Inhoud. Over Rijnhuizen. Studenten Open Dag Rijnhuizen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inhoud. Over Rijnhuizen. Studenten Open Dag Rijnhuizen"

Transcriptie

1

2 Inhoud Inhoud Over Rijnhuizen Programma Studenten Open Dag Ontvangst Keuzemogelijkheden Toelichting op de te kiezen experimenten en groepen Plasmawand interactie: Pilot-PSI Plasmawand interactie: Magnum-PSI, een opstelling in opbouw Optiek voor Extreem Ultraviolet licht: onderzoek in de groep Physics of thin films & multilayers (TFM) Microgolfdiagnostiek voor ITER: Tokamak Physics Group Vrije-elektronenlaser en gebruikersfaciliteit: FELIX Moleculaire Dynamica moleculaire fysica met lasers De groep Elektronica en ICT Mechanische Techniek Het Fusie Informatie Centrum Over Rijnhuizen Het FOM-Instituut voor Plasmafysica Rijnhuizen in Nieuwegein is een van de onderzoeksinstituten van de Stichting voor Fundamenteel Onderzoek der Materie (FOM). Het instituut wordt meestal Rijnhuizen genoemd, naar het 17e-eeuwse kasteel en het omliggende landgoed waar het instituut sinds 1959 is gevestigd. Het onderzoek richt zich op plasma-, laser-, molecuul-, en dunne film- en oppervlaktefysica. Rijnhuizen is het zwaartepunt van het Nederlandse natuurkundig onderzoek aan kernfusie als energiebron en exploiteert de infraroodlaser FELIX/FELICE, een gerenommeerde, internationale onderzoeksfaciliteit. Verder ontwikkelt Rijnhuizen geavanceerde optische elementen voor gebruik in de computerchipindustrie. Het verbindende element in al het onderzoek van het instituut is het ontwikkelen van grootschalige instrumentatie en daar in internationaal verband onderzoeksprogramma s mee uitvoeren. Pagina van 10

3 Programma Studenten Open Dag De begintijd van de Studenten Open Dag voor de deelnemers van uw onderwijsinstelling en de precieze dagindeling is afhankelijk van hoeveel groepen studenten zich hebben aangemeld. U wordt hierover tijdig geïnformeerd. Ontvangst Na ontvangst met een kopje thee of koffie bestaat het programma voor de Studenten Open Dag op Rijnhuizen uit de volgende onderdelen: het bijwonen van een voordracht over onze onderzoeksgebieden een bezoek aan drie experimenten en/of groepen een bezoek aan het Fusie Informatie Centrum een lunch U kunt op het aanmeldingsformulier uw voorkeur aangeven voor de experimenten en/of groepen die u wilt bezoeken. Wij proberen bij het opstellen van het programma zoveel mogelijk rekening te houden met uw voorkeur, maar kunnen niet garanderen dat we aan alle wensen kunnen voldoen. Elk programma van de Open Dag opent met een lezing en eindigt in het Fusie Informatie Centrum (zie pagina 10). Keuzemogelijkheden U kunt een keuze maken uit de hier onderstaande experimenten en/of groepen. Kiest u maximaal drie onderdelen. Op de volgende pagina s vindt u een toelichting op deze onderdelen. 1. Plasma-wand interactie: Pilot-PSI 2. Plasma-wand interactie: Magnum-PSI 3. Optiek voor Extreem Ultraviolet licht: Physics of thin films & multilayers (TFM) 4. Microgolfdiagnostiek voor ITER: Tokamak Physics Group 5. Vrije-elektronenlaser en gebruikersfaciliteit: FELIX 6. Moleculaire fysica met lasers: Moleculaire Dynamica 7. Elektronica en ICT, onderverdeeld in de afdelingen: 7.1 Elektronica 7.2 Vermogenselektronica 7.3 ICT: Beheer en Data Acquisitie & Control 8. Mechanische techniek, onderverdeeld in: 8.1 Tekenkamer 8.2 Fijnmechanische techniek 8.3 Vacuümsoldeergroep Pagina van 10

4 Toelichting op de te kiezen experimenten en groepen 1. Plasmawand interactie: Pilot-PSI In toekomstige kernfusie-elektriciteitscentrales wordt een heet geïoniseerd gas (een plasma) gemaakt om atoomkernen met elkaar te laten samensmelten. De benodigde temperatuur is zo hoog (150 miljoen C), dat het plasma met behulp van een magneetveld opgesloten moet worden, omdat het anders de wand van het reactorvat kan beschadigen. De magnetische opsluiting zorgt ervoor dat het plasma op een gecontroleerde manier wordt afgevoerd naar een speciaal gedeelte van het reactorvat (de afvoer). Hierbij is het plasma al flink afgekoeld tot enkele tienduizenden graden, maar de grote hoeveelheid deeltjes die hier op de wand terechtkomt, zorgt toch nog voor een extreme wandbelasting. Wisselwerking tussen plasma s en oppervlakken treedt niet alleen op in een fusiereactor, maar bijvoorbeeld ook in veel industriële processen en bijvoorbeeld bij de terugkeer van een space shuttle in de atmosfeer. Voor al deze situaties is het van belang te weten hoe een plasma reageert op een materiaaloppervlak. Om deze processen te bestuderen hebben we een opstelling nodig, waarmee we plasma-wand interactie onder extreme omstandigheden kunnen onderzoeken. In het experiment Pilot-PSI maken we een intense plasmabundel, waarmee we een oppervlak beschieten met een warmtebelasting van meer dan 10 MW per m 2. Met dit experiment is het mogelijk om voor een aantal seconden plasma s te maken die even intens zijn als die in de afvoer van een fusiereactor. Pilot-PSI is een voorloper van het grotere experiment Magnum-PSI, waarmee we even intense en veel grotere plasma s kunnen maken dan in Pilot-PSI. De kennis die nu wordt opgedaan in Pilot- PSI wordt gebruikt voor het ontwerp en het onderzoeksprogramma van Magnum-PSI. Het uiteindelijke doel van deze experimenten is om de situatie in een grote fusiereactor in een klein en hanteerbaar experiment na te doen, om zo wetenschappelijke en technische ideeën gemakkelijker te kunnen testen. Dat moet leiden tot een beter inzicht in plasmawand interactie en tot ideeën en adviezen voor de verdere ontwikkeling van fusie-reactoren. Pilot-PSI met een waterstofplasma 2. Plasmawand interactie: Magnum-PSI, een opstelling in opbouw Op het FOM-Instituut "Rijnhuizen" is onlangs de nieuwe opstelling Magnum-PSI opgebouwd. Het doel is het bestuderen van de wisselwerking tussen plasma s en de wanden van toekomstige kernfusiecentrales. In Magnum-PSI kan het contact tussen een fusieplasma en de wandtegels in een fusiecentrale op een zeer realistische manier worden nagebootst; nog veel realistischer dan in zijn voorganger Pilot-PSI. Zo zal het oppervlak van de plasmabundel 20 keer zo groot zijn. De experimenten worden uitgevoerd in een vacuümopstelling bij lage druk. Een supergeleidende magneet van 2.5 meter lang en met een binnendiameter van 1.3 meter is in zijn geheel om de vacuümopstelling geplaatst. Het magneetveld van deze magneet leidt het plasma naar het gebied waar de wisselwerking met de wand van een trefplaat plaatsvindt. De supergeleiding van de magneet zorgt er voor dat er langdurende experimenten gedaan kunnen worden (duur: meerdere uren tot een dag). In een aparte analysekamer, vastgekoppeld aan de opstelling, kunnen de trefplaten na wisselwerking met het plasma worden geanalyseerd. Met deze nieuwe opstelling kunnen we veel leren over mogelijke beschadigingen aan de wanden van kernfusiecentrales en hoe dit voorkomen kan worden. Pagina van 10

