Beleid en behandeling bij zwangeren met hepatitis B

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Beleid en behandeling bij zwangeren met hepatitis B"

Transcriptie

1 Stand van zaken Beleid en behandeling bij zwangeren met hepatitis B Greet J. Boland, Irene K. Veldhuijzen, Harry L.A. Janssen, Annemiek A. van der Eijk, Maurice G.A.J. Wouters, Hein J. Boot Jaarlijks wordt bij de zwangerschapsscreening in Nederland bij circa 800 zwangeren een infectie met hepatitis B-virus vastgesteld. Bij een derde gaat het om nieuwe infecties. In de laatste jaren zijn de behandelmogelijkheden van een chronische hepatitis B infectie met antivirale middelen flink toegenomen en ook de behandeling van zwangeren is nu mogelijk. Wanneer er sprake is van een zwangere met geringe virushoeveelheid is behandeling niet direct nodig, want door passieve immunisatie en actieve vaccinatie van de pasgeborene is de kans op infectie door perinatale transmissie verwaarloosbaar. Daarom kan de behandeling van de vrouw worden uitgesteld tot na de bevalling. Echter, bij zwangeren met een hoge virushoeveelheid (> 10 9 kopieën/ml serum) komt, ondanks vaccinatie van de pasgeborene, perinatale transmissie nog steeds voor. Bij deze vrouwen moet een behandeling met antivirale middelen in het laatste trimester overwogen worden. Er is op dit moment alleen ervaring met lamivudine bij zwangeren met HBV-infectie. Het lijkt erop dat de hoeveelheid circulerend virus door de behandeling afneemt. Behandeling dient onder begeleiding van een maag-darm-leverarts of infectioloog plaats te vinden. De opsporing, verwijzing en behandeling van moeder en kind zijn opgenomen in de diverse richtlijnen die recentelijk zijn geactualiseerd en nu goed op elkaar afgestemd zijn. Het gaat met name om de NHG-standaard, het draaiboek van het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb) van het RIVM en de richtlijn van de maag-darmleverartsen. Nationaal Hepatitis Centrum, Amersfoort: dr. G.J. Boland, immunoloog. GGD Rotterdam-Rijnmond: drs. I.K. Veldhuijzen, epidemioloog. Erasmus Medisch Centrum, Rotterdam: prof.dr. H.L.A. Janssen, maag-darm-leverarts; dr. A.A. van der Eijk, viroloog. VU medisch centrum, Amsterdam: dr. M.G.A.J. Wouters, gynaecoloog RIVM, Rijksvaccinatieprogramma, Centrum voor Infectieziektenbestrijding: dr.ir. H. Boot, moleculair viroloog. Contacpersoon: dr. G.J. Boland Wereldwijd overlijden tussen 0,5-1,2 miljoen mensen aan de gevolgen van een chronische hepatitis B-infectie. 1 Hepatitis B is de belangrijkste veroorzaker van leverkanker. De kans dat een acute infectie met hepatitis B-virus (HVB) chronisch wordt, is sterk leeftijdsafhankelijk. Bij pasgeborenen is deze kans groot ( 90%) en hij neemt af tot circa 5% bij volwassenen. 1 De meeste chronische infecties met hepatitis B zijn in de perinatale periode of op jonge kinderleeftijd verkregen. Preventie van chronische hepatitis B door het voorkómen van perinatale transmissie is dus van groot belang. In Nederland is de prevalentie van chronische hepatitis B relatief laag, naar schatting 0,36-0,55%. 2 In 2008 werden er meer dan 1700 nieuwe gevallen van HBV-infectie gemeld. Hierbij was in meer dan 1500 (85%) gevallen sprake van een chronische HBV-infectie die vaak al in het buitenland was opgelopen bij de geboorte of in de kindertijd. Hepatitis B is een meldingsplichtige ziekte (tabel 1). Omdat er nog geen systematische opsporing plaatsvindt van chronisch geïnfecteerden, zijn de meldingscijfers sterk afhankelijk van toevalsbevindingen. Verder verlopen veel HBV-infecties asymptomatisch, 1 en mogelijk worden ook niet alle symptomatische infecties herkend en gemeld. 2 Bij ongeveer een derde van de gemelde gevallen is onduidelijk wat de waarschijnlijkste bron van infectie is. Door al deze factoren is het moeilijk om het werkelijke aantal HBV-infecties goed in te schatten. In zijn de richtlijnen met betrekking tot hepa- NED TIJDSCHR GENEESKD. 2009;153:A905 1

