High Field Magnet Laboratory (HFML)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "High Field Magnet Laboratory (HFML)"

Transcriptie

1 High Field Magnet Laboratory (HFML) Het HFML beschikt over zeer sterke magneten, die uniek in de wereld zijn. De extreme omstandigheden in een magneet brengen verrassende eigenschappen van materialen aan het licht. Een groot voordeel van onderzoek met magneetvelden is dat je in materialen kunt kijken zonder ze te beschadigen. Ook is het mogelijk om met de magneetkracht objecten te laten zweven en zo de invloed van de zwaartekracht op materie te onderzoeken. Het HFML is onderdeel van het European Magnetic Field Laboratory (EMFL), het Europese samenwerkingsverband van magnetenlaboratoria in Dresden, Grenoble, Toulouse en Nijmegen.

2 Welkom in het HFML High Field Magnet Laboratory Volg de pijlen voor een rondleiding door het gebouw. De gehele rondleiding duurt circa 30 minuten. Onderweg maakt u kennis met drie belangrijke onderdelen van het HFML: de magneten de voeding de koeling Informatie over de verschillende ruimtes en opstellingen leest u op de posterborden. Uiteraard staan onze medewerkers u graag te woord als u vragen heeft. Veel plezier in de wereld van magneten!

3 Magneetvelden maken Het HFML wekt magneetvelden op met grote elektromagnetische spoelen, die zijn opgebouwd uit honderden ronde koperen platen en isolatieplaten. Dit plaatmateriaal kan de enorme krachten weerstaan, die vrijkomen tijdens de experimenten. Zodra er stroom door een spoel gestuurd wordt, ontstaat er een magneetveld. Hoe meer stroom, hoe sterker het veld. Het HFML heeft Watt vermogen beschikbaar voor de magneten, vergelijkbaar met het energieverbruik van huishoudens. Middenin de spoel is het magneetveld het sterkst; dit is de plek waar de experimenten door onze wetenschappers worden uitgevoerd. Tijdens het gebruik van de magneet warmen de koperen platen razendsnel op. Om te voorkomen dat de platen smelten, stroomt er constant koud water met 140 liter per seconde door kleine gaatjes in de magneet.

4 Passen en meten in de magneet Het magnetisch veld is het hoogst in het centrum van de spoel. Om deze plaats te bereiken, schuiven onderzoekers zogenaamde samplesticks van bovenaf in de binnencilinder van de magneet. Deze smalle buizen 3,2 of 5 centimeter bevatten zowel het te meten monster als de apparatuur. Het is een hele kunst om de samplesticks te maken, maar vooral ook om ze te gebruiken: het monster moet tijdens de experimenten vaak worden afgekoeld tot een temperatuur van maar enkele graden boven het absolute nulpunt (-273 C). Wat voor een onderzoek doet het HFML? Moleculen uitlijnen Magneetvelden kunnen moleculen ordenen. Lange moleculen die als spaghetti door elkaar kronkelen gaan in een magneetveld bijvoorbeeld netjes naast elkaar liggen. HFML-onderzoekers meten hoe de moleculen gerangschikt zijn en wat dit voor gevolgen heeft voor materiaaleigenschappen, zoals geleiding. Chiraliteit Van veel biologische moleculen bestaan twee (chirale) vormen, die elkaars spiegelbeeld zijn. Toch komt in veel vormen van leven alleen de linksdraaiende spiegelvariant voor. Waarom blijven de rechtsdraaiende moleculen ongebruikt? Onderzoekers van het HFML hebben ontdekt dat magneetvelden daarbij een rol kunnen hebben gespeeld. Dit inzicht is ook van belang voor medicijnfabrikanten, omdat die vaak alleen linksdraaiende moleculen willen produceren. Stroom door dunne laagjes In een sterk magneetveld kunnen heel dunne plaatjes metaal (bij voldoende koeling) supergeleidend worden. De stroom loopt er dan zonder enige weestand doorheen. Dit is interessant voor nieuwe types sensoren en elektronica. HFML-onderzoekers kijken welke materialen supergeleidend kunnen worden en hoe ze de eigenschappen van die materialen kunnen beïnvloeden.

5 Nauwkeurige voorbereiding in het lab In dit laboratorium bereiden de onderzoekers hun experimenten voor. Door een gat in de vloer recht boven de magneet kunnen ze hun samples bestuderen met optische apparatuur vaak lasers die hier boven staat opgesteld. De laserstralen gaan via spiegels door een buis naar beneden. Onderzoekers moeten uiterst precies te werk gaan bij het fixeren van het onderzoeksmonster, het aansluiten van de apparatuur en het uitlijnen van de lasers. Als alles klaar staat, kan de magneet aan en kan de meting beginnen.

6 Nobelprijs In 2010 wonnen Andre Geim en Konstantin Novoselov de Nobelprijs voor de Natuurkunde voor de ontdekking van grafeen, een laagje koolstof van één atoom dik. Ze bestudeerden het nieuwe materiaal met behulp van de magneten in het HFML en kwamen erachter dat het interessante geleidingseigenschappen bezit. Grafeen wordt inmiddels gezien als een veelbelovend materiaal voor elektronica. Andre Geim won eerder al de IgNobelprijs (voor onderzoek dat je eerst aan het lachen maakt en dan aan het denken zet). In een HFML-magneet liet hij een kikker zweven. Kikkers zijn net als mensen diamagnetisch, ze kunnen in extreme velden magnetisch worden. Geim slaagde erin om met magnetische velden de zwaartekracht als het ware op te heffen. Een interessante ontdekking, want op deze manier kunnen wetenschappers op aarde gewichtloosheid nabootsen. Zo kunnen in dit lab experimenten worden gedaan waar anders een space shuttle of ruimteraket voor nodig is.

7 Stabiele stroom Het hoogste magneetveld gebruikt 20 megawatt, evenveel als vier hogesnelheidstreinen op topsnelheid. Om dat aan te kunnen heeft het HFML een eigen aansluiting op het (50 kv) elektriciteitsnet. De onderzoekers drukken de kosten door hun experimenten vooral s nachts uit te voeren. Gelukkig is het gemiddelde energieverbruik veel lager dan 20 megawatt, het allerhoogste veld staat per meting maar een paar minuten aan en is niet voor elk experiment nodig. Vuistdikke koperen kabels transporteren de stroom van de voeding naar de magneet. De stroomtoevoer naar de magneten is heel stabiel: de ampère die door de magneet loopt, mag maar met eenduizendste procent (0,4 ampère) variëren. Dit is noodzakelijk om de uiterst gevoelige metingen van de onderzoekers niet te verstoren. De stabiliteit van de Nijmeegse magneten wordt nergens ter wereld geëvenaard.