5 De bouw van de Magnum-PSI opstelling is onlangs afgerond. Op dit moment zijn de testmetingen in volle gang. Een bezoek aan de opstelling laat mooi zien welke technische aspecten een rol spelen bij het opzetten van een dergelijk groot experiment. De vacuümopstelling is 14 meter lang en heeft een gemiddelde diameter van 60 cm. De opstelling wordt leeggepompt door drie grote pompen met ieder een zuigvermogen van m3/h. Aan weerszijden van de opstelling bevinden zich ijzeren muren van 5 cm dik en 3 m hoog; De Magnum-PSI opstelling deze muren schermen de omgeving af van de hoge magneetvelden die bij dit experiment worden gemaakt. Vanuit de Magnum controlekamer wordt het experiment bestuurd en worden de verzamelde data bestudeerd en geanalyseerd. 3. Optiek voor Extreem Ultraviolet licht: onderzoek in de groep Physics of thin films & multilayers (TFM) Bij de productie van computerchips wordt het patroon van een chip op een plak silicium afgebeeld. De grootte van de details die je kunt afbeelden wordt beperkt door de golflengte van het gebruikte licht. Om kleinere structuren te kunnen maken voor chipfabricage in de toekomst, moet dus licht met een kortere golflengte worden gebruikt. Op dit moment worden met een ultraviolette lichtbron (193 nanometer; 300 keer dunner dan een hoofdhaar), en een complex systeem van lenzen, afbeeldingen gemaakt van typisch 50 nm. Voor de nabije toekomst is men van plan over te schakelen op licht met een nog kleinere golflengte, namelijk maar 13,5 nanometer, het 'extreem ultraviolet' (EUV) golflengtegebied. Met deze golflengte is het in principe mogelijk om structuren te maken van maar 10 nm, zo dik als een DNA-molecuul! Voor de toepassing van 13,5 nm lithografie is nog heel wat werk nodig. Krachtige lichtbronnen en gevoelige optische componenten moeten Elektronenmicroscoopopname van een naast elkaar gebruikt kunnen worden, en juist daarom is het EUV golflengtegebied voor onderzoek en technologie heel aantrekkelijk. Licht multilaag, bestaande uit vijftig dubbellagen silicium en molybdeen van elk slechts 3 nanometer dikte. met een golflengte van 13,5 nm wordt namelijk volledig geabsorbeerd in elk denkbaar materiaal. Optische systemen die de structuren op een chip moeten afbeelden kunnen daarom niet uit lenzen bestaan. De oplossing wordt gevonden in het gebruik van reflecterende optieken, waarbij een reflecterende coating iets anders zal moeten zijn dan alleen een enkele Pagina van 10

6 laag. Voor deze golflengte wordt voor een enkele laag namelijk niet meer dan een paar procent van het licht gereflecteerd per spiegel, wat veel te weinig is voor praktische toepassing in de industrie. De afdeling nsi (nanolayer Surface and Interface Physics) doet binnen Rijnhuizen onderzoek aan de ontwikkeling van speciale multilaagspiegels die bestaan uit honderden afwisselende lagen, met diktes van enkele nanometers tot slechts tienden van nanometers. Het onderzoek brengt technologische uitdagingen met zich mee, zoals de eis van perfecte controle over de laagdikte. Zo is positieve interferentie te verkrijgen van alle afzonderlijke reflecties. Ook is er de noodzaak om bij het maken van grote spiegels de totale laagdikte te controleren met een nauwkeurigheid van beter dan 0,02 nanometer, veel minder dan een atoomdiameter! Dat het principe werkt, is inmiddels aangetoond in twee prototype lithografiemachines waaraan Rijnhuizen heeft meegewerkt. Er moet nog veel fundamenteel onderzoek worden gedaan aan de interne structuur en de oppervlakteverschijnselen die plaatsvinden tijdens het maken van de multilaagspiegels en bij jarenlang gebruik van de spiegels onder agressieve bedrijfsomstandigheden. Onderzoeksthema's zijn het goed begrijpen van de diffusieprocessen waardoor de lagen gaan mengen onder hoge bedrijfstemperaturen, en het ontwikkelen van speciale gestabiliseerde structuren om dit mengen te voorkomen. Verder is de levensduur van de spiegels momenteel sterk beperkt door direct contact met intense plasma'ss en chemische oppervlakteprocessen zoals oxidatie. Hiervoor moet dus ook een oplossing bedacht worden door beschermende lagen of processen uit te vinden. Voor al dit onderzoek staan op de afdeling nsi diverse opdampopstellingen waar deze bijzondere gelaagde structuren gemaakt kunnen worden. Ook is er analyse-apparatuur die krachtig genoeg is om de geproduceerde structuur tot op (sub)-atomaire schaal te kunnen onderzoeken. 4. Microgolfdiagnostiek voor ITER: Tokamak Physics Group In 2007 is de bouw van ITER, de internationale experimentele fusiereactor, begonnen. Een van de belangrijke technische uitdagingen van een fusiereactor is om het plasma op te sluiten bij een temperatuur van 150 miljoen graden. Bij zulke temperaturen kunnen de isolatie van het plasma en de stabiliteit van de plasmakolom verstoord worden door magnetische eilanden. De Tokamak Physics Group ontwikkelt de wetenschap en technologie voor de controle van magnetische eilanden. De eilanden kunnen worden gemeten en gestabiliseerd met behulp van microgolfstraling. De hoog vermogens microgolven worden in het plasma gedeponeerd met een beweegbare component, de launcher. Een nieuw geïntegreerd detectieen stabilisatiesysteem is ontwikkeld door FOM Rijnhuizen in nauwe samenwerking met de TU/Eindhoven. Het unieke van ITER, de tokamak die nu wordt gebouwd in dit ontwerp is dat de detectietak grotendeels dezelfde opstelling benut als waarmee de microgolfstraling voor verhitting Cadarche, Frankrijk. het plasma wordt in geschoten. Dit systeem heeft vorig jaar geleid tot de eerste real-time island-track-and-kill experimenten ter wereld op de tokamak TEXTOR. De groep is ook betrokken bij het ontwikkelen van een onderhoudsmethodologie voor belangrijke ITER onderdelen: de port plugs. Manipulatie van deze systemen gebeurt volledig telemetrisch (door een operator die op afstand een robotsysteem bedient). De gereedschappen en procedures hiervoor worden ontwikkeld en getest in een virtual reality omgeving. Pagina van 10

