplanning en effecten van projecten op elkaar * Wanneer een E2E-testcentrum ontbreekt, moet de E2E-testmanager onderzoek doen naar de relaties van het project met andere projecten. Voor het testen is het namelijk belangrijk om te weten of er regressie optreedt ten gevolge van andere projecten en of er dus extra regressietesten moeten worden uitgevoerd. Een E2E-testset is een prima uitgangspunt voor een periodieke regressietest in geval van complex releasemanagement. De E2E-testmanager moet de betrokken testteams per project informeren over het eigen project en zich laten informeren over de andere projecten. De verschillende betrokken testmanagers moeten een aantal zaken afstemmen: het dekken van projectoverschrijdende risico s maar wellicht ook het gedeeld gebruik van omgevingen, data, testgevallen en mensen. 3. Afstemmen projectoverstijgende testen op hoofdlijnen * In geval van projectoverstijgende testen kan het lastig zijn om steun, inzet, budget en tijd te krijgen bij de betrokken projectmanagers. Vooral het budget ligt in deze gevallen complex: hoe bepaal je namelijk de kosten die risico s met zich mee brengen door aanpassingen uit een ander project? En hoe organiseer je vanuit meerdere projecten een gezamenlijke test? Wie draagt daar dan aan bij? Hier kunnen een risicoanalyse en een schalingsmodel van projecten uitkomst bieden. Hoge risico s met effecten op de gemeenschappelijke infrastructuur en de grootte van het project bepalen de uit te voeren gezamenlijke E2E-test en bepalen ook hoe de projecten hierin moeten bijdragen. Indien de noodzaak voor projectoverschrijdende E2E-testen bestaat zal hierover zo spoedig mogelijk binnen of buiten het project afstemming moeten plaatsvinden over de invulling, verantwoordelijkheden, bemensing en de kosten. Zonder het juiste mandaat zal een E2E-test niet plaats kunnen vinden. Het mandaat, over tijd, kosten en bemensing, moet bij de betrokken projectmanagers worden verkregen of bij de hiërarchische laag boven projectmanagers (zoals programmamanagers, releasemanagers, IT-managers of domeinmanagers). 3.2 Definitie van de E2E-test in het project Planning Nadat duidelijk is geworden hoe bekend men binnen de organisatie is met E2E-testen, wordt het raamwerk van de E2E-test binnen het project opgezet. Indien er al een E2E-testcentrum bestaat, zal deze hier al ondersteuning bieden. In andere gevallen zal de E2E-testmanager zelf deze grond moeten ontginnen. Activiteiten in deze fase zijn: 1. Risico-inventarisatie op hoofdlijnen. 2. Onderzoek geplande testactiviteiten en dekking E2E-aspecten. 3. E2E-test als projectonderdeel binnen project afstemmen. End to End testen

9 1. Risico-inventarisatie op hoofdlijnen * Discussies over het belang, de planning en de inrichting van een E2E-test worden gevoerd op basis van risico s. Het is aan de E2E-testmanager om aan te tonen of grote E2E-risico s worden gelopen en of een E2E-test een noodzakelijke risicobeperkende maatregel is. Een middel om een eerste risicoanalyse op hoofdlijnen uit te voeren is het invullen van een E2E-checklist en het beschouwen, met een aantal vooraanstaande projectleden, van E2E-risico s en hun relevantie voor het project. In deel 10 Checklists en voorbeelden van het Ebook staat een checklists met E2E-productrisico s. De E2E-testmanager bespreekt deze risico s en de maatregelen vervolgens op een projectvergadering. 2. Onderzoek geplande testactiviteiten en dekking E2E-aspecten * In de projectdocumenten (zoals het projectplan of een eventueel al aanwezig Testplan) onderzoekt de E2E-testmanager de testen die al zijn voorzien. De E2E-testmanager onderzoekt in hoeverre in deze testen E2E-risico s zijn gedekt. Hij stelt op hoofdlijnen vast in hoeverre grote E2E-risico s worden gemist en hoe de bestaande testactiviteiten kunnen bijdragen aan een E2E-test. 3. E2E-test als projectonderdeel binnen project afstemmen * Nu bepaalt de E2E-testmanager, met de projectmanager of de testmanager, wat de basisvorm van de E2E-test is: welke van de E2E-risico s moeten in een aparte fase worden afgedekt (als testsoort) en welke risico s kunnen bij bestaande testen worden ondergebracht (als testtype, zie kader)? Wordt een aparte E2E-test georganiseerd of kan worden volstaan met de Acceptatietest of de Systeemtest die de E2E-risico s afdekken? Een E2E-test legt ook beslag op andere projectleden en op mensen uit andere afdelingen: ontwerpers, beheerders, gebruikers, e.d. Hier moet nu ook een eerste inschatting en planning voor worden afgegeven. Wie zijn wanneer nodig? De E2E-testmanager zal in deze fase de voordelen van een E2E-test moeten benadrukken om steun te krijgen. In een testsoort worden testen door één testteam uitgevoerd (bijvoorbeeld unittest, systeemtest of acceptatietest). Een testsoort kan meerdere aspecten dekken. Een testtype is een set activiteiten die gericht zijn op het testen van één aspect (bijvoorbeeld efficiencytest, securitytest). De activiteiten van een testtype zijn niet per definitie belegd in één testsoort. Voordelen voor een project van het uitvoeren van een E2E-test zijn: Beperken van E2E- risico s in productie: meer vertrouwen in de kwaliteit van de gehele systeemketen en de stabiliteit van bedrijfsprocessen. Beperken van implementatieproblemen door het naspelen van productiegelijke scenario s met beheerders en gebruikers. Vroege acceptatie van onderdelen door betrokkenheid van gebruikers en beheerders. Gedeeltelijk inzetten van centrale medewerkers in de zogenaamde E2E-board, waardoor deze kennis van het nieuwe systeem en de E2E-processen opbouwen en tegelijk ook productiewerk kunnen blijven doen. Samenwerking met systeemtest, systeemintegratietest en acceptatietest levert besparingen in deze testsoorten op. In geval van complex releasemanagement kan de E2E-test gezien worden als een globale regressietest waarmee de allergrootste risico s van alle betrokken projecten kunnen worden gedekt. Een reguliere, projectoverschrijdende, E2E-test levert een testset en expertise op die door meerdere partijen is te gebruiken in toekomstige projecten. End to End testen

10 3.4 Initiatie van de E2E-test Zodra de E2E-test als noodzakelijk onderdeel is geaccepteerd door het project, moeten de activiteiten worden gepland, en kan de organisatie worden opgezet. Planning Activiteiten: 1. Vaststellen opdracht. 2. Planning op hoofdlijnen. 3. E2E-Kernteam inrichten. 4. E2E-board inrichten. 1. Vaststellen opdracht * De E2E-testmanager maakt een korte omschrijving van de opdracht. Hierin staan: Het doel van de E2E-test. Acceptanten. Samenhang met andere testen. De belangrijkste activiteiten. Verantwoordelijkheden. Mijlpalen en producten. De opdracht wordt kort afgestemd met de testmanager of de projectleider en andere testteams. De opdrachtomschrijving komt terug in het testplan. De acceptanten van een E2E-test zijn dezelfde acceptanten die in het project zitting hebben. Hier dient wel bij aangetekend te worden dat de acceptatie van de E2E-test breder kan uitvallen dan de scope van het project. Andere projecten en organisaties kunnen ook een belang hebben bij de inhoud en de resultaten. Dit kan betekenen dat testen moeten worden uitgevoerd die aanvankelijk door het project niet werden voorzien, zoals bijvoorbeeld regressie ten gevolge van een wijziging elders in de keten of regressie vanuit een ander project. 2. Planning op hoofdlijnen * De E2E-testmanager maakt een planning op hoofdlijnen. Deze bestaat uit een opsomming van de fasering (zoals hier beschreven) met de diverse activiteiten en een globale inschatting van doorlooptijd, inspanning en bemensing. Deze planning is nog voorlopig en afhankelijk van o.a. de detaillering van risico s. Er worden in deze planning nog ruime marges aangehouden. 3. Kernteam inrichten * Een belangrijk onderdeel van de planning is de bemensing van het E2E-kernteam. Het E2E-kernteam is het kloppende hart van de E2E-test. Hier wordt de kennis verzameld en worden de belangrijkste activiteiten uitgevoerd en gecoördineerd. Het E2E-kernteam bestaat uit tenminste één professionele E2E-tester, eventueel aangevuld met experts op het gebied van de E2E-processen (bijvoorbeeld een senior gebruiker) en beheerders die ook in productie verantwoordelijk zijn voor de E2E-keten. Het zal in de praktijk niet altijd mogelijk zijn om de genoemde medewerkers voltijds te kunnen betrekken in het E2E-team. Op zich hoeft dit geen probleem te zijn: er moeten wel goede afspraken worden gemaakt over de minimale inzet en de continuïteit. Tijdens ontwerp en analyse maar ook voor de start van de testuitvoering zal het E2E-kernteam worden aangevuld met testers tot er een volledig E2Eteam operationeel is. End to End testen