8 Koelwater met 100 km/u Het koelwater stroomt met honderd kilometer per uur door de kleine gaatjes in de magneetspoelen. De vorm van deze koelgaatjes is door Nijmeegse onderzoekers ontworpen: geen normale ovaal, maar een ovaal met iets spitsere uiteinden. Dit zorgt voor een optimale warmteoverdracht, terwijl de stevigheid van het materiaal gewaarborgd blijft. Door slechts een vuiltje in het water kan een koelgaatje verstopt raken. De magneet zou dan binnen een seconde smelten. In de kelder staan zuiveringsinstallaties om het koelwater te filteren en te demineraliseren, zodat het geen stroom geleidt. Het water uit de koeltorens krijgt een behandeling met ozon, om besmettingen met bijvoorbeeld algen of legionellabacteriën te voorkomen.

9 Koelfabriek Per seconde gaat er 140 liter ofwel een badkuip water door de magneet om de koperen platen te koelen. Het warmt wel dertig graden op tijdens de eenhonderdste seconde dat het door de magneet stroomt. Al dat water wordt in het HFML weer gekoeld en hergebruikt. Hier staan acht koeltorens die water koelen door het in watervallen van tien meter met 260 l/s naar beneden te storten. Ventilatoren blazen extra lucht langs de watervallen om het water nog efficiënter te koelen. Omdat het water dat door de magneet stroomt heel schoon moet blijven, bestaat het koelsysteem uit drie gesloten circuits: Schoon, gedemineraliseerd water voor door de magneet m 3 bufferwater dat via een warmtewisselaar het magneetwater koelt, zonder dat het water uit de twee circuits met elkaar in contact komt. Een koelfabriek acht koeltorens, compressorkoelmachines en bij vriestemperaturen een droog glycolcircuit die het warme water bovenuit de buffers koelt en het koude water weer onderin de buffers opslaat. Doordat koud water zwaarder is dan warm water blijven de buffers gelaagd. Het water uit de koeltoren moet in contact komen met de buitenlucht om af te koelen, maar de watervallen maken ook flink wat lawaai. De open wanden zijn daarom zo gebouwd dat ze het geluid van de torens tegenhouden. Liefhebber van stilte? Houd dan je hoofd eens tussen de pilaren van de buitenwand.

10 Pompen en koelen Twee hogedrukpompen persen heel schoon en niet-geleidend water onder hoge druk (25 bar) door de magneten. Deze pompen zijn zo sterk dat ze een fontein van driehonderd meter hoog zouden kunnen maken. De pijpleidingen voor het water zijn in beton gegoten en vastgezet zodat trillingen van de stampende pompen de metingen van de onderzoekers niet verstoren. In de tijd dat het water door de magneet stroomt (eenhonderdste seconde) warmt het water wel 30 graden op. Om het water weer af te koelen, staan hier in de kelder verschillende warmtewisselaars en koelmachines. In de warmtewisselaars stromen warm en koud water langs elkaar, zonder dat ze met elkaar in contact komen. De stromen bewegen tegengesteld aan elkaar, zodat het warme water zoveel mogelijk energie af kan geven aan het koude water. De koelmachines zijn een soort grote koelkasten, die hun warmte weer afgeven aan het water in de koeltorens.

11 Supermagneet in aanbouw In deze nieuwe ruimte wordt gebouwd aan een hybride magneet, die bestaat uit een koperen binnenspoel en een supergeleidende buitenspoel. Deze combinatie kan een magneetveld van 45 Tesla opleveren. Technici van het HFML werken hard aan deze supermagneet en hopen in 2016 de eerste testexperimenten te kunnen doen. Bij supergeleiding is er geen weerstand. Hierdoor kan een sterk magnetisch veld gemaakt worden, zonder dat het veel energie kost. Een nadeel is dat supergeleiding pas ontstaat bij heel lage temperaturen én dat een sterk magneetveld de supergeleiding kan verstoren. Voor hoge magneetvelden moet je de supergeleidende buitenspoel dus combineren met een koperen binnenspoel. Het bouwen van een hybride magneet is een technische uitdaging: de binnenste spoel wordt snel warm terwijl de buitenste supergeleidende spoel juist zeer koud moet blijven.

High Field Magnet Laboratory (HFML) Martin van Breukelen

High Field Magnet Laboratory (HFML) Martin van Breukelen High Field Magnet Laboratory (HFML) Martin van Breukelen High Field Magnet Laboratory (HFML) Martin van Breukelen Science Campus Radboud Universiteit Faculteit NWI NMR FELIX faciliteit HFML NaNoLab Guest

Nadere informatie

De wereld van sterke magneten. High Field Magnet Laboratory in Nijmegen

De wereld van sterke magneten. High Field Magnet Laboratory in Nijmegen De wereld van sterke magneten High Field Magnet Laboratory in Nijmegen De wereld van sterke magneten High Field Magnet Laboratory in Nijmegen 3 HFML Het High Field Magnet Laboratory (HFML) in Nijmegen

Nadere informatie

De wereld van sterke magneten. High Field Magnet Laboratory in Nijmegen

De wereld van sterke magneten. High Field Magnet Laboratory in Nijmegen De wereld van sterke magneten High Field Magnet Laboratory in Nijmegen De wereld van sterke magneten High Field Magnet Laboratory in Nijmegen 3 HFML Het High Field Magnet Laboratory (HFML) in Nijmegen

Nadere informatie

Samenvatting. Wat is licht

Samenvatting. Wat is licht Samenvatting In dit onderdeel zal worden getracht de essentie van het onderzoek beschreven in dit proefschrift te presenteren zodanig dat het te begrijpen is door familie, vrienden en vakgenoten zonder

Nadere informatie

Supergeleiding, hoe werkt dat? Samengevat. Onderwerp: elektrische stroom elektrisch veld en magnetisch veld

Supergeleiding, hoe werkt dat? Samengevat. Onderwerp: elektrische stroom elektrisch veld en magnetisch veld Supergeleiding, hoe werkt dat? atoomfysica Onderwerp: elektrische stroom elektrisch veld en magnetisch veld In 1911 deed de Nederlander Heike Kamerlingh Onnes een zeer merkwaardige ontdekking. Hij merkte