2 TABEL 1 Aantal gemelde infecties met hepatitis B in Nederland* jaar acute hepatitis B chronische hepatitis B totaal totaal * totaal *Bron: RIVM, OSIRIS. Bij 2 was het geslacht onbekend. Bij 1 was het geslacht onbekend. Chronische HBV-draagsters hebben doorgaans een ongestoorde zwangerschap, tenzij er sprake is van ernstige chronische hepatitis of secundaire cirrose met bijbehorende complicaties. De maternale chronische HBV-infectie heeft geen effect op de foetale uitkomst van de zwangerschap, afgezien van het risico op verticale transmissie. Er is geen relatie gevonden tussen een chronische HBVinfectie en congenitale afwijkingen, intra-uteriene groeiretardatie of intra-uteriene vruchtdood bij foetussen. 7,8 De kans op latere levercomplicatie bij een chronische HBV-infectie is sterk afhankelijk van de virushoeveelheid is het bloed, 9 en zwangeren met een hoge virushoeveelheid en actieve leverontsteking dienen dan ook tijdens of na de bevalling voor behandeling in aanmerking te komen. Tevens is de virushoeveelheid van belang bij de kans op verticale transmissie. Verticale transmissie kan op verschillende manieren plaatsvinden: in utero, perinataal of postnataal, bijvoorbeeld door borstvoeding. titis B en zwangerschap geëvalueerd. Aanleiding hiervoor waren signalen dat het verwijsbeleid onduidelijk was en niet toegespitst op zwangeren. Bovendien zijn meerdere disciplines betrokken bij de zorg voor de zwangere en de zwangerschap en sloten de richtlijnen niet goed op elkaar aan. Ook zijn de behandelmogelijkheden in de laatste jaren toegenomen. De diverse richtlijnen zijn nu geactualiseerd en goed op elkaar afgestemd. Het gaat met name om de NHG-standaard, het draaiboek van het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb) van het RIVM en de richtlijn van de maag-darm-leverartsen. In dit artikel bespreken wij de actuele richtlijnen. Hepatitis B en zwangerschap Om verticale transmissie van hepatitis B te voorkomen, worden zwangere vrouwen sinds 1989 gescreend op hepatitis B rond 8-12 weken amenorroeduur. De HBsAgprevalentie van zwangere vrouwen is in Nederland geschat op 0,4%. 3-6 Jaarlijks worden er door de zwangerschapsscreening circa 800 vrouwen gevonden die positief zijn voor HBsAg. 6 Ongeveer een derde tot de helft zijn nieuw-gevonden infecties en die vormen daarmee een aanzienlijk deel van het totaal aantal nieuw-gevonden chronische HBV-infecties. Circa 90% van de infecties door perinatale transmissie wordt voorkomen door de zwangerschapsscreening en vaccinatie van pasgeborenen. In Nederland worden naar schatting jaarlijks 270 chronische HVB-infecties op deze manier voorkomen. De screening vindt echter bij ongeveer 10% van de zwangeren niet plaats en de verwachting is dat juist onder de niet-participerende zwangeren (veelal migranten) de HBsAg-prevalentie verhoogd is. 3-5 Transmissie in utero Intra-uteriene transmissie van HBV is een zeldzame vorm van transmissie. Deze is vooral beschreven in landen als China, Japan en Taiwan waar de prevalentie van hepatitis B hoog is en waar zwangere vrouwen vaker erg hoge HBV-DNA-niveaus in het bloed hebben. 