11 4. E2E-board inrichten * Naast het E2E-kernteam moeten diverse experts worden betrokken bij de E2E-testen. Het gaat dan om werknemers met kennis van E2E-processen en werknemers met kennis van de systeemketen. Dit kunnen zijn: representanten van gebruikersorganisaties, klanten, beheerders en ontwerpers. De omvang van de E2E-board is afhankelijk van de grootte en complexiteit van de E2E-ketens (d.w.z.: de processen, de systeemarchitectuur en hun onderlinge samenhang). In grote organisaties kan er sprake zijn van meerdere groepen en E2E-boards, bijvoorbeeld per grote E2E-keten. Idealiter bestaat de E2Eboard uit een handvol experts die gezamenlijk de benodigde kennis inbrengen. De leden van de E2Eboard kunnen niet continu en voltijds betrokken worden bij de E2E-test. De E2E-board komt periodiek samen (bijvoorbeeld wekelijks een uur en tijdens testuitvoering dagelijks een uur) en dient als klankbord voor het E2E-team. Typische onderwerpen die worden besproken met de E2E-board zijn: risico s, te kiezen testdiepgang, mogelijke testscenario s, bevindingen en acceptatiecriteria. 3.5 Bepalen testbasis Het E2E-team richt zich nu op het identificeren van de E2E-processen. Tijdens de Analyse en Ontwerpfase dient dit onderzoek vervolgens als basis voor het verder uitwerken van de testgevallen voor de E2E-test. Planning Activiteiten: 1. Verzamelen documentatie. 2. Vaststellen E2E-processen. 3. Systeemplaat opstellen per E2E-proces. 1. Verzamelen documentatie * Voor een E2E-test is de testbasis in de regel niet één document of een verzameling documenten maar een inventarisatie van de wisselwerking tussen E2E-processen en systemen. Deze inventarisatie geschiedt op basis van meerdere documenten en gesprekken met diverse medewerkers (zie: deel 2 E2Einventarisatie). De volgende documenten komen in aanmerking om te worden meegenomen in de inventarisatie: Procesbeschrijvingen. Werkinstructies. Systeembeschrijvingen op hoofdlijnen. Globaal ontwerp. Systeemplaten. Requirements. Use Cases. Functionele ontwerpen. Technische ontwerpen. Interfacebeschrijvingen. Het E2E-kernteam zal in het project en de organisatie op zoek moeten gaan naar deze documenten. Procesbeschrijvingen, globale ontwerpen en requirements vormen in de regel de kern van wat E2Etesters nodig hebben. End to End testen

12 2. Vaststellen E2E-processen * Uit de documenten, maar vooral ook uit gesprekken met de diverse gebruikersafdelingen, moeten de E2E-processen worden vastgesteld. Denk hierbij aan de belangrijkste diensten of producten die worden geleverd (zoals: aanmaken offerte ) en hoofdgroepen van mutaties (zoals wijzigen NAW-gegevens of overlijden klant ). 3. Systeemplaat opstellen per E2E-proces * Vervolgens moet per E2E-proces worden uitgezocht hoe deze over het systeemlandschap loopt. Dit resulteert in een E2E-keten: een systeemplaat per E2E-proces. Eerst wordt een systeemplaat gemaakt van het complete systeemlandschap. In de plaat hieronder behoren de Belastingdienst en de Banken tot de externe organisaties. Figuur: Voorbeeld: Systeemplaat complete systeemlandschap End to End testen

13 Elk E2E-proces moet in deze plaat worden getekend. Dit levert de systeemplaat van het specifieke E2E-proces op met daarin de processtappen. Als voorbeeld wordt hier het E2E-proces offerte via tussenpersoon van een verzekeringsmaatschappij gegeven: Figuur: E2E-keten: E2E-proces offerte met systeemplaat In dit voorbeeld zijn de volgende stappen te onderscheiden: 1. De klant vraagt een offerte aan via de tussenpersoon. De tussenpersoon voert de klantgegevens en het product in op zijn systeem. 2. Via de polisadministratie worden de klantgegevens opgevraagd of ingevoerd in de klantenadministratie 3. Vervolgens worden door de polisadministratie productgegevens opgehaald in het productensysteem (looptijd, prijzen, voorwaarden, et cetera). 4. In de polisadministratie worden op basis van de klantgegevens en de productgegevens offertes teruggegeven aan het tussenpersoonsysteem. De klant c.q. de tussenpersoon kiest één van de opties. 5. In de polisadministratie wordt een offerte geregistreerd bij de klant. 6. De klant ontvangt een offerte vanuit het mailingsysteem. Deze moet vervolgens worden ondertekend en ingestuurd om een polis af te sluiten. Voor elk van de E2E-processen moet een dergelijke plaat worden opgesteld. End to End testen

14 3.6 Bepalen teststrategie* De volgende stap betreft het vaststellen van de teststrategie. Hiervoor is allereerst een productrisicoanalyse (PRA) nodig. Vervolgens wordt bepaald welke E2E-processen en delen van de E2E-keten op welke manier getest moeten worden. Planning Activiteiten: 1. E2E Productrisicoanalyse. 2. Testclusters vaststellen. 3. Aanpak per testcluster. 1. E2E Productrisicoanalyse * In een groot project kan een PRA een complexe aangelegenheid worden. Het is moeilijk om een korte en efficiënt bemenste vergadering te organiseren waarin alle mogelijke risico s kunnen worden geïdentificeerd. Als er binnen het project nog geen productrisicoanalyse heeft plaatsgevonden moet de PRA nog worden georganiseerd en kan het E2E-team hierbij aansluiten met als input de eerste globale risico-inschatting en de E2E-processen. In het geval er al een PRA (of wellicht meerdere per systeem of betrokken project) heeft plaatsgevonden moeten uit de reeds uitgevoerde PRA E2E-risico s worden gehaald. Indien een eerder uitgevoerde PRA in het project niet de gewenste focus op E2E-risico s heeft gehad, moet de E2E-testmanager eerst zelf de E2E-risico s globaal analyseren. Vervolgens kunnen er gedetailleerde risicoanalyses plaatsvinden, in samenwerking met specialisten. Dit zijn dan meestal individuele gesprekken, om in meer detail, per E2E-proces, de risico s en de te nemen maatregelen afdoende in kaart te brengen. De E2E productrisicoanalyse levert de volgende resultaten op: Definitieve lijst met te testen E2E-processen. Risico s (impact, kans en type risico op basis van kwaliteitsattributen) per E2E-proces. Lokalisering van de hoogste risico s in de werking van de E2E-ketens (bijvoorbeeld: wat is de bottleneck in de verwerking in het systeemlandschap als efficiency een groot risico is?). 2. Testclusters vaststellen * Op basis van de risicoanalyse worden nu de testclusters vastgesteld. Testclusters zijn samenhangende testactiviteiten voor wat betreft risico s, uitvoering en planning. Een testcluster kan de functionele test zijn van het E2E-proces offerte. Een ander cluster kan de stresstest van hetzelfde E2E-proces zijn. De uitvoering, testgegevens, benodigde vaardigheden en tools zijn in dit geval zo verschillend dat dit twee apart uit te voeren verzamelingen testactiviteiten worden en dus twee verschillende testclusters. 3. Aanpak per testcluster * Per testcluster wordt vervolgens bepaald hoe getest moet worden. Dit komt overeen met het vaststellen van de testtechniek, de diepgang en testmaat. In geval van een E2E-test zijn deze begrippen echter niet zo eenduidig en formeel toe te passen als bijvoorbeeld in een systeemtest, waar de testbasis bestaat uit eenduidige beschrijvingen van condities, beslissingen en resultaten. Formele testtechnieken worden daarom in de E2E-test niet toegepast: dit zou er toe leiden dat de E2E-test de systeemtesten herhaalt. De testbasis van een E2E-test bestaat uiteindelijk uit gedetailleerde beschrijvingen van E2E-processen door een systeemketen heen (de E2E-ketens). De te testen condities en resultaten (de testitems) voor End to End testen

15 een E2E-testontwerp zijn de belangrijke stappen in de E2E-processen en de bijbehorende stappen in de systeemketen. Deze testitems zijn de handelingen van actoren, beslissende factoren, kritische factoren en resultaten zoals die uit een gedetailleerde E2E-inventarisatie komen. In de testaanpak worden per testcluster, op basis van de risico s, gezond verstand en creativiteit, aanwijzingen gegeven over de mate waarin de verschillende testitems in combinatie worden geraakt. 3.7 Planning Op basis van de aanpak per testcluster maakt de E2E-testmanager nu een inschatting van benodigd tijd, geld, materieel en mensen. De informatie wordt vastgelegd in een testplan. Planning Activiteiten: 1. Acceptatiecriteria vaststellen. 2. Entry- en exitcriteria vaststellen. 3. Detailplanning uitwerken. 4. Randvoorwaarden en uitgangspunten bepalen. 5. Organisatie opzetten. 6. Omgevingen bepalen. 7. Testplan schrijven. 1. Acceptatiecriteria vaststellen * De risicoanalyse en de daaruit volgende aanpak per testcluster geeft een goede indruk van de uit te voeren activiteiten. De uit te voeren testgevallen zijn eerste acceptatiecriteria. De acceptatiecriteria moeten verder nog worden uitgewerkt. De volgende punten kunnen daarbij als checklist dienen. Acceptanten: per E2E-proces en deel van de architectuur moet worden vastgesteld wie hier uiteindelijk een handtekening onder moeten zetten. Dit zijn in de regel de acceptanten zoals die tijdens de fase Initiatie al zijn vastgesteld. Tijdens de planningsfase moet met deze acceptanten worden vastgesteld onder welke voorwaarden zij tot acceptatie overgaan. In hoeverre is de uitvoering van de testgevallen voldoende? Wil men bijvoorbeeld ook nog de werking van achtergrondprogramma s gedurende een bepaalde periode zien? Welke niet-functionele acceptatiecriteria zijn er verder nog (zoals gebruikersvriendelijkheid)? Hoe kunnen deze wor den gecontroleerd? Welke testgevallen moeten wel en welke hoeven niet te worden uitgevoerd? Van wie verlangen de acceptanten een aanvullend oordeel (bijvoorbeeld een audit of een bepaalde medewerker)? Van welke delen wil men expliciet en in detail de testgevallen en de resultaten zien? Hoe moeten resultaten worden vastgelegd en gepresenteerd? Hoe vaak moeten testgevallen zijn uitgevoerd? Zijn alle aspecten gedekt? Hoeveel fouttolerantie wordt bij in productiename geaccepteerd? Welk type fouten zijn wel en welke absoluut niet acceptabel? In hoeverre moet een complete hertest of regressietest worden uitgevoerd op de laatste versies van alle systemen in de E2E-keten? 2. Entry- en exitcriteria vaststellen * Vervolgens is het noodzakelijk vast te stellen welke criteria worden gehanteerd om te besluiten te starten met de testuitvoering. Dit kan verschillen per testcluster, zeker in een grote E2E-keten. End to End testen