7 Bij de Tokamak Physics afdeling krijgt u video s en demo s te zien over MHD-modes en het controlesysteem zoals dat op TEXTOR is ingezet, de mechanische controle van een launcher. Verder wordt uitgelegd wat remote handling op ITER inhoudt, en hoe met behulp van virtual reality hele controlesystemen kunnen worden getest. Als onderzoekstaak voor ITER is de groep ook betrokken bij het ontwikkelen van een onderhoudsmethode voor belangrijke ITER onderdelen, de port plugs. Manipulatie van deze systemen gebeurt volledig met robots op afstand. De benodigde gereedschappen en procedures worden ontwikkeld met behulp van een virtual reality omgeving. 5. Vrije-elektronenlaser en gebruikersfaciliteit: FELIX Rijnhuizen beschikt over FELIX (Free Electron Laser for Infrared experiments), een zelfgebouwde, unieke laser die licht uitzendt met een instelbare golflengte tussen de 0,003 mm en 0,25 mm (zogenaamd ver-infrarood licht) met een piekvermogen van wel 100 Megawatt. De laser is geschikt voor heel uiteenlopend onderzoek, zoals naar goedkopere zonnecellen en de structuur van biologische moleculen. In de vrije-elektronenlaser FELIX wordt een intense elektronenbundel door een wisselend magneetveld gestuurd, waardoor licht gegenereerd wordt. Dit licht wordt versterkt in een optische trilholte. De golflengte kan continu worden aangepast door de elektronenenergie en/of de sterkte van het magneetveld te veranderen. Vrije-elektronenlasers zijn enorm. FELIX ligt in een tientallen meters lange bunker onder de grond (zie foto) en wordt op afstand bestuurd. Het laserlicht wordt met behulp van spiegels door vacuümbuizen naar de gebruikersruimten getransporteerd, waar de onderzoekers hun experimentele opstellingen opgebouwd hebben. Met FELIX kun je experimenten doen die nergens anders ter wereld kunnen worden uitgevoerd. Daarom komen jaarlijks tientallen onderzoekers uit binnen- en buitenland naar Nieuwegein om experimenten te doen met FELIX. Met FELICE (Free Electron Laser for Intra-Cavity Experiments) heeft de faciliteit een nieuwe bundellijn ter beschikking, die ontworpen is om experimenten binnen de trilholte van de laser uit te voeren. Hierdoor is het voor de experimenten beschikbare vermogen ten opzichte van FELIX met een factor 50 toegenomen. De opbouwfase is bijna afgesloten en er worden eerste experimenten met FELICE uitgevoerd. Een 3D tekening van de intracavity opstellingen met de resonator eronder is in de figuur te zien. Pagina van 10

8 6. Moleculaire Dynamica moleculaire fysica met lasers In de moleculaire dynamica groep worden moleculen in de gasfase onderzocht met behulp van lasers, in het bijzonder met de vrije-elektronenlaser FELIX. Door te onderzoeken welke lichtfrequenties ( kleuren ) wel en welke niet geabsorbeerd worden, krijgen we informatie over de opbouw van de moleculen. Het infrarode deel van het spectrum, waarin FELIX opereert, is hiervoor uitermate geschikt. In het algemeen is het begrijpen van de moleculaire structuur - d.w.z. de afstanden en krachten tussen de atomen waaruit de moleculen bestaan - de sleutel tot het begrijpen van de fysische en chemische eigenschappen. Moleculaire Dynamica onderzoekt verschillende soorten moleculen, met name de soorten die moeilijk met standaard IR absorptietechnieken te bestuderen zijn, zoals elektrisch geladen moleculen (ionen), metaal- en metaalcarbide clusters, zwak gebonden complexen van twee of meer moleculen/atomen, en grote flexibele biomoleculen zoals peptiden en eiwitten. We leggen ons met name toe op drie toepassingsgebieden: moleculaire systemen met astrofysische, biologische of katalytische relevantie. 7. De groep Elektronica en ICT De groep Elektronica en ICT (E&I) koopt, ontwerpt, bouwt en beheert de elektronica en ICT die de medewerkers en experimentele opstellingen binnen Rijnhuizen nodig hebben. E&I bestaat uit een aantal specialismen, die hieronder worden beschreven Elektronica Elektronici binnen E&I ontwerpen en bouwen analoge en digitale elektronische schakelingen voor experimenten. Onder de analoge elektronica vallen bijvoorbeeld versterkers, signaalbronnen en motorregelingen. Onder de digitale elektronica vallen onder andere VMEbus modules, Programmable Logic Devices (PLD) en Field Programmable Gate Arrays (FPGA) Vermogenselektronica Vermogenselektronici binnen E&I ontwerpen en bouwen o.a. installaties die hoge spanningen (tot 2 miljoen volt), hoge stromen of hoge vermogens kunnen schakelen, met - indien nodig - zeer snelle schakeltijden. Zo worden er systemen en voedingen van 10 A tot 100 ka en van 1 kilovolt tot 2 megavolt ontworpen en gebouwd. Pagina van 10

9 7.3 - ICT Beheer en Data Acquisitie & Control Helpdeskmedewerkers en systeembeheerders binnen E&I verzorgen aanschaf, installatie, testen en onderhoud van computer- en communicatieapparatuur, en beheren de centrale computers, het netwerk, de printers, de internetverbinding en de website van ons instituut, en ondersteunen de gebruikers. Software engineers binnen E&I verzorgen de technische automatisering: bouw en onderhoud van systemen voor experimentbesturing, de dataverzameling en de data opslag. Voor deze systemen wordt gebruik gemaakt van commerciële en zelfontwikkelde hardware, waarvoor meestal software op maat moet worden gemaakt in LabVIEW of C/C++ of Python. Tijdens de open dag wordt zo'n besturingssysteem gedemonstreerd. 8. Mechanische Techniek De groep Mechanische Techniek bestaat uit drie subgroepen: tekenkamer, fijnmechanische techniek en vacuümsoldeergroep. Samen zijn ze verantwoordelijk voor het complete traject van ontwerp tot fabricage van de vele mechanische producten voor het wetenschappelijk onderzoek bij de verschillende experimenten. Deze onderdelen variëren van klein en zeer kwetsbaar tot groot en massief, en omvatten o.a. ultra-hoogvacuüm systemen, spiegelsystemen voor microgolfbundels, gasafsluiters, maar ook complete opstellingen om moleculen op te sluiten en te bestuderen De tekenkamer Op de tekenkamer wordt al de apparatuur op mechanisch gebied ontworpen, geconstrueerd en gedetailleerd. De ontwerpsoftware die op deze afdeling gebruikt wordt is Catia V5, een geavanceerd 3D ontwerppakket. Voordeel van dit pakket is de mogelijkheid om van het ontwerp op een relatief eenvoudige manier 2D werktekeningen te genereren. Ook is er de mogelijkheid om de modellen door te rekenen op bijvoorbeeld sterkte en stijfheid. Nadat het ontwerp gereed is, wordt in overleg met de groep fijnmechanische techniek bekeken welke onderdelen in huis gemaakt kunnen worden en welke onderdelen het beste uitbesteed kunnen worden Fijnmechanische Techniek De groep fijnmechanische techniek is verantwoordelijk voor de fabricage van de onderdelen die nodig zijn voor het wetenschappelijk onderzoek. Fabricage gebeurt over het algemeen aan de hand van werktekeningen. Die worden aangeleverd door de tekenkamer. Ook kan er gewerkt worden met schetsen. Sinds een aantal jaren wordt er ook gebruik gemaakt van een CAD-CAM verbinding met de tekenkamer. Naast een aantal conventionele draai- en freesmachines heeft de groep ook de beschikking over een drietal CNC freesmachines, waaronder één machine die 5 assen simultaan kan bewerken en één CNC draaibank. FELICE spiegelhouder Pagina van 10