Nadere informatie

Voedingssysteem voor hybride magneet van 45 T

Voedingssysteem voor hybride magneet van 45 T Vermogenselektronica event 2014 Voedingssysteem voor hybride magneet van 45 T L. van Lieshout 1 Onderwerpen -45 T hybride magneet voedingssysteem Radboud Universiteit -Bestaande voeding opgeboord naar

Nadere informatie

10 Materie en warmte. Onderwerpen. 3.2 Temperatuur en warmte.

10 Materie en warmte. Onderwerpen. 3.2 Temperatuur en warmte. 1 Materie en warmte Onderwerpen - Temperatuur en warmte. - Verschillende temperatuurschalen - Berekening hoeveelheid warmte t.o.v. bepaalde temperatuur. - Thermische geleidbaarheid van een stof. - Warmteweerstand

Nadere informatie

1. Temperatuurregeling

1. Temperatuurregeling 1. Temperatuurregeling Afb. 1 Als je het warm hebt, wordt je gezicht rood. Dit komt doordat de bloedvaatjes net onder je huid wijder worden doordat bepaalde spieren zich samentrekken. Zo staat je lichaam

Nadere informatie

1. Temperatuurregeling

1. Temperatuurregeling 1. Temperatuurregeling Afb. 1 Als je het warm hebt, wordt je gezicht rood. Dit komt doordat de bloedvaatjes net onder je huid wijder worden doordat bepaalde spieren zich samentrekken. Zo staat je lichaam

Nadere informatie

Een beginners handleiding voor de aankoop van energiezuinige apparatuur

Een beginners handleiding voor de aankoop van energiezuinige apparatuur Een beginners handleiding voor de aankoop van energiezuinige apparatuur Alles wat je moet weten: - Hoe de juiste beslissing te nemen bij de aankoop van energie zuinige apparatuur. INHOUD 1. Introductie

Nadere informatie

Opgave 5 Een verwarmingselement heeft een weerstand van 14,0 Ω en is opgenomen in de schakeling van figuur 3.

Opgave 5 Een verwarmingselement heeft een weerstand van 14,0 Ω en is opgenomen in de schakeling van figuur 3. Opgave 5 Een verwarmingselement heeft een weerstand van 14,0 Ω en is opgenomen in de schakeling van figuur 3. figuur 3 De schuifweerstand is zo ingesteld dat de stroomsterkte 0,50 A is. a) Bereken het

Nadere informatie

De koeling van de motor.

De koeling van de motor. . AOC OOST Almelo Groot Obbink 01-09-2013 Inleiding Door de verbranding van brandstof in de motor (= werkslagen) ontstaan zeer hoge temperaturen. ( ± 2000 C.) Deze temperatuur moet worden teruggebracht

Nadere informatie

Het hele jaar door klimaatbeheersing

Het hele jaar door klimaatbeheersing Het hele jaar door klimaatbeheersing Wij begrijpen persoonlijk comfort Iemands persoonlijk comfort wordt beïnvloed door omgevingsfactoren zoals luchttemperatuur en luchtvochtigheid. Dit kan de ontspanning,

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21759 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21759 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/21759 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Wijts, Geert Title: Magnetic resonance force microscopy at millikelvin temperatures

Nadere informatie

Sensoren. Gebruik. Storingen

Sensoren. Gebruik. Storingen Sensoren Veel machines en werktuigen worden elektrisch of elektronisch bediend en aangestuurd. Die aansturing kan automatisch plaatsvinden. Bij die aansturing horen bepaalde instellingen. Om te weten welke

Nadere informatie

Zehnder ComfoFond-L Aardwarmtewisselaar met gesloten water-glycolcircuit

Zehnder ComfoFond-L Aardwarmtewisselaar met gesloten water-glycolcircuit Belangrijke eigenschappen Aardwarmtewisselaar voor gebruik in combinatie met balansventilatie-units met warmterecuperatie (type ComfoD 350, 450 en 550 Luxe) Onttrekt energie uit de bodem via ondergrondse

Nadere informatie

DIAMAGNETISCHE LEVITATIE MET BISMUTH.

DIAMAGNETISCHE LEVITATIE MET BISMUTH. DIAMAGNETISCHE LEVITATIE MET BISMUTH. Dank zij de komst van sterke neodymium magneten is het mogelijk om het afstotend gedrag van sommige diamagnetische materialen zichtbaar te maken. Ofschoon er veel

Nadere informatie

Examen HAVO. natuurkunde 1,2 Compex. Vragen 1 tot en met 13. In dit deel van het examen staan vragen waarbij de computer niet wordt gebruikt.

Examen HAVO. natuurkunde 1,2 Compex. Vragen 1 tot en met 13. In dit deel van het examen staan vragen waarbij de computer niet wordt gebruikt. Examen HVO 2008 tijdvak 1 vrijdag 23 mei totale examentijd 3 uur natuurkunde 1,2 Compex Vragen 1 tot en met 13 In dit deel van het examen staan vragen waarbij de computer niet wordt gebruikt. ij dit examen

Nadere informatie

Door: Laura Kursten Het Nieuwe Eemland Klas: B2d

Door: Laura Kursten Het Nieuwe Eemland Klas: B2d Door: Laura Kursten Het Nieuwe Eemland Klas: B2d 1 Onderwerp: Bladzijde nummer: Geschiedenis 3 Hoe werkt het? 4 Soorten magnetrons 5 Magnetron ongezond? 6 Evaluatie 7 Bronvermelding 8 2 De magnetron is

Nadere informatie

Luchtwarmtewisselaars Algemene Brochure

Luchtwarmtewisselaars Algemene Brochure TEE Luchtwarmtewisselaars Algemene Brochure Co.ma. spa Heatex levert verwarming en koeling coils van Co.ma. Spa uit Italië. Co.ma. spa is opgericht in 1973, in de regio Verona. Elke coil wordt geselecteerd

Nadere informatie

De koeling van de motor.