16 De volgende zaken zijn van belang: Vereiste status per systeemtest, interfacetest of zelfs systeemintegratietest, en hoe hiervan bewijs wordt geleverd (testrapporten, testverslagen, output). Beschikbaarheid van de testomgeving. Status van een uit te voeren intake van de testomgeving. Oplevering van testdata door de E2E-keten heen. Beschikbaarheid van ondersteuning door beheerders van betreffende systemen. Als wordt besloten tot de start van de test terwijl niet alle entrycriteria zijn gehaald, dan moeten de risico s en de impact op de planning worden aangegeven. Typische testprojectrisico s zijn dan: verminderde waarde van testresultaten, het later opnieuw moeten uitvoeren van testgevallen, het vastlopen van E2E-processen, uitloop, het niet meer beschikbaar hebben van testpersoneel, et cetera. Exitcriteria vallen voor een groot deel samen met de acceptatiecriteria, maar moeten worden aangevuld met producten die door het E2E-testteam moeten worden opgeleverd: Regressietestset. Testgevallen en testresultaten. Testgegevensets. Testrapport. Overdracht aan beheerorganisatie. 3. Detailplanning uitwerken ** De planning van de E2E-test bestaat uit diverse onderdelen, waarbij de testuitvoering centraal staat. Er zijn veel afhankelijkheden zoals die tussen de testgevallen onderling en externe factoren zoals de voortgang van andere projectonderdelen. Alle afhankelijkheden, activiteiten en mijlpalen moeten in een tijdslijn worden uitgewerkt. Er zijn drie dimensies in de planning: doorlooptijd, bemensing en budget. De globale planning moet eerst in doorlooptijd worden uitgewerkt en vervolgens moet per activiteit worden bepaald wie verantwoordelijk wordt. Deze verantwoordelijkheid moet worden afgestemd met de betreffende medewerkers en leidinggevenden. Hieruit volgt dan een inschatting van belasting, uren per dag per medewerker en realiteitsgehalte van de planning. Ten slotte kunnen uren en beslag op andere middelen worden uitgewerkt in een budget. De stappen om te komen tot een detailplanning zijn: Planning op hoofdlijnen met de projectplanning combineren. Per testcluster belangrijke activiteiten en mijlpalen vaststellen. Hierin moet bijvoorbeeld ook het aantal testronden tot uitdrukking komen. Van de verkregen activiteiten inspanning, bemensing en duur vaststellen. Een totaaloverzicht van de activiteiten maken, met daarin de belangrijke mijlpalen. De detailplanning moet worden afgestemd met de betreffende afdelingen, projectgroepen, medewerkers en hun leidinggevenden. Consequenties voor de projectplanning moeten worden besproken met de projectleider. Plannen is geen natuurwetenschap: ook de verbeelding en de ervaring van de E2E-testmanager, in combinatie met ervaringen en gegevens uit andere testen binnen het project en de organisatie, spelen een belangrijke rol. De detailplanning zal nooit af zijn en moet steeds worden bijgewerkt gedurende het hele traject, op basis van nieuwe inzichten en de status van alle activiteiten waar men van afhankelijk is. De detailplanning maakt deel uit van het testplan, maar kan als los document worden beheerd (bv in een tool) als MS Excel of MS Project. Zie deel 5 Testplanning van het E2E-test Ebook voor gedetailleerde aanwijzingen om te komen tot een testplanning. End to End testen

17 4. Randvoorwaarden bepalen * Vanwege de complexiteit van E2E-testen moeten randvoorwaarden met alle betrokken teams (zoals beheerders van een systeem of gebruikers van een afdeling) vooraf worden afgestemd. Natuurlijk moeten alle randvoorwaarden in het testplan terechtkomen, maar in geval van een E2E-test is een testplan een overkoepelend uitgangspunt en niet meer dan dat. Af te stemmen generieke randvoorwaarden voor E2E-testen zijn: Omgevingenbeheer: voldoende beschikbaarheid van beheerders, betrokkenheid bij E2E-traject. Afgestemde opleverdatums van de testomgevingen van alle betrokken systemen. Configuratiebeheer: centrale versiecontroles over alle omgevingen, afgestemde criteria en beslissingsbevoegdheden bij nieuwe installaties of data. Bemensing: voldoende beschikbaarheid van testers (bijvoorbeeld vanuit systeemtesten, gebruikersafdelingen en beheer), gebruikers en beheerders. Kwaliteit: exitcriteria van ontwerpfasen, systeemtesten en systeemintegratietesten bij oplevering aan E2E-test. Oplevering lijsten met openstaande bevindingen en uitgevoerde testgevallen. Bevindingenbeheer: communicatie, eenduidigheid van begrippen zoals prioriteit, impact en status, escalatiekanaal en beslissingsbevoegdheid bij onenigheden. Centrale bevindingenadministratie over de E2E-keten heen. Communicatie: directe communicatie met teamleden (dit kan nog wel eens een issue zijn in geval van uitbesteding) en beschikbaarheid van mensen voor vragen en uitvoering van randvoorwaardelijke activiteiten. E2E-testteam is aangesloten op berichtgeving en rapportage over status van systemen. Goodwill van alle projectleden. Dit lijkt banaal maar kan een grote belemmering zijn. Zorg voor periodiek direct contact tussen de diverse teams. 5. Organisatie opzetten * Organisatiemodel Uit de voorgaande activiteiten valt het grootste deel van de benodigde organisatie af te leiden. De inzet van mensen moet worden gerechtvaardigd middels een organisatiemodel. In het organisatiemodel moeten onderlinge verhoudingen, communicatielijnen, beslissingslijnen, rollen, taken en verantwoordelijkheden worden getoond. In onderstaand schema worden de belangrijkste relaties tussen het E2Etestteam en andere teams weergegeven. End to End testen

18 Figuur: Basisstructuur organisatie E2E-test Project management Ontwerp per systeem Systeem testteams E2E testteam Ontwikkeling per systeem Acceptanten Beheer per systeem Figuur 13 Basisstructuur organisatie E2E-test Het E2E-testteam Systeemtestteams bestaan voornamelijk uit professionele testers die voor een bepaalde duur volledig ingezet zijn op een systeemtest en worden aangestuurd vanuit de IT-organisatie. Dit model zal niet werken voor een E2E-test. De benodigde kennis is zo divers en zo moeilijk te verkrijgen dat het E2Etestteam een samenwerking moet zijn tussen diverse disciplines. Vertegenwoordigers uit alle benodigde disciplines zijn daarnaast niet volledig en voor lange tijd in te zetten op de E2E-test. De organisatie van de E2E-test heeft daarom de volgende lagen: De E2E-testmanager. Afhankelijk van de grootte en complexiteit van de E2E-test is dit de overall testmanager, een aparte E2E-testmanager of een coördinator. In grote organisaties en grote projecten kan zelfs gedacht worden aan meerdere testcoördinatoren (per organisatie of per E2E-proces). Het E2E-kernteam: dit bestaat uit de E2E-testmanager en ten minste één E2E-tester. Dit zijn rollen en kunnen in geval van een klein project in één persoon verenigd worden. Dit team is al tijdens de planningsfase operationeel en is voltijds ingezet op de E2E-test. Het E2E-kernteam is verantwoordelijk voor de E2E-inventarisatie en het testontwerp. Daarnaast functioneren de leden als vraagbaak en coördinatoren van de testuitvoering. De E2E-board: dit is een bredere verzameling specialisten en stakeholders uit de organisatie die periodiek samenkomen en als klankbord dienen voor de E2E-testers. Betrokkenheid is in deeltijd (op afroep of via een dagelijkse scrum, afhankelijk van de grootte van het project en de fase waarin men zich bevindt). Vanaf de fase Analyse en Ontwerp zal het E2E-testteam worden aangevuld met testers die, afhankelijk van kennis en kunde, testgevallen uitschrijven en testen uitvoeren. Dit zijn in de regel gebruikers, beheerders en testers. Gebruikers en beheerders worden ingezet op de testclusters die overeenkomen met hun specifieke kennis. End to End testen