10 8.3 - De vacuümsoldeergroep Het gebruik van verschillende materialen en in ultrahoog vacuüm vereist hoogwaardige soldeertechnieken. Rijnhuizen heeft door de jaren heen een naam opgebouwd op het gebied van het vacuümsolderen. Naast de ruime expertise beschikt de afdeling over hoogwaardige apparatuur voor het soldeerwerk. Het Fusie Informatie Centrum In het Fusie Informatie Centrum vindt u informatie over het hoe en waarom van fusie-energie, over de status en vooruitgang van het onderzoek, demonstraties van plasma s, een model van ITER en een korte film over het fusieonderzoek. Kernfusie is het proces waarbij lichte atoomkernen samensmelten tot zwaardere. Het is de energiebron van de zon en de sterren, en daarmee is kernfusie de grootste energiebron van het heelal. Wetenschappers doen onderzoek om fusie als veilige en onuitputtelijke energiebron op aarde te gebruiken. Om de levensstandaard van de hele wereldbevolking aan het eind van deze eeuw op een westers niveau te brengen, is ongeveer vijf keer zo veel energie nodig als we nu gebruiken. Tegelijkertijd raken de huidige fossiele hoofdleveranciers uitgeput. De toenemende vraag naar energie roept om nieuwe manieren van energie opwekken. Eén daarvan is fusie. Fusie-energie biedt uitzicht op een schone, veilige, en duurzame energiebron. Sinds januari 2007 wordt in het Franse Cadarache door zeven internationale partners, waaronder de EU, gebouwd aan de internationale ITER reactor. Ontwerpers, technici en wetenschappers van FOM-Rijnhuizen werken mee aan het testen en ontwerpen van onderdelen voor ITER. Dit uitdagende wetenschappelijke en technologische project zal aantonen dat met fusie meer energie kan worden opgewekt dan de reactor zelf verbruikt. Een onderzoeker in het hart van de grootste experimentele fusiereactor ter wereld: Joint European Torus (JET), bij Oxford, Engeland. Pagina van 10

Programma Studenten Open Dag FOM-Instituut "Rijnhuizen"

Programma Studenten Open Dag FOM-Instituut Rijnhuizen Programma Studenten Open Dag FOM-Instituut "Rijnhuizen" donderdag 15 oktober 2009 Programma Studenten Open Dag FOM-Instituut "Rijnhuizen" donderdag 15 oktober 2009 Na de ontvangst met een kopje thee of

Nadere informatie

Studenten Open Dag DIFFER

Studenten Open Dag DIFFER FOM Instituut DIFFER Edisonbaan 14 3439 MN Nieuwegein Postbus 1207, 3430 BE Nieuwegein T 030 609 69 99 (Algemeen) T 030 609 67 49 (Secretariaat Open dagen) T 030 609 69 02 (Coördinator) F 030 609 12 04

Nadere informatie

OPEN DAG 2009. Welkom op de. Instituut voor Plasmafysica Rijnhuizen. Onderdeel van de landelijke oktober kennismaand

OPEN DAG 2009. Welkom op de. Instituut voor Plasmafysica Rijnhuizen. Onderdeel van de landelijke oktober kennismaand Welkom op de OPEN DAG 2009 Onderdeel van de landelijke oktober kennismaand Instituut voor Plasmafysica Rijnhuizen RIJNHUIZEN Edisonbaan 14 Nieuwegein Telefoon: 030-6096999 http://www.rijnhuizen.nl OPEN

Nadere informatie

UHV transport van multilaagspiegels M. Driessen en T. Tsarfati FOM-Instituut voor Plasma Fysica Rijnhuizen, Nieuwegein, Nederland

UHV transport van multilaagspiegels M. Driessen en T. Tsarfati FOM-Instituut voor Plasma Fysica Rijnhuizen, Nieuwegein, Nederland UHV transport van multilaagspiegels M. Driessen en T. Tsarfati FOM-Instituut voor Plasma Fysica Rijnhuizen, Nieuwegein, Nederland Op het FOM Instituut voor Plasmafysica Rijnhuizen is een UHV transportsysteem

Nadere informatie

Hoe staat het met Fusie?

Hoe staat het met Fusie? Hoe staat het met Fusie? Enkele aspecten in minder dan een uur! Nico van der Kleij Waarom Fusie? Wereld energieverbruik over 20 jr 45% meer Wereld voor 80% afh. van fossiel Duurzaam kan het gat niet opvullen

Nadere informatie

Gravitatiegolven & Technology Transfer

Gravitatiegolven & Technology Transfer Gravitatiegolven & Technology Transfer Nikhef onderzoekers spelen een leidende rol in het onderzoek naar gravitatiegolven. Deze minuscule rimpelingen in ruimte-tijd vereisen naast complexe data analyse

Nadere informatie

In deze eindtoets willen we met jullie samenvatten waar we het in het afgelopen kwartiel over gehad hebben:

In deze eindtoets willen we met jullie samenvatten waar we het in het afgelopen kwartiel over gehad hebben: Eindtoets 3DEX1: Fysica van nieuwe energie 21-1- 2014 van 9:00-12:00 Roger Jaspers & Adriana Creatore In deze eindtoets willen we met jullie samenvatten waar we het in het afgelopen kwartiel over gehad

Nadere informatie

FOM en industrie ontwikkelen multilaagsspiegels voor de chipindustrie; STW financierde de aanzet

FOM en industrie ontwikkelen multilaagsspiegels voor de chipindustrie; STW financierde de aanzet FOM en industrie ontwikkelen multilaagsspiegels voor de chipindustrie; STW financierde de aanzet Als je het goed doet, krijg je heel veel prachtige onderzoeksthema s Door het ogenschijnlijk rustige FOM-gebouw

Nadere informatie

High Field Magnet Laboratory (HFML) Martin van Breukelen

High Field Magnet Laboratory (HFML) Martin van Breukelen High Field Magnet Laboratory (HFML) Martin van Breukelen High Field Magnet Laboratory (HFML) Martin van Breukelen Science Campus Radboud Universiteit Faculteit NWI NMR FELIX faciliteit HFML NaNoLab Guest

Nadere informatie

De TRUMPF 3D laser systemen. Van applicatie ontwikkeling tot en met productie

De TRUMPF 3D laser systemen. Van applicatie ontwikkeling tot en met productie De TRUMPF 3D laser systemen STAP IN DE 3D WERELD VAN TRUMPF: Van applicatie ontwikkeling tot en met productie Met de TRUMPF TruLaser Robot en de TRUMPF TruLaser Cell bieden wij u op het gebied van lasersnijden

Nadere informatie

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie.

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. 2 Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos 3 Een duurzame samenleving staat hoog op de politieke en maatschappelijke agenda. Een wezenlijke

Nadere informatie

Kernfusie. Workshop handout. NLT module voor vwo

Kernfusie. Workshop handout. NLT module voor vwo Kernfusie Workshop handout NLT module voor vwo NLT3-v117 Kernfusie 1 1. 0. Inleiding Je werkt bij een gerenommeerd internationaal ontwerpbureau. Op een dag komt de president van de Verenigde Staten op

Nadere informatie

gaan. Er wordt hierbij veel warmte ontwikkeld die voor vervorming van de kristallen zorgt. Door deze vervorming wordt radiële dubbelbrekendheid in

gaan. Er wordt hierbij veel warmte ontwikkeld die voor vervorming van de kristallen zorgt. Door deze vervorming wordt radiële dubbelbrekendheid in Samenvatting Microscopen geven ons al eeuwen inzicht in biologische processen en maken het mogelijk om kleine structuren in vaste stoen te bekijken. Om nog kleinere structuren te kunnen bekijken zijn steeds

Nadere informatie

Eindtoets 3DEX0: Fysica van nieuwe energie 30-1- 2013 van 9:00-12:00

Eindtoets 3DEX0: Fysica van nieuwe energie 30-1- 2013 van 9:00-12:00 Eindtoets 3DEX0: Fysica van nieuwe energie 30-1- 2013 van 9:00-12:00 Roger Jaspers & Adriana Creatore In deze eindtoets willen we met jullie samenvatten waar we het in het afgelopen kwartiel over gehad

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/36998 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/36998 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/36998 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Dunnen, Angela den Title: Surface-structure dependencies in catalytic reactions

Nadere informatie

ASML heeft de sleutel tot snellere chips

ASML heeft de sleutel tot snellere chips ASML heeft de sleutel tot snellere chips door Tonie van Ringelestijn leestijd: 6 min Alle ogen in de chipindustrie zijn gericht op ASML. De nieuwe machines van het Veldhovense bedrijf zijn cruciaal om