De koeling van de motor. . AOC OOST Almelo Groot Obbink 01-09-2004 Inleiding Door de verbranding van brandstof in de motor (= werkslagen) ontstaan zeer hoge temperaturen. ( ± 2000 C.) Deze temperatuur moet worden teruggebracht

Nadere informatie

Windmolenpark Houten. Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten. Namen: Klas:

Windmolenpark Houten. Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten. Namen: Klas: Namen: Klas: Windmolenpark Houten Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten Ontwikkeld door: Geert Veenstra Gerard Visker Inhoud Probleem en hoofdopdracht Blz 3 Samenwerking

Nadere informatie

Opgave 1 Afdaling. Opgave 2 Fietser

Opgave 1 Afdaling. Opgave 2 Fietser Opgave 1 Afdaling Een skiër daalt een 1500 m lange helling af, het hoogteverschil is 300 m. De massa van de skiër, inclusief de uitrusting, is 86 kg. De wrijvingskracht met de sneeuw is gemiddeld 4,5%

Nadere informatie

Inhoud. 1 Inleiding 13. 1 energie 19

Inhoud. 1 Inleiding 13. 1 energie 19 Inhoud 1 Inleiding 13 1 onderzoeken van de natuur 13 Natuurwetenschappen 13 Onderzoeken 13 Ontwerpen 15 2 grootheden en eenheden 15 SI-stelsel 15 Voorvoegsels 15 3 meten 16 Meetinstrumenten 16 Nauwkeurigheid

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

Natuurkunde Practicum II. Nuclear Magnetic Resonance

Natuurkunde Practicum II. Nuclear Magnetic Resonance Natuurkunde Practicum II Nuclear Magnetic Resonance Door: Jiri Tik Djiang Oen 5814685 September 2008 0 Samenvatting In dit verslag is te lezen hoe NMR werkt en hoe de relaxatietijden zich verhouden tot

Nadere informatie

Inhoud van de presentatie

Inhoud van de presentatie Inhoud Inhoud van de presentatie Duurzaam bouwen met staal Concepten voor energiebesparend bouwen met lichtgewicht constructies Toepassing PCM in vloeren, wanden en plafonds Energieconcept Wilo in Zaandam

Nadere informatie

innovation in insulation

innovation in insulation warmte vocht geluid 2.000 / BW / 07-2003 Bergman Grafimedia Deze uitgave is met de meeste zorg samengesteld. Eventuele wijzigingen en zetfouten ten alle tijde voorbehouden. Warmte Inleiding In de hedendaagse

Nadere informatie

Samenvatting. Introductie

Samenvatting. Introductie Samenvatting Introductie Wanneer er een spanning wordt aangelegd over een metaal, gaat er een stroom lopen. Deze stroom bestaat uit elektronen, elementaire deeltjes met fundamentele lading e = 1.6 10 16

Nadere informatie

In dit document leggen we uit hoe isolatie werkt en hoe INSUL8eco werkt in uw gebouw.

In dit document leggen we uit hoe isolatie werkt en hoe INSUL8eco werkt in uw gebouw. De basis van isolatie en hoe INSULd8eco werkt in uw gebouw In dit document leggen we uit hoe isolatie werkt en hoe INSUL8eco werkt in uw gebouw. Om de werking van onze isolatie oplossing goed te begrijpen,

Nadere informatie

Warmte. Hoofdstuk 2. Vaak zetten we Chemische energie om in Warmte

Warmte. Hoofdstuk 2. Vaak zetten we Chemische energie om in Warmte Warmte Hoofdstuk 2 Warmte is Energie Vaak zetten we Chemische energie om in Warmte Brandstoffen verbranden: Brandstof Zuurstof voldoende hoge temperatuur (ontbrandingstemperatuur) 1 Grootheid Symbool Eenheid

Nadere informatie

Alles om je heen is opgebouwd uit atomen. En elk atoom is weer bestaat uit protonen, elektronen en neutronen.

Alles om je heen is opgebouwd uit atomen. En elk atoom is weer bestaat uit protonen, elektronen en neutronen. 2 ELEKTRICITEITSLEER 2.1. Inleiding Je hebt al geleerd dat elektriciteit kan worden opgewekt door allerlei energievormen om te zetten in elektrische energie. Maar hoe kan elektriciteit ontstaan? En waarom

Nadere informatie

Addicool. Leo Suiker directeur

Addicool. Leo Suiker directeur Addicool. Leo Suiker directeur Voorwoord. Addicool heeft zich door haar jarenlange ervaring en expertise ontwikkeld tot marktleider op het gebied van custom made luchtbehandelings kasten. En omdat we veel

Nadere informatie

Naam: VULKANEN. Vraag 1. Uit welke drie lagen bestaat de aarde? Vraag 2. Hoe dik is de aardkorst gemiddeld?

Naam: VULKANEN. Vraag 1. Uit welke drie lagen bestaat de aarde? Vraag 2. Hoe dik is de aardkorst gemiddeld? Naam: VULKANEN Voordat je begrijpt hoe vulkanen ontstaan, moet je eerst weten hoe de aarde in elkaar zit. De aarde is een bol die uit drie lagen bestaat. De binnenste laag is de kern. De temperatuur is

Nadere informatie

Afbeelding 1: Verzwaarde opstelling

Afbeelding 1: Verzwaarde opstelling Inleiding De afgelopen tijd heb ik een hernieuwde poging ondernomen om de aantrekkingskracht van de zon en de maan te meten. De set-up die ik in het verleden in gedachten had werkte gewoon niet. De slinger

Nadere informatie

Wonen in De Bron. Comfortabel en energiezuinig wonen 2 december 2009 Renate van Paassen Willem Bastein

Wonen in De Bron. Comfortabel en energiezuinig wonen 2 december 2009 Renate van Paassen Willem Bastein Wonen in De Bron Comfortabel en energiezuinig wonen 2 december 2009 Renate van Paassen Willem Bastein Onderwerpen Introductie Installaties in uw woning Warmte- en koudeopslag Warmtepomp Ventilatie VENDU

Nadere informatie

De zelfbouwjacuzzi. www.padvinderwinkel.nl. Versie 2.0 20120502 EL

De zelfbouwjacuzzi. www.padvinderwinkel.nl. Versie 2.0 20120502 EL De zelfbouwjacuzzi Versie 2.0 20120502 EL Padvinderwinkel is een nieuw initiatief voor Scouting. Door middel van leuke eigenwijze producten proberen we Scouting in het dagelijks leven een klein beetje

Nadere informatie

natuurkunde 1,2 Compex

natuurkunde 1,2 Compex Examen HAVO 2007 tijdvak 1 woensdag 23 mei totale examentijd 3,5 uur natuurkunde 1,2 Compex Vragen 1 tot en met 17 In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer niet wordt gebruikt. Bij

Nadere informatie

Storing indicatie van LED binnen/buiten en eerste oordeel

Storing indicatie van LED binnen/buiten en eerste oordeel indicatie van binnen/buiten en eerste oordeel Bestemd voor wand model 18K en 24K (, 0.5s No. 1 2 3 4 5 6 7 8 Hoge druk Invries Hoge persgas Overstroom Communicatie Hoge weerstand Interne ventilator motor

