Corporate governance en de rol van de accountant in de nieuwe werkelijkheid

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Corporate governance en de rol van de accountant in de nieuwe werkelijkheid"

Transcriptie

1 Corporate governance en de rol van de accountant in de nieuwe werkelijkheid Alle spelers op het corporategovernanceveld worden beïnvloed door de nieuwe werkelijkheid, de nieuwe economische orde, de enorme waardeverschuiving. Allen hebben een vernieuwde rol te spelen, waarbij nieuwe vragen en dilemma s horen. Waar liggen de kansen voor het accountancyberoep? Jos de Groot, Assurance 1. Inleiding Er is in de huidige crisis meer lesgeld betaald dan ooit. Dus we kunnen er maar beter iets van opsteken. De zakenwereld zal zichzelf moet herstellen tot een niveau dat recht doet aan de onderliggende waarden, voordat we weer op een gezonde manier kunnen groeien. Daarbij moet afscheid worden genomen van oude vanzelfsprekendheden. En aandeelhouderswaarde zal stakeholderswaarde naast zich moeten dulden. De tekst in bovenstaand kader is kort samengevat de boodschap van de recente campagne van PricewaterhouseCoopers (PwC). De boodschap is helder. Maar de vraag is hoe bedrijven moeten veranderen. En wat gaat dit betekenen voor corporate governance en de rol van accountants in het bijzonder? Als we het hebben over de rol van de accountant ten aanzien van corporate governance dan kunnen we niet anders dan het thema in een brede maatschappelijke discussie plaatsen. De crisis heeft ons namelijk geleerd dat er een aantal zaken fundamenteel fout zat in onze huidige economische, politieke en maatschappelijke systemen. De crisis raakt ons dan ook heel breed. 2. Kortetermijn- versus langetermijntrends In tegenstelling tot de maatschappelijke ontwikkelingen op de korte termijn die samenhangen met de crisis, blijven de maatschappelijke ontwikkelingen op de lange termijn zoals die ook al aanwezig waren voor de crisis, ongewijzigd omdat ze structureel van aard zijn. Een van de langetermijnontwikkelingen is globalisering. Het recente overnamebod door Canon op Océ is daar een voorbeeld van en illustreert dat de trend niet weg is. Een andere ontwikkeling is de 44 PricewaterhouseCoopers

2 regionalisatie van Europa. Onomkeerbaar lijkt de trend dat Nederland veroordeeld is om een van de spelers te zijn, en dus geen hoofdspeler is in Europa. De perikelen rondom de benoeming van de nieuwe Europese commissie zijn hier een goed voorbeeld van. Verder zorgen demografische ontwikkelingen op de lange termijn voor vergrijzing in vele Noord-Europese landen, terwijl de bevolkingsgroei in andere delen van de wereld nog steeds in dubbele getallen wordt geschreven. En ten vierde zijn er de technologische ontwikkelingen die onmiskenbaar hun invloed blijven gelden. Deze ontwikkelingen zijn here to stay. We kunnen er onze ogen niet voor sluiten. Ook al neigen we te worden afgeleid door kortetermijnontwikkelingen die worden beïnvloed door de fragiele situatie op de financiële markten. Denk aan de nog steeds beperkte beschikbaarheid van bankkapitaal voor ondernemingen. Voorzichtig komen er aandelenemissies en geeft men bedrijfsobligaties uit omdat bancair krediet nog erg schaars is. De onzekerheid rondom de financiële situatie in Dubai, en de begrotingstekorten in landen als Griekenland en Spanje is groot. Het huidige herstel van de economie is heel broos. De situatie leidt tot vragen als: Zitten we in een V-, een W- of een VW-vormige recessie? Het antwoord daarop is moeilijk te geven, maar wat wel een feit is, is dat de sterk oplopende begrotingstekorten van veel landen een enorme druk op de toekomst gaan leggen. Overheidsbezuinigingen zijn onontkoombaar en zullen iedereen raken. Tijd voor een reset Is de situatie waarin we ons nu bevinden erg? Ja en nee. We hadden het natuurlijk liever niet gehad. Maar nu we er toch in zitten, kunnen we beter een paar lessen trekken. Never waste a good crisis! Het is tijd voor een reset, dus tijd voor een discussie door accountants met cliënten, overheid, toezichthouders en vakcollega s over het benutten van nieuwe kansen. 3. Financiële crisis en corporate governance De belangrijkste oorzaken van de crisis liggen naar zeggen (tijdens de NIVRA Accountantsdag 2009) van Nout Wellink van De Nederlandsche Bank aan een combinatie van factoren. Er was sprake van gunstige financiële ontwikkelingen waardoor we in slaap zijn gesust voor risico s. De Samenvatting Dit artikel gaat in op de vraag wat de huidige crisis betekent voor corporate governance en de rol van accountants daarbinnen. Eerst wordt een beeld geschetst van belangrijke onderliggende trends en ontwikkelingen. Vervolgens wordt de rol van de accountant belicht in relatie tot de aandeelhouders, de commissarissen, de toezichthouders en de bestuurders. Het thema maatschappelijke relevantie van de accountant vormt de rode draad van dit artikel. rente was laag in combinatie met grote beschikbaarheid aan liquiditeiten. Bovendien werd er een laag rendement op traditionele (financiële) producten behaald, waardoor er een search for yield op gang kwam. Deze zoektocht werd mede versterkt door de hoge-bonussencultuur. De financiële producten werden steeds complexer, en securitisatie, een financiële techniek waarbij activa worden samengevoegd en verkocht als verhandelbare effecten, nam een ongekende vlucht. Het toezicht en accountingregels stonden off-balance mogelijkheden toe. Kredietrisico s konden op deze manier worden overgedragen. En nog meer dan dat. Banken gingen zelf investeren in deze producten. Vervolgens ontwikkelde de onderliggende waarde van die producten (Amerikaanse hypotheken) zich ongunstig. Maar omdat securitisatie in hoog tempo verspreid was in de globale economie, was het onduidelijk welke producten at fault waren. En dit resulteerde weer in een snelle daling van de waarde van die producten. De boekhoudkundige regels vereisten verplicht afboeken van die negatieve waardeontwikkeling. En dat op haar beurt maakte duidelijk dat de kapitaalbuffers van de banken niet waren meegegroeid met het risicoprofiel van de banken. Een (vertrouwens)crisis was geboren, resulterend in een kredietcrisis, die is overgeslagen naar de reële economie in de vorm van een financieel economische en aankomende sociale en maatschappelijke crisis. Bovendien konden, volgens Wellink, de toezichthouders en accountants het tempo van securitisatie en globalisering ervan, en de innovatie van complexe financiële producten, niet bijhouden. Volgens deze analyse is corporate governance dus niet de hoofdoorzaak van de crisis. Het zijn elementen daaruit die een rol hebben gespeeld. De vraag blijft evenwel: wat is de rol van corporate governance geweest in het kunnen 45 PricewaterhouseCoopers