Nadere informatie

PERFECTIE IN PRECISIE

PERFECTIE IN PRECISIE PERFECTIE IN PRECISIE INNOVATIEVE FIJNMECHANISCHE PRECISIEPRODUCTEN M MEMBER OF THE MADERN GROUP AJB IN VOGELVLUCHT ( sinds 1973 ) ( 20 werknemers ) ( AJB Rozenburg ) ( Lid van Madern Groep ) Conventionele

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting De spectroscopie en de chemie van interstellaire ijs analogen Het onderzoek dat in dit proefschrift wordt beschreven richt zich op laboratorium experimenten die astrochemische processen nabootsen onder

Nadere informatie

Eindronde Natuurkunde Olympiade 2015 theorietoets deel 1

Eindronde Natuurkunde Olympiade 2015 theorietoets deel 1 Eindronde Natuurkunde Olympiade 2015 theorietoets deel 1 Opgave 1 Botsend blokje (5p) Een blok met een massa van 10 kg glijdt over een glad oppervlak. Hoek D botst tegen een klein vastzittend blokje S

Nadere informatie

Coaxial Plasmonic Metamaterials for Visible Light M.A. van de Haar

Coaxial Plasmonic Metamaterials for Visible Light M.A. van de Haar Coaxial Plasmonic Metamaterials for Visible Light M.A. van de Haar Samenvatting Optische metamaterialen zijn kunstmatige materialen opgebouwd uit elementen die typisch kleiner zijn dan de golflengte van

Nadere informatie

Hoofdstuk 8. Samenvatting. 8.1 Sterren en sterrenhopen

Hoofdstuk 8. Samenvatting. 8.1 Sterren en sterrenhopen Hoofdstuk 8 Samenvatting Een verlaten strand en een onbewolkte lucht, zoals op de voorkant van dit proefschrift, zijn ideaal om te genieten van de sterren: overdag van de Zon de dichtstbijzijnde ster en

Nadere informatie

Salespresentatie Colorex

Salespresentatie Colorex praktijkgerichte emissiebeoordeling van cleanroomvloeren Inleiding Oprichting van een alliantie Cleanroom geschikte materialen CSM alliantie: Cleanroom geschikte materialen Machines en materialen De huidige

Nadere informatie

Informatiebron Thema 2b. Zonnepanelen

Informatiebron Thema 2b. Zonnepanelen Auteur Energy College Laatst gewijzigd Licentie Webadres 16 November 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/68732 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Clusters van sterrenstelsels

Clusters van sterrenstelsels Nederlandse samenvatting In dit proefschrift worden radiowaarnemingen en computer simulaties van samensmeltende clusters van sterrenstelsels besproken. Om dit beter te begrijpen wordt eerst uitgelegd wat

Nadere informatie

Tentamen Optica. 19 februari 2008, 14:00 uur tot 17:00 uur

Tentamen Optica. 19 februari 2008, 14:00 uur tot 17:00 uur Tentamen Optica 19 februari 2008, 14:00 uur tot 17:00 uur Zet je naam en studierichting bovenaan elk vel dat je gebruikt. Lees de 8 opgaven eerst eens door. De opgaven kunnen in willekeurige volgorde gemaakt

Nadere informatie

Zonnestraling. Samenvatting. Elektromagnetisme

Zonnestraling. Samenvatting. Elektromagnetisme Zonnestraling Samenvatting De Zon zendt elektromagnetische straling uit. Hierbij verplaatst energie zich via elektromagnetische golven. De golflengte van de straling hangt samen met de energie-inhoud.

Nadere informatie

QUANTUMFYSICA FOTOSYNTHESE. Naam: Klas: Datum:

QUANTUMFYSICA FOTOSYNTHESE. Naam: Klas: Datum: FOTOSYNTHESE QUANTUMFYSICA FOTOSYNTHESE Naam: Klas: Datum: FOTOSYNTHESE FOTOSYNTHESE ANTENNECOMPLEXEN Ook in sommige biologische processen speelt quantummechanica een belangrijke rol. Een van die processen

Nadere informatie

Samenvatting. Wat is licht

Samenvatting. Wat is licht Samenvatting In dit onderdeel zal worden getracht de essentie van het onderzoek beschreven in dit proefschrift te presenteren zodanig dat het te begrijpen is door familie, vrienden en vakgenoten zonder

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/24306 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Verhagen, T.G.A. Title: Magnetism and magnetization dynamics in thin film ferromagnets

Nadere informatie

Nieuw: controllers van Syel Europe

Nieuw: controllers van Syel Europe INDUSTRIËLE ELEKTRONICA Nieuw: controllers van Syel Europe De compacte controller die intelligent én voordelig is. voor seriebouw en klantspecifieke toepassingen voor complexe berekeningen én eenvoudige

Nadere informatie

Departement industriële wetenschappen en technologie

Departement industriële wetenschappen en technologie Departement industriële wetenschappen en technologie Universitaire Campus, gebouw B B-3590 DIEPENBEEK Tel.: 011-23 07 90 Fax: 011-23 07 99 Aansturen en testen van een hybride infrarood beeldopnemer Abstract

Nadere informatie

Docentendag MiPlaza 30 november 2009

Docentendag MiPlaza 30 november 2009 Docentendag MiPlaza 30 november 2009 Evenement Op 30 november brachten 20 docenten en toekomstige docenten wis-, natuur-, en scheikunde, biologie en techniek, op het niveau van HAVO/VWO uit de regio een

Nadere informatie

Wat is fusie? On ITER all magnet coils are super conducting. Toroidal magnetic field for trapping charged particles

Wat is fusie? On ITER all magnet coils are super conducting. Toroidal magnetic field for trapping charged particles ITER Wat is fusie? ITER Iter-nl Fusie op DIFFER Internationale activiteiten SOFT 2012 IBF 2013 SOFT 2014 Nederlandse succes verhalen Komende tenderacties Big Science industriedag Nieuwegein, 10 oktober

Nadere informatie

Topologische materialen geven nieuwe draai aan elektronica

Topologische materialen geven nieuwe draai aan elektronica Topologische materialen geven nieuwe draai aan elektronica Topologische isolatoren zijn materialen die zowel eigenschappen van geleiders als van isolatoren bezitten. Doordat de elektronenbanden in deze

Nadere informatie

Love and Fear of Water: Water Dynamics around Charges and Apolar Solutes S.T. van der Post

Love and Fear of Water: Water Dynamics around Charges and Apolar Solutes S.T. van der Post Love and Fear of Water: Water Dynamics around Charges and Apolar Solutes S.T. van der Post Samenvatting Water is meer dan een oplosmiddel Het leven op aarde is gebaseerd op water: vrijwel alle organismen,

Nadere informatie

ZEKER WERK STERK AFDELING ELEKTRICITEIT ELEKTRICITEIT ELEKTRONICA TECHNISCH TWEEDE EN DERDE GRAAD

ZEKER WERK STERK AFDELING ELEKTRICITEIT ELEKTRICITEIT ELEKTRONICA TECHNISCH TWEEDE EN DERDE GRAAD TWEEDE EN DERDE GRAAD AFDELING ELEKTRICITEIT ELEKTRICITEIT ELEKTRONICA Roze 131, 9900 Eeklo secretariaat@ptieeklo.be www.facebook.be/ptieeklo www.ptieeklo.be 09 370 73 73 Science Technology Engineering

Nadere informatie

Spin-afhankelijk transport over anti-fase grenzen in magnetiet films

Spin-afhankelijk transport over anti-fase grenzen in magnetiet films Samenvatting Spin-afhankelijk transport over anti-fase grenzen in magnetiet films Introductie Waarom zijn dunne films van magnetiet (Fe 3 O 4 ) interessant? Dit is omdat magnetiet magnetisch en geleidend