Nadere informatie

Figuur 1 Schematische opstelling van de STM

Figuur 1 Schematische opstelling van de STM Zdenko van Kesteren Scanning Tunneling Microscope Vorige keer bekeken we de Atomic Force Microscope (AFM). De krachtige kijker die een resolutie had in de orde van de grootte van een atoom. Een andere

Nadere informatie

Check uw koeling en bespaar zo 1.000 per jaar

Check uw koeling en bespaar zo 1.000 per jaar Check uw koeling en bespaar zo 1.000 per jaar Praktische checklist en reminderstickers Besparingstips voor productkoeling Let op ijsaanslag en onderneem actie Rekenvoordeel supermarkt Een supermarkt van

Nadere informatie

Tentamen Warmte-overdracht

Tentamen Warmte-overdracht Tentamen Warmte-overdracht vakcode: 4B680 datum: 7 april 2014 tijd: 9.00-12.00 uur LET OP Er zijn in totaal 4 opgaven waarvan de eerste opgave bestaat uit losse vragen. Alle opgaven tellen even zwaar mee.

Nadere informatie

Module 4 Energie. Vraag 3 Een bron van "herwinbare" energie is: A] biomassa B] de zon C] steenkool D] aardolie E] bewegend water

Module 4 Energie. Vraag 3 Een bron van herwinbare energie is: A] biomassa B] de zon C] steenkool D] aardolie E] bewegend water Module 4 Energie Vraag 1 Wat hoort bij het indirect energieverbruik van een apparaat? Kies het BESTE antwoord A] De energie wat het apparaat nuttig verbruikt. B] De energie die het apparaat niet nuttig

Nadere informatie

Bakhuis koudetechniek is gespecialiseerd in het repareren van caravan koelkasten (absorbtie systeem).

Bakhuis koudetechniek is gespecialiseerd in het repareren van caravan koelkasten (absorbtie systeem). Bakhuis koudetechniek is gespecialiseerd in het repareren van caravan koelkasten (absorbtie systeem). Caravan koelkast Absorptieprincipe De werking van de koelkast berust op het absorptie- of op het compressorprincipe.

Nadere informatie

www.hth-hth.nl Energie kosten besparen met Gesloten Hybride Medium-koeler (GHM)

www.hth-hth.nl Energie kosten besparen met Gesloten Hybride Medium-koeler (GHM) RBO bank 37 62 72 732 BN NL 39 RBO 0376 272 732 K o n t r ak t v o o r wa a r d e n nternet..www.hth-hth.nl Handelsr.K.v.K.04054189 BTW. NL0370 4494 1B01 Ten rlo 6 7921 V Zuidwolde Tel. 0528 371010 Fax

Nadere informatie

2139 weetjes over de hersenen, psyche en voeding

2139 weetjes over de hersenen, psyche en voeding 2139 weetjes over de hersenen, psyche en voeding Eerste druk, 2014 2014 Ben en Iris Bouter Coverontwerp: Iris Bouter en Jorim de Roos Correcties: Eric van Fulpen isbn: 9789048433315 nur: 530 Uitgever:

Nadere informatie

H4 weer totaal.notebook. December 13, 2013. dec 4 20:10. dec 12 10:50. dec 12 11:03. dec 15 15:01. Luchtdruk. Het Weer (hoofdstuk 4)

H4 weer totaal.notebook. December 13, 2013. dec 4 20:10. dec 12 10:50. dec 12 11:03. dec 15 15:01. Luchtdruk. Het Weer (hoofdstuk 4) Het Weer (hoofdstuk 4) Luchtdruk Om te begrijpen wat voor weer het is en ook wat voor weer er komt zijn een paar dingen belangrijk Luchtdruk windsnelheid en windrichting temperatuur luchtvochtigheid dec

Nadere informatie

Elektriciteit. Elektriciteit

Elektriciteit. Elektriciteit Elektriciteit Alles wat we kunnen zien en alles wat we niet kunnen zien bestaat uit kleine deeltjes. Zo is een blok staal gemaakt van staaldeeltjes, bestaat water uit waterdeeltjes en hout uit houtdeeltjes.

Nadere informatie

Kernvraag: Hoe laat ik iets sneller afkoelen?

Kernvraag: Hoe laat ik iets sneller afkoelen? Kernvraag: Hoe laat ik iets sneller afkoelen? Naam leerling: Klas: http://www.cma-science.nl Activiteit 1 Hoe stroomt warmte? 1. Wat gebeurt er met de temperatuur in een verwarmde kamer wanneer je het

Nadere informatie

* Verwarmen * Koelen * Warm Water. DC Inverter Lucht / Water Warmtepomp. Versati II

* Verwarmen * Koelen * Warm Water. DC Inverter Lucht / Water Warmtepomp. Versati II * Verwarmen * Koelen * Warm Water DC Inverter Lucht / Water Warmtepomp Versati II Nr.1 Air Conditioner fabrikant van de wereld Gree Electric Appliances, Inc. of Zhuhai, opgericht in 1991, is s werelds

Nadere informatie

Oefenopgaven havo 5 et-4: Warmte en Magnetisme 2010-2011 Doorgestreepte vraagnummers (Bijvoorbeeld opgave 2 vraag 7) zijn niet van toepassing.

Oefenopgaven havo 5 et-4: Warmte en Magnetisme 2010-2011 Doorgestreepte vraagnummers (Bijvoorbeeld opgave 2 vraag 7) zijn niet van toepassing. Oefenopgaven havo 5 et-4: Warmte en Magnetisme 2010-2011 Doorgestreepte vraagnummers (Bijvoorbeeld opgave 2 vraag 7) zijn niet van toepassing. Opgave 2 Aardwarmte N2-2002-I -----------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie.