3 ontstaan van de financiële crisis? In juni 2009 verscheen het lezenswaardige OCED-rapport Corporate Goverance and the Financial crisis: key findings and messages (june 2009). Hierin stelt de OECD dat op vier gebieden corporate governance heeft gefaald. Dit betreft: de governance van de bestuurdersbeloningen; de effectiviteit van de implementatie en de werking van risicomanagement; het functioneren van het bestuur van organisaties (raden van bestuur en commissarissen); de rol en het gedrag van de aandeelhouders. De OECD stelt dat het falen van een aantal corporategovernancemechanismes niet primair ligt aan bestaande corporate-governanceprincipes en -codes. Het gaat vooral over het toepassen ervan, over het gedrag van alle belanghebbenden. 4. Nieuwe werkelijkheid en corporate governance Alle spelers op het corporate-governanceveld worden beïnvloed door de nieuwe werkelijkheid, de nieuwe economische orde, de enorme waardeverschuiving. Allen hebben een vernieuwde rol te spelen, waarbij nieuwe vragen en dilemma s horen. Enkele voorbeelden: Aandeelhouders Is de aandeelhouder handelaar gericht op uitsluitend kortetermijnbelangen of is de aandeelhouder een eigenaar die gericht is op de lange termijn? Wanneer gebruiken aandeelhouders hun recht om echt nee te zeggen tegen het beleid van de leiding van de organisatie? Overige belanghebbenden Is de onderneming transparant genoeg over nietfinanciële aspecten zoals beloningen, duurzaamheid, kwaliteit van dienstverlening, CO 2 -emissie, enzovoort? Hoe verkrijgen de overige belanghebbenden zekerheid over de betrouwbaarheid van die niet-financiële informatie? Externe toezichthouders Hoe kunnen de toezichthouders de zogenoemde systeemrisico s eerder onderkennen? Welk toezichtmodel is het meest effectief? Heeft systeemtoezicht de toekomst? Raad van commissarissen Wat is belangrijker: onafhankelijkheid of expertise van individuele leden van de raad van commissarissen? Wat is het juiste toezicht op beloningen en de kwaliteit van het risicomanagement? Hoe kan het functioneren van de raad van commissarissen worden versterkt? Raad van bestuur Hoe verhoogt de raad van bestuur de effectiviteit van haar eigen risicomanagement en hoe hebben ze voldoende comfort om hun commissarissen aan te tonen dat de organisatie in control is? Over welke (nieuwe) onderwerpen legt de raad van bestuur verantwoording af aan de stakeholders? Overheid (regelgevers) Hoe geeft de overheid invulling aan haar nieuwe rollen als aandeelhouder en verzekeraar van financiële instellingen? Zijn de huidige, ingewikkelde verslagleggingregels toereikend of verdienen die aanpassing? Externe accountant Welke bijdrage kunnen accountants leveren voor het identificeren van nieuwe systeemrisico s? Hoe kan de accountant zijn zogenoemde bijvangst uit de jaarrrekeningcontrole delen met stakeholders zonder dat ze daarmee aansprakelijkheidsrisico s vergroten? Op welke gebieden anders dan de jaarrekening kunnen accountants assurance verlenen? 5. De maatschappelijke rol van de accountant Een moderne accountant moet een brede blik hebben op het corporate-governanceveld en debat waarin ook de hiervoor beschreven vragen aan de orde zijn. Enerzijds kan de accountant zo zijn huidige positie bepalen. Anderzijds is het nodig om juist nu de toegevoegde waarde van assurance in de brede betekenis van het woord te kunnen zien; het verschaffen van comfort (zekerheid) in welke vorm dan ook aan stakeholders over bijvoorbeeld financiële rapportages, niet-financiële prestatie-indicatoren, strategische en operationele processen, gedrag, IT-systemen, projecten, 46 PricewaterhouseCoopers

4 en/of naleving van contracten en regels. Of in de geest van Limperg: de vertrouwensman van het maatschappelijk verkeer stopt niet bij de accountantsverklaring bij de jaarrekening. En juist nu de spelers in het maatschappelijk verkeer met verandering en nieuwe vragen worden geconfronteerd, ligt hier de kans voor accountants hun maatschappelijke relevantie te versterken. Een nuancering is hier wel op zijn plaats. Het is niet alleen de financiële crisis die de trend naar meer transparantie over niet-financiële informatie versterkt. De onderliggende langetermijntrend is de maatschappelijke verantwoordelijkheid van organisaties. Die trend speelt al langer een rol in bijvoorbeeld de vraag naar uitgebreide informatie over kwaliteitsindicatoren in de zorg. Maar ook de stap van ondernemingen om deel te nemen aan het nieuwe horizontale toezicht van de Belastingdienst, past in de trend. Kortom, de accountantsrol moet in een breder maatschappelijke context worden gezien. Met als belangrijkste doel om vertrouwen toe te voegen aan informatie die partijen uitwisselen. Hier liggen voor het accountancyberoep kansen. Never waste a good crisis, geldt dus ook voor het accountantsberoep. Met die gedachte in het achterhoofd wordt in de volgende paragraaf gekeken naar de rol van de accountant in relatie tot een aantal spelers in het corporate-governanceveld. Die beschouwing is bedoeld om op hoofdlijnen een overzicht te geven van een aantal ontwikkelingen zonder daarbij te vervallen in technische details of daarin volledig te willen en kunnen zijn. 6. Accountant en aandeelhouder De accountant wordt in Nederland geacht aanwezig te zijn in de aandeelhoudersvergadering en in die vergadering eventuele vragen te beantwoorden van aandeelhouders. Dit betreft overigens alleen vragen die de controle van de jaarrekening raken. In veel gevallen beantwoordt de accountant vragen van aandeelhouders veelal vanuit de reikwijdte van zijn opdracht. Van daaruit koppelt hij de vraag steeds aan de uiteindelijk afgegeven accountantsverklaring. Andere vragen zijn óf al op voorhand afgevangen door de voorzitter van de vergadering óf speelt de accountant naar hem door. Het is gebruikelijk dat de accountant de algemene vergadering van aandeelhouders voorbereidt met de raad van commissarissen en raad van bestuur. In dat overleg worden ook procedureafspraken gemaakt. Hoe beter die afspraken of hoe meer ervaren de voorzitter en accountant, des te soepeler verloopt doorgaans de beantwoording van vragen in de algemene vergadering van aandeelhouders. Gezien de turbulentie in de economie en de weerslag daarvan op ondernemingen, het publieke debat over corporate governance in het algemeen en de discussie over verslaggevingstandaarden, zullen ook in het komende seizoen van de algemene vergadering van aandeelhouders de nodige vragen komen voor de accountant. Voor accountants is het beantwoorden van vragen op de zojuist beschreven wijze wellicht logisch en vanuit eigen risicomanagementoverwegingen ook zeker te verdedigen, maar past deze rol nog wel in de nieuwe werkelijkheid? Om deze vraag te kunnen beantwoorden zouden de huidige regels (standaard 780N uit 2006) in NIVRA-verband misschien maar weer eens tegen het licht gehouden moeten worden. Het huidige belang van de algemene vergadering van aandeelhouders moet overigens niet overschat worden. Veel aandeelhouders voelen zich niet zozeer eigenaar maar vooral handelaar en daarom niet vertegenwoordigd in de algemene vergadering van aandeelhouders. Misschien is dit ook wel een van de grootste issues rondom corporate governance. Immers, de corporate-governancecode gaat uit van een actieve dialoog tussen onderneming en aandeelhouder. Bijvoorbeeld over de wijze waarop een onderneming omgaat met de code (pas toe of leg uit), en over de concrete invulling van bepaalde best practices zoals bestuurdersbeloningen. Als slechts een klein gedeelte van aandeelhouders echt betrokken is, dan leunen we wellicht te veel op de aandeelhouder in het huidige governancemodel. Niet voor niets heeft de Monitoring Commissie Corporate Governance (commissie-streppel) aangekondigd het onderwerp betrokkenheid van de aandeelhouder, mee te nemen in haar werkplan van De nieuwe rol van de overheid als aandeelhouder tot slot, brengt vooral in de financiële sector nieuwe spanningen met zich mee in het governancemodel. Er is immers sprake van een samenloop van diverse rollen: eigenaar, aandeelhouder, wetgever en politiek. Bovendien stelt de wetgever de kaders op voor de toezichthouders, die op haar beurt moeten toezien op de financiële instellingen. Ook stelt de 47 PricewaterhouseCoopers