Nadere informatie

SOFTWARE ENGINEERING @ ELEKTRONICA

SOFTWARE ENGINEERING @ ELEKTRONICA SOFTWARE ENGINEERING @ ELEKTRONICA VU BETA Exacte Wetenschappen Natuurkunde Scheikunde Wiskunde Informatica Aard en Levenswetenschappen Aardwetenschappen Biologie Neurowetenschappen Gezondheid Milieu 2

Nadere informatie

XXX INTERNATIONALE NATUURKUNDE OLYMPIADE PADUA, ITALIË THEORIE-TOETS

XXX INTERNATIONALE NATUURKUNDE OLYMPIADE PADUA, ITALIË THEORIE-TOETS XXX INTERNATIONALE NATUURKUNDE OLYMPIADE PADUA, ITALIË THEORIE-TOETS 22 juli 1999 70 --- 13 de internationale olympiade Opgave 1. Absorptie van straling door een gas Een cilindervormig vat, met de as vertikaal,

Nadere informatie

io ATerinzagelegging 7906913

io ATerinzagelegging 7906913 Octrooiraad io ATerinzagelegging 7906913 Nederland @ NL @ fj) @ @ Werkwijze en inrichting voor het tot stand brengen van een ionenstroom. Int.CI 3.: H01J37/30, H01L21/425. Aanvrager: Nederlandse Centrale

Nadere informatie

Dusty Plasma : Vorming van C-nanoclusters

Dusty Plasma : Vorming van C-nanoclusters Dusty Plasma : Vorming van C-nanoclusters Sammy De Souter Abstract Een MD simulatie werd uitgevoerd om te onderzoeken hoe nanoclusters gevormd worden in een acetyleen plasma en hoe dit varieert in functie

Nadere informatie

Interstellair Medium. Wat en Waar? - Gas (neutraal en geioniseerd) - Stof - Magneetvelden - Kosmische stralingsdeeltjes

Interstellair Medium. Wat en Waar? - Gas (neutraal en geioniseerd) - Stof - Magneetvelden - Kosmische stralingsdeeltjes Interstellair Medium Wat en Waar? - Gas (neutraal en geioniseerd) - Stof - Magneetvelden - Kosmische stralingsdeeltjes Neutraal Waterstof 21-cm lijn-overgang van HI Waarneembaarheid voorspeld door Henk

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/28966 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Heeres, Erwin Title: Manipulating carbon nanotubes towards the application as novel

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Chapter 1 Nederlandse samenvatting Dit proefschrift gaat over de toepassing van een wat ongewone soort van microscopie in de biologie: atomaire kracht microscopie. Atomair geeft hier aan wat het oplossend

Nadere informatie

Industrieel Ontwerpen

Industrieel Ontwerpen Industrieel Ontwerpen Industrieel ontwerpen, het vakgebied Industrieel Ontwerpen in Twente Industrieel Ont Industrieel ontwerpen, het vakgebied Industrieel Ontwerpen houdt zich bezig met het ontwikkelen

Nadere informatie

De Prowise filosofie. Prowise 2011 Pagina 2

De Prowise filosofie. Prowise 2011 Pagina 2 Bijlage 1 Producten De Prowise filosofie Onze jarenlange ervaring vertaalt zich in een zeer klantgerichte filosofie. Afspraak is afspraak en klanttevredenheid zijn geen loze begrippen maar het fundament

Nadere informatie

Samenvatting. Een studie van individuele gouden nanodeeltjes met. niet-lineaire optische technieken

Samenvatting. Een studie van individuele gouden nanodeeltjes met. niet-lineaire optische technieken Een studie van individuele gouden nanodeeltjes met niet-lineaire optische technieken Heel globaal gaat mijn proefschrift over de interactie tussen lichtpulsen en gouden nanodeeltjes. Gouden nanodeeltjes

Nadere informatie

De Zon. N.G. Schultheiss

De Zon. N.G. Schultheiss 1 De Zon N.G. Schultheiss 1 Inleiding Deze module is direct vanaf de derde of vierde klas te volgen en wordt vervolgd met de module De Broglie of de module Zonnewind. Figuur 1.1: Een schema voor kernfusie

Nadere informatie

Showlaser veiligheidsvoorschriften

Showlaser veiligheidsvoorschriften Showlaser veiligheidsvoorschriften www.rf-laser.nl Laser klassen: Lasers zijn ingedeeld in vier hoofdklassen waarbij het risico voor de gebruiker per klasse toeneemt. De meeste klassen zijn op basis van

Nadere informatie

sia Abrasives Schuuroplossing

sia Abrasives Schuuroplossing sia Abrasives Schuuroplossing Het bedrijf De in het Zwitserse Frauenfeld gevestigde sia Group is een van s werelds grootste leveranciers van innovatieve schuurmiddelen. De groep ontwikkelt, produceert

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22238 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22238 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/22238 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Verbiest, Gerard Jan Title: Unravelling heterodyne force microscopy Issue Date:

Nadere informatie

Zeefbelichting Het juiste belichtingssysteem kiezen Handleiding

Zeefbelichting Het juiste belichtingssysteem kiezen Handleiding Zeefbelichting Het juiste belichtingssysteem kiezen Handleiding Belichting is een van de belangrijkste stappen in het maken van zeven en is van directe invloed op de kwaliteit van de afdruk en de levensduur

Nadere informatie

Polymeren zijn grote moleculen die zijn opgebouwd uit een beperkt aantal soorten bouwblokken waarvan er een groot aantal in een molecuul zijn verwerkt. Meestal bestaat een polymeermolecuul uit een lange

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/36145 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/36145 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/36145 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Turner, Monica L. Title: Metals in the diffuse gas around high-redshift galaxies

Nadere informatie

Kracht door samenwerking. VDL Industrial Modules

Kracht door samenwerking. VDL Industrial Modules Kracht door samenwerking VDL Industrial Modules IN DE HIGH-TECH WERELD WAARIN U EN WIJ OPEREREN, DRAAIT ALLES OM EFFICIENCY: STREVEN NAAR REDUCTIE VAN KOSTEN EN UITBESTEDING VAN NIET KERNCOMPETENTIES.

Nadere informatie

natuurkunde 1,2 Compex

natuurkunde 1,2 Compex Examen HAVO 2007 tijdvak 1 woensdag 23 mei totale examentijd 3,5 uur natuurkunde 1,2 Compex Vragen 1 tot en met 17 In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer niet wordt gebruikt. Bij

Nadere informatie

High Field Magnet Laboratory (HFML)

High Field Magnet Laboratory (HFML) High Field Magnet Laboratory (HFML) Het HFML beschikt over zeer sterke magneten, die uniek in de wereld zijn. De extreme omstandigheden in een magneet brengen verrassende eigenschappen van materialen aan

Nadere informatie

Samenvatting. Introductie

Samenvatting. Introductie Samenvatting Introductie Wanneer er een spanning wordt aangelegd over een metaal, gaat er een stroom lopen. Deze stroom bestaat uit elektronen, elementaire deeltjes met fundamentele lading e = 1.6 10 16

Nadere informatie

TRAIN SERVICE & SHUNTING PLANNER

TRAIN SERVICE & SHUNTING PLANNER TRAIN SERVICE & SHUNTING PLANNER BOB HUISMAN Dit projectplan is het startpunt voor de student om 1) een voorkeur voor een project uit te spreken en 2) te gebruiken als start informatie bij begin project.