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie. Inhoud Basisgrootheden... 2 Verwarmingsinstallatie... 3 Elektrische schakelingen... 4 Definities van basisgrootheden... 6 Fysische achtergrond bij deze grootheden... 6 Opgave: Geladen bollen... 7 De wet

Nadere informatie

1. Thermisch actieve bouwlaag systemen (TABS) Verklaring woordenlijst

1. Thermisch actieve bouwlaag systemen (TABS) Verklaring woordenlijst 1. Thermisch actieve bouwlaag systemen (TABS) Moderne gebouwen vereisen efficiënte koelsystemen. Een oplossing om de temperatuur te verlagen is door de bouwlagen te koelen, wat het mogelijk maakt om de

Nadere informatie

Samenvatting. Membraan filtratie principe

Samenvatting. Membraan filtratie principe Deze Nederlandse samenvatting is uitgebreider dan de voorgaande Engelse versie. Begonnen wordt met een algemene inleiding over wat membraanfiltratie is, hoe dit proces in het algemeen uitgevoerd wordt

Nadere informatie

Warmte in de koudetechniek, een hot item

Warmte in de koudetechniek, een hot item Wijbenga info sheet 5: Warmte in de koudetechniek, een hot item In het ontwerp van een koelinstallatie wordt steeds meer aandacht besteed aan het energieverbruik. Dit kan bereikt worden door een zo hoog

Nadere informatie

Energy-Floor haalt energie uit de bodem van uw woning

Energy-Floor haalt energie uit de bodem van uw woning Energy-Floor haalt energie uit de bodem van uw woning De laatste jaren is er qua energiebehoefte veel veranderd in de woningbouw. Voorheen waren de behoefte en kosten m.b.t. verwarming in nieuwbouw woningen

Nadere informatie

HANDLEIDING MAGNETISCH VELD VAN EEN STROOM P9160-5U

HANDLEIDING MAGNETISCH VELD VAN EEN STROOM P9160-5U Leerlingexperimenten HANDLEIDING MAGNETISCH VELD VAN EEN STROOM P9160-5U NTL & CMA INHOUDSOPGAVE 5. STROOM VEROORZAAKT MAGNETISCH VELD... 3 5.1. Magnetische veldlijnen rond een rechte stroom voerende geleider...

Nadere informatie

Informatieblad. verwarmingsinstallatie. Comfortabel klimaatsysteem. Rokade

Informatieblad. verwarmingsinstallatie. Comfortabel klimaatsysteem. Rokade Informatieblad verwarmingsinstallatie Rokade 2011 Comfortabel klimaatsysteem Energiezuinig en comfortabel klimaatsysteem Duurzaamheid is een centraal thema in Rokade. Als bewoner profiteert u daarvan.

Nadere informatie

Tandwielen. Katrollen

Tandwielen. Katrollen Met tandwielen kun je beweging van het ene apparaat overbrengen op een ander. Er zijn veel verschillende soorten tandwielen en de meeste apparaten maken er gebruik van. Met het aantal tandwielen kun je

Nadere informatie

THERMO-ELEKTRISCHE WIJNKLIMAATKAST & KOELKAST. Model: DX-68 COMBO (Mini Bar) Gebruiksaanwijzing

THERMO-ELEKTRISCHE WIJNKLIMAATKAST & KOELKAST. Model: DX-68 COMBO (Mini Bar) Gebruiksaanwijzing THERMO-ELEKTRISCHE WIJNKLIMAATKAST & KOELKAST Model: DX-68 COMBO (Mini Bar) Gebruiksaanwijzing Inhoud Ⅰ. Algemene veiligheidsvoorschriften...3 Ⅱ. Technische gegevens...4 Ⅲ. Illustratie...5 Ⅳ. Stroomschema...6

Nadere informatie

Hoe is het gesteld met de kennis bij het bevoegd gezag over innovatieve ontwikkelingen?

Hoe is het gesteld met de kennis bij het bevoegd gezag over innovatieve ontwikkelingen? P.G.H. Uges 5 november 2015 1 Het Airco-Kenniscentrum.nl is ideëel, werkt samen met ISSO en geeft net als in een encyclopedie, opdrachtgevers, gebruikers architecten en overheden, informatie over ventilatie,

Nadere informatie

Open en gesloten WKO systemen. Open systemen

Open en gesloten WKO systemen. Open systemen Open en gesloten WKO systemen Open systemen Een kenmerk van open systemen is dat er grondwater onttrokken en geïnfiltreerd wordt. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen doubletsystemen, monobronsystemen

Nadere informatie

Aquachill 200. Voor uw veiligheid. Onderdeel lijst. Gebruiksaanwijzingen / Garantie. AquaChill 200. Power source. Eigenschappen :

Aquachill 200. Voor uw veiligheid. Onderdeel lijst. Gebruiksaanwijzingen / Garantie. AquaChill 200. Power source. Eigenschappen : ELECTRIC Chiller Aquachill 200 Eigenschappen : Gebruiksaanwijzingen / Garantie 1. Thermo-elektrische Koelagregaat 2. Voor zoet- en zeewater aquariums 3. Micro-processor gestuurd 4. Geluidsarm - Gemakkelijk

Nadere informatie

Geïntegreerde klimaatsystemen voor gebouwen

Geïntegreerde klimaatsystemen voor gebouwen Geïntegreerde klimaatsystemen voor gebouwen Uw huis is uw thuis. U komt er tot rust, besteedt er tijd met vrienden en familie. De ruimte waar u verblijft, moet daarom comfortabel en behaaglijk zijn als

Nadere informatie

WERKING VAN KOELSYSTEMEN PON-CAT.COM/KENNISCENTRUM

WERKING VAN KOELSYSTEMEN PON-CAT.COM/KENNISCENTRUM WERKING VAN KOELSYSTEMEN Het belang van een goed werkend koelsysteem WAT DOET EEN KOELSYSTEEM? Het koelsysteem zorgt ervoor dat thermische energie uit de motor afgevoerd wordt waardoor de temperatuur in

Nadere informatie

TOP DRY NF (1) 11A001

TOP DRY NF (1) 11A001 Waterdispensers Professionele waterkoelers en Professionele waterkoelers en drinkwaterfonteinen drinkwaterfonteinen TOP ICEBERG NFG TOP DRY NF RV 100 I-E MINI-DRY / ICEBERG UP NFG met optie: druipplaat

Nadere informatie

Elektriciteit. Wat is elektriciteit

Elektriciteit. Wat is elektriciteit Elektriciteit Wat is elektriciteit Elektriciteit kun je niet zien, niet ruiken, niet proeven, maar wel voelen. Dit voelen kan echter gevaarlijk zijn dus pas hier voor op. Maar wat is het dan wel? Hiervoor

Nadere informatie

Opgave 1. Voor de grootte van de magnetische veldsterkte in de spoel geldt: = l

Opgave 1. Voor de grootte van de magnetische veldsterkte in de spoel geldt: = l Opgave 1 Een kompasnaald staat horizontaal opgesteld en geeft de richting aan van de horizontale r component Bh van de magnetische veldsterkte van het aardmagnetische veld. Een spoel wordt r evenwijdig