5 overheid de verslagleggingstandaarden vast en stelt de regels vast voor het toezicht op de accountants. Met deze rol als aandeelhouder maakt de overheid het zichzelf er niet makkelijker op. Hoe noodzakelijk de ingrepen in de financiële sector ook waren. 7. Accountant en commissaris Commissarissen vervullen in het Nederlandse corporategovernancemodel een centrale rol. Kortweg hebben commissarissen drie rollen die met elkaar samenhangen: de rol als toezichthouder, als adviseur en als werkgever voor de raad van bestuur. In de publieke opinie krijgt de rol van de commissaris als toezichthouder veel nadruk. Zonder verdere toelichting spreken de praktijken bij woningbouwcorporatie Rochdale boekdelen, evenals het beeld dat De Prooi van Jeroen Smit schetst van het functioneren van commissarissen. Het vertrouwen van het publiek in de commissarissen is mede door de kredietcrisis er niet groter op geworden. Zo hanteerde Het Financieele Dagblad vorig jaar een krantenkop Commissaris slaapt voornamelijk. Zou de commissaris echter uitsluitend als toezichthouder worden beschouwd, dan zou dat een verarming zijn van het governancemodel. Juist ook de andere twee rollen, die van adviseur en werkgever hebben elk hun waarde. De kennis en ervaring en hun reflectie op de strategie, risico s en activiteiten van de organisaties en de (voorgenomen) keuzes van de raad van bestuur zijn heel waardevol. De commissaris heeft echter met een aantal dilemma s te maken, zoals: Afstand versus betrokkenheid Hoe houd je van een afstand zicht op de operatie, zonder op de stoel van de bestuurder te gaan zitten? Toezicht houden versus adviseren Waar eindigt de adviesrol en begint de toezichtrol en vice versa? Vertrouwen versus controle Hoe kun je opereren vanuit vertrouwen in het bestuur en tegelijkertijd voorkomen dat je te laat of niet ingrijpt door ontbrekende of onjuiste informatie? Coalitiemodel versus conflictmodel Doorvragen is bedoeld om meer informatie te verkrijgen over gevoelige onderwerpen. Maar dit kan juist leiden tot minder informatie doordat het bestuur geïrriteerd raakt, zich afsluit voor kritische vragen en zelfs informatie achterhoudt. In het kader van de jaarrekeningcontrole heeft de accountant frequent overleg met de commissarissen. Gezien het bovenstaande is het dan ook geen verrassing dat de accountant van commissarissen in zowel de formele vergaderingen van de raad van commissarissen en de auditcommissie als in de besloten private sessies, vragen krijgt als: Zijn wij naar uw mening in control? Hadden er nog andere onderwerpen op de agenda moeten staan? Controleert u ook declaraties of beloningen van bestuurders? Wat vindt u van het functioneren van bestuurder X? Wat vindt u van de kwaliteit van onze managementinformatie? Het is natuurlijk niet vreemd dat accountants dit soort vragen krijgen. Ze weten veel van de organisatie, spreken veel mensen en zijn onafhankelijk. Juist door de dialoog met de commissarissen te voeren, kan de accountant zijn toegevoegde waarde laten blijken. Vanzelfsprekend binnen juridische grenzen die daarvoor gelden. Maar accountants moeten zich op dit terrein niet te voorzichtig opstellen. Ze zouden steeds moeten kijken wat maximaal mogelijk is in plaats van te snel zich te verschuilen achter argumenten als Daar mag ik gezien onze beroepsregels niets over zeggen. De commissie-maas erkent deze waardevolle rol van de accountant ook in haar rapport, en dit is dan ook in aangepaste bewoordingen opgenomen in de nieuwe NVB Code Banken, welke Code gebaseerd is op het rapport van de commissie-maas. Deze Code is met ingang van 1 januari 2010 van kracht is geworden. In de code-banken is het volgende opgenomen over de rol van de accountant: In het kader van de algemene controleopdracht voor de jaarrekening rapporteert de externe accountant in zijn verslag aan de raad van bestuur en de raad van commissarissen zijn bevindingen over de kwaliteit en effectiviteit van het functioneren van de governance, het risicobeheer en de beheersprocessen binnen de bank. 48 PricewaterhouseCoopers

6 Naast deze formele en informele rol van de accountant samenhangend met de jaarrekeningcontrole, vragen commissarissen aan accountants op specifieke gebieden assurancediensten te verstrekken. Een aansprekend voorbeeld is het verlenen van assurance bij de interne beheersing van de financiële-verslagleggingrisico s op verzoek van de commissarissen. De rapportage van de accountant richt zich in deze gevallen aan de raad van bestuur en de raad van commissarissen. Deze rapportage Voorbeelden: hoe rapporteert de raad van bestuur aan haar stakeholders Luchtvaartindustrie De CO 2 -belasting door vliegtuigmaatschappijen staat bij speciefieke groepen stakeholders zoals milieugroeperingen en overheden sterk in de belangstelling. Ook internationale luchtvaartorganisaties voelen die interesse. Verantwoording afleggen over de CO 2 -belasting is daarmee een strategisch issue geworden. Het raakt direct hun reputatie. Een accountant gaat de CO 2 -emissierapportages van in ieder geval 6 van de 15 grootste luchtvaartmaatschappijen ter wereld, jaarlijks verifiëren. Dit gebeurt op basis van de ervaring die het accountantskantoor heeft met CO 2 -emissieverificaties bij organisaties in andere branches. Fiscaal systeemtoezicht De Belastingdienst is haar toezicht aan het verplaatsen van controle achteraf naar controle in actualiteit op basis van het beoordelen van en steunen op de fiscale-beheersingssystemen in de organisatie die onder haar toezicht vallen. De Belastingdienst noemt dit horizontaal toezicht. Als de organisatie kan aantonen dat ze fiscaal in control is, laat de Belastingdienst haar traditionele gegevensgerichte boekenonderzoeken achterwege. De onderbouwing van het fiscaal in control zijn is daarbij bepalend: werken de fiscale interne-beheersingsmaatregelen effectief om betrouwbare aangiftes te waarborgen? Accountants voegen op verzoek van het bestuur in toenemende mate extra comfort toe aan die fiscale in-controlverantwoordingsinformatie van de belastingplichtige aan de fiscus via assurancerapportages (bijvoorbeeld in de vorm van specifiek overeengekomen werkzaamheden). in bijvoorbeeld de vorm van een rapport van feitelijke bevindingen, geeft aan de commissarissen en raad van bestuur additioneel comfort over de eigen inschatting van de raad van bestuur over de mate van in control op het gebied van financiële verslaglegging. Een ander aansprekend voorbeeld is het verlenen van assurance bij een duurzaamheidverslag. Zo kan een onderneming die duurzaamheid tot strategisch thema heeft, en daar volgens het cradle to cradle -concept invulling aan geeft, een geïntegreerd duurzaamheidverslag en jaarverslag uitbrengen, met daarin het assurancerapport over het geïntegreerde duurzaamheidverslag naast de traditionele accountantsverklaring bij de jaarrekening. Samenvattend: commissarissen zien steeds meer de relevantie van de controle en de accountant. Accountants geven op informele wijze additioneel comfort over uiteenlopende onderwerpen aan de commissarissen in de private sessies. Hier ligt een kans om de relevantie van de accountant verder te versterken. Accountants durven zich ook harder uit te spreken over een aantal gebieden anders dan de jaarrekening via nieuwe assurancediensten. Ook dat is een goed voorbeeld van maatschappelijk relevant optreden. 8. Accountant en toezichthouder Ook in de relatie externe toezichthouder en accountant is er een bijzondere ontwikkeling. Deze is mede ingegeven door de kredietcrisis. Het gevaar van het onderkennen van systeemrisico s is een van de belangrijke lessen voor de toekomst. Systeemrisico s spelen niet zozeer op ondernemingsniveau, maar liggen besloten in het gehele opereren van een markt of maatschappij. Veel van die zogenoemde systeemrisico s zijn staartrisico s. Het zijn risico s met een heel kleine kans van optreden maar met een heel hoge impact als ze zich voordoen. Toezichthouders als De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) kunnen niet alleen dit soort systeemrisico s ontdekken. Daarom krijgen zij in internationaal verband steun in deze taak. Een van de middelen die De Nederlandsche Bank zal inzetten, is het vernieuwde tripartiete overleg. Dit is een overleg tussen de Nederlandsche Bank, de bancaire instelling en de externe accountant. De risico s die in de gehele sector spelen gaan nu expliciet onderwerp van gesprek worden en de gesprekken zullen meer driewegverkeer worden. Van de accountants wordt dus verwacht dat ze in dit tripartiete 49 PricewaterhouseCoopers