Nadere informatie

Figuur 1 Schematische opstelling van de STM

Figuur 1 Schematische opstelling van de STM Zdenko van Kesteren Scanning Tunneling Microscope Vorige keer bekeken we de Atomic Force Microscope (AFM). De krachtige kijker die een resolutie had in de orde van de grootte van een atoom. Een andere

Nadere informatie

Draadvonken Zinkvonken Basisprincipe van vonkerosie

Draadvonken Zinkvonken Basisprincipe van vonkerosie Draadvonken Zinkvonken Basisprincipe van vonkerosie N20090621 Wat is vonkerosie? 2 Een miniatuur onweer Een gecontroleerde vonk, die zich ontlaadt tussen twee metalen delen, veroorzaakt een serie kleine

Nadere informatie

Duurzaam herstellen en produceren van hoogwaardige producten met lasertechnologie

Duurzaam herstellen en produceren van hoogwaardige producten met lasertechnologie 26/01/2012 Duurzaam herstellen en produceren van hoogwaardige producten met lasertechnologie Marleen Rombouts Lasercentrum Vlaanderen, Vito, Mol (België) Marleen.Rombouts@vito.be Benelux Laserevent 2012,

Nadere informatie

Wat is nanotechnologie en

Wat is nanotechnologie en Wat is nanotechnologie en f thogratie? Stel je voor dat je een siliciumplak (het basismateriaal in de chipindustrie) van 300 millimeter opblaast tot de grootte van Nederland. Dankzij nanotechnologie en

Nadere informatie

TENTAMEN. x 2 x 3. x x2. cos( x y) cos ( x) cos( y) + sin( x) sin( y) d dx arcsin( x)

TENTAMEN. x 2 x 3. x x2. cos( x y) cos ( x) cos( y) + sin( x) sin( y) d dx arcsin( x) FACULTEIT TECHNISCHE NATUURWETENSCHAPPEN Opleiding Technische Natuurkunde Kenmerk: 46055907/VGr/KGr Vak : Inleiding Optica (4602) Datum : 29 januari 200 Tijd : 3:45 uur 7.5 uur TENTAMEN Indien U een onderdeel

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/49720 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Smiet, C.B. Title: Knots in plasma Issue Date: 2017-06-20 Nederlandstalige samenvatting

Nadere informatie

10 Materie en warmte. Onderwerpen. 3.2 Temperatuur en warmte.

10 Materie en warmte. Onderwerpen. 3.2 Temperatuur en warmte. 1 Materie en warmte Onderwerpen - Temperatuur en warmte. - Verschillende temperatuurschalen - Berekening hoeveelheid warmte t.o.v. bepaalde temperatuur. - Thermische geleidbaarheid van een stof. - Warmteweerstand

Nadere informatie

UW PARTNER VOOR VACUÜM- EN PRECISIE- TECHNOLOGIE, VAN IDEE TOT REALISATIE.

UW PARTNER VOOR VACUÜM- EN PRECISIE- TECHNOLOGIE, VAN IDEE TOT REALISATIE. UW PARTNER VOOR VACUÜM- EN PRECISIE- TECHNOLOGIE, VAN IDEE TOT REALISATIE. Dat is onze belofte. DeRoovers heeft een brede ervaring op het gebied van product ontwikkeling. Een rode draad in deze ervaring

Nadere informatie

KRISTALHELDER WATER DANKZIJ UV-C LICHT VOORDELEN VAN WATERZUIVERING MET UV-C

KRISTALHELDER WATER DANKZIJ UV-C LICHT VOORDELEN VAN WATERZUIVERING MET UV-C UV-C WATERZUIVERAAR KRISTALHELDER WATER DANKZIJ UV-C LICHT Ieder zwembad behoort schoon, helder water te bevatten dat vrij is van bacteriën, virussen, algen en schimmels. U wilt tenslotte veilig kunnen

Nadere informatie

RF60RGY. Mini Sterren Laser RGY 20mW groen & 80mW rood muziek gestuurd

RF60RGY. Mini Sterren Laser RGY 20mW groen & 80mW rood muziek gestuurd RF60RGY Mini Sterren Laser RGY 20mW groen & 80mW rood muziek gestuurd Deze laser heeft een groene en rode laser en geeft een sterren hemel effect met 500 stralen. De besturing kan automatisch of met de

Nadere informatie

Digital human measurement technology

Digital human measurement technology Digital human measurement technology Philip J. Wijers - 27-3-2002 Samenvatting Digital human measurement technology is sterk in opkomst in Japan. Zoals wel vaker het geval is bij de ontwikkeling van industriële

Nadere informatie

Introductie. Met Flowcode software ontwikkelt u snel en gemakkelijk de meest complexe elektronische en elektromechanische systemen.

Introductie. Met Flowcode software ontwikkelt u snel en gemakkelijk de meest complexe elektronische en elektromechanische systemen. Introductie Met software ontwikkelt u snel en gemakkelijk de meest complexe elektronische en elektromechanische systemen. is een van 's werelds meest geavanceerde ontwikkelomgevingen voor elektronica en

Nadere informatie

EasyHandling Meer dan een bouwpakket. Gemakkelijker. Sneller. Efficiënter.

EasyHandling Meer dan een bouwpakket. Gemakkelijker. Sneller. Efficiënter. EasyHandling Meer dan een bouwpakket Gemakkelijker. Sneller. Efficiënter. 2 EasyHandling De perfecte applicatie binnen handbereik Met Rexroth s EasyHandling wordt het automatiseren van systemen voor producthandling

Nadere informatie

Samenvatting Vrij vertaald luidt de titel van dit proefschrift: "Ladingstransport in dunne- lm transistoren gebaseerd op geordende organische halfgeleiders". Alvorens in te gaan op de specieke resultaten

Nadere informatie

UNIVERSITY OF EYE-OPENING SCIENCE. BACHELOR OF SCIENCE WERKTUIGBOUWKUNDE

UNIVERSITY OF EYE-OPENING SCIENCE. BACHELOR OF SCIENCE WERKTUIGBOUWKUNDE UNIVERSITY OF EYE-OPENING SCIENCE. BACHELOR OF SCIENCE BACHELORPROGRAMMA De bacheloropleiding Werktuigbouwkunde is een veelzijdige universitaire opleiding, waarin je technische kennis leert omzetten naar

Nadere informatie

Feeding the world with solar power.

Feeding the world with solar power. Feeding the world with solar power. inteqnion-solar.com Zonne-energie. Duurzame energiebron van de toekomst. De markt voor energievoorziening is volop in beweging. Fossiele brandstoffen als gas en olie

Nadere informatie

Samenvatting. Sub-diffractie optica

Samenvatting. Sub-diffractie optica Samenvatting Het bestuderen en manipuleren van licht speelt al vele eeuwen een belangrijke rol in wetenschappelijke en technologische ontwikkeling. Met de opkomst van de nanotechnologie, ontstond ook de

Nadere informatie

Light trapping in thin-film solar cells using dielectric and metallic nanostructures M. van Lare

Light trapping in thin-film solar cells using dielectric and metallic nanostructures M. van Lare Light trapping in thin-film solar cells using dielectric and metallic nanostructures M. van Lare Photovoltaica is een duurzame en schone bron van energie en de zon levert meer dan genoeg energie om photovoltaica

Nadere informatie

Gefascineerd door elektronica, gedreven door uw uitdaging

Gefascineerd door elektronica, gedreven door uw uitdaging Gefascineerd door elektronica, gedreven door uw uitdaging Altijd de goede verbinding! Kwaliteit, snelheid en flexibiliteit: uw wensen zijn ons uitgangspunt EPR Technopower is gespecialiseerd in de Engineering,

Nadere informatie

ECG SENSOR ML84M GEBRUIKERSHANDLEIDING

ECG SENSOR ML84M GEBRUIKERSHANDLEIDING ECG SENSOR ML84M GEBRUIKERSHANDLEIDING CENTRUM VOOR MICROCOMPUTER APPLICATIES http://www.cma-science.nl Korte Beschrijving De ECG sensor meet het spanningsverschil dat het hart produceert (Electrocardiogram).