7,10,11 De HBV-genotypes B en C komen veel voor in Aziatische landen en bij deze genotypes is bekend dat de virushoeveelheid nog vaak hoog is bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd. 12 Bij een hoog HBV-DNA-niveau is er een risico op infectie van endotheelcellen in placentaire capillaire weefsels en tevens kunnen er HBV-antigenen aangetoond worden in maternale en foetale lagen in de placenta. 11 Transmissie in utero kan ook het gevolg zijn van een acute maternale infectie tijdens de zwangerschap. 10,13 De kans op verticale HBV-transmissie bij een acute hepatitis B in het derde trimester is circa 60-90%, waarvan een klein deel waarschijnlijk transplacentair verloopt. 10,11,13 Een acute infectie tijdens de zwangerschap komt in Nederland zelden voor. Het risico op transmissie van het HBV bij een vruchtwaterpunctie is erg laag, namelijk bij 0/21 vrouwen na een vruchtwaterpunctie (95%-BI: 0-16,8). 14 Perinatale transmissie De meerderheid van de verticale besmettingen gebeurt tijdens perinatale fase. Deze transmissie speelt vaak een grote rol in gebieden waar de prevalentie van chronische hepatitis B hoog is. 10,13 Het mechanisme van infectie is nog altijd niet bekend is, maar men neemt aan dat het een resultaat is van de blootstelling aan maternaal bloed of van een maternale-foetale transfusie. 15 Als een neonaat geïnfecteerd raakt met het hepatitis B-virus is de kans op een chronisch dragerschap hoog, zo n 80-90%. 2 NED TIJDSCHR GENEESKD. 2009;153:A905

3 De kans op perinatale transmissie is sterk afhankelijk van de virushoeveelheid bij de moeder (tabel 2). 7 Bij een HBV-DNA-hoeveelheid lager dan 10 5 kopieën/ml bloed wordt geen transmissie waargenomen, terwijl bij een HBV-DNA-hoeveelheid hoger dan kopieën/ml in het bloed meer dan de helft van de kinderen geïnfecteerd raakt. Omdat virale replicatie gekoppeld is aan de productie van het e-antigeen van HBV, wordt de aanwezigheid van HBeAg van oudsher als een surrogaatmarker voor een hoge virushoeveelheid gebruikt. Op basis van historische gegevens wordt aangenomen dat de kans op perinatale transmissie bij zwangeren die geen HBeAg hebben beperkt is als er geen interventie plaatsvindt (< 25%) en dat die groot is (circa 75%) bij zwangeren bij wie naast het HBsAg ook het HBeAg in het serum aantoonbaar is. 9,16,17 De virushoeveelheid is altijd hoog als HBeAg aantoonbaar is. Het kan echter ook zo zijn dat HBeAg niet aantoonbaar is terwijl de virushoeveelheid wel hoog is. Er is dan sprake een zogenaamde core promotor - of precore -mutant. Vooral in het Middellandse Zeegebied komen deze varianten voor. In de afgelopen 5 jaar was in Nederland bij 1 van de 12 kinderen die ondanks volledige passieve en actieve immunisatie geïnfecteerd raakten met HBV inderdaad sprake van zo n pre-coremutant (bron: RIVM). Postnatale transmissie De derde route van verticale transmissie is postnataal. HBsAg komt in alle lichaamsvloeistoffen voor en kan daarin ook aangetoond worden. De overdracht is bewezen via bloed, sperma en transplantatieweefsel. In speeksel, tranen, urine, moedermelk, zweet en feces zijn eveneens virusdeeltjes aanwezig maar de hoeveelheid daarvan is aanzienlijk lager en daarmee is de transmissie via deze vloeistoffen minder waarschijnlijk. 