7 overleg inbrengen wat in hun ogen de relevante risicoontwikkelingen zijn in de sector. Het tripartiete overleg nieuwe stijl onderstreept de relevante rol van de externe accountant. 9. Accountant en raad van bestuur Maatschappelijk verantwoord optreden wordt steeds belangrijker. Dit is een onderliggende langetermijntrend. Maatschappelijke verantwoordelijkheid gaat verder dan duurzaamheid; het gaat bijvoorbeeld ook over een maatschappelijk verantwoorde belastingafdracht aan vennootschapsbelasting. Het draait om de vraag hoe de onderneming omgaat met haar brede groep aan stakeholders (belanghebbenden). Met andere woorden: het gaat om de wijze waarop de raad van bestuur daarover verantwoording aflegt en aantoonbaar kan waarmaken wat het belooft te doen. In het kader op pagina 49 zijn twee voorbeelden opgenomen. Deze twee voorbeelden illustreren dat de maatschappelijke relevantie van de accountant toeneemt en het terrein waarop assurance wordt verleend, aan het verbreden is. Het is de kunst voor de accountant de behoeftes aan dit soort nieuwe assuranceproducten te onderkennen en met lef samen met de raden van de bestuur van organisaties te zoeken naar mogelijkheden om aan die vraag van stakeholders tegemoet te komen, ook al worden dan wegen betreden die nog niet eerder betreden zijn. Ook hier vragen de ontwikkelingen om een reset in het denken van menig accountant. van de accountant is weer helemaal terug. Maar dat vraagt van de accountant wel een brede blik want als je je blik verruimt, zie je meer. Maar: kansen is één, benutten is twee. Dat laatste is meteen de belangrijkste uitdaging voor het accountantsberoep en voor de individuele accountants in de professionele firma s. Vrijblijvend is de nieuwe rol echter niet. De maatschappij vraagt om een pro-actieve accountant die als brede assuranceleverancier meer zijn gezicht laat zien richting aandeelhouder en andere stakeholders, toezichthouder, commissaris, en raad van bestuur. De vorm waarin de accountant die extra comfort geeft aan een of meerdere van deze interne of externe belanghebbenden, kan daarbij vele gezichten hebben; in de vorm van assurance-opinies, specifiek overeengekomen werkzaamheden of schriftelijk dan wel mondeling advies. Meedoen is de enige optie voor accountants om ook in de nieuwe werkelijkheid de vertrouwensman van het veranderende maatschappelijk verkeer te blijven. Accountants gaan een mooie nieuwe werkelijkheid tegemoet. 10. Afsluiting De maatschappelijk betrokken accountant met brede blik op corporate governance heeft de toekomst. Dat illustreert dit artikel. Zowel de langetermijntrends als de kortetermijnontwikkelingen gerelateerd aan de crisis, hebben een grote invloed op alle betrokkenen in het corporate-governanceveld. Het spel op het corporate-governanceveld zal op een andere wijze dan voorheen gespeeld gaan worden. In de reset van het corporate-governanceveld, liggen nieuwe kansen voor de accountant in relatie tot alle spelers in dit veld; bij de commissaris, de toezichthouder, de aandeelhouder en de raad van bestuur. De maatschappelijke rol 50 PricewaterhouseCoopers

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Het begrip assurance en maatschappelijke ontwikkelingen

Nadere informatie

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring maart 2012 Concept Praktijkhandreiking 1119 Inleiding Binnen de huidige wet- en regelgeving kan de accountant reeds uitdrukkelijk inspelen op

Nadere informatie

Arjan Brouwer in gesprek met Rients Abma. In gesprek met stakeholders

Arjan Brouwer in gesprek met Rients Abma. In gesprek met stakeholders In gesprek met stakeholders Arjan Brouwer in gesprek met Rients Abma Rients Abma (l.) is directeur bij Eumedion, platform voor institutionele beleggers. Arjan Brouwer (r.) is partner bij PwC en was lid

Nadere informatie

Auditcommissie wettelijk verplicht voor organisaties van openbaar belang

Auditcommissie wettelijk verplicht voor organisaties van openbaar belang Auditcommissie wettelijk verplicht voor organisaties van openbaar belang Jos de Groot, Assurance Organisaties van openbaar belang (OOBs) dienen een auditcommissie in te stellen of als alternatief hiervoor

Nadere informatie

Naar mijn stellige overtuiging is dit een van de belangrijkste oorzaken van de verwachtingskloof.

Naar mijn stellige overtuiging is dit een van de belangrijkste oorzaken van de verwachtingskloof. Alleen uitgesproken tekst geldt Bijdrage van drs. P.J. van Mierlo RA, voorzitter PwC Accountants N.V. aan Rondetafelgesprek Accountancy op maandag 10 juni 2013. 1. Graag wil ik de PvdA hartelijk bedanken

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur 1. Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe een

Nadere informatie

Informatievoorziening en omgaan met stakeholders. maart 2013 regiobijeenkomst NVTK

Informatievoorziening en omgaan met stakeholders. maart 2013 regiobijeenkomst NVTK Informatievoorziening en omgaan met stakeholders maart 2013 regiobijeenkomst NVTK Programma Kennismaking- specifieke vragen Informatievoorziening en omgaan met stakeholders Lichte maaltijd Risicofactoren

Nadere informatie

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN Aanbevelingen toekomst Code Banken 22 maart 2013 Inleiding De Monitoring Commissie Code Banken heeft sinds haar instelling vier rapportages uitgebracht. Zij heeft daarin

Nadere informatie

Drie raden balans tussen strategie en toezicht. WissemaGroup

Drie raden balans tussen strategie en toezicht. WissemaGroup Drie raden balans tussen strategie en toezicht 9 december 2015 Doelstellingen Achtergrond schetsen van de relaties in de gouden driehoek Ideeën presenteren voor de intensivering van de relaties in de gouden

Nadere informatie

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM E Ernst & Young Accountants LLP Telt +31 88 407 1000 Boompjes 258 Faxt +31 88407 8970 3011 XZ Rotterdam, Netherlands ey.corn Postbus 2295 3000 CG Rotterdam, Netherlands Nederlandse Beroepsorganisatie van

Nadere informatie

Governancestructuur WonenBreburg. januari 2012, geactualiseerd augustus 2015

Governancestructuur WonenBreburg. januari 2012, geactualiseerd augustus 2015 Governancestructuur WonenBreburg januari 2012, geactualiseerd augustus 2015 1 Inhoud 1. Inleiding 3 2. Bestuur 3 2.1 Taak en werkwijze 3 2.2 Rechtspositie en bezoldiging bestuur 4 2.3 Tegenstrijdige belangen

Nadere informatie

LEFIER PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN MAART 2014. Profielschets raad van commissarissen Lefier ten behoeve van de werving 1

LEFIER PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN MAART 2014. Profielschets raad van commissarissen Lefier ten behoeve van de werving 1 LEFIER PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN MAART 2014 Profielschets raad van commissarissen Lefier ten behoeve van de werving 1 PROFIEL RAAD VAN COMMISSARISSEN 1. Kerntaken van de raad van commissarissen

Nadere informatie

Corporate governance code Caparis NV

Corporate governance code Caparis NV Corporate governance code Caparis NV De brancheorganisatie sociale werkgelegenheid en arbeidsintegratie Cedris heeft in het voorjaar van 2010 een branchecode aangenomen. In de inleiding van deze branchecode

Nadere informatie

Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer

Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Page 1 of 5 U bevindt zich hier: Home Ministeries Financiën Documenten en publicaties Toespraken Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Toespraak 27-01-2011 Toespraak

Nadere informatie

Wij passen dit principe volledig toe zoals de Code voorschrijft. Wij passen dit principe volledig toe zoals de Code voorschrijft.

