FOM en industrie ontwikkelen multilaagsspiegels voor de chipindustrie; STW financierde de aanzet

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "FOM en industrie ontwikkelen multilaagsspiegels voor de chipindustrie; STW financierde de aanzet"

Transcriptie

1 FOM en industrie ontwikkelen multilaagsspiegels voor de chipindustrie; STW financierde de aanzet Als je het goed doet, krijg je heel veel prachtige onderzoeksthema s Door het ogenschijnlijk rustige FOM-gebouw te Nieuwegein lopen we naar de kamer van Fred Bijkerk. Zijn bureau staat voor het raam, een helder breedbeeldscherm beneemt bijna het uitzicht op een prachtig verkleurende boom. Links en rechts boekenplanken met ordners, brochures, mappen en daartussen opeens een vrolijke vlieger. Stapels printjes aan de rand van het bureau; hier wordt gewerkt. Eerder dit jaar kreeg Bijkerk de Valorisatieprijs van FOM en nu gaan we praten over de multilaagsspiegels voor lithografie-apparaten de machines waarmee chipfabrikanten de vereiste microscopisch kleine structuren op computerchips aanbrengen - die FOM samen met de bedrijven Carl Zeiss en ASML en Russische collega s van het ISAN instituut in een zogeheten Industrial Partnership Programme (IPP) verder ontwikkelen. Maar een industrieel partnership, ligt dat niet ver af van fundamenteel onderzoek der materie? Bijkerk rimpelt het voorhoofd. Nee, integendeel, als de industrie merkt dat je spannende dingen doet met multilagen, gaat hier de telefoon bij een OIO (Onderzoeker In Opleiding-red) rinkelen. We krijgen dan een vraag uit de industrie. Enerzijds is het mooi dat je die vragen krijgt, maar anderzijds is er het gevaar dat je je vak verlaat. Het gaat erom zelf de regie te houden. Als je het goed doet, krijg je heel veel prachtige onderzoeksthema s cadeau. Een van de twee door ASML en Zeiss gebouwde Alpha Demo Tools, prototype waferscanners welke werken met licht met een golflengte van 13,5 nanometer, in het Extreem Ultraviolet. Rijnhuizen leverde de helft van de EUV multilaagscoatingen voor deze apparatuur. Betere chips met multilaags spiegels EUV nieuwe generatie van computerchipfabricage Om de steeds kleinere structuren op computerchips te maken, zodat ze compacter, sneller en goedkoper kunnen worden, zijn fijne gereedschappen nodig. Chiponderdelen worden afgebeeld op een silicium substraat met licht van steeds kleinere golflengte, omdat met kleinere golflengtes een betere resolutie mogelijk is en dus kleinere structuren geschreven kunnen worden. Het afbeelden wordt gedaan met lithografie-apparatuur, die Extreem UVlicht (EUV) gebruikt met een golflengte van 13,5 nanometer. Gewone spiegels of lenzen zijn niet geschikt voor EUV-licht. Het FOM-Instituut voor Plasmafysica Rijnhuizen heeft multilaagspiegels ontwikkeld, stapelingen van honderd laagjes van afwisselend molybdeen en silicium. Het Industrial Partnership Programme CP3E bouwt verder op eerdere samenwerking tussen Carl Zeiss en het FOM-Instituut voor Plasmafysica Rijnhuizen en zal vijf jaar duren. ASML is nu ook partner. Het doel van het onderzoek is het karakteriseren en controleren van de stabiliteit van speciale multilaagspiegels voor EUV. Die spiegels vormen het hart van de

2 nieuwe lithografiemachines die ASML produceert. Fred Bijkerk te midden van de dunne-film analyse-apparatuur. Het idee komt van u? Korte knik, langzaam formulerend: In 1989 diende ik het eerste onderzoeksvoorstel in bij STW voor het maken van zulke spiegels en een EUV lichtbron. Er waren toen al eerste papers over het principe uit Rusland en Japan. Wie ook zeker credits moet krijgen is Marnix van der Wiel. Hij deed fundamenteel werk in het zachte röntgengebied. Doordat die golflengte zo kort is, kun je daar hele kleine details mee afbeelden. Er was vrij snel daarna al vraag uit de industrie, maar we hebben ze wel moeten bellen... En de onderzoeksaanvragen kwamen door de STW-jury? De eerste was meteen raak. En de volgende eigenlijk ook. Bijkerk draait zich naar de computer en zoekt. Ik moet nog een plaatje hebben van de eerste proefopstelling. Ah, daar is het. De eerste research-opstelling waarmee met Extreem Ultraviolet licht van een laser plasma en speciale multilaagsspiegels het principe van EUV lithografie kon worden aangetoond te Rijnhuizen.

3 Wijst: De blauwe stippellijn is de laserbundel. Het afstellen van de EUV spiegels was een crime. Mijn collega s hebben nachtenlang doorgewerkt om de plaatjes op tijd voor een congres aan te leveren. Ik was daar al naartoe gereisd, en kreeg de plaatjes per fax op de ochtend van de presentatie. Wanneer kwam de industrie erbij? Sinds 98 doet Carl Zeiss echt mee. Vanaf die tijd hebben ze veel onderzoek gesteund. We hebben zes contracten met ze gehad, ongeveer 1,5 miljoen euro per jaar. Voor Carl Zeiss was het nodig. Het was een logische stap om de hoogste resoluties in hun lithografiesystemen te halen. De vraag is nu: in welk jaar wordt het massaproductie? Welk jaar denkt u? Bedachtzaam: 2014, en de eerste zes machines zijn al verkocht aan de halfgeleiderindustrie. Is er veel concurrentie op dit gebied? Knikt kort. Japan, de VS en in Europa zelf. Dat is ook goed, wij kunnen niet alles doen. Concurrentie is ook prikkelend. Zijn er concurrerende methodes voor het maken van chips op nanoschaal? Rustig: Als je massaproductie wilt, moet je toch optisch werken. In Twente doen ze bijvoorbeeld nano-imprint. Dat is een fantastische techniek, maar meer voor middelgrote series. Tijd om Eric Louis te bevragen. Hij is sinds jaar en dag Bijkerks collega en heeft alle successen mede mogelijk gemaakt; we wandelen de nog altijd stille gangen door naar diens kamer. Eerst stoppen we bij een paar machines. Eén ervan zit vol uitsteeksels: metertjes, slangen, draden. Bijkerk: Dit is de analyse cluster, hiermee doen we de analyse van de spiegel-samples. De andere machine lijkt op een enorme kopieermachine, strak en glad glimmend. Bijkerk: Dit is één van de drie opdampmachines. Je kunt aan de buitenkant natuurlijk niets zien, want alles gebeurt binnen in vacuüm. Net als in het gebouw eigenlijk; ogenschijnlijk rustig maar achter de kamerdeuren is de echte activiteit. Dat zien we ook als we bij Louis aankloppen. In zijn volle kamer staat voor het raam een bureau met computer, langs de wand ook boekenplanken, en twee tafels. Aan één van die tafels is net een hoekje vrij waar de interviewer kan zitten, de rest is overdekt met paperassen. Louis, een ontspannen prater met een voorliefde voor details, steekt meteen van wal: In 1990 zijn we begonnen; we zeiden We gaan demonstreren dat het kan. Nu we 20 jaar verder zijn en er zoveel miljoenen en menskracht in gestoken is, kan je wel zeggen dat dat ambitieus was.