18 Leerpunten Jaarlijks wordt bij circa 800 zwangeren een chronische hepatitis B gevonden. Perinatale transmissie van hepatitis B wordt effectief voorkomen door vaccinatie van de pasgeborene. Bij een grote hoeveelheid circulerend virus bij de zwangere is preventieve vaccinatie van de pasgeborene niet altijd effectief. Chronische hepatitis B kan steeds beter behandeld worden. Ook behandeling tijdens zwangerschap ligt binnen de mogelijkheden. Behandeling van zwangeren met middelen die de virusreplicatie remmen, is alleen aangewezen bij een grote hoeveelheid circulerend virus; het kan perinatale transmissie van hepatitis B nog meer beperken. TABEL 2 Relatie tussen de hoeveelheid hepatitis B-virus(HBV)DNA in het bloed en perinatale transmissie op basis eerder gepubliceerde gegevens. 7 HBV-DNA (log 10 van aantal kopieën/ml) aantal HBVgeïnfecteerde moeders aantal HBVgeïnfecteerde kinderen (%) < (0) 1 5- < (4) 6- < (2) 7- < (5) 2 8- < (14) 8 9- < (43) < (53) (63) 86 totaal (12) - oddsratio Transmissie post partum kan optreden via besmetting tijdens borstvoeding, vooral als er tepelkloven aanwezig zijn. Tevens kan transmissie gebeuren in familiaire kring, van een besmet familielid naar de pasgeborene. 19 Het is daarom goed om ook de gezinsleden van de hepatitis B-positieve zwangere te screenen op chronisch dragerschap en zo nodig te vaccineren. Zodra de HBV-geïnfecteerde zwangere is bevallen, kan de pasgeborene gewoon borstvoeding krijgen op voorwaarde dat deze na de geboorte de voorgeschreven immunoprofylaxe krijgt toegediend. 1 Deze bestaat uit toediening van immunoglobulines (passieve immunisatie) en HB-vaccin (actieve immunisatie) direct na de geboorte. Verwijzing In de NHG-standaard Virushepatitis en andere leveraandoeningen was geen speciale aandacht voor hepatitis B tijdens de zwangerschap. Het verwijsbeleid voor zwangeren met hepatitis B was hierdoor onduidelijk. Bovendien bleek dat richtlijnen voor de verschillende disciplines betrokken bij de zwangerschap niet goed op elkaar aansloten. Dit gaf aanleiding tot een herevaluatie van de diverse richtlijnen. Dit heeft tot het volgende geleid: een niet-zwangere patiënt bij wie een chronische hepatitis B is vastgesteld wordt naar een maag-darm-leverspecialist doorverwezen op basis van HBeAg-positiviteit en/of verhoogde waarde van alanineaminotransferase (ALAT) (zie NHG-standaard Virushepatitis en andere leveraandoeningen ). 20 Er wordt geadviseerd om een zwangere alleen op basis van een positieve HBeAg-uitslag tijdig te verwijzen naar een specialist. Deze keuze is gemaakt op basis van een aantal argumenten. Ten eerste blijkt uit een Rotterdamse studie dat het aantonen van HBeAg een hoge voorspel- NED TIJDSCHR GENEESKD. 2009;153:A905 3

4 Uitleg Zweedse classificatie Classificatie van geneesmiddelen op grond van hun mogelijke schade bij gebruik tijdens zwangerschap en lactatie ( informatiewijzer). lende waarde (88%) heeft voor een HBV-DNA-hoeveelheid > 10 5 kopieën/ml. 17 Een deel van de patiënten met een dergelijk relatief hoog HBV-DNA-niveau werd tot nu toe gemist. Deze moeders bleken echter geen van allen een zeer hoog HBV-DNA-niveau te hebben en zouden daarom niet tijdens de zwangerschap behandeld worden, maar eventueel daarna. Ten tweede moet een eventuele behandeling met antivirale middelen tijdens het 3e trimester van de zwangerschap gegeven kunnen worden en een snelle verwijzing is daarom nodig. Het is relatief eenvoudig aanvullend aan de HBsAg, het HBeAg en eventuele andere serologische markers te bepalen. Het bepalen van de HBeAg-status is opgenomen in de richtlijn voor vervolgonderzoek bij HBsAg-positiviteit tijdens zwangerschap (zie het draaiboek van het CIb Hepatitis B-vaccinatie bij zuigelingen van hepatitis B-draagsters ). 