Wij passen dit principe volledig toe zoals de Code voorschrijft. Wij passen dit principe volledig toe zoals de Code voorschrijft. Raad van commissarissen Samenstelling en deskundigheid 2.1.1 De raad van commissarissen is zodanig samengesteld, dat hij zijn taak naar behoren kan vervullen. Complementariteit, collegiaal bestuur, onafhankelijkheid

Nadere informatie

Niet-financiële informatie (NFI) in Nederland

Niet-financiële informatie (NFI) in Nederland Niet-financiële informatie (NFI) in Nederland Koninklijk NIVRA Michèl J.P. Admiraal RA IBR 7 december 2009 1 Inhoud van deze presentatie 1. Voorstellen spreker 2. State of the art in Nederland 3. NIVRA

Nadere informatie

Selectie commissarissen

Selectie commissarissen Selectie commissarissen 1 Profiel raad van commissarissen Rabo-model April 2014 1. Inleiding Het werving- en selectieproces vereist een grote mate van zorgvuldigheid. De samenstelling van de raad van commissarissen

Nadere informatie

COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE

COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE Corporate Governance Novisource streeft naar een organisatiestructuur die onder meer recht doet aan de belangen van de onderneming, haar klanten,

Nadere informatie

FUNCTIEPROFIEL 1. ORGANISATIE. Noorderpoort

FUNCTIEPROFIEL 1. ORGANISATIE. Noorderpoort FUNCTIEPROFIEL Opdrachtgever: Functienaam: Deskundigheid Noorderpoort Lid Raad van Toezicht Sociale domein 1. ORGANISATIE Noorderpoort Noorderpoort bereidt jongeren en volwassenen voor op hun rol in de

Nadere informatie

Toelichting toepassen Governance Principes Verzekeraars

Toelichting toepassen Governance Principes Verzekeraars Toelichting toepassen Governance Principes Verzekeraars INHOUD 1. TOELICHTING TOEPASSEN GOVERNANCE PRINCIPES VERZEKERAARS 2. RAAD VAN COMMISSARISSEN SAMENSTELLING EN DESKUNDIGHEID RVC TAAK EN WERKWIJZE

Nadere informatie

Toegepast in 2014. Principe 1. Het bestuur is verantwoordelijk voor het in acht nemen van de Governance Code Cultuur

Toegepast in 2014. Principe 1. Het bestuur is verantwoordelijk voor het in acht nemen van de Governance Code Cultuur Appendi 105 Het Nieuwe Instituut Jaarverslag Verantwoording Governance Code Cultuur Toegepast in Principe 1 Het bestuur is verantwoordelijk voor het in acht nemen van de Governance Code Cultuur De organisatie

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT Prins Willem-Alexanderlaan 651 Postbus 700 7300 HC Apeldoorn Telefoon (055) 579 39 48 www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van

Nadere informatie

REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V.

REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V. REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V. Datum: 11 mei 2015 Artikel 1. Definities AvA: Commissie: Reglement: RvB: RvC: Vennootschap: de algemene vergadering van aandeelhouders

Nadere informatie

Rechtmatigheid in het onderwijs

Rechtmatigheid in het onderwijs Rechtmatigheid in het onderwijs In navolging van gemeenten en provincies wordt het begrip rechtmatigheid in toenemende mate betrokken bij de accountantscontrole van onderwijsinstellingen. Maar wie is verantwoordelijk

Nadere informatie

Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015. Algemeen

Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015. Algemeen Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015 Algemeen Mede naar aanleiding van de kredietcrisis en de Europese schuldencrisis in 2011 is een groot aantal codes,

Nadere informatie

Compliance- verklaring

Compliance- verklaring Compliance- verklaring 23 januari 2013 1 van 6 Inleiding Spaarnelanden en de Code Goed Bestuur Publieke Dienstverleners Spaarnelanden wenst haar governance in lijn te brengen met de laatste inzichten op

Nadere informatie

Toepassing van de Governance Principes Verzekeraars door Nationale Onderlinge Waarborg Maatschappij tegen Brandschade U.A. in 2011

Toepassing van de Governance Principes Verzekeraars door Nationale Onderlinge Waarborg Maatschappij tegen Brandschade U.A. in 2011 Toepassing van de Governance Principes Verzekeraars door Nationale Onderlinge Waarborg Maatschappij tegen Brandschade U.A. in 2011 Principe Naleving door verzekeraar Toelichting door verzekeraar Raad van

Nadere informatie

NIEUWE REGELGEVING VOOR ORGANISATIES VAN OPENBAAR BELANG De gevolgen voor uw organisatie op een rij

NIEUWE REGELGEVING VOOR ORGANISATIES VAN OPENBAAR BELANG De gevolgen voor uw organisatie op een rij NIEUWE REGELGEVING VOOR ORGANISATIES VAN OPENBAAR BELANG De gevolgen voor uw organisatie op een rij Omdat mensen tellen. Nieuwe regelgeving voor Organisaties van Openbaar Belang 3 Invoering nieuwe regelgeving

Nadere informatie

Implementatie Code Banken

Implementatie Code Banken Implementatie Code Banken Koninginnegracht 2 2514 AA Den Haag T 070 3750 750 www.bngbank.nl BNG Bank is een handelsnaam van N.V. Bank Nederlandse Gemeenten, statutair gevestigd te Den Haag, KvK-nummer

Nadere informatie

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring 1 Waarom MVO? Moeten: Horen: Lonen: gedrag af MVO handelen wordt afgedwongen MVO handelen o.b.v. vrijwilligheid (morele motivatie) De markt beloont MVO en straft

Nadere informatie

Intern Toezicht Het team en de spelers

Intern Toezicht Het team en de spelers Intern Toezicht Het team en de spelers CRITERIA voor goed intern toezicht in woningcorporaties 2009 Aanleiding De VTW brengt in deze notitie de belangrijkste criteria voor een goed intern toezichthoudend

Nadere informatie

Overzicht van de afwijkingen van PGGM N.V. ten opzichte van de Nederlandse Corporate Governance Code

Overzicht van de afwijkingen van PGGM N.V. ten opzichte van de Nederlandse Corporate Governance Code Overzicht van de afwijkingen van PGGM N.V. ten opzichte van de Nederlandse Corporate Governance Code De Nederlandse Corporate Governance Code ( Code ) is van toepassing op alle Nederlandse beursgenoteerde

Nadere informatie

Principe Naleving door verzekeraar Toelichting door verzekeraar. Binnen de mogelijkheden van de OBM passen wij dit principe toe.