19 6. Testomgevingen bepalen * De benodigde testomgevingen kunnen eerst worden afgeleid uit de aanpak per testcluster. Op het moment dat testgevallen zijn ontworpen (fase Analyse en Ontwerp en Implementatie en Uitvoering) kan met meer zekerheid en detail worden ingegaan op de benodigde testomgevingen. Er zal dan pas een definitief omgevingenontwerp kunnen worden opgesteld. In het testplan moet op hoofdlijnen zijn vastgelegd welke omgevingen men nodig heeft en wat de planning en de randvoorwaarden daarvoor zijn. Het ligt bijvoorbeeld voor de hand dat een zware stresstest niet op dezelfde omgeving wordt uitgevoerd als een functionele procestest. Verder kan het een afweging zijn om systeemtestomgevingen te hergebruiken in E2E-testomgevingen. Er bestaat dan wel een grotere afhankelijkheid van de planning en de status van systeemtesten. In de fase Planning moeten de volgende zaken voor de testomgevingen zijn vastgelegd: Aantal benodigde E2E-omgevingen op basis van testclusters die niet samen op één en dezelfde omgeving kunnen worden uitgevoerd. Eigenschappen per omgeving vaststellen: in hoeverre of wanneer moet de omgeving productie gelijk zijn voor wat betreft beheer, draaien van programma s, gegevens en compleetheid van de keten (mogen systemen of systeemdelen missen?). Planning van de omgevingen: vanaf wanneer moet welke omgeving beschikbaar zijn, wat is hier voor nodig? Beheer van de omgevingen: per omgeving en systeem binnen de omgeving moet worden vast gelegd wie verantwoordelijk is voor oplevering, instandhouding en het uitvoeren van zaken zoals het starten van achtergrondprogramma s. Gevolgen van de E2E-omgevingen voor de deelsystemen en deelprojecten: testomgevingen moeten vaak worden gedeeld met andere projecten of andere testsoorten. Hier moeten goede afspraken over worden gemaakt en verwachtingen over en weer moeten worden vastgelegd. In deel 8 Testinfrastructuur van het Ebook worden scenario s voor wat betreft de invulling van testomgevingen uitgewerkt. 7. Testplan schrijven * De resultaten van de activiteiten binnen de fase Planning resulteren in een testplan. Voor afstemming en accorderen van de inhoud is het nodig dat de E2E-testmanager de inhoud van het plan aan betrokken teams en managers uitlegt, verdedigt en de consequenties voor een ieder verduidelijkt. De vorm en de stappen waarin dit gebeurt is afhankelijk van de cultuur in de organisatie, de grootte van het project en de fysieke afstand tussen medewerkers. In ieder geval moet worden uitgelegd aan leidinggevenden wat het doel en de noodzaak is van de gevraagde inspanning. Een E2E-testplan verschilt qua sjabloon niet van een ander testplan. De gebruikelijke onderwerpen horen onderdeel te zijn van het plan: opdracht, scope, teststrategie, aanpak per onderdeel, randvoorwaarden, risico s, planning, et cetera. Aandachtspunten zijn de scope en de testitems. Een E2E-test richt zich op de E2E-processen en hun samenhang met de infrastructuur, deze staan centraal in de scopebepaling en moeten daarom duidelijk worden benoemd. Onderdelen van de E2E-keten, zoals interfaces of functionaliteit, worden niet expliciet getest maar worden wel geraakt. Het is belangrijk om deze wel te benoemen, met de bijbehorende testdekking, zodat de verwachtingen ten aanzien van de E2E-test duidelijk zijn. Omdat een E2E-test vaak een laatste test betekent, wordt de scope van testsoorten die hun doelen niet halen, nog wel eens bij de E2E-test neer gelegd. De E2E-test wordt dan zo het afvalputje van het project. Dit kan niet altijd worden vermeden maar het moet in ieder geval duidelijk gemaakt kunnen worden, als dit gebeurt, dat de oorspronkelijke scope wordt uitgebreid. End to End testen

20 4. Beheer Het beheer van E2E-testen is binnen het testvak de meest complexe en veeleisende taak voor de E2E-testmanager. De E2E-testmanager opereert hier als volwaardig projectmanager, zonder het testperspectief uit het oog te verliezen. De E2E-testmanager moet de vaardigheid hebben te kunnen laveren tussen verschillende partijen en belangen, op hoofdlijnen planning- en kwaliteitskwesties in te kunnen schatten, bij te sturen en ook inhoudelijke kennis van de E2E-keten op te doen en te hanteren. Beheer Activiteiten: 1. Monitoren voortgang. 2. Herplannen. 3. Communiceren. 4. Rapporteren. 5. Leidinggeven. 1. Monitoren voortgang * De voortgang bewaken is afhankelijk van korte communicatielijnen, periodieke effectieve voortgangsvergaderingen, eenduidige en begrijpelijke vastlegging van testvoortgang en discipline van het gehele team om in deze zaken deel te blijven nemen. Idealiter wordt informeel en direct over voortgang gecommuniceerd. De E2E-testmanager kan dan doorvragen en allerlei andere signalen opvangen. De E2E-testmanager is daarom iemand die een aanzienlijk deel van zijn tijd onderweg is: ergens op het rondje langs de velden. Bij voorkeur zit het gehele E2E-testteam in één ruimte waar de E2Etestmanager direct notie kan nemen van voortgang en belangrijke gebeurtenissen. Maar zelfs als dat het geval is, zijn er nog partijen die niet in de E2E-testruimte zitten maar waar de E2E-testen wel van afhankelijk zijn. Ook daarmee moet regelmatig informeel contact worden onderhouden. Voor de E2Etestmanager is het noodzakelijk dat hij een lijst heeft waarop alle betrokken partijen staan. Hij moet continu inzichtelijk hebben wie waar mee bezig is en wat de status is van de activiteiten die van belang zijn voor het testtraject. Om projectleden onderling op de hoogte te houden van de voortgang en direct met elkaar van gedachten te kunnen wisselen, zijn periodieke voortgangsvergaderingen een must. Zeker tijdens de hoogtijdagen van de testuitvoering moet een vorm gevonden worden waarin mensen, misschien zelfs dagelijks, kort elkaar kunnen informeren over voortgang en status. Dit kunnen dagelijkse scrums zijn waarin het E2E-testteam, andere projectleden en de E2E-board activiteiten, voortgang, risico s en belangrijke bevindingen bespreken. Door bevindingen, testgevallen en testresultaten centraal, eenduidig en zakelijk vast te leggen, kan het bijhouden van voortgang worden vergemakkelijkt. Er wordt aangeraden een voor iedereen toegankelijke tool zoals Excel te gebruiken om testgevallen en resultaten in vast te leggen en één centrale bevindingentool te hanteren. Gratis clouddiensten zoals Google drive kunnen hier van pas komen: als iedereen die betrokken is in het project internet toegang heeft kunnen hier op betrouwbare wijze meerdere medewerkers tegelijk informatie rond testvoortgang en testbevindingen bijhouden. Het wordt sterk afgeraden dat betrokken organisaties gebruik maken van verschillende bevindingentools. End to End testen

21 2. Herplannen * Met de informatie over de voortgang moet de E2E-testmanager aan de slag, vooral als er gevolgen zijn voor de planning. Hier bewijst een heldere en volledige planning zijn waarde: als één van de vele onderdelen of activiteiten uitloopt of eerder klaar is dan gepland, moet worden geschat wat dit betekent voor andere activiteiten, bemensing en alle andere afhankelijkheden. In feite moet de activiteit detailplanning opnieuw worden doordacht en afgestemd met de partijen en medewerkers die gevolgen ondervinden. Het kan zelfs zo ver gaan dat de projectplanning en de datum van inproductiename moeten worden heroverwogen. Simpelweg schuiven met datums is echter meestal geen optie. De E2E-testmanager moet diverse scenario s uitwerken en doorspreken met de projectmanager. Het zal dan gaan om het alsnog kunnen halen van gestelde doelen binnen de gestelde tijd, geld, kwaliteit en bemensing. Kan bij extra inzet of de inhuur van externe testers de deadline wel gehaald worden? Kunnen we de extra kosten afwegen tegen het bijstellen van acceptatiecriteria en risico s en wie moet daarmee instemmen? 3. Communiceren * Communicatie is de smeerolie van een project en dat geldt zeker voor de E2E-test. Precair zijn wijzigingen in het traject: door uitloop van onderdelen in de planning, nieuwe risico s, een andere aanpak of veranderingen in de projectorganisatie. Maar zelfs als alles conform verwachting loopt is het noodzakelijk om periodiek iedereen van de juiste informatie te voorzien, te weten wat er speelt en ook beducht te zijn op zachtere aspecten zoals motivatie, frustraties, beeldvorming over en weer en verwachtingen. Niet-testers die worden betrokken in een test zoals de E2E-test, medewerkers van gebruikersafdelingen of beheerders, hebben vaak meer moeite dan testers met het begrijpen en blijvend juist uitvoeren van testactiviteiten. Het gaat dan om het volgen van procedures bij het juist invullen van bevindingen en uitwerken van testgevallen en het analyseren van resultaten en begrijpen van allerlei technische afhankelijkheden in een testomgeving. Periodieke afstemming en verifiëren of eenieder nog op het juiste spoor zit is daarom een must. Een ander aandachtspunt is de communicatie door de diverse testteamleden aan andere organisatieonderdelen. Vergeet niet dat er met angstige ogen wordt gekeken en geluisterd naar de E2E-test. De E2E-testmanager zal er niet altijd bij zijn als een afdelingshoofd vraagt hoe het gaat. Als een tester dan vanuit zijn eigen vaak niet complete beeld en emotie daarover uitspraken doet, kan een onjuist vertrouwen worden gewekt. Voorbeeld. Een afdelingshoofd vraagt hoe het gaat en een tester antwoordt dat het wel lekker gaat. De tester bedoelt dan: veel testen uitgevoerd, lekker veel bevindingen gedaan maar het afdelingshoofd vat dit op als we kunnen volgende week in productie gaan. 4. Rapporteren * Er zijn twee vormen van rapportage: voortgangsrapporten en eindrapporten. Voortgangsrapportages verschillen van de rapportages van andere testsoorten, zoals die van de systeemtest, door de complexiteit van de E2E-test. De lezers van voortgangsrapportages willen vanuit verschillende perspectieven op de hoogte gehouden worden: vanuit de status per systeem, per E2Eproces, per functie of per risico. Elk van deze perspectieven kan dwars door de andere perspectieven lopen en dat maakt de rapportage (te) complex. De basis van de E2E-rapporten moeten daarom de E2E-processen zijn. Per E2E-proces wordt ingezoomd op waar problemen zitten (bijvoorbeeld systemen, functies, kwaliteitsattributen). Door de rapportages te baseren op de E2E-processen, en daarmee op de structuur van de planning en de testgevallen, zal het ook eenvoudiger zijn om rapportages te produceren. Bovendien zijn de E2E-processen de belangrijkste focus van de E2E-test. End to End testen