4 Eric Louis voor de UHV-opdampopstelling waarmee de ASML-Zeiss spiegelsubstraten van een multilaagcoating werden voorzien. Was dat een vervolg op de STW-projecten? Knikkend. Het proof-of-principle laten zien is de grote kracht van het STW-voorstel geweest. In 1992 ben ik daarna zelf aan de multilagen gaan werken. Aanvankelijk veel onderzoek en optimalisatie en daarnaast deden we vanaf 2002 de ontwikkeling van echte grote spiegels. Het was voor de industrie nieuw om naar reflecterende oppervlakken te gaan in plaats van lenzen. Voor de multilagen? Enthousiast: Precies. Dan heb je het in dit geval over zo n 50 molybdeenlagen en 51 siliciumlagen. Een laag moet vlak aangroeien, dus we moesten uitzoeken met welke snelheid de laagjes aangroeien. Om het ruw groeien af te vlakken beschieten we de laag met ionen. Trekt een blauw boekje tussen de paperassen vandaan: Dit hele proefschrift beschrijft het proces. Het is uniek dat jullie de laagjes ook corrigeren terwijl je ze maakt, toch? Niet corrigeren maar controleren. Vertelt bijna vertrouwelijk: In het begin was het nog Fingerspitsengefühl waardoor de spiegels zo goed waren. Toch is dat later niet goed genoeg. Dus je doet de besturing van het opdampproces met een computersysteem. Dat is een stukje technologieontwikkeling binnen het IPP. Het IPP met ASML en Carl Zeiss Rond 1998 heeft Carl Zeiss wereldwijd onderzoek gedaan naar de kennis bij eventuele partners, waar FOM als beste uit kwam. Dat was ons eerste industriële onderzoekscontract dat uiteindelijk in het eerste IPP heeft geresulteerd. Nu er echt lithografiemachines moeten komen die productie moeten gaan leveren, die moeten werken onder veeleisende omstandigheden, moeten we een stap verder. Dat doen we nu in dit CP3E progamma. Onderzoeksvragen te beantwoorden In het IPP zijn een aantal onderzoeksvragen gedefinieerd. We gaan vooral naar de elementaire processen kijken die het verloop van de reflecterende eigenschappen bepalen van de spiegels. Tijdens het gebruik kunnen ze namelijk aan hoge intensiteit worden blootgesteld, en de energie van de fotonen in die bundels is ook heel hoog. Dat kan leiden tot diffusie van de atomen tussen de laagjes en chemische reacties. Naast zulke vragen op het gebied van de vaste stof-fysica zijn er ook vragen op het gebied van de optica, zoals bijvoorbeeld het ontwerpen van spiegels die ongewenste straling onderdrukken. In dit golflengtegebied is dat allemaal nieuw.

5 Kom je als wetenschapper niet in een spagaat, samenwerkend met industrie? Ja en nee. Je wilt op een congres informatie uitwisselen met collega s. Ik merk voor mezelf dat toepasbaar onderzoek enorm bevredigend is. Dat weegt op tegen het feit dat je soms beter wat terughoudend kunt zijn in het gegevens uitwisselen met collega s. Trouwens, een à priori voorwaarde voor een IPP is dat de industrie ermee instemt dat het om fundamenteel onderzoek gaat. Binnen die randvoorwaarden kun je genoeg onderzoeken. Hoe zie je de verre toekomst? Lacht zachtjes. Ik vind het leuk dat je dat vraagt. Je zou kunnen zeggen: l'histoire se répète. Als we in de komende vijf jaar dit gebied onderzocht hebben, komt er vraag naar een nieuw gebied. Om die toekomstige vraag te beantwoorden, loopt er al een nieuw STWproject binnen het Perspectiefprogramma Thin Film Nanomanufacturing. We zijn dus opnieuw met STW bezig voor de volgende generatie. Daarnaast is er vraag naar allerlei verfijningen aan de bestaande techniek, bijvoorbeeld verstelbare spiegels. Ook daar hebben we dankzij STW een begin mee kunnen maken. Weer echte fundamentele vragen, waar we hopelijk enige tijd voor krijgen. Al zijn die telefoontjes van de industrie naar onze OIO s natuurlijk wel motiverend.

UHV transport van multilaagspiegels M. Driessen en T. Tsarfati FOM-Instituut voor Plasma Fysica Rijnhuizen, Nieuwegein, Nederland

UHV transport van multilaagspiegels M. Driessen en T. Tsarfati FOM-Instituut voor Plasma Fysica Rijnhuizen, Nieuwegein, Nederland UHV transport van multilaagspiegels M. Driessen en T. Tsarfati FOM-Instituut voor Plasma Fysica Rijnhuizen, Nieuwegein, Nederland Op het FOM Instituut voor Plasmafysica Rijnhuizen is een UHV transportsysteem

Nadere informatie

ASML heeft de sleutel tot snellere chips

ASML heeft de sleutel tot snellere chips ASML heeft de sleutel tot snellere chips door Tonie van Ringelestijn leestijd: 6 min Alle ogen in de chipindustrie zijn gericht op ASML. De nieuwe machines van het Veldhovense bedrijf zijn cruciaal om

Nadere informatie

Computerchips schrijven met een beamer

Computerchips schrijven met een beamer Computerchips schrijven met een beamer Momenteel worden computerchips gemaakt door licht via een masker op de chip te laten vallen een soort diaprojectie. ASML onderzoekt een nieuwe, maskerloze techniek,