Principe Naleving door verzekeraar Toelichting door verzekeraar. Binnen de mogelijkheden van de OBM passen wij dit principe toe. Toepassing van de Governance Principes Verzekeraars door Onderlinge Brandwaarborg Maatschappij (OBM) in de voormalige gemeente Ransdorp en Zunderdorp in 2015 opgemaakt: 24 maart 2015 Principe Naleving

Nadere informatie

CONCEPT DE NEDERLANDSCHE BANK N.V. Good Practice Kapitaalbeleid kleine verzekeraars

CONCEPT DE NEDERLANDSCHE BANK N.V. Good Practice Kapitaalbeleid kleine verzekeraars CONCEPT DE NEDERLANDSCHE BANK N.V. Good Practice Kapitaalbeleid kleine verzekeraars Good Practice van De Nederlandsche Bank N.V. van [DATUM] 2014, houdende een leidraad met betrekking tot het kapitaalbeleid

Nadere informatie

Governance en de rol van de RvT. 8 mei 2013. Prof. dr. J. Bossert Zijlstra Center VU

Governance en de rol van de RvT. 8 mei 2013. Prof. dr. J. Bossert Zijlstra Center VU Het Zijlstra Center for Public Control and Governance Vrije Universiteit Amsterdam Governance en de rol van de RvT 8 mei 2013 Prof. dr. J. Bossert Zijlstra Center VU Inhoudsopgave Doen we het goed? Doen

Nadere informatie

RJ-Uiting 2014-3: ontwerp-richtlijn 400 Jaarverslag

RJ-Uiting 2014-3: ontwerp-richtlijn 400 Jaarverslag RJ-Uiting 2014-3: ontwerp-richtlijn 400 Jaarverslag Ten geleide In de jaareditie 2013 van de Richtlijnen voor de jaarverslaggeving is hoofdstuk 400 Jaarverslag opgenomen met geringe aanpassingen in de

Nadere informatie

NVB presenteert definitief pakket Toekomstgericht bankieren na brede consultatie in de samenleving

NVB presenteert definitief pakket Toekomstgericht bankieren na brede consultatie in de samenleving Persbericht Amsterdam, 14 oktober 2014 NVB presenteert definitief pakket Toekomstgericht bankieren na brede consultatie in de samenleving Het bestuur van de presenteert vandaag een pakket Toekomstgericht

Nadere informatie

Lessen uit de kredietcrisis

Lessen uit de kredietcrisis Lessen uit de kredietcrisis Plan van Aanpak November 2010 Het NIVRA en de NOvAA gaan fuseren en worden samen de NBA: Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants. De leden van de NBA vormen een brede,

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering van Nederlandse Waterschapsbank N.V. Verklaring over de jaarrekening 2014 Ons oordeel Wij hebben de jaarrekening 2014 van

Nadere informatie

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Robert t Hart / Geert Haisma 26 september 2013 r.hart@risicomanagement.nl / haisma@risicomanagement.nl 1www.risicomanagement.nl Visie risicomanagement Gemeenten

Nadere informatie

SAS 70 maakt plaats voor ISAE 3402

SAS 70 maakt plaats voor ISAE 3402 SAS 70 maakt plaats voor ISAE 3402 Sinds enkele jaren is een SAS 70-rapportage gemeengoed voor serviceorganisaties om verantwoording af te leggen over de interne beheersing. Inmiddels is SAS 70 verouderd

Nadere informatie

Informatie over de Autoriteit Financiële Markten. Een kennismaking. Wat doet de AFM?

Informatie over de Autoriteit Financiële Markten. Een kennismaking. Wat doet de AFM? Informatie over de Autoriteit Financiële Markten Een kennismaking Wat doet de AFM? Wie is de AFM? AFM is de afkorting voor Autoriteit Financiële Markten. De AFM is de gedragstoezichthouder op de financiële

Nadere informatie

Bouwen aan professioneel vertrouwen

Bouwen aan professioneel vertrouwen PwC doet 21 aanbevelingen voor toezichthouders in semi-publieke sector Bouwen aan professioneel vertrouwen Het is in de semi-publieke sector nog vaak onduidelijk wat de taken en verantwoordelijkheden van

Nadere informatie

PROFIEL VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN EN ZIJN LEDEN

PROFIEL VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN EN ZIJN LEDEN PROFIEL VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN EN ZIJN LEDEN PROFIEL VAN DE RAAD De RvC van Pré Wonen hecht grote waarde aan het werken conform de principes van good governance, waarbij de Governance code een

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V.

DoubleDividend Management B.V. Management B.V. Best practices voor betrokken aandeelhouderschap Amsterdam, januari 2015 Management B.V. Herengracht 252 1016 BV Amsterdam Tel: +31 20 520 7660 contact@doubledividend.nl KVK nr. 30199843

Nadere informatie

Werken met commissies

Werken met commissies Werken met commissies Inleiding De Raad van Commissarissen van Maasvallei streeft in het kader van good governance naar transparantie en het zo goed mogelijk invullen van haar rol als toezichthouder op

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek 1 Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe

Nadere informatie

2014 KPMG Advisory N.V

2014 KPMG Advisory N.V 02 Uitbesteding & assurance 23 Overwegingen bij uitbesteding back- en mid-office processen van vermogensbeheer Auteurs: Alex Brouwer en Mark van Duren Is het zinvol voor pensioenfondsen en fiduciair managers

Nadere informatie

Intern toezicht in het onderwijs. 10-12 juni 2014 Judith Wintgens en Peter Brouns

Intern toezicht in het onderwijs. 10-12 juni 2014 Judith Wintgens en Peter Brouns Intern toezicht in het onderwijs 10-12 juni 2014 Judith Wintgens en Peter Brouns 1 Verscherpte aandacht voor good governance in de (semi)publieke sector 2 Raad van toezicht Wettelijke instelling RvT en

Nadere informatie

Risico s managen is mensenwerk

Risico s managen is mensenwerk TRANSPORT Risico s managen is mensenwerk Ondernemen is kansen zien en grijpen, maar ook risico s lopen. Risicomanagement behoort daarom tot de vaste agenda van bestuurders en commissarissen. Omdat ook

Nadere informatie

RvC-verslagen geven weinig inzicht

RvC-verslagen geven weinig inzicht RvC-verslagen geven weinig inzicht Erasmus Universiteit Rotterdam September 2010 Dr. Mijntje Lückerath-Rovers Drs. Margot Scheltema contact: luckerath@frg.eur.nl Het onderzoek Ondernemingen : Van 60 ondernemingen

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT Prins Willem-Alexanderlaan 651 Postbus 700 7300 HC Apeldoorn www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van Pension Fund Governance

Nadere informatie

Initiatief. Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. de heer H.G.J. Kamp Postbus 90801 2509 LV 'S-GRAVENHAGE. Geachte heer Kamp,

Initiatief. Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. de heer H.G.J. Kamp Postbus 90801 2509 LV 'S-GRAVENHAGE. Geachte heer Kamp, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. de heer H.G.J. Kamp Postbus 90801 2509 LV 'S-GRAVENHAGE KENMERK: B/12/6073/MH DATUM: 11 april 2012 ONDERW ERP: Code en Monitoringcommissie Geachte

Nadere informatie

Diepte sessie Raad van Toezichtmodel Passend onderwijs 3-12-2015 Harry Nijkamp

Diepte sessie Raad van Toezichtmodel Passend onderwijs 3-12-2015 Harry Nijkamp NijkampConsult Diepte sessie Raad van Toezichtmodel Passend onderwijs 3-12-2015 Harry Nijkamp 2 Kennismaking Wat gaan we doen? Inzoomen op RvT-model Wat willen we graag bespreken? Dilemma s bespreken Voor-en

Nadere informatie

Januari 2011. Visiedocument Bestuurdersaansprakelijkheid Woningcorporaties. Governance, Risk & Compliance