Nadere informatie

Verwarming en koeling met warmtepomp d.m.v. vloerverwarming / koeling. Werking van de warmtepomp

Verwarming en koeling met warmtepomp d.m.v. vloerverwarming / koeling. Werking van de warmtepomp BEWONERSINSTRUCTIE Verwarming en koeling met warmtepomp d.m.v. vloerverwarming / koeling Voor de opwekking van benodigde warmte en koude in uw woning wordt gebruik gemaakt van een warmtepomp van het fabrikaat

Nadere informatie

QUANTUMFYSICA FOTOSYNTHESE. Naam: Klas: Datum:

QUANTUMFYSICA FOTOSYNTHESE. Naam: Klas: Datum: FOTOSYNTHESE QUANTUMFYSICA FOTOSYNTHESE Naam: Klas: Datum: FOTOSYNTHESE FOTOSYNTHESE ANTENNECOMPLEXEN Ook in sommige biologische processen speelt quantummechanica een belangrijke rol. Een van die processen

Nadere informatie

OntdekZelf - magnetisme

OntdekZelf - magnetisme Werkwijze Alle OntdekZelf experimenten zijn bedoeld voor de leerling om zelf te ontdekken. Laat de leerling vanaf het begin werken met zijn materialen en ontdekken hoe hij tot een antwoord of een werkende

Nadere informatie

Comfortabel én milieuvriendelijk wonen. Met Nuon Stadswarmte en ComfortKoeling

Comfortabel én milieuvriendelijk wonen. Met Nuon Stadswarmte en ComfortKoeling Comfortabel én milieuvriendelijk wonen Met Nuon Stadswarmte en ComfortKoeling Comfortabel koel of warm met oog voor het milieu Gefeliciteerd! Uw nieuwe woning kunt u zeer eenvoudig en comfortabel verwarmen

Nadere informatie

Lucht Niet niets 9-11. Auteur: Christian Bertsch. jaar. Benaming van de activiteit:

Lucht Niet niets 9-11. Auteur: Christian Bertsch. jaar. Benaming van de activiteit: 9-11 jaar Benaming van de activiteit: Lucht Niet niets Wetenschappelijke inhoud: Natuurkunde Beoogde concepten: Dichtheid van vaste stoffen en vloeistoffen Beoogde leeftijdsgroep: 9-11 jaar oud Duur van

Nadere informatie

ALLES WAT U WILDE WETEN

ALLES WAT U WILDE WETEN ALLES WAT U WILDE WETEN (EN NIET WIST) OVER In slechts Er zijn 3 manieren om warmte over te brengen : Convectie = verwarmen van lucht Conductie = verwarmen via vaste materies STRALING = rechtstreeks verwarmen

Nadere informatie

Hoofdstuk 6: Elektromagnetisme

Hoofdstuk 6: Elektromagnetisme Hoofdstuk 6: lektromagnetisme Natuurkunde VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Hoofdstuk 6: lektromagnetisme Natuurkunde 1. Mechanica 2. Golven en straling 3. lektriciteit en magnetisme 4. Warmteleer Rechtlijnige

Nadere informatie

Wisselspanningen. Maximale en effectieve waarde. We gaan de wisselspanning aansluiten op een weerstand. U R. In deze situatie geldt de wet van Ohm:

Wisselspanningen. Maximale en effectieve waarde. We gaan de wisselspanning aansluiten op een weerstand. U R. In deze situatie geldt de wet van Ohm: Wisselen Maximale en effectieve waarde We gaan de wissel aansluiten op een weerstand. I I G In deze situatie geldt de wet van Ohm: I = We zien een mooie sinusvormige wissel. De hoogste waarde word ook

Nadere informatie

Legionella pneumophila (veteranenziekte)

Legionella pneumophila (veteranenziekte) Legionella pneumophila (veteranenziekte) Inleiding De legionella-uitbraak in 1999 op de bloemententoonstelling in Bovenkarspel was voor de overheid aanleiding om maatregelen te nemen om een nieuwe uitbraak

Nadere informatie

Its time for Greenovation CBM INDUCTIE UNIT CRYSTAL BEAM MODULE EEN PCM INDUCTIE UNIT. www.oc-autarkis.nl

Its time for Greenovation CBM INDUCTIE UNIT CRYSTAL BEAM MODULE EEN PCM INDUCTIE UNIT. www.oc-autarkis.nl Its time for Greenovation CBM INDUCTIE UNIT CRYSTAL BEAM MODULE EEN PCM INDUCTIE UNIT www.oc-autarkis.nl Inhoudsopgave Crystal Beam Module: PCM inductie units Verschil tussen conventionele en innovatieve

Nadere informatie

Verwarmen, Koelen, Ventileren

Verwarmen, Koelen, Ventileren Gebruikershandleiding d.d. 1 mei 2015 Verwarmen, Koelen, Ventileren Appartementen dr. Struyckenplein, Rijpstraat en Jan Ligthartstraat Heeft u een storing aan de verwarming, de koeling of de ventilatie?

Nadere informatie

Algemene montage-instructie van het ATON B100RV-VW zonne-energie systeem- VOORL.

Algemene montage-instructie van het ATON B100RV-VW zonne-energie systeem- VOORL. 1 Algemene montage-instructie van het ATON B100RV-VW zonne-energie systeem- VOORL. 1. Algemeen. De basis van het systeem is een 100 liter boiler met daarop gemonteerd een pompunit en een regeling. Deze

Nadere informatie

Leidingreparatie en -onderhoud

Leidingreparatie en -onderhoud Leidingreparatie en -onderhoud Uitgebreide keuze bij één leverancier. Uniek duurzaam ontwerp. Betrouwbare prestaties en snel. Type Aantal modellen Pagina Druktestpompen 2 9.2 Pijpbevriezers 2 9.3 Ontkalkingspompen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting De spectroscopie en de chemie van interstellaire ijs analogen Het onderzoek dat in dit proefschrift wordt beschreven richt zich op laboratorium experimenten die astrochemische processen nabootsen onder

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

KOELING VAN DATACENTERS DOOR DE JAREN HEEN DATA CENTER

KOELING VAN DATACENTERS DOOR DE JAREN HEEN DATA CENTER KOELING VAN DATACENTERS DOOR DE JAREN HEEN DATA CENTER AGENDA STULZ Groep B.V. Huidige EU doelstelling Energiestromen in een datacenter EER waarde Evolutie koelsystemen Toekomst STULZ GROEP B.V. Airconditioning