Nadere informatie

Wat is nanotechnologie en

Wat is nanotechnologie en Wat is nanotechnologie en f thogratie? Stel je voor dat je een siliciumplak (het basismateriaal in de chipindustrie) van 300 millimeter opblaast tot de grootte van Nederland. Dankzij nanotechnologie en

Nadere informatie

Inhoud. Over Rijnhuizen. Studenten Open Dag Rijnhuizen

Inhoud. Over Rijnhuizen. Studenten Open Dag Rijnhuizen Inhoud Inhoud... - 2 - Over Rijnhuizen... - 2 - Programma Studenten Open Dag... - 3 - Ontvangst... - 3 - Keuzemogelijkheden... - 3 - Toelichting op de te kiezen experimenten en groepen... - 4-1. Plasmawand

Nadere informatie

Gravitatiegolven & Technology Transfer

Gravitatiegolven & Technology Transfer Gravitatiegolven & Technology Transfer Nikhef onderzoekers spelen een leidende rol in het onderzoek naar gravitatiegolven. Deze minuscule rimpelingen in ruimte-tijd vereisen naast complexe data analyse

Nadere informatie

OPEN DAG 2009. Welkom op de. Instituut voor Plasmafysica Rijnhuizen. Onderdeel van de landelijke oktober kennismaand

OPEN DAG 2009. Welkom op de. Instituut voor Plasmafysica Rijnhuizen. Onderdeel van de landelijke oktober kennismaand Welkom op de OPEN DAG 2009 Onderdeel van de landelijke oktober kennismaand Instituut voor Plasmafysica Rijnhuizen RIJNHUIZEN Edisonbaan 14 Nieuwegein Telefoon: 030-6096999 http://www.rijnhuizen.nl OPEN

Nadere informatie

Programma Studenten Open Dag FOM-Instituut "Rijnhuizen"

Programma Studenten Open Dag FOM-Instituut Rijnhuizen Programma Studenten Open Dag FOM-Instituut "Rijnhuizen" donderdag 15 oktober 2009 Programma Studenten Open Dag FOM-Instituut "Rijnhuizen" donderdag 15 oktober 2009 Na de ontvangst met een kopje thee of

Nadere informatie

Studenten Open Dag DIFFER

Studenten Open Dag DIFFER FOM Instituut DIFFER Edisonbaan 14 3439 MN Nieuwegein Postbus 1207, 3430 BE Nieuwegein T 030 609 69 99 (Algemeen) T 030 609 67 49 (Secretariaat Open dagen) T 030 609 69 02 (Coördinator) F 030 609 12 04

Nadere informatie

Lithografische spiegels meten met subnanonauwkeurigheid

Lithografische spiegels meten met subnanonauwkeurigheid wetenschap & onderzoek 7 Lithografische spiegels meten met subnanonauwkeurigheid De absolute interferometer voor extreem ultraviolet licht bennie mols Toekomstige generaties chips worden waarschijnlijk

Nadere informatie

QUANTUMFYSICA FOTOSYNTHESE. Naam: Klas: Datum:

QUANTUMFYSICA FOTOSYNTHESE. Naam: Klas: Datum: FOTOSYNTHESE QUANTUMFYSICA FOTOSYNTHESE Naam: Klas: Datum: FOTOSYNTHESE FOTOSYNTHESE ANTENNECOMPLEXEN Ook in sommige biologische processen speelt quantummechanica een belangrijke rol. Een van die processen

Nadere informatie

De zeven uitdagingen van 2016

De zeven uitdagingen van 2016 De zeven uitdagingen van Onderzoek! Ontdek! Onderneem! Wat? De Eureka!Cup is een landelijke ontwerpwedstrijd met technologische en (natuur-)wetenschappelijke vraagstukken voor jongeren uit leerjaar 1 t/m

Nadere informatie

Oma Pleuntje en opa Joep

Oma Pleuntje en opa Joep Oma Pleuntje en opa Joep Voorpublicatie uit: Wiebeltand van Isabelle de Ridder en Monique Dozy Clavis Uitgeverij (verschijnt voorjaar 2017). Al eerder verschenen: Pleuntje (maart 2016) en Joep (september

Nadere informatie

Nieuwe resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje in ATLAS

Nieuwe resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje in ATLAS Nieuwe resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje in ATLAS Op 4 juli 2012 presenteerde het ATLAS experiment een update van de actuele resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje. Dat gebeurde

Nadere informatie

Micha kijkt Ruben aan. Hij trekt een gek gezicht. Micha houdt niet van puzzelen, want de puzzels die oma maakt, zijn altijd heel erg moeilijk.

Micha kijkt Ruben aan. Hij trekt een gek gezicht. Micha houdt niet van puzzelen, want de puzzels die oma maakt, zijn altijd heel erg moeilijk. 1. Puzzelen Wie er het eerst is! Micha staat bij het schoolhek. Hij krijgt een harde klap op zijn schouder van Ruben, zijn grote broer. Oké. Micha is wel in voor een wedstrijdje. Hij begint meteen te rennen,

Nadere informatie

Samenvatting. Wat is licht

Samenvatting. Wat is licht Samenvatting In dit onderdeel zal worden getracht de essentie van het onderzoek beschreven in dit proefschrift te presenteren zodanig dat het te begrijpen is door familie, vrienden en vakgenoten zonder

Nadere informatie

Kernvraag: Hoe reflecteren de. verschillende materialen licht?