22 Eindrapporten worden onderverdeeld in rapporten over het resultaat van de E2E-test en rapporten over het testproces. Eindrapporten gericht op het resultaat van de E2E-test zijn het belangrijkste product van de E2E-test. Het uiteindelijke vrijgavebesluit wordt gebaseerd op het inzicht in de kwaliteit van het gehele systeemlandschap en de mate waarin de E2E-processen worden ondersteund. Het eindrapport van de E2E-test levert dit inzicht. Ook hier geldt dat vanuit de E2E-processen moet worden gerapporteerd. Per E2E-proces moet worden aangegeven in hoeverre de acceptatiecriteria zijn gehaald. Waar deze niet zijn gehaald moet worden aangegeven waar de discrepanties zitten (per systeem, functie, aspect) en welke risico s bij inproductiename worden gelopen. Ten slotte zijn er nog eindrapporten die het testproces evalueren. Het gaat hierbij om een strategisch perspectief: waar moeten toekomstige trajecten op letten en lessen uit leren? Zijn er aanbevelingen voor specifieke organisatieonderdelen? Dit gaat dan om zowel het testen als om processen rond het testen, zoals het beheer van testomgevingen, bouw of testdata. Testprocesrapporten worden niet altijd geschreven. Projectleiders zien er vaak het belang niet van in of het volgende project is al weer gestart waardoor er geen capaciteit is om de rapporten uit te werken. Voor het schrijven van een testprocesrapport is het nodig om een brede evaluatie binnen het project uit te voeren en dan gelden de eerder genoemde belemmeringen, zoals de beschikbaarheid van de projectleden, nog meer. 5. Leidinggeven * Monitoren, herplannen, communiceren en rapporteren zijn managementactiviteiten die horen bij de rol van E2E-testmanager. Leidinggeven omvat nog meer dan deze concrete processen. Leidinggeven gaat ook over het omgaan met indirecte projectrisico s zoals motivatie, ziekte, persoonlijke belangen en teamwork. Een E2E-testmanager, zeker in een groot, complex en langdurig traject, doet er goed aan activiteiten voor het gehele team te organiseren waar men even uit de dagelijkse rollen en tegenstellingen kan stappen en om periodiek met leden van het testteam het traject en het eigen functioneren te bespreken. Het is aan eenieder, maar met name aan de E2E-testmanager, om periodiek terug te gaan naar het doel en de missie van het E2E-testtraject en deze opnieuw vast te stellen en uit te spreken. Gedurende een lang en complex traject zijn medewerkers namelijk geneigd om zich terug te trekken in hun eigen onderdeel of taak en kunnen zo tunnelvisie ontwikkelen. Dit geldt ook voor de E2E-testmanager en andere projectleden. Men verliest zo het doel van het testtraject uit het oog en kan zich blindstaren op het wegwerken van openstaande bevindingen, het alleen maar uitvoeren van de vastgestelde testgevallen of zelfs in een vijandige verhouding met anderen terecht komen. End to End testen

Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen

Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen Gerard Numan gerard.numan@polteq.com Polteq 2014 E2E wil zeggen: End to End, van het ene uiterste einde naar het andere einde. E2E-processen lopen over

Nadere informatie

Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen

Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen Gerard Numan gerard.numan@polteq.com Polteq 2014 E2E wil zeggen: End to End, van het ene uiterste einde naar het andere einde. E2E-processen lopen over

Nadere informatie

Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen

Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen Gerard Numan gerard.numan@polteq.com Polteq 2014 E2E wil zeggen: End to End, van het ene uiterste einde naar het andere einde. E2E-processen lopen over

Nadere informatie

End-to-End Testen Acceptatietesten

End-to-End Testen Acceptatietesten End-to-End Testen Acceptatietesten Gerard Numan Polteq Test Services BV Agenda Krachtenveld V-model Hoe 2 1 Krachtenveld Techniek drijft de wereld Techniek overschrijdt alle grenzen Continue en parallelle

Nadere informatie

Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen

Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen Gerard Numan gerard.numan@polteq.com Polteq 2014 E2E wil zeggen: End to End, van het ene uiterste einde naar het andere einde. E2E-processen lopen over

Nadere informatie

Sjabloon testplan o.b.v. situationeel testen. <>

Sjabloon testplan o.b.v. situationeel testen. <<Organisatie>> Sjabloon testplan o.b.v. situationeel testen SYSQA B.V. Almere Datum : Status : Opgesteld door : Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 11 Over dit sjabloon Dit

Nadere informatie

Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen

Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen Gerard Numan gerard.numan@polteq.com Polteq 2014 E2E wil zeggen: End to End, van het ene uiterste einde naar het andere einde. E2E-processen lopen over

Nadere informatie

Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen

Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen Gerard Numan gerard.numan@polteq.com Polteq 2014 E2E wil zeggen: End to End, van het ene uiterste einde naar het andere einde. E2E-processen lopen over

Nadere informatie

Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen

Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen Gerard Numan gerard.numan@polteq.com Polteq 2014 E2E wil zeggen: End to End, van het ene uiterste einde naar het andere einde. E2E-processen lopen over

Nadere informatie

Regressietesten. De aanpak en aandachtspunten. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Regressietesten. De aanpak en aandachtspunten. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Regressietesten De aanpak en aandachtspunten Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 8 Inhoudsopgave 1 INLEIDING...3 1.1 ALGEMEEN...3 1.2 VERSIEBEHEER...3

Nadere informatie

Vrijgaveadvies. Project

Vrijgaveadvies. Project <naam project> Vrijgaveadvies Project SYSQA B.V. Almere Datum : 08-02-2013 Status : Versie : Opgesteld door : Organisatie Project Pagina 2 van 16 Inhoudsopgave 1 Management samenvatting...

Nadere informatie

TestNet voorjaarsevenement 2014 Managen van een KetenTest bij NS met hun TOPAAS toolsuite. Managen van een Ketentest bij NS met hun TOPAAS tool-suite

TestNet voorjaarsevenement 2014 Managen van een KetenTest bij NS met hun TOPAAS toolsuite. Managen van een Ketentest bij NS met hun TOPAAS tool-suite Managen van een Ketentest bij NS met hun TOPAAS tool-suite Bart Broekman mei 2014 Onderwerpen De (prachtige) TOPAAS tooling De (niet zo prachtige) project-situatie De (oh zo mooie) dingen die we ermee

Nadere informatie

EISEN AAN TESTPLANNEN

EISEN AAN TESTPLANNEN EISEN AAN TESTPLANNEN Auteur : Datum : Versie :.. Status :.. Datum overdracht : Overgedragen aan : Inhoudsopgave 1 Inleiding...

Nadere informatie

Martin van Leeuwen Happy Testing

Martin van Leeuwen Happy Testing Titel, samenvatting en biografie Samenvatting: Deze presentatie beschrijft een aantal test maatregelen die in een RUP nieuwbouw project zijn genomen, om ervoor te zorgen dat het testen aan het eind van

Nadere informatie

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties DKTP Informatie Technologie Veembroederhof 1 1019 HD Amsterdam Telefoon 020 427 52 21 Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties Voor de meeste projectgroepen die software ontwikkelen vormt

Nadere informatie

Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen

Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen Gerard Numan gerard.numan@polteq.com Polteq 2014 E2E wil zeggen: End to End, van het ene uiterste einde naar het andere einde. E2E-processen lopen over

Nadere informatie

Presentatie 06-03-2008 Gestructureerd en geautomatiseerd testen Ad Driessens en Gerben Mondeel

Presentatie 06-03-2008 Gestructureerd en geautomatiseerd testen Ad Driessens en Gerben Mondeel Presentatie 06-03-2008 Gestructureerd en geautomatiseerd testen Ad Driessens en Gerben Mondeel Doelstelling Introductie Practis en Producten Project bij Achmea Testaanpak Concrete toepassing van Rational

Nadere informatie

Voorbeeldexamen. Testen Foundation. Editie maart 2012

Voorbeeldexamen. Testen Foundation. Editie maart 2012 Voorbeeldexamen Testen Foundation Editie maart 2012 Copyright 2012 EXIN All rights reserved. No part of this publication may be published, reproduced, copied or stored in a data processing system or circulated

Nadere informatie

TESTEN VOLGENS TMAP, EEN KORTE INTRODUCTIE. 1. Inleiding. 2. TMap methode. Kwaliteit zonder gestructureerd testen is toeval.

TESTEN VOLGENS TMAP, EEN KORTE INTRODUCTIE. 1. Inleiding. 2. TMap methode. Kwaliteit zonder gestructureerd testen is toeval. TESTEN VOLGENS TMAP, EEN KORTE INTRODUCTIE Kwaliteit zonder gestructureerd testen is toeval Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. De TMap methode 3. De fase Planning & Beheer 4. De fase testspecificatie 5. De

Nadere informatie

Procesvisie op Maat. Op basis van het Master Test Plan wordt een gedetailleerd testplan voor elke fase opgesteld.

Procesvisie op Maat. Op basis van het Master Test Plan wordt een gedetailleerd testplan voor elke fase opgesteld. 1. 1.1. Inleiding Doel In de discipline vindt de validatie van datgene wat binnen het project is gerealiseerd plaats. Dit bestrijkt het gebied van unittest tot en met acceptatie door gebruikers en beheerorganisatie.

Nadere informatie

Testen. Presentatie. Open-i Software Services BV, Maarssen Datum : 06-07-2013 Versie : 1.2

Testen. Presentatie. Open-i Software Services BV, Maarssen Datum : 06-07-2013 Versie : 1.2 Testen Presentatie Open-i Software Services BV, Maarssen Datum : 06-07-2013 Versie : 1.2 Algemeen Tegenwoordig behoeft het belang van testen nauwelijks nog te worden uitgelegd. Binnen organisaties speelt

Nadere informatie

TestFrame. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

TestFrame. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. TestFrame Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 13 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 2 TESTFRAME... 4 2.1 TESTFRAME ALS

Nadere informatie

Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen

Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen Praktijkgerichte aanpak voor End to End (E2E) testen Gerard Numan gerard.numan@polteq.com Polteq 2014 E2E wil zeggen: End to End, van het ene uiterste einde naar het andere einde. E2E-processen lopen over

Nadere informatie

Een duivelse samenwerking (Projectmanagement vs. Testmanagement) Albrie Beemer & Erik Bits 18 april 2012

Een duivelse samenwerking (Projectmanagement vs. Testmanagement) Albrie Beemer & Erik Bits 18 april 2012 Een duivelse samenwerking (Projectmanagement vs. Testmanagement) Albrie Beemer & Erik Bits 18 april 2012 Het duivelsvierkant Agenda Introductie 19.00u 19.10u Klassiek Projectmanagement: Prince 2 Testmanagement:

Nadere informatie

Van Risicoanalyse tot Teststrategie

Van Risicoanalyse tot Teststrategie Van Risicoanalyse tot Teststrategie Cees Dulfer, Sr. Testconsultant Rabobank Nederland TestNet, 2 november 2005 1/28 TestNet, 2 november 2005 2/28 Agenda Historie Testproces en positionering Product Risico

Nadere informatie

Mastertestplan <> <>

Mastertestplan <<Naam project>> <<Organisatie>> Mastertestplan SYSQA B.V. Almere Datum : Status : Opgesteld door : Organisatie Pagina 2 van 17 Inhoudsopgave 1 Management

Nadere informatie

Bijlage 14 voor de Europees openbare aanbesteding van. Datamigratie. Dienst Uitvoering Onderwijs. Beschrijving Transitieplan

Bijlage 14 voor de Europees openbare aanbesteding van. Datamigratie. Dienst Uitvoering Onderwijs. Beschrijving Transitieplan Bijlage 14 voor de Europees openbare aanbesteding van Datamigratie Dienst Uitvoering Onderwijs Beschrijving Transitieplan Aanbestedingsnummer: EURAAN-GS-13-282 Inhoudsopgave 1 INLEIDING...3 1.1 DOEL VAN

Nadere informatie

Testen+ Testaanpak Sogeti testteam bij de Friesland Bank. Versie: 13 februari 2012 André Louwes / Arjan van der Haar

Testen+ Testaanpak Sogeti testteam bij de Friesland Bank. Versie: 13 februari 2012 André Louwes / Arjan van der Haar Testen+ Testaanpak Sogeti testteam bij de Friesland Bank Versie: 13 februari 2012 André Louwes / Arjan van der Haar Testen+ Voorstellen André Louwes Senior Testmanager (Sogeti) Manager testline (Friesland

Nadere informatie

Testen bij DWH-projecten

Testen bij DWH-projecten Testen bij DWH-projecten Snelheid, Kwaliteit, Flexibiliteit onder úw regie Armando Dörsek, Software Control 18-09-2007 Wat gaat u horen? Testen van DW/BI > Structureren & Plannen Project- en teamstructuur

Nadere informatie

Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302

Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302 Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302 Doel Voorbereiden en opzetten van en bijbehorende projectorganisatie, alsmede leiding geven aan de uitvoering hiervan, binnen randvoorwaarden van kosten,

Nadere informatie

De tester als bruggenbouwer

De tester als bruggenbouwer De tester als bruggenbouwer Tim Koomen Testnet voorjaarsevenement 9 juni 2004 Agenda Bruggen Enkele bruggen toegelicht De bruggenbouwer Trends Sogeti Nederland B.V. Pagina 1 Bruggen Systeem Beheer Stuur

Nadere informatie

Ontwikkelaar ICT. Context. Doel

Ontwikkelaar ICT. Context. Doel Ontwikkelaar ICT Doel Ontwikkelen en ontwerpen van ICT-producten, binnen overeen te komen dan wel in een projectplan vastgelegde afspraken ten aanzien van tijd, budget en kwaliteit, opdat overeenkomstig

Nadere informatie

Wij testen..maar....wat test jij?

Wij testen..maar....wat test jij? Wij testen..maar....wat test jij? Wij testen maar wat test jij? Harm Pul, Busineslinemanager Functioneel Beheer TMAP dag 2015, 29 september 2015 Bussum 2 Herkent u dit? De gebruikers testen dit straks

Nadere informatie

Sjabloon testplan op basis van SYSQA -teststrategieaanpak. <>

Sjabloon testplan op basis van SYSQA -teststrategieaanpak. <<Organisatie>> Sjabloon testplan op basis van SYSQA -teststrategieaanpak SYSQA B.V. Almere Datum : Status : Opgesteld door : Organisatie Sjabloon detailtestplan op basis

Nadere informatie

Vernieuwing VMS ICT oplossing v0.1

Vernieuwing VMS ICT oplossing v0.1 Bijlage D: Projectplan Vernieuwing VMS ICT oplossing v0.1 Realisatie, Implementatie en overdracht aan beheer Inhoudsopgave 1 Projectdefinitie 3 1.1 Inleiding 3 1.2 Doelstelling 3 1.3 Reikwijdte 4 1.4 Randvoorwaarden,

Nadere informatie

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden STUDIEDAG Projectmatig werken in lokale overheden LEUVEN 27 oktober 2011 Projectmatig werken in de lokale sector Katlijn Perneel, Partner, ParFinis Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden 1 Inhoud

Nadere informatie

Subwerkgroep Methoden. Toelichting inhoud en voortgang tot nu toe

Subwerkgroep Methoden. Toelichting inhoud en voortgang tot nu toe SPIDER werkgroep Requirements Management Subwerkgroep Methoden Toelichting inhoud en voortgang tot nu toe donderdag 17 januari 2008 Frans van Veen Bert Dubbelman Robert van Lieshout Erwin Bolwidt Jan-Willem

Nadere informatie

Kwaliteit van testen. Onbeheersbaar of ongecontroleerd? thema

Kwaliteit van testen. Onbeheersbaar of ongecontroleerd? thema thema Kwaliteit van testen Onbeheersbaar of ongecontroleerd? Testtrajecten hebben de naam moeilijk planbaar en beheersbaar te zijn. Vraag aan tien willekeurige testmanagers naar de oorzaken die hieraan

Nadere informatie

van TESTmanagement naar testmanagement

van TESTmanagement naar testmanagement Ontwikkelingen in testmanagement: van TESTmanagement naar testmanagement Presenta9e TestNet Voorjaarsevenement 10 mei 2011 Peter Logman & Arno Dijkmans Agenda Wie zijn wij? TESTmanagement Sleutelmomenten

Nadere informatie

bedrijfsprocessen en vormt daarmee de kapstok voor de producten van andere disciplines. Het PAM is geen RUP concept.

bedrijfsprocessen en vormt daarmee de kapstok voor de producten van andere disciplines. Het PAM is geen RUP concept. 1. 1.1. Inleiding Doel De Requirementdiscipline richt zich op het vaststellen en vastleggen van de eisen en wensen die aan een oplossing worden gesteld: de requirements. Rollen De keyrol binnen deze discipline

Nadere informatie

Inlichtingenbureau Voortgangsrapportage April Realisatie van het Sectorloket-systeem

Inlichtingenbureau Voortgangsrapportage April Realisatie van het Sectorloket-systeem Inlichtingenbureau Voortgangsrapportage April 2004 Realisatie van het Sectorloket-systeem Opdrachtgever: stichting Inlichtingenbureau Status Versie Datum Definitief 1.0 27 april 2004 Inhoudsopgave Inhoudsopgave...

Nadere informatie

1,3 miljoen regels mission critical code omzetten naar C++, hoe test je dat?

1,3 miljoen regels mission critical code omzetten naar C++, hoe test je dat? 1,3 miljoen regels mission critical code omzetten naar C++, hoe test je dat? XXXXXX Najaarsevenement 2016 Jaap Kuilman 11 oktober 2016 Introductie Jaap Kuilman Testconsultant bij InTraffic Ervaring in

Nadere informatie

Planning & Control. Inleiding. Inhoudsopgave

Planning & Control. Inleiding. Inhoudsopgave Planning & Control Inleiding Planning & Control is de Engelse benaming voor coördinatie en afstemming. Het is gericht op interne plannings- en besturingsactiviteiten. Een heldere Planning & Control functie

Nadere informatie

Najaarsspecial Oktober 2013

Najaarsspecial Oktober 2013 Najaarsspecial Oktober 2013 Pagina 12 TESTEN IS GEEN KUNSTJE ; ADAPTIVITEIT MAAKT VAN TESTEN IN JOUW CONTEXT EEN KUNDE! Door Leo van der Aalst en Rik Marselis leo.vander.aalst@sogeti.nl rik.marselis@sogeti.nl

Nadere informatie

Product Risico Analyse

Product Risico Analyse Product Risico Analyse Jurian van de Laar TestNet Avond 9 oktober 2013 www.improveqs.nl (info@improveqs.nl) Versie 2.0 1 Herkenbaar? In ons testproces wordt product risico analyse toegepast Wij gebruiken

Nadere informatie

8-12-2015. Hoe test je een pen? Je kunt de presentatie na afloop van elke les downloaden. Ga naar : www.gelsing.info Kies voor de map Acceptatietesten

8-12-2015. Hoe test je een pen? Je kunt de presentatie na afloop van elke les downloaden. Ga naar : www.gelsing.info Kies voor de map Acceptatietesten Les 1 Docent: Marcel Gelsing Je kunt de presentatie na afloop van elke les downloaden. Ga naar : www.gelsing.info Kies voor de map Acceptatietesten Hoe test je een pen? 1 Bekijk eerst het filmpje over

Nadere informatie

Functieprofiel Functioneel Beheerder Functieprofiel titel Functiecode 00

Functieprofiel Functioneel Beheerder Functieprofiel titel Functiecode 00 Functieprofiel Functioneel Beheerder Functieprofiel titel Functiecode 00 Doel Zorgdragen voor adequaat beheer en onderhoud van systemen en applicaties, voor tijdige en effectieve ondersteuning van en kennisontwikkeling

Nadere informatie

Test Process Improvement Benchmark. SPIder Conferentie 23 september Wim van Uden

Test Process Improvement Benchmark. SPIder Conferentie 23 september Wim van Uden Test Process Improvement Benchmark SPIder Conferentie 23 september Wim van Uden Agenda Korte inleiding TPI -model TPI benchmark overall Vergelijking branches DO s& DON Ts Test Process Improvement Optimaliseren

Nadere informatie

Testplan IpMEDT3 project

Testplan IpMEDT3 project Testplan IpMEDT3 project Versie: 1.0 Groepsbegeleider: Bob Zadok Blok Groepsleden: Luuk Gortzak (s1062708) Jens Brokaar (s1066589) Ellis Stroet (s1066586)

Nadere informatie

Naam: Draaiboek decentrale implementatie PAUW en Tridion

Naam: Draaiboek decentrale implementatie PAUW en Tridion Programma Aanpak Universitaire Website (PAUW) Draaiboek decentrale implementatie PAUW en Tridion Inleiding In het kader van het Programma Aanpak Universitaire Website (PAUW) is afgesproken dat alle decentrale

Nadere informatie

Checklist testen Lopende zaken MijnOverheid. Versie 1.1

Checklist testen Lopende zaken MijnOverheid. Versie 1.1 Checklist testen Lopende zaken MijnOverheid Versie 1.1 Datum Status 01 oktober Definitief Definitief Checklist testen Lopende zaken MijnOverheid 01 oktober 2013 Colofon Projectnaam MijnOverheid Versienummer

Nadere informatie

Testaanpak: leidraad voor het kiezen van een testtechniek

Testaanpak: leidraad voor het kiezen van een testtechniek Testaanpak: leidraad voor het kiezen van een testtechniek SYSQA B.V. Almere Datum : 18 november 2012 Status : Definitief Opgesteld door : Organisatie: SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 Inleiding...