Januari 2011. Visiedocument Bestuurdersaansprakelijkheid Woningcorporaties. Governance, Risk & Compliance Januari 2011 Visiedocument Bestuurdersaansprakelijkheid Woningcorporaties - Governance, Risk & Compliance Agenda Bespreken ontwikkelingen Governance, Risk & Compliance Invloed op bestuurdersaansprakelijkheid

Nadere informatie

Kracht van communicatie

Kracht van communicatie Onderstaand artikel verscheen op zaterdag 10 januari 2009 in het Financieele Dagblad Kracht van communicatie Robert Rinnooy Kan Wouter Scheepens Bedrijf moet bestaansrecht verdienen De gevolgen van de

Nadere informatie

Toelichting op de toepassing van de Governance Principes Verzekeraars

Toelichting op de toepassing van de Governance Principes Verzekeraars Toelichting op de toepassing van de Governance Principes Verzekeraars Governance Principes 1 juli 2013 EFO Paardenverzekering Versie 2013-1a Pagina 1 Inhoud 1 Toelichting toepassen Governance Principes

Nadere informatie

1. Is de standaard duidelijk over de werkzaamheden die mogen worden uitgevoerd.? Zo nee, graag toelichten waarom niet.

1. Is de standaard duidelijk over de werkzaamheden die mogen worden uitgevoerd.? Zo nee, graag toelichten waarom niet. Reactie op Consultatiedocument Standaard 4400N Met belangstelling heb ik kennis genomen van het consultatiedocument Standaard 4400N. Ik maak graag gebruik van de mogelijkheid om te reageren op dit document.

Nadere informatie

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief.

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. In de Code van Commissie Peters De Veertig Aanbevelingen (juni 1997) staat in zeer algemene termen iets over risicobeheersing.

Nadere informatie

Praktijkhandreiking Voorlichtingsbijeenkomst 6 november 2012

Praktijkhandreiking Voorlichtingsbijeenkomst 6 november 2012 Praktijkhandreiking 1104 Voorlichtingsbijeenkomst 6 november 2012 Hans Moison Voorzitter werkgroep actualisering PH 1104 Programma Opening en introductie Hans Moison - voorzitter werkgroep actualisering

Nadere informatie

Wet Bestuur en toezicht rechtspersonen hindert goed bestuur Op zoek naar oplossingen voor publiek domein

Wet Bestuur en toezicht rechtspersonen hindert goed bestuur Op zoek naar oplossingen voor publiek domein Wet Bestuur en toezicht rechtspersonen hindert goed bestuur Op zoek naar oplossingen voor publiek domein Auteurs: Geert van Dijk, Henry Potman, Piet van Zijl 1 Inhoudsopgave InleidingInhoud 1. Aanleiding

Nadere informatie

www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur

www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur Efficiëntie Meegaan met de tijd Mobiliteit De markt verandert evenals onze manier van werken. Het leven wordt mobieler en we

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V.

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. Dit Reglement is goedgekeurd door de Raad van Commissarissen van Telegraaf Media Groep N.V. op 17 september 2013. 1. Inleiding De Auditcommissie is een

Nadere informatie

Afspraken tripartiet overleg financiële onderneming, externe accountant, De Nederlandsche Bank

Afspraken tripartiet overleg financiële onderneming, externe accountant, De Nederlandsche Bank Afspraken tripartiet overleg financiële onderneming, externe accountant, De Nederlandsche Bank Wft: Wet op het financieel toezicht Bpr: Besluit prudentiële regels Wft Wta: Wet toezicht accountantsorganisaties

Nadere informatie

TOEZICHT BIJ MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES Een bewerkelijk werkje

TOEZICHT BIJ MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES Een bewerkelijk werkje TOEZICHT BIJ MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES Een bewerkelijk werkje 4 juli 2011 Bijeenkomst KPMG door Marry de Gaay Fortman Partner HouthoffBuruma m.fortman@houthoff.com Tel: 020 6056365 Toezicht bij maatschappelijke

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Toepassing Code Banken door Kempen & Co 2014. 2. Raad van Commissarissen. 2.1 Samenstelling en deskundigheid

Toepassing Code Banken door Kempen & Co 2014. 2. Raad van Commissarissen. 2.1 Samenstelling en deskundigheid 2. Raad van Commissarissen 2.1 Samenstelling en deskundigheid 2.1.1 De raad van commissarissen is zodanig samengesteld, dat hij zijn taak naar behoren kan vervullen. Complementariteit, collegiaal bestuur,

Nadere informatie

Speech DNB-president Wellink op NIVRA Accountantsdag, 25 november 2009

Speech DNB-president Wellink op NIVRA Accountantsdag, 25 november 2009 Speech DNB-president Wellink op NIVRA Accountantsdag, 25 november 2009 Over systeemrisico s en risicosystemen Intro 1. Dames en heren, fijn dat ik hier vandaag mag spreken. Ik ga het hebben over systeemrisico

Nadere informatie

Wij leggen rekenschap af over:

Wij leggen rekenschap af over: VRAGEN Het afleggen van rekenschap. ANTWOORDEN TOELICHTING / VOORBEELDEN VRAAG 1. Onze organisatie legt rekenschap af over onze effecten op de maatschappij, de economie en het milieu. Welke activiteiten

Nadere informatie

Profiel lid Raad van Toezicht

Profiel lid Raad van Toezicht Profiel lid Raad van Toezicht De huidige Raad van Toezicht (RvT) bestaat uit zes leden. De RvT streeft naar een maatschappelijk heterogene samenstelling van leden die herkenbaar en geloofwaardig zijn in

Nadere informatie

850 Pensioenfondsbestuurders doen mee aan onderzoek over functioneren van bestuur

850 Pensioenfondsbestuurders doen mee aan onderzoek over functioneren van bestuur 850 Pensioenfondsbestuurders doen mee aan onderzoek over functioneren van bestuur Het delen van informatie, reflectie op het eigen functioneren, onderling vertrouwen, de deskundigheid van bestuurders en

Nadere informatie

(financiële) verantwoording passend onderwijs

(financiële) verantwoording passend onderwijs (financiële) verantwoording passend onderwijs Conferentie Naoberschap - Meesterschap, vrijdag 10 oktober 2014 Start with why? Waarom is verantwoording van belang? Hoe geef ik handen en voeten aan verantwoording?

Nadere informatie

Vestigen en verstevigen van de relatie tussen RvC en OR. Handreiking voor leden van Raden van Commissarissen en Raden van Toezicht

Vestigen en verstevigen van de relatie tussen RvC en OR. Handreiking voor leden van Raden van Commissarissen en Raden van Toezicht COMMISSIE BEVORDERING MEDEZEGGENSCHAP Vestigen en verstevigen van de relatie tussen RvC en OR Handreiking voor leden van Raden van Commissarissen en Raden van Toezicht SOCIAAL-ECONOMISCHE RAAD Bezuidenhoutseweg

Nadere informatie

Het accountantsrapport en uw onderneming

Het accountantsrapport en uw onderneming Het accountantsrapport en uw onderneming 1. Inleiding Elke onderneming heeft belanghebbenden. Denk bijvoorbeeld aan personeelsleden, crediteuren en de overheid (de fiscus, subsidieverlenende instanties).