Kernvraag: Hoe reflecteren de. verschillende materialen licht? Kernvraag: Hoe reflecteren de verschillende materialen licht? Naam: Groep: http://www.cma-science.nl Activiteit 1. Wat gebeurt er als er licht op een spiegel valt? 1. In dit experiment heb je een zaklamp

Nadere informatie

Het houden van een spreekbeurt

Het houden van een spreekbeurt Het houden van een spreekbeurt In deze handleiding staan tips over hoe je een spreekbeurt kunt houden. Waar moet je op letten? Wat moet je wel doen? En wat moet je juist niet doen? We hopen dat je wat

Nadere informatie

gaan. Er wordt hierbij veel warmte ontwikkeld die voor vervorming van de kristallen zorgt. Door deze vervorming wordt radiële dubbelbrekendheid in

gaan. Er wordt hierbij veel warmte ontwikkeld die voor vervorming van de kristallen zorgt. Door deze vervorming wordt radiële dubbelbrekendheid in Samenvatting Microscopen geven ons al eeuwen inzicht in biologische processen en maken het mogelijk om kleine structuren in vaste stoen te bekijken. Om nog kleinere structuren te kunnen bekijken zijn steeds

Nadere informatie

Letters, woorden, boeken

Letters, woorden, boeken Melkweg Lezen van Alfa B naar Alfa C Letters, woorden, boeken Participatie: De bibliotheek Merel Borgesius Kaatje Dalderop Willemijn Stockmann Colofon Melkweg: Letters, woorden, boeken, 2016 Dit boekje

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 Appendix A hoofdstuk 3 hoofdstuk 4 (hoofdstuk 5)

Hoofdstuk 2 Appendix A hoofdstuk 3 hoofdstuk 4 (hoofdstuk 5) Telecommunicatie beheerst steeds sterker de hedendaagse samenleving en kan niet meer worden weggedacht. De hoeveelheid informatie die de wereld rondgestuurd wordt, groeit elke dag. Het intensief gebruik

Nadere informatie

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie.

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. 2 Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos 3 Een duurzame samenleving staat hoog op de politieke en maatschappelijke agenda. Een wezenlijke

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20925 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20925 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20925 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Tabak, F.C. Title: Towards high-speed scanning tunneling microscopy Issue Date:

Nadere informatie

De chip: hoe iets piepkleins een ware wereldrevolutie veroorzaakte

De chip: hoe iets piepkleins een ware wereldrevolutie veroorzaakte De chip: hoe iets piepkleins een ware wereldrevolutie veroorzaakte Gilbert Declerck, CEO IMEC Imke Debecker, Outreach Communications Katrien Marent, Corporate Communications Director Zonder de uitvinding

Nadere informatie

The Yes Men. Out-Smarting Capitalism 13.07.14-30.11.14

The Yes Men. Out-Smarting Capitalism 13.07.14-30.11.14 The Yes Men Out-Smarting Capitalism Kapittelstraat 6 Postbus 230 NL-6130 AE Sittard 13.07.14-30.11.14 Tel : +31 46 451 3460 Fax : +31 46 452 9111 HAVO/VWO-versie CKV Kijkwijzer voor leerlingen van het

Nadere informatie

VERSTELBARE BROODSNIJMACHINE:

VERSTELBARE BROODSNIJMACHINE: VERSTELBARE BROODSNIJMACHINE: Broodsnijden op maat Bachelor Opdracht Samenvatting Industrieel Ontwerper AUTEUR D. Nikkels s1381563 Juni 2016 Coördinator: Ir. M.E. Toxopeus Begeleider UT: Dr. ir. ing. J.M.

Nadere informatie

De Man van de Toekomst Module Theater Groep 7-8

De Man van de Toekomst Module Theater Groep 7-8 De Man van de Toekomst Module Theater Groep 7-8 Teksten: Stella van Lieshout Illustraties: Tjarko van der Pol ABC Cultuur is een initiatief van het Centrum voor de Kunsten Beverwijk www.abccultuur.nl De

Nadere informatie

Digital human measurement technology

Digital human measurement technology Digital human measurement technology Philip J. Wijers - 27-3-2002 Samenvatting Digital human measurement technology is sterk in opkomst in Japan. Zoals wel vaker het geval is bij de ontwikkeling van industriële

Nadere informatie

Zeefbelichting Het juiste belichtingssysteem kiezen Handleiding

Zeefbelichting Het juiste belichtingssysteem kiezen Handleiding Zeefbelichting Het juiste belichtingssysteem kiezen Handleiding Belichting is een van de belangrijkste stappen in het maken van zeven en is van directe invloed op de kwaliteit van de afdruk en de levensduur

Nadere informatie

The Color of X-rays. Spectral Computed Tomography Using Energy Sensitive Pixel Detectors E.J. Schioppa

The Color of X-rays. Spectral Computed Tomography Using Energy Sensitive Pixel Detectors E.J. Schioppa The Color of X-rays. Spectral Computed Tomography Using Energy Sensitive Pixel Detectors E.J. Schioppa Samenvatting Het netvlies van het oog is niet gevoelig voor deze straling: het oog dat vlak voor het

Nadere informatie

Instellen en gebruiken van een lintzaagmachine

Instellen en gebruiken van een lintzaagmachine 1 Instellen en gebruiken van een lintzaagmachine Een lintzaagmachine is een bijzonder nuttig apparaat voor zowel het zagen van ronde als rechte vormen. Het zaaglint van een lintzaagmachine loopt in een

Nadere informatie

Clusters van sterrenstelsels

Clusters van sterrenstelsels Nederlandse samenvatting In dit proefschrift worden radiowaarnemingen en computer simulaties van samensmeltende clusters van sterrenstelsels besproken. Om dit beter te begrijpen wordt eerst uitgelegd wat

Nadere informatie

Briefing wethouder & juryvoorzitter. Prijsuitreiking Winterfotowedstrijd en Leiden bij Nachtlicht

Briefing wethouder & juryvoorzitter. Prijsuitreiking Winterfotowedstrijd en Leiden bij Nachtlicht Briefing wethouder & juryvoorzitter Prijsuitreiking Winterfotowedstrijd en Leiden bij Nachtlicht Datum: maandag 21 november 2016 Locatie: B en W kamer stadhuis Tijd: 17.00 start - einde tot 18.00 u (loop

Nadere informatie

Moedig je groep aan voordat jullie aan het werk gaan. Wanneer iemand even vastzit, zeg je bijvoorbeeld: Kom op, je kunt het wel.

Moedig je groep aan voordat jullie aan het werk gaan. Wanneer iemand even vastzit, zeg je bijvoorbeeld: Kom op, je kunt het wel. Moedig je groep aan voordat jullie aan het werk gaan. Wanneer iemand even vastzit, zeg je bijvoorbeeld: Kom op, je kunt het wel. Wanneer je groep de opdracht moeilijke vindt, zeg je bijvoorbeeld: We kunnen

Nadere informatie

s Heeren Loo Samen mediawijs Met elkaar in gesprek over het gebruik van (social) media s Heeren Loo Advisium September 2017

s Heeren Loo Samen mediawijs Met elkaar in gesprek over het gebruik van (social) media s Heeren Loo Advisium September 2017 s Heeren Loo Samen mediawijs Met elkaar in gesprek over het gebruik van (social) media s Heeren Loo Advisium September 2017 Inleiding De wereld verandert. Er zijn steeds nieuwe digitale ontwikkelingen.