Nadere informatie

4.2 Inzichten in de behoeften en verwachtingen van de belanghebbenden. 4.3 Het toepassingsgebied van het milieumanagementsystee m vaststellen

4.2 Inzichten in de behoeften en verwachtingen van de belanghebbenden. 4.3 Het toepassingsgebied van het milieumanagementsystee m vaststellen 4 Context van de organisatie 4 Milieumanagementsysteemeisen 4.1 Inzicht in de organisatie en haar context 4.2 Inzichten in de behoeften en verwachtingen van de belanghebbenden 4.3 Het toepassingsgebied

Nadere informatie

Whitepaper Process Driven Requirements Testing

Whitepaper Process Driven Requirements Testing Whitepaper Process Driven Requirements Testing Inleiding Een acceptatietest is een door gebruikers uitgevoerde test met als doel het vaststellen of een oplossing (ICT en non-ict) voldoet aan de requirements

Nadere informatie

De brug tussen PRINCE2 en TMap

De brug tussen PRINCE2 en TMap De brug tussen PRINCE2 en TMap Rob Baarda Testnet, Nieuwegein 9 juni 2004 Sogeti Nederland B.V. Pagina 1 Agenda PRINCE2 kort TMap in PRINCE2 Tips Globale typering PRINCE2 Onder besturing van Board Op basis

Nadere informatie

Het plan van aanpak, een hele klus

Het plan van aanpak, een hele klus Het plan van aanpak, een hele klus door Wim - 02-02-2011 http://www.itpedia.nl/2011/02/02/het-plan-van-aanpak-een-hele-klus/ Hoe groot of hoe klein maak je een plan van aanpak? Welke onderdelen neem je

Nadere informatie

Medewerker administratieve processen en systemen

Medewerker administratieve processen en systemen processen en systemen Doel Voorbereiden, analyseren, ontwerpen, ontwikkelen, beheren en evalueren van procedures en inrichting van het administratieve proces en interne controles, rekening houdend met

Nadere informatie

Proactief en voorspellend beheer Beheer kan effi ciënter en met hogere kwaliteit

Proactief en voorspellend beheer Beheer kan effi ciënter en met hogere kwaliteit Proactief en voorspellend beheer Beheer kan effi ciënter en met hogere kwaliteit Beheer kan efficiënter en met hogere kwaliteit Leveranciers van beheertools en organisaties die IT-beheer uitvoeren prijzen

Nadere informatie

Testplan

Testplan <NAAM INFORMATIESYSTEEM/PROJECT> Testplan é 2000 Pag. 1 Inhoud 1. DOCUMENTGEGEVENS... 4 1.1 WIJZIGINGSHISTORIE... 4 1.2 DISTRIBUTIE... 4 1.3 OPENSTAANDE PUNTEN... 4 1.4 ACCORDERING... 4 1.5 WIJZIGINGSPROCEDURE...

Nadere informatie

Functieprofiel Projectleider Functieprofiel titel Functiecode 00

Functieprofiel Projectleider Functieprofiel titel Functiecode 00 1 Functieprofiel Projectleider Functieprofiel titel Functiecode 00 Doel Voorbereiden en opzetten van projecten en bijbehorende projectorganisatie, alsmede leiding geven aan de uitvoering hiervan, binnen

Nadere informatie

Productrisicoanalyse in de praktijk

Productrisicoanalyse in de praktijk Productrisicoanalyse in de praktijk Kees Blokland Polteq IT Services BV Agenda Intro Voorbereiding Aandachtspunten voorbereiding Bijeenkomst risicoanalyse Aandachtspunten bijeenkomst risicoanalyse Bepaling

Nadere informatie

Technisch projectmedewerker

Technisch projectmedewerker Technisch projectmedewerker Doel Bijdragen aan de uitvoering van projecten vanuit de eigen discipline, uitgaande van een projectplan en onder verantwoordelijkheid van een Projectmanager/ -leider, zodanig

Nadere informatie

Sjabloon detailtestplan. <>

Sjabloon detailtestplan. <<Organisatie>> Sjabloon detailtestplan SYSQA B.V. Almere Datum : Status : Opgesteld door : Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 18 Inhoudsopgave 1 Managementsamenvatting...

Nadere informatie

Werkwijze Verbetering & Vernieuwing (V&V)

Werkwijze Verbetering & Vernieuwing (V&V) Werkwijze Verbetering & Vernieuwing (V&V) Inhoudsopgave Nut en Noodzaak Eerste resultaten Afgestemde werkwijze Wijze van terugkoppeling aan directie 2 Vernieuwing & Verbetering: noodzaak en onderscheid

Nadere informatie

TARGET2 nieuwsbrief. Inhoud. De TARGET2 nieuwsbrief. Projectplanning TARGET2

TARGET2 nieuwsbrief. Inhoud. De TARGET2 nieuwsbrief. Projectplanning TARGET2 TARGET2 nieuwsbrief Informatie over de migratie van TOP naar TARGET2 januari 2006, nr 2 Inhoud De TARGET2 nieuwsbrief Projectplanning TARGET2 1 1 Migratie naar TARGET2 Het testprogramma 3 3 De meest recente

Nadere informatie

Testomgevingen beheer

Testomgevingen beheer Testomgevingen beheer Testen brengt het verwachte resultaat en de huidige toestand bij elkaar. Het geeft aanknopingspunten om de planning te maken, het product te verbeteren en om zorgen bij belanghebbenden

Nadere informatie

Instituut Broers. Plan van Aanpak. Zubin Mathoera & Tomas Berends. Zubin Mathoera Tomas Berends Maarten van Mensvoort Tim van Berkel

Instituut Broers. Plan van Aanpak. Zubin Mathoera & Tomas Berends. Zubin Mathoera Tomas Berends Maarten van Mensvoort Tim van Berkel Instituut Broers Plan van Aanpak Zubin Mathoera & Tomas Berends Zubin Mathoera Tomas Berends Maarten van Mensvoort Tim van Berkel 00-00-0000 VOORWOORD Dit plan van aanpak hebben wij volgens het boek van

Nadere informatie

PROJECT INITIATION DOCUMENT

PROJECT INITIATION DOCUMENT PROJECT INITIATION DOCUMENT Versie: Datum: x.x dd-mm-jj DOCUMENTATIE Versie Naam opdrachtgever Naam opsteller Datum: dd-mm-jj Voor akkoord: Datum:. INHOUDSOPGAVE 1. Managementsamenvatting

Nadere informatie

Plan van aanpak voorbeeld. Zo kan je een plan van aanpak maken. 1. Inleiding Plan van Aanpak. 1.1 Doel plan van aanpak project

Plan van aanpak voorbeeld. Zo kan je een plan van aanpak maken. 1. Inleiding Plan van Aanpak. 1.1 Doel plan van aanpak project Plan van aanpak voorbeeld door Wim Hoogenraad - 02-02-2011 https://www.itpedia.nl/2011/02/02/het-plan-van-aanpak-een-hele-klus/ Hoe groot of hoe klein moet je een plan van aanpak maken? Welke onderdelen

Nadere informatie

NGI-Noord. Mei 2007. Tim Koomen Leo van der Aalst Michiel Vroon

NGI-Noord. Mei 2007. Tim Koomen Leo van der Aalst Michiel Vroon NGI-Noord Mei 2007 Tim Koomen Leo van der Aalst Michiel Vroon TMap of TMap Next? TMap = methode TMap Next = boektitel TMap Next = externe communicatie. Waarom? Actualisering van de methode Testen integraal

Nadere informatie

Informatiemanager. Doel. Context

Informatiemanager. Doel. Context Informatiemanager Doel Ontwikkelen, in stand houden, evalueren, aanpassen en regisseren van het informatiemanagement, de digitale informatievoorziening en de ICT-facilitering van de instelling en/of de

Nadere informatie

Review op uitgevoerde risico-inventarisatie implementatie resultaatgerichte bekostiging

Review op uitgevoerde risico-inventarisatie implementatie resultaatgerichte bekostiging Review op uitgevoerde risico-inventarisatie implementatie resultaatgerichte bekostiging mr. drs. E.P.J. de Boer Rotterdam, Aanleiding en opzet van de review In opdracht van de GR Jeugdhulp Rijnmond is

Nadere informatie

TMap NEXT Test Engineer

TMap NEXT Test Engineer Voorbeeldexamen TMap NEXT Test Engineer Editie juli 2011 Copyright 2011 EXIN All rights reserved. No part of this publication may be published, reproduced, copied or stored in a data processing system

Nadere informatie

Plan van Aanpak Pilot

Plan van Aanpak Pilot Plan van Aanpak Pilot DBK-applicaties Beproeven compatibiliteit DBK-applicaties op innovatieplatform voor de Veiligheidsregio s Status : concept Versienummer : V0.2 Datum : Augustus 2012 Blad : 2 / 6 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1987-1988 Rijksbegroting voor het jaar 1988 20 200 Hoofdstuk X Ministerie van Defensie Nr. 34 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Testrapport Kiezen op Afstand Backup en Recoverytest Stembus