Nadere informatie

Kracht door samenwerking. TIM Hapert

Kracht door samenwerking. TIM Hapert Kracht door samenwerking TIM Hapert TIM Hapert TIM HAPERT IS EEN ERKEND SPECIALIST IN HET BEWERKEN VAN GIET-, LAS- EN SMEED- STUKKEN. DAARBIJ GEVEN WIJ ONZE KLANTEN SUPPORT VANAF DE ONTWIKKELINGSFASE TOT

Nadere informatie

Snijprocessen laser snijden proces varianten

Snijprocessen laser snijden proces varianten Laskennis opgefrist (nr. 40) Snijprocessen laser snijden proces varianten De laser biedt een hoogst nauwkeurig CNC gestuurde methode voor het snijden van metalen, kunststoffen en keramische materialen.

Nadere informatie

In dit document leggen we uit hoe isolatie werkt en hoe INSUL8eco werkt in uw gebouw.

In dit document leggen we uit hoe isolatie werkt en hoe INSUL8eco werkt in uw gebouw. De basis van isolatie en hoe INSULd8eco werkt in uw gebouw In dit document leggen we uit hoe isolatie werkt en hoe INSUL8eco werkt in uw gebouw. Om de werking van onze isolatie oplossing goed te begrijpen,

Nadere informatie

Welkom in het Gemeentelijk Technisch Instituut Londerzeel, kortweg het GTIL.

Welkom in het Gemeentelijk Technisch Instituut Londerzeel, kortweg het GTIL. Welkom in het Gemeentelijk Technisch Instituut Londerzeel, kortweg het GTIL. 01 Een school waar leerlingen zichzelf kunnen zijn. In onze school leren jonge mensen omgaan met elkaar en hun leerkrachten,

Nadere informatie

Oriënteren & toevoeren. betrouwbaar automatiseren. www.newton.nl

Oriënteren & toevoeren. betrouwbaar automatiseren. www.newton.nl Oriënteren & toevoeren betrouwbaar automatiseren www.newton.nl A u t o m a t i o n Automatisch kwaliteit Automatische productaanvoer speelt een belangrijke rol in veel geautomatiseerde processen. De productaanvoer

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 Appendix A hoofdstuk 3 hoofdstuk 4 (hoofdstuk 5)

Hoofdstuk 2 Appendix A hoofdstuk 3 hoofdstuk 4 (hoofdstuk 5) Telecommunicatie beheerst steeds sterker de hedendaagse samenleving en kan niet meer worden weggedacht. De hoeveelheid informatie die de wereld rondgestuurd wordt, groeit elke dag. Het intensief gebruik

Nadere informatie

3KSplus. Het uitstekende systeem voor optimale beveiliging

3KSplus. Het uitstekende systeem voor optimale beveiliging 3KSplus Het uitstekende systeem voor optimale beveiliging 3KSplus gepatenteerde technologie & gebruik onder de zwaarste omstandigheden 3KSplus is het mechanische sluitsysteem met de hoogste weerstand.

Nadere informatie

Samenvatting voor de leek

Samenvatting voor de leek Samenvatting voor de leek Niet-vluchtig geheugen (NVG), computergeheugen dat informatie bewaart zelfs als er geen spanning op de chip staat, wordt steeds belangrijker in elektronische apparatuur. De meest

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20925 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20925 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20925 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Tabak, F.C. Title: Towards high-speed scanning tunneling microscopy Issue Date:

Nadere informatie

Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015

Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015 Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015 De laatste tijd worden we overspoeld door marketing verhalen over de slimme meter en het slimme energienet. Men stelt dat met de komst van de slimme meter

Nadere informatie

Elektriciteit. Elektriciteit

Elektriciteit. Elektriciteit Elektriciteit Alles wat we kunnen zien en alles wat we niet kunnen zien bestaat uit kleine deeltjes. Zo is een blok staal gemaakt van staaldeeltjes, bestaat water uit waterdeeltjes en hout uit houtdeeltjes.

Nadere informatie

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Vrijdag 27 mei totale examentijd 3 uur

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Vrijdag 27 mei totale examentijd 3 uur natuurkunde 1,2 Examen VWO - Compex Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Vrijdag 27 mei totale examentijd 3 uur 20 05 Vragen 1 tot en met 17. In dit deel staan de vragen waarbij de computer

Nadere informatie

Tradinco Academy Cursus Programma

Tradinco Academy Cursus Programma Tradinco Academy Cursus Programma Calibration made simple 01/2014 page : 1 Index Inleiding The art of Calibration Kalibratie Management Kalibratie Instrumentatie Het gebruik van Instrumenten AutoCal Kalibratie

Nadere informatie

Geen stress met Ruukki Laser

Geen stress met Ruukki Laser Geen stress met Ruukki Laser www.ruukki.com Meer dan 15 jaar expertise Géén spanning met Ruukki Laser Ruukki was de eerste staalproducent in Europa die de uitdaging aanging om plaatstaal te ontwikkelen

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 11109 6 juni 2012 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 28 april 2012, nr. VO/403948, houdende

Nadere informatie

LogTag Recorders. Praxas B.V. www.praxas.com info@praxas.com +31 (0)76 5040 268 7

LogTag Recorders. Praxas B.V. www.praxas.com info@praxas.com +31 (0)76 5040 268 7 7 staat voor levering van hoge prestaties, hoge kwaliteit en scherpgeprijsde elektronische recorders. is ontworpen om aan de wereldwijde vraag naar hoog presterende recorders te voldoen. Het combineren

Nadere informatie

MCS. Het baanbrekende systeem voor ongeëvenaarde veiligheid

MCS. Het baanbrekende systeem voor ongeëvenaarde veiligheid MCS Het baanbrekende systeem voor ongeëvenaarde veiligheid MCS unieke technologie & complexe toepassingen Magn De veiligheidstechniek van MCS werd in nauwe samenwerking met technische universiteiten ontwikkeld

Nadere informatie

Nieuwe resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje in ATLAS

Nieuwe resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje in ATLAS Nieuwe resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje in ATLAS Op 4 juli 2012 presenteerde het ATLAS experiment een update van de actuele resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje. Dat gebeurde

Nadere informatie

Gebruikershandleiding. Digitale Video Memo

Gebruikershandleiding. Digitale Video Memo Gebruikershandleiding Digitale Video Memo De gesprekskosten bedragen 0,18 /minuut 2 INHOUD 1. Functies 7 2. Inhoud van de verpakking 8 3. Hoe de Video Memo op te laden 8 4. Hoofdfuncties en werking 11

Nadere informatie

Productie Automatisering. Efficiënt en betrouwbaar automatiseren! www.newton.nl

Productie Automatisering. Efficiënt en betrouwbaar automatiseren! www.newton.nl Productie Automatisering Efficiënt en betrouwbaar automatiseren! www.newton.nl Automatisch kwaliteit Productieautomatisering is voor veel bedrijven een belangrijke factor om kwaliteit te optimaliseren,

Nadere informatie

Samenvatting. Weerstand, magnetoweerstand en multilaagjes

Samenvatting. Weerstand, magnetoweerstand en multilaagjes Samenvatting In de wereld om ons heen manifesteert materie zich in voornamelijk drie toestands-fasen, te weten: de gasvormige, vloeibare en vaste fase. In de gasvormige fase zijn de deeltjes, waaruit het

Nadere informatie