Nadere informatie

* Je kunt natuurlijk ook foto s van de lucht maken met de gedraaide zonnebril voor de lens.

* Je kunt natuurlijk ook foto s van de lucht maken met de gedraaide zonnebril voor de lens. Licht in de lucht Proeven met polarisatie Gerard Stout Nodig: * digitale camera * polaroid zonnebril * zonnige dag Licht lijkt heel gewoon. Je merkt het nauwelijks op. Pas als het donker is, mis je licht

Nadere informatie

Tijdens de lessen loop ik rond en probeer ik de leerlingen te helpen, vragen te beantwoorden, tips te geven en de leerlingen wat te leren.

Tijdens de lessen loop ik rond en probeer ik de leerlingen te helpen, vragen te beantwoorden, tips te geven en de leerlingen wat te leren. Fase 1 Reflectie week 1 Wat gedaan De eerste week meteen alleen voor een nieuwe klas en een nieuwe les opstarten. Hoe zullen de leerlingen reageren? Hoe hoog is het niveau? Hoe is de werkhouding? Zijn

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

In de Hema. O, zegt Kiia. Dat heb ik niet gehoord. Nee, dat blijkt, lacht de vrouw.

In de Hema. O, zegt Kiia. Dat heb ik niet gehoord. Nee, dat blijkt, lacht de vrouw. In de Hema Wat vind je van deze?, vraagt Kiia. Ze kijkt aandachtig in de spiegel. Naar de geruite pet op haar hoofd. Mam?, vraagt Kiia weer. Hoe vind je hem? Ze stopt een pluk van haar blonde haar onder

Nadere informatie

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis.

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis. Weer naar school Kim en Pieter lopen het schoolplein op. Het is de eerste schooldag na de zomervakantie. Ik ben benieuwd wie onze mentor * is, zegt Pieter. Kim knikt. Ik hoop een man, zegt ze. Pieter kijkt

Nadere informatie

Vreemde groene cirkels

Vreemde groene cirkels Vreemde groene cirkels In deze les onderzoeken de kinderen satellietbeelden van vreemde groene cirkels in Libië en de Verenigde Staten. Stap voor stap ontdekken ze wat deze cirkels kan hebben veroorzaakt.

Nadere informatie

1. Zwaartekracht. Hoe groot is die zwaartekracht nu eigenlijk?

1. Zwaartekracht. Hoe groot is die zwaartekracht nu eigenlijk? 1. Zwaartekracht Als een appel van een boom valt, wat gebeurt er dan eigenlijk? Er is iets dat zorgt dat de appel begint te vallen. De geleerde Newton kwam er in 1684 achter wat dat iets was. Hij kwam

Nadere informatie

Hoe leg ik uit wat NANOTECHNOLOGIE. is?

Hoe leg ik uit wat NANOTECHNOLOGIE. is? Hoe leg ik uit wat NANOTECHNOLOGIE is? Je weet toch nog dat alles uit atomen is opgebouwd? Een steen, een pen, een videospelletje, een TV, een hond en ook jijzelf zijn uit atomen opgebouwd. Atomen vormen

Nadere informatie

De Gevonden Grot Module Dans Groep 5-6

De Gevonden Grot Module Dans Groep 5-6 De Gevonden Grot Module Dans Groep 5-6 Teksten: Stella van Lieshout Illustraties: Tjarko van der Pol ABC Cultuur is een initiatief van het Centrum voor de Kunsten Beverwijk www.abccultuur.nl DE GEVONDEN

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW DUURZAAM WERKEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip

Nadere informatie

Zorg dat je een onderwerp kiest, waarvan je echt meer wilt weten. Dat is interessanter, leuker en makkelijker om mee bezig te zijn.

Zorg dat je een onderwerp kiest, waarvan je echt meer wilt weten. Dat is interessanter, leuker en makkelijker om mee bezig te zijn. Werkstukwijzer Deze werkstukwijzer helpt je om een werkstuk in elkaar te zetten. Je vult eerst een formulier in. Op dit formulier komt te staan waar je werkstuk over gaat en hoe je het aanpakt. Met behulp

Nadere informatie

Een geslaagde middag over speelnatuur in Utrecht.

Een geslaagde middag over speelnatuur in Utrecht. Een geslaagde middag over speelnatuur in Utrecht. Verslag van de bijeenkomst op 26 mei van Netwerk Speelnatuur Utrecht over veiligheid en participatie. Op avontuur Wat een geluk, deze heerlijke zonnige

Nadere informatie

Burn-out: een geluk bij een ongeluk

Burn-out: een geluk bij een ongeluk Burn-out: een geluk bij een ongeluk Als ik Els (39) voor het eerst spreek, is zij al bijna een jaar thuis vanwege een burn-out. Ze werkt zeven jaar als communicatiemedewerker voor een sportbond wanneer

Nadere informatie

Weg van jou Verliefd op een vluchteling

Weg van jou Verliefd op een vluchteling MARIAN HOEFNAGEL Weg van jou Verliefd op een vluchteling Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen 3 4 Het vakantiepark Owen rent door het vakantiepark. Links en rechts van het pad staan houten huisjes.

Nadere informatie

Door: Arne Bernards Klas: MTD1a4

Door: Arne Bernards Klas: MTD1a4 Door: Arne Bernards Klas: MTD1a4 Inhoud Inleiding... 2 Planning... 3 Plan van aanpak (Pva)... 4 Interview met Frans Cox... 6 Concurrentie analyse... 7 Pakket van eisen en wensen... 9 Ideeschetsen...11

Nadere informatie

Topscorer. Marian Hoefnagel. Daar kun je. 2 op rekenen! BOEKEN BOEIEN

Topscorer. Marian Hoefnagel. Daar kun je. 2 op rekenen! BOEKEN BOEIEN Topscorer Marian Hoefnagel Daar kun je BOEKEN BOEIEN 2 op rekenen! Scoren Kijk, daar! Die jongen met dat blonde haar! Daan wijst naar een jongen die net de tram inkomt. Hij heeft een grote sporttas bij

Nadere informatie

Lestip 'Meester Frank en de draak'

Lestip 'Meester Frank en de draak' Lestip 'Meester Frank en de draak' Over het boek Senne heeft een draak in z n hoofd. Die rommelt als hij sommen moet maken en zorgt ervoor dat het goede antwoord dat in Senne s hoofd zit, niet uit z n

Nadere informatie

Tijdsplanning werkstuk groep 5

Tijdsplanning werkstuk groep 5 Naam: Groep 5 Tijdsplanning werkstuk groep 5 Wat wanneer Aan de juf het onderwerp van maandag 21 januari 2013 mijn werkstuk doorgeven inleveren opdracht 1 maandag 28 januari 2013 inleveren opdracht 2 donderdag

Nadere informatie

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl.