Testrapport Kiezen op Afstand Backup en Recoverytest Stembus Testrapport Backup en Recoverytest Stembus Dit document heefi 9 pagina 's Testrapport backup en recoverytest stembus vo.2 Document historie Versie Datum Bijzonderheden Autorisatie 0.1 03-10-2006 Opzet

Nadere informatie

TMap NEXT Test Engineer

TMap NEXT Test Engineer Voorbeeldexamen TMap NEXT Test Engineer Editie juni 2013 Copyright 2013 EXIN All rights reserved. No part of this publication may be published, reproduced, copied or stored in a data processing system

Nadere informatie

ISACA round-table 7 december 2009 Rik Marselis

ISACA round-table 7 december 2009 Rik Marselis ISACA round-table 7 december 2009 Rik Marselis Senior Testconsultant bij Sogeti Penningmeester van BNTQB, de member board voor België en Nederland van de International Software Testing Qualifications Board

Nadere informatie

Verschillen in QA aanpak tussen ERP projecten en niet-erp projecten

Verschillen in QA aanpak tussen ERP projecten en niet-erp projecten Verschillen in QA aanpak tussen ERP projecten en niet-erp projecten SYSQA B.V. Almere Datum : 06 mei 2013 Status : definitief Versie : 2.0 Opgesteld door : Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 5 Overzicht

Nadere informatie

Checklist risicofactoren IT-projecten

Checklist risicofactoren IT-projecten Organisatie SYSQA B.V. Pagina 1 van 5 Checklist risicofactoren IT-projecten In onderstaande checklists zijn de factoren die het slagen van een project beïnvloeden opgenomen. Projectomvang Hoe groot is

Nadere informatie

Uitstroom + Crebonummer Applicatie- en mediaontwikkelaar; Crebonummer 25187 Niveau Niveau 4

Uitstroom + Crebonummer Applicatie- en mediaontwikkelaar; Crebonummer 25187 Niveau Niveau 4 VOORBLAD FORMAT BLAUWDRUK VAN DE OPLEIDING Algemene informatie Blauwdruk Ontwerper: Isolde Kolkhuis Tanke Ontwerpdatum: 23 september 2015 Versie: 03 Domein: Informatie- en communicatietechnologie Kwalificatiedossier:

Nadere informatie

Van requirements naar teststrategie

Van requirements naar teststrategie Van requirements naar teststrategie Testnet 7 januari 009 Ruud Harreman Appie Pries Waarom dit onderwerp? Leveranciersperspectief Bestaande testmethodes geven weinig aanknopingspunten hoe requirements

Nadere informatie

Examen TMPA Test Management Approach (TMap) Professional Advanced

Examen TMPA Test Management Approach (TMap) Professional Advanced Examen TMPA Test Management Approach (TMap) Professional Advanced Publicatiedatum Startdatum 6 juni 2003 1 mei 2003 Doelgroep De module is bestemd voor (beginnende) professionele testers met een ½ tot

Nadere informatie

REFERENTIE BIJLAGE 1 PRA-FORMULIER BIJLAGE 2 INTERACTIE MATRIX (VOORBEREIDING PRA

REFERENTIE BIJLAGE 1 PRA-FORMULIER BIJLAGE 2 INTERACTIE MATRIX (VOORBEREIDING PRA Werkinstructie : HSEW Blz. : 1 van 8 INDEX 1 SCOPE 2 DOEL 3 PROCEDURE 3.1 Inleiding: 3.2 Voorwaarden: 3.3 Organisatie: 3.4 Werkwijze 3.4.1 PRA-1 3.4.2 PRA-2 3.4.3 Toll-gate 4 UITKOMST 5 RAPPORTAGE 6 REFERENTIE

Nadere informatie

Testrisicoanalyse. Introductie

Testrisicoanalyse. Introductie 7 Testrisicoanalyse 7.1 Introductie Veel testtrajecten zijn tegenwoordig gebaseerd op risico s. Bij risicogebaseerd testen (RBT) bepaalt het risico dat de organisatie loopt als het systeem in gebruik wordt

Nadere informatie

Agile Testen in de praktijk

Agile Testen in de praktijk 1 Agenda 2 Agile Testen in de praktijk Summerschool 13 Juli 2011 Introductie Agile de context van agile Testen2.0 de tester in een agile project Waarden en principes DoD, PRA en MTP Testen3.0 in een agile

Nadere informatie

Testen = Monitoren. Hoe de werkzaamheden van de boodschapper van de koning gaan veranderen. Datum: 30 April 2015

Testen = Monitoren. Hoe de werkzaamheden van de boodschapper van de koning gaan veranderen. Datum: 30 April 2015 Testen = Monitoren Hoe de werkzaamheden van de boodschapper van de koning gaan veranderen. Spreker: Ide Koops Datum: 30 April 2015 1 2 Agenda Testrapportages in het verleden Impact nieuwe ontwikkelingen

Nadere informatie

TESTAUTOMATISERING IN EEN ETL-OMGEVING

TESTAUTOMATISERING IN EEN ETL-OMGEVING Pagina 21 TESTAUTOMATISERING IN EEN ETL-OMGEVING Door John Kronenberg John.Kronenberg@bartosz.nl @johnkronenberg Edward Crain Edward.crain@divetro.nl Welke groeifasen werden doorlopen in testautomatisering

Nadere informatie

Tips & Tricks: Tip van de maand januari 2009

Tips & Tricks: Tip van de maand januari 2009 Tips & Tricks: Tip van de maand januari 2009 Project Management met Teamcenter 2007 Door: Ramon van Raak Beheert u complexe projecten dan weet u als geen ander dat de projectvoorbereiding de basis legt

Nadere informatie

Projectmanagement De rol van een stuurgroep

Projectmanagement De rol van een stuurgroep Projectmanagement De rol van een stuurgroep Inleiding Projecten worden veelal gekenmerkt door een relatief standaard projectstructuur van een stuurgroep, projectgroep en enkele werkgroepen. De stuurgroep

Nadere informatie

Project Fasering Documentatie Applicatie Ontwikkelaar

Project Fasering Documentatie Applicatie Ontwikkelaar Project Fasering Documentatie Applicatie Ontwikkelaar Auteurs: Erik Seldenthuis Aminah Balfaqih Datum: 31 Januari 2011 Kerntaak 1 Ontwerpen van applicaties De volgordelijke plaats van de documenten binnen

Nadere informatie

De nieuwe ISO norm 2015 Wat nu?!

De nieuwe ISO norm 2015 Wat nu?! De nieuwe ISO norm 2015 Wat nu?! Stichting QualityMasters Nieuwland Parc 157 3351 LJ Papendrecht 078-3030060 info@qualitymasters.com www.qualitymasters.com 02-2015 Inhoud Inleiding pagina 3 Van Oud naar

Nadere informatie

Functieprofiel Ondersteuner ICT Functieprofiel titel Functiecode 00

Functieprofiel Ondersteuner ICT Functieprofiel titel Functiecode 00 1 Functieprofiel Ondersteuner ICT Functieprofiel titel Functiecode 00 Doel Registreren en (laten) oplossen van vragen en storingen van ICTgebruikers binnen de richtlijnen van de afdeling, teneinde bij

Nadere informatie

Organisatie SYSQA B.V. Pagina 1 van 6 Titel Overzicht Versie 1.0 Onderwerp Overzicht blackbox testtechnieken Datum 15 februari 1996

Organisatie SYSQA B.V. Pagina 1 van 6 Titel Overzicht Versie 1.0 Onderwerp Overzicht blackbox testtechnieken Datum 15 februari 1996 Organisatie SYSQA B.V. Pagina 1 van 6 Black-Box Test Technieken Er zijn een aantal test specificatie technieken, verder testtechnieken genoemd, die bruikbaar zijn binnen het black-box acceptatietesten.

Nadere informatie

Projectmatig betekent: op de wijze van een project. Je moet dus eerst weten wat een project is. Een eenvoudige definitie van project is:

Projectmatig betekent: op de wijze van een project. Je moet dus eerst weten wat een project is. Een eenvoudige definitie van project is: Projectmatig werken Inhoudsopgave Projectmatig werken vs. niet-projectmatig werken... 1 Projectmatig werken... 1 Niet projectmatig werken... 2 Waarom projectmatig werken?... 2 Hoe herken je wanneer projectmatig

Nadere informatie

UWV Testservice. Resultaatgerichte invoering van een adaptief procesmodel

UWV Testservice. Resultaatgerichte invoering van een adaptief procesmodel UWV Testservice Resultaatgerichte invoering van een adaptief procesmodel Rob Passage Karin Boons UWV Gegevensdiensten Sogeti Software Control Agenda 11e SPIder conferentie, 29 september 2008 De werkende

Nadere informatie

Rapport Richtlijn gebruik productiegegevens

Rapport Richtlijn gebruik productiegegevens Rapport Richtlijn gebruik productiegegevens Documenthistorie Datum en versienummer Auteur Opmerking Versie 1.0, 20 december 2005 M. van der Werff, B. de Wit Ter vaststelling door DPB Goedkeuring Datum

Nadere informatie

Proces afspraken na implementatie WaaS

Proces afspraken na implementatie WaaS Proces afspraken na implementatie WaaS versie: 1.0 datum: April 2013 auteur: Beheer en Implementatie BNL Versiebeheer Versie Datum Status Auteurs Opmerkingen 1.0 18-4-2013 Definitief Pascal Navarro en

Nadere informatie

ISTQB Foundation level. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

ISTQB Foundation level. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. ISTQB Foundation level Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 10 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3

Nadere informatie

Inhoud Deel een Het ontwikkeltraject 1 2 3

Inhoud Deel een Het ontwikkeltraject 1 2 3 5 Inhoud Inleiding 11 Deel een Het ontwikkeltraject 13 1 Werken binnen organisaties 15 1.1 Non-profit-organisatie 15 1.2 Profit-organisatie 16 1.3 Doelen 16 1.4 Rechtsvormen 16 Rechtspersoon 17 Persoonlijke

Nadere informatie