Nadere informatie

Code Banken. 9 september 2009 1/16

Code Banken. 9 september 2009 1/16 Code Banken 9 september 2009 1/16 PREAMBULE De Code Banken is opgesteld door de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) in reactie op het op 7 april 2009 gepubliceerde rapport Naar herstel van vertrouwen

Nadere informatie

CODE VERZEKERAARS 2012 1

CODE VERZEKERAARS 2012 1 CODE VERZEKERAARS 2012 1 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding... 3 2. Raad van Commissarissen... 4 2.1 Samenstelling en deskundigheid... 4 2.2 Taak en werkwijze... 6 3. Raad van Bestuur... 7 3.1 Samenstelling en

Nadere informatie

Controleprotocol subsidies gemeente Amersfoort

Controleprotocol subsidies gemeente Amersfoort Controleprotocol subsidies gemeente Amersfoort Controleprotocol voor de accountantscontrole bij door de gemeente Amersfoort gesubsidieerde organisaties November 2014 # 4174019 Algemeen Op grond van de

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT DIVISIE PENSIOEN & LEVEN Laan van Malkenschoten 20 Postbus 9150 7300 HZ Apeldoorn www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van 2013

Nadere informatie

Code Verzekeraars Woningborg N.V.

Code Verzekeraars Woningborg N.V. Code Verzekeraars Woningborg N.V. versie 2014 Inhoud Blz. 1. Naleving Code 1 1.1 Toepassing Code 1 1.2 Verantwoording Code 1 2. Raad van Commissarissen 1 2.1 Samenstelling en deskundigheid 1 2.2 Taak en

Nadere informatie

Profielschets Raad van Commissarissen Wonion

Profielschets Raad van Commissarissen Wonion Profielschets Raad van Commissarissen Wonion Uitgangspunten 1. Deze profielschets wordt gehanteerd: bij de werving en selectie van nieuwe leden van de Raad van Commissarissen; bij de discussie over de

Nadere informatie

Profielschets Raad van Commissarissen R.K. Woningbouwvereniging Zeist

Profielschets Raad van Commissarissen R.K. Woningbouwvereniging Zeist Profielschets Raad van Commissarissen R.K. Woningbouwvereniging Zeist 1. Inleiding De RvC van de R.K. Woningbouwvereniging Zeist heeft drie taken: - toezicht houden op het bestuur en op de gang van zaken

Nadere informatie

Workshop Pensioenfondsen. Gert Demmink

Workshop Pensioenfondsen. Gert Demmink Workshop Pensioenfondsen Gert Demmink 13 november 2012 Integere Bedrijfsvoering Integere bedrijfsvoering; Bas Jennen Bestuurderstoetsingen; Juliette van Doorn Integere bedrijfsvoering, beleid & uitbesteding

Nadere informatie

PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V.

PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V. BIJLAGE B BIJ DE TOELICHTING OP DE AGENDA VOOR DE EERSTE ALGEMENE VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS VAN ALLIANDER N.V. TE HOUDEN OP 12 MEI 2011 PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V. 1. OMVANG EN SAMENSTELLING

Nadere informatie

Incompany Masterclasses voor commissarissen van woningcorporaties. Advies voor bestuur, toezicht en stakeholders

Incompany Masterclasses voor commissarissen van woningcorporaties. Advies voor bestuur, toezicht en stakeholders Incompany Masterclasses voor commissarissen van woningcorporaties Advies voor bestuur, toezicht en stakeholders Incompany Masterclasses voor commissarissen van woningcorporaties Het programmamanagement

Nadere informatie

Bijzondere Deelnemersvergadering 24 april 2014

Bijzondere Deelnemersvergadering 24 april 2014 Bijzondere Deelnemersvergadering 24 april 2014 2 1. Opening, mededelingen en ingekomen stukken 2. Achtergrond Wet versterking bestuur pensioenfondsen 3. Wet versterking bestuur pensioenfondsen 4. Wijzigingen

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!! Tom Veerman! Triple A Risk Finance B.V.! 1! Programma! Solvency II stand

Nadere informatie

Ref: 2012.43 Betreft: voorstel van wet op het accountantsberoep (kamerstukken 33 025)

Ref: 2012.43 Betreft: voorstel van wet op het accountantsberoep (kamerstukken 33 025) Aan de voorzitter en de leden van de Commissie voor Financiën van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Postbus 200 17 2500 EA DEN HAAG Amsterdam, 14 mei 2012 Ref: 2012.43 Betreft: voorstel van wet op het

Nadere informatie

Corporaties In Control

Corporaties In Control Corporaties In Control D A T U M : 3 0 M E I 2 0 1 3 Leonie van Meel & Frank Bieleman Agenda 1. Speelveld 2. Risicomanagement / Governancecode 3. Projectfasering ICS 4. Onafhankelijke rol / verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Academie voor Talent en Leiderschap Veiligheidsregio s. Strategisch leiderschapsprofiel voor specialisten

Academie voor Talent en Leiderschap Veiligheidsregio s. Strategisch leiderschapsprofiel voor specialisten Strategisch leiderschapsprofiel voor specialisten Specialist: er zijn 4 hoofdrollen geïdentificeerd voor de specialist op het strategische niveau. Brandweer vakman leiderschap staat aan de basis van de

Nadere informatie

Dit reglement is opgesteld en vastgesteld ingevolge artikel 5.5. van de statuten van Stichting Vocallis.

Dit reglement is opgesteld en vastgesteld ingevolge artikel 5.5. van de statuten van Stichting Vocallis. BESTUURSREGLEMENT Vastgesteld door het bestuur op 6 mei 2015. Hoofdstuk I. Algemeen. Artikel 1. Begrippen en terminologie. Dit reglement is opgesteld en vastgesteld ingevolge artikel 5.5. van de statuten

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 Aanhangsel van de Handelingen Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden 682 Vragen van de leden

Nadere informatie

Registeropleiding Financieel Recht Certified Specialist Financial Law (CSFL )

Registeropleiding Financieel Recht Certified Specialist Financial Law (CSFL ) Eggens Instituut Module 3: Goed Bestuur Registeropleiding Financieel Recht Certified Specialist Financial Law (CSFL ) Registeropleiding Financieel Recht Certified Specialist Financial Law (CSFL ) Module

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE WONINGBOUWVERENIGING OUDEWATER

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE WONINGBOUWVERENIGING OUDEWATER REGLEMENT AUDITCOMMISSIE WONINGBOUWVERENIGING OUDEWATER Auditcommissie reglement def Pag. 1 Missie / doelstellingen De auditcommissie is een vaste commissie van de Raad van Toezicht. De auditcommissie

Nadere informatie

Rapport. Governance Principes. Univé Noord-Nederland Versie 2.0 JZ&C0713

Rapport. Governance Principes. Univé Noord-Nederland Versie 2.0 JZ&C0713 Governance Principes Rapport Governance Principes Univé Noord-Nederland Versie 2.0 JZ&C0713 Inhoudsopgave 1. Governance Principes 3 2. De Raad van Commissarissen 4 3. De Raad van Bestuur 7 4. Risicomanagement

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN STICHTING WOONSTAD ROTTERDAM

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN STICHTING WOONSTAD ROTTERDAM REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN STICHTING WOONSTAD ROTTERDAM 25 april 2012 pagina 2 Artikel 1 Doelstelling De Auditcommissie maakt onderdeel uit van de Raad van Commissarissen van de Stichting

Nadere informatie

Onderlinge Winterswijk W.A.

Onderlinge Winterswijk W.A. GOVERNANCEVERSLAG Versie 04-03-2014 1. Inleiding Door de financiële crisis en maatschappelijke ontwikkelingen is de aandacht voor Corporate Governance bij financiële instellingen en toezichthouders de

Nadere informatie

Toepassing van de Governance Principes Verzekeraars door OBM Montfoort, versie 26 februari 2014

Toepassing van de Governance Principes Verzekeraars door OBM Montfoort, versie 26 februari 2014 Toepassing van de Governance Principes Verzekeraars door OBM Montfoort, versie 26 februari 2014 1. Toelichting toepassen Governance Principes Verzekeraars De (internationale) politiek heeft de afgelopen

Nadere informatie