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Chatten Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Colofon Een uitgave van Eenvoudig Communiceren

Nadere informatie

Naar de bovenste verdieping

Naar de bovenste verdieping Naar de bovenste verdieping De lift zoeft omhoog. Het is een snelle lift. Veel sneller dan die op school. En vééél sneller dan de lift in de flat van oma. Dat is echt een lift voor oude mensen. Aïsha gaat

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/44732 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Torren, Alexander J.H. van der Title: Growing oxide thin films in a low-energy

Nadere informatie

Samenvatting Hoofdstuk 5. Licht 3VMBO

Samenvatting Hoofdstuk 5. Licht 3VMBO Samenvatting Hoofdstuk 5 Licht 3VMBO Hoofdstuk 5 Licht We hebben zichtbaar licht in de kleuren Rood, Oranje, Geel, Groen, Blauw en Violet (en alles wat er tussen zit) Wit licht bestaat uit een mengsel

Nadere informatie

Charles den Tex VERDWIJNING

Charles den Tex VERDWIJNING Charles den Tex VERDWIJNING 3 Klikketik-tik-tik Het is halftwaalf s ochtends. Marja vouwt een hemd. En kijkt om zich heen. Even staat ze op haar tenen. Zo kan ze over de kledingrekken kijken. Die rekken

Nadere informatie

innovaphone case study

innovaphone case study innovaphone case study ARCNL en AMOLF kiezen met het oog op geplande uitbreidingen flexibele IP telefonie en UC oplossing van innovaphone ARCNL en AMOLF: Eind 2014 nam het Advanced Research Center for

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/46596 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Carattino, A. Title: Gold nanorod photoluminescence : applications to imaging

Nadere informatie

Gemeente Delft zet teamnormsessies Arbocatalogus 2.0 breder in dan alleen voor aanpak agressie en geweld

Gemeente Delft zet teamnormsessies Arbocatalogus 2.0 breder in dan alleen voor aanpak agressie en geweld Gemeente Delft zet teamnormsessies Arbocatalogus 2.0 breder in dan alleen voor aanpak agressie en geweld Door: Peter van Noppen / Fotografie: Kees Winkelman De gemeente Delft is een van de pilotgemeenten

Nadere informatie

Ga op de brug staan aan de Koningstraat en kijk in de richting van de Poortersloge. (Vandaag : Rijksarchief Brugge)

Ga op de brug staan aan de Koningstraat en kijk in de richting van de Poortersloge. (Vandaag : Rijksarchief Brugge) ADORNES ACHTERNA IN HET HEDENDAAGSE BRUGGE Je volgt de route van de middeleeuwse boten en bezoekt enkele historische gebouwen die vroeger en nu belangrijk waren en zijn voor Brugge. Een ommetje langs het

Nadere informatie

Deze opdracht doe je met een maatje. Vertel aan elkaar wat je hebt onthouden van de tekst. Gebruik de woorden: Wie? Wat? Welke? Waar? Wanneer? Hoe?

Deze opdracht doe je met een maatje. Vertel aan elkaar wat je hebt onthouden van de tekst. Gebruik de woorden: Wie? Wat? Welke? Waar? Wanneer? Hoe? Vertel aan elkaar wat je hebt onthouden van de tekst. Gebruik de woorden: Wie? Wat? Welke? Waar? Wanneer? Hoe? Deze opdracht doe je alleen, in tweetallen of in een Maak een woordveld bij de tekst. Je mag

Nadere informatie

GridPix: Development and Characterisation of a Gaseous Tracking Detector W.J.C. Koppert

GridPix: Development and Characterisation of a Gaseous Tracking Detector W.J.C. Koppert GridPix: Development and Characterisation of a Gaseous Tracking Detector W.J.C. Koppert Samenvatting Deeltjes Detectie in Hoge Energie Fysica De positie waar de botsing heeft plaatsgevonden in een versneller

Nadere informatie

persinformatie Persluchtmotor met inbouwhoogte van slechts 150 mm

persinformatie Persluchtmotor met inbouwhoogte van slechts 150 mm persinformatie Industriele techniek: perslucht- & elektrische gereedschappen Atlas Copco Tools Nederland, Merwedeweg 7, NL -, Tel. 078-6230230, Fax 078-6104702, tools.nl@nl.atlascopco.com, www.atlascopco.nl

Nadere informatie

Belotero Een deel van mezelf

Belotero Een deel van mezelf NIEUW OPTIMALE MODELLERENDE CAPACITEIT Belotero Een deel van mezelf Herstel volume waar het verloren is gegaan We worden allemaal geboren met een natuurlijk volume in het gezicht dat met de veroudering

Nadere informatie

De Keukentafel Uitdaging

De Keukentafel Uitdaging De Keukentafel Uitdaging MAG HET WAT RUSTIGER AAN DE KEUKENTAFEL Gemaakt in het kader van het Swing project Een cliëntproces; tools voor samenwerking Door Nic Drion Aan de keukentafel Aan de keukentafel

Nadere informatie

Vragenlijst voor de leerkracht

Vragenlijst voor de leerkracht Sensory Profile School Companion Vragenlijst voor de leerkracht Winnie Dunn, PhD, OTR, FAOTA Vertaling: Anders Kijken naar Kinderen, Karin Brinkmann en André Rietman Naam van de leerling: School: Groep:

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN Lesbrief Primair onderwijs - MIDDENBOUW DUURZAAM WERKEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per

Nadere informatie

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 6 Zacheüs (1) Het is erg druk in de stad vandaag. Iedereen loopt op straat. Zacheüs wurmt zich

Nadere informatie

Hele fijne feestdagen en een gezond en vrolijk 2017! Raymond Gruijs. BM Groep ARBO West Baanzinnig