Nadere informatie

VENTILATIE VOOR THUIS. de duurzaam winkel. maakt uw woning klaar voor de toekomst

VENTILATIE VOOR THUIS. de duurzaam winkel. maakt uw woning klaar voor de toekomst VOOR THUIS VENTILATIE de duurzaam winkel maakt uw woning klaar voor de toekomst Wat is het belang van goed ventileren? Een slecht geventileerde woning kan fysieke klachten opleveren. Het CO 2 -gehalte

Nadere informatie

Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten. Flesvoeding

Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten. Flesvoeding Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Flesvoeding z U hebt besloten om flesvoeding aan uw baby te geven. In deze brochure krijgt u allerlei tips over onder andere

Nadere informatie

CAL. V145, V182 SOLARHORLOGE

CAL. V145, V182 SOLARHORLOGE NEDERLANDS CAL. V145, V182 SOLARHORLOGE KRIJGT ENERGIE DOOR LICHT GEEN VERVANGING VAN BATTERIJ VOLLEDIGE OPLADING GEEFT ENERGIE VOOR 6 MAANDEN (Cal. V145) / 2 MAANDEN (Cal. V182) WAARSCHUWINGSFUNCTIE BIJ

Nadere informatie

Energie : elektriciteit : stroomkringen

Energie : elektriciteit : stroomkringen Energie : elektriciteit : stroomkringen De netspanning is uitgevallen! Pas dan merk je wat elektriciteit voor ons betekent. Geen licht, geen computer, geen playstation, het eten op het elektrisch fornuis

Nadere informatie

PCM PCM DATACENTER COOLER DE MEEST BEDRIJFSZEKERE, ROBUUSTE, FLEXIBELSTE EN ENERGIE ZUINIGSTE KOELER VOOR DATACENTRA DATACENTER COOLER

PCM PCM DATACENTER COOLER DE MEEST BEDRIJFSZEKERE, ROBUUSTE, FLEXIBELSTE EN ENERGIE ZUINIGSTE KOELER VOOR DATACENTRA DATACENTER COOLER Its time for Greenovation PCM DATACENTER COOLER PCM DATACENTER COOLER DE MEEST BEDRIJFSZEKERE, ROBUUSTE, FLEXIBELSTE EN ENERGIE ZUINIGSTE KOELER VOOR DATACENTRA www.oc-autarkis.nl Inhoudsopgave Waarom

Nadere informatie

Hoofdstuk 1. Elektrische weerstand

Hoofdstuk 1. Elektrische weerstand Hoofdstuk 1. Elektrische weerstand Alle materialen hebben elektrische weerstand. Soms is de weerstand laag en gaat elektrische stroom er gemakkelijk door. In andere gevallen is de weerstand hoog. Deze

Nadere informatie

WOONLASTEN 4 15. Zijn de maandlasten voor huur + energie in een Passiefhuis lager dan in een normale woning? 4

WOONLASTEN 4 15. Zijn de maandlasten voor huur + energie in een Passiefhuis lager dan in een normale woning? 4 PASSIEFHUIZEN COLUMBUSKWARTIER ALMERE VEEL GESTELDE VRAGEN PASSIEFHUIZEN EN WONEN IN EEN PASSIEFHUIS 2 1. Wat is een Passiefhuis? 2 2. Wat is het voordeel van een Passiefhuis? 2 3. Wat zijn bewonerservaringen

Nadere informatie

Gemaakt door: Gijs Willemsen Klas: 20M2A1A Vakdocent: Dhr. te Spenke Datum: 1 oktober 2008 Gijs Willemsen 1

Gemaakt door: Gijs Willemsen Klas: 20M2A1A Vakdocent: Dhr. te Spenke Datum: 1 oktober 2008 Gijs Willemsen 1 1 Gemaakt door: Klas: 20M2A1A Vakdocent: Dhr. te Spenke Datum: 1 oktober 2008 Inhoudsopgave. Pag. Nr. Voorpagina 1 Inhoudsopgave 2 Inleiding 3 Innovatie in olie Single, - en multi-grade 4 Dopes 4 Low-saps

Nadere informatie

Aangenaam duurzaam. Informatieboekje

Aangenaam duurzaam. Informatieboekje Aangenaam duurzaam Informatieboekje Handige informatie Uw woning is aangesloten op Warmtenet Hengelo. Warmtenet Hengelo zorgt ervoor dat u het in huis aangenaam warm hebt en dat u warm water uit de kraan

Nadere informatie

Check uw koeling en bespaar zo 1.000 per jaar

Check uw koeling en bespaar zo 1.000 per jaar Check uw koeling en bespaar zo 1.000 per jaar Praktische checklist en reminderstickers Besparingstips voor productkoeling Let op ijsaanslag en onderneem actie Besparingtips voor productkoeling Productkoeling

Nadere informatie

Energiebesparingswijzer. STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012. Geld besparen met handige energietips voor thuis

Energiebesparingswijzer. STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012. Geld besparen met handige energietips voor thuis Energiebesparingswijzer STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012 Geld besparen met handige energietips voor thuis Energie besparen, snel verdiend! Ieder jaar betaal je veel geld voor een warm huis,

Nadere informatie

Engineered for you. Uw toonaangevende leverancier van klimaatapparatuur

Engineered for you. Uw toonaangevende leverancier van klimaatapparatuur klimaat apparatuur Engineered for you Uw toonaangevende leverancier van klimaatapparatuur H ettich Benelux is uw toonaangevende leverancier van klimaatapparatuur, afgestemd op uw specifieke toepassingen

Nadere informatie

Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten. Flesvoeding

Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten. Flesvoeding Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Flesvoeding U hebt besloten om flesvoeding aan uw baby te geven. In deze brochure krijgt u allerlei tips over onder andere het

Nadere informatie

PHLILIPS HR2304/70. Gebruiksaanwijzing

PHLILIPS HR2304/70. Gebruiksaanwijzing PHLILIPS HR2304/70 Gebruiksaanwijzing HR2304 1 24 Nederlands Inleiding Gefeliciteerd met uw aankoop en welkom bij Philips! Als u volledig wilt profiteren van de ondersteuning die Philips biedt, registreer

Nadere informatie

KLIMAATGARANT. De energie van morgen vandaag in huis

KLIMAATGARANT. De energie van morgen vandaag in huis KLIMAATGARANT Een nieuwe woning in De energie van morgen vandaag in huis Een energieneutrale woning: het kan! is gestart met de verkoop van woningen in het project. Duurzame woningen, want wordt een wijk

Nadere informatie