Hele fijne feestdagen en een gezond en vrolijk 2017! Raymond Gruijs. BM Groep ARBO West Baanzinnig De tijd vliegt voorbij en voor je weet zijn we al weer een jaar verder. Ik zeg wel eens: mensen overschatten wat je in een jaar kunt doen, maar onderschatten wat je in 3 jaar kan realiseren. Laten we naar

Nadere informatie

schelp maakt me ook nu weer vrolijk. Veerle tuurt over de rand van de kist om de andere schelpen te zien. Maar ze is leeg. Veerle kijkt om zich heen.

schelp maakt me ook nu weer vrolijk. Veerle tuurt over de rand van de kist om de andere schelpen te zien. Maar ze is leeg. Veerle kijkt om zich heen. 6 Heb jij veel schelpen, opa? Opa knikt. Waar zijn ze dan allemaal? Kom maar mee, je bent nu groot genoeg. Al mijn schelpen hebben een verhaal. Achter het huis lopen ze een pad op. Eerst ziet Veerle alleen

Nadere informatie

Biofotonen en de regulering van het lichaam met Prof. Fritz-Albert Popp van het International Institute of Biophysics in Neuss, Duitsland.

Biofotonen en de regulering van het lichaam met Prof. Fritz-Albert Popp van het International Institute of Biophysics in Neuss, Duitsland. Biofotonen en de regulering van het lichaam met Prof. Fritz-Albert Popp van het International Institute of Biophysics in Neuss, Duitsland. In de andere twee testen werd duidelijk dat de stem de activiteit

Nadere informatie

Hoofdstuk 4: Licht. Natuurkunde Havo 2011/2012.

Hoofdstuk 4: Licht. Natuurkunde Havo 2011/2012. Hoofdstuk 4: Licht Natuurkunde Havo 2011/2012 www.lyceo.nl Hoofdstuk 4: Licht Natuurkunde 1. Kracht en beweging 2. Licht en geluid 3. Elektrische processen 4. Materie en energie Beweging Trillingen en

Nadere informatie

Inhoudstafel WEZO3: 3-4 uurs

Inhoudstafel WEZO3: 3-4 uurs Inhoudstafel WEZO3: 3-4 uurs Thema 1: Licht en zien: Spiegeltje, spiegeltje aan de wand (12 u) - Hoofdstuk 1 Licht 1.1 Lichtbronnen en donkere lichamen 1.2 Interactie van het licht met voorwerpen 1.3 Rechtlijnige

Nadere informatie

De Melkweg groep 3-4. Lesbeschrijving De Melkweg. Inleiding 15 minuten. 1 Bron: www.ruimtevaartindeklas.nl

De Melkweg groep 3-4. Lesbeschrijving De Melkweg. Inleiding 15 minuten. 1 Bron: www.ruimtevaartindeklas.nl De Melkweg groep 3-4 Als je naar de sterren kijkt, komen als vanzelf veel vragen op. Hoeveel sterren zijn er? Waar bestaan al die sterren uit? Hoe ver weg zijn ze? De sterren die wij vanaf de aarde zien,

Nadere informatie

The Barn. Industrieel wonen. 75 m2. Jacques & André, 2014 01

The Barn. Industrieel wonen. 75 m2. Jacques & André, 2014 01 The Barn Industrieel wonen Barn gebouw om in te werken, te wonen, te verblijven. Eén open structuur, één ruimte één huid als ultieme vakantiewoning. 75 m2 Jacques & André, 2014 01 Projectontwerp + conceptvorming

Nadere informatie

Denk je te weten wat je wilt, blijkt het een idee van anderen te zijn. Wat doe je dan?

Denk je te weten wat je wilt, blijkt het een idee van anderen te zijn. Wat doe je dan? Denk je te weten wat je wilt, blijkt het een idee van anderen te zijn. Wat doe je dan? Jolanda gaat op pad met onze Wandelcoach Tineke Franssen Jolanda (33) werkt als hypotheekadviseur in het bankwezen.

Nadere informatie

Digitaal borduren doen we al járen..

Digitaal borduren doen we al járen.. Digitaal borduren doen we al járen....en daarin hebben we een reputatie opgebouwd als punctuele, snelle leverancier van kwaliteitsborduurwerk. Maar we merkten dat we met onze productie in Nederland soms

Nadere informatie

Samenvatting in het nederlands

Samenvatting in het nederlands Samenvatting in het nederlands Wat voorkennis Stel dat van een oppervlak in de ruimte een golffront komt - het kan om licht gaan, of om geluid. Is het oppervlak een ellipsoide en breidt de golf zich uit

Nadere informatie

Team 3: Het Zonnepaneel Onderzoek naar de werking van een zonnepaneel en de zonneboiler

Team 3: Het Zonnepaneel Onderzoek naar de werking van een zonnepaneel en de zonneboiler Zonnepanelen op school Team 3: Het Zonnepaneel Onderzoek naar de werking van een zonnepaneel en de zonneboiler Jullie gaan onderzoeken hoe een zonnepaneel en de zonneboiler werken 1. SAMENWERKEN IN EEN

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/28966 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Heeres, Erwin Title: Manipulating carbon nanotubes towards the application as novel

Nadere informatie

Natuur-/scheikunde Klas men

Natuur-/scheikunde Klas men Natuur-/scheikunde Klas 1 2015-2016 men 1 Wat zie ik? Over fotonen. Je ziet pas iets (voorwerp, plant of dier) wanneer er lichtdeeltjes afkomstig van dat voorwerp je oog bereiken. Die lichtdeeltjes noemen

Nadere informatie

Teksten bewerkt uit het gezinsboek Ons Dagelijks Brood veertigdagentijd van pastoor M. Hagen door EBP voor www.kinderenbiddenvoorkinderen.

Teksten bewerkt uit het gezinsboek Ons Dagelijks Brood veertigdagentijd van pastoor M. Hagen door EBP voor www.kinderenbiddenvoorkinderen. Bidden Teksten bewerkt uit het gezinsboek Ons Dagelijks Brood veertigdagentijd van pastoor M. Hagen door EBP voor www.kinderenbiddenvoorkinderen.nl en kinderactiviteiten www.lambertuskerk-rotterdam.nl

Nadere informatie

Schoolexamen Moderne Natuurkunde

Schoolexamen Moderne Natuurkunde Schoolexamen Moderne Natuurkunde Natuurkunde 1,2 VWO 6 24 maart 2003 Tijdsduur: 90 minuten Deze toets bestaat uit 3 opgaven met 16 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

Voorzichtig schuift hij het zware gordijn weg. Voor alle kamers hangt zo n goudkleurig gordijn. Om de warmte buiten te houden. Want het is erg warm,

Voorzichtig schuift hij het zware gordijn weg. Voor alle kamers hangt zo n goudkleurig gordijn. Om de warmte buiten te houden. Want het is erg warm, Prins Floris In de tuin van het paleis loopt een jongen. Een bruine jongen met zwarte krullen. Floris heet hij, en hij is een prins. De vader van Floris is de koning van Spanje. Rijk is hij, heel rijk.

Nadere informatie

Interview Tabletrestaurants.nl: Vision menu

Interview Tabletrestaurants.nl: Vision menu Interview Tabletrestaurants.nl: Vision menu Inleiding Kunt u vertellen over het ontstaan van uw bedrijf? Vision Multimedia is een bedrijf van mijn zoon. Het is ontstaan uit Vision Electronics, een bedrijf

Nadere informatie

Rana, het regenboogkind. Esther Bohte-de Wilde

Rana, het regenboogkind. Esther Bohte-de Wilde Rana, het regenboogkind Esther Bohte-de Wilde Eerste druk, september 2016 ISBN 978 90 824214 2 2 NUR 728 Tekst: juli 2016 Esther Bohte-de Wilde Illustraties: juli 2016 Esther Bohte-de Wilde Uitgeverij:

Nadere informatie

Transitie in de zorg, transitie in haar leven

Transitie in de zorg, transitie in haar leven Transitie in de zorg, transitie in haar leven Op stap met onze Wandelcoach Tineke Franssen Transitie in de zorg Leonie (37) zwoegt en tobt. Ze hàd het naar haar zin, als psycholoog en casemanager in de

Nadere informatie

Inleiding Het doen van een abortus heeft voor iedereen een verschillende reden en ook verschillende gevolgen. Maar onthoud goed, je hebt het niet

Inleiding Het doen van een abortus heeft voor iedereen een verschillende reden en ook verschillende gevolgen. Maar onthoud goed, je hebt het niet Inleiding Het doen van een abortus heeft voor iedereen een verschillende reden en ook verschillende gevolgen. Maar onthoud goed, je hebt het niet gedaan omdat je een slecht mens bent, maar juist omdat

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEKKER BLIJVEN WERKEN SPEL

SPEELWIJZE LEKKER BLIJVEN WERKEN SPEL SPEELWIJZE LEKKER BLIJVEN WERKEN SPEL De huidige arbeidsmarkt ziet er heel anders uit dan die van vroeger: we veranderen vaker van baan of de inhoud ervan verandert, banen zijn minder zeker en de groei

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Billie de Beer en de Tuinstedebrigade (2): Verkennen de straat Juni 2014

Billie de Beer en de Tuinstedebrigade (2): Verkennen de straat Juni 2014 Billie de Beer en de Tuinstedebrigade (2): Verkennen de straat Juni 2014 Billie de Beer is heel blij dat hij nu bij de hamsters in Tuinstede mag wonen. Ze leven met z n allen tussen de mensen en helpen

Nadere informatie

Samenvatting. Sub-diffractie optica

Samenvatting. Sub-diffractie optica Samenvatting Het bestuderen en manipuleren van licht speelt al vele eeuwen een belangrijke rol in wetenschappelijke en technologische ontwikkeling. Met de opkomst van de nanotechnologie, ontstond ook de

Nadere informatie

Hier de informatie van het aantal spelers dat er voor deze sketch nodig is, hun karakterbeschrijvingen en hoe het eenvoudige decor er uit dient te

Hier de informatie van het aantal spelers dat er voor deze sketch nodig is, hun karakterbeschrijvingen en hoe het eenvoudige decor er uit dient te Hier de informatie van het aantal spelers dat er voor deze sketch nodig is, hun karakterbeschrijvingen en hoe het eenvoudige decor er uit dient te zien. En nog enkele eventuele andere bijzonderheden. Tevens

Nadere informatie

Naast kwaliteit, kijken we ook altijd naar kosten. Arjan Dogterom Head of IT. Vast Mobiel VastMobiel

Naast kwaliteit, kijken we ook altijd naar kosten. Arjan Dogterom Head of IT. Vast Mobiel VastMobiel Naast kwaliteit, kijken we ook altijd naar kosten Arjan Dogterom Head of IT Partner Logistics is altijd bereikbaar en bespaart op telefoonkosten met Intercity Zakelijk Partner Logistics is een bedrijf

Nadere informatie

Kraanwater, je hebt het elke dag nodig. Om te drinken bijvoorbeeld, maar

Kraanwater, je hebt het elke dag nodig. Om te drinken bijvoorbeeld, maar TIPS EN IDEEËN VOOR JE WERKSTUK OF SPREEKBEURT Kraanwater, je hebt het elke dag nodig. Om te drinken bijvoorbeeld, maar ook om je tanden mee te poetsen of om mee te koken. Kraanwater is gezond, duurzaam

Nadere informatie

Hier de informatie van het aantal spelers dat er voor deze sketch nodig is, hun karakterbeschrijvingen en hoe het eenvoudige decor er uit dient te

Hier de informatie van het aantal spelers dat er voor deze sketch nodig is, hun karakterbeschrijvingen en hoe het eenvoudige decor er uit dient te 1 Hier de informatie van het aantal spelers dat er voor deze sketch nodig is, hun karakterbeschrijvingen en hoe het eenvoudige decor er uit dient te zien. En nog enkele eventuele andere bijzonderheden.

Nadere informatie

Studiekeuzecheck euzech voor het mbo

Studiekeuzecheck euzech voor het mbo Studiekeuzecheck voor het mbo Nieuwe manieren om aankomende studenten te begeleiden bij hun keuze Studiekeuzecheck euzech voor het mbo Nieuwe manieren om studenten te begeleiden bij hun keuze Bijlage 2

Nadere informatie

CHATTEN. verborgen verdriet MARIAN HOEFNAGEL

CHATTEN. verborgen verdriet MARIAN HOEFNAGEL CHATTEN verborgen verdriet MARIAN HOEFNAGEL Stotteren Kom op, Roy. Het is allang tijd. De leraar informatica legt een hand op Roys schouder. Maar Roy kijkt niet op of om. Hij zit achter de fijnste computer

Nadere informatie