21 Een zwangere met een positieve HBeAg-uitslag wordt door de verloskundige hulpverlener en in overleg met de huisarts doorverwezen naar een specialist. Verdere evaluatie wordt verricht door de specialist volgens de richtlijn van de vereniging van maag-, darm- en leverartsen (MDL-richtlijn). 22 Behandeling De laatste jaren is er veel vooruitgang geboekt in de behandeling van de HBV-infectie. Momenteel zijn de volgende antivirale middelen geregistreerd als groep van nucleoside- en nucleotideanalogen: lamivudine, adefovir, entecavir, telbivudine en tenofovir. Deze medicijnen hebben relatief weinig bijwerkingen vergeleken met interferon of peginterferon. Al deze antivirale middelen remmen de virusreplicatie. 1,22,23 Er is veel ervaring met behandeling met lamivudine in de zwangerschap om perinatale overdracht van humaan immunodeficientievirus (hiv) te voorkomen. Er is beperkt onderzoek gedaan naar effect van lamivudine op perinatale transmissie van HBV bij kinderen die direct na de geboorte ook passieve en actieve immunisatie kregen Hoewel nog niet statistisch significant is vastgesteld dat lamivudine de overdrachtskans verlaagt, laten deze onderzoeken wel allemaal zien dat een daling in transmissiekans waarschijnlijk is. Het is bekend dat de kans op perinatale transmissie correleert met de virushoeveelheid (zie tabel 2). 7 Lang niet elke zwangere komt in aanmerking voor een behandeling. 17,22 Zoals reeds eerder genoemd, geeft een chronische HBV-infectie geen direct gevaar voor de zwangerschap. De behandeling met lamivudine wordt alleen overwogen als de kans op transmissie van moeder naar kind, ondanks de vaccinatie toch aanwezig is, of wanneer de chronische hepatitis B de gezondheid van de zwangere ernstig kan schaden. In de MDL-richtlijn heeft men hier de grens van 10 9 kopieën/ml (komt overeen met 2,0 x 10 8 IU/ml) voor vastgelegd. 7,22 Tijdens de behandeling worden regelmatig leverenzymen en elektrolyten gecontroleerd. Lamivudine staat niet geregistreerd voor gebruik bij zwangeren (in de Zweedse classificatie van risico van geneesmiddelgebruik in de zwangerschap valt het in categorie B). Met het oog op vermindering van de leverafwijkingen en verlaging van de ALAT-activiteit kan echter het gebruik van lamivudine tijdens de zwangerschap gerechtvaardigd zijn. Lamivudine geeft in veel gevallen geen bijwerkingen. Enkele gemelde bijwerkingen zijn: een grieperig gevoel, hoofdpijn, slapeloosheid, luchtweginfecties en maagdarmklachten. Er is een verhoogde kans op een opflikkering van de ALAT-uitslag binnen 6 maanden na de partus als de therapie wordt gestopt: zonder antivirale therapie treedt een opflikkering van de ALAT-uitslag op bij circa 45% van de vrouwen na de partus, na lamivudinebehandeling is dat bij circa 62%. 27 Het gebruik van antivirale medicijnen tijdens de borstvoeding wordt ontraden. Dit geldt ook voor het gebruik van lamivudine (dat staat in de IB tekst van Zeffix). Conclusie Het is belangrijk dat hepatitis B geïnfecteerde zwangeren die ook HBeAg-positief zijn al in het tweede trimester van hun zwangerschap gezien worden door een maagdarm-leverspecialist of een infectioloog. Bij vrouwen die chronisch geïnfecteerd zijn met HBV en die een hoge virushoeveelheid in hun bloed hebben dient namelijk behandeling met antivirale middelen in het derde trimester van de zwangerschap overwogen te worden. Bij behandeling met lamivudine neemt de kans op een perinatale transmissie zeer waarschijnlijk af. Na de bevalling is er kans op een opflikkering, zowel als er lamivudine is gegeven tijdens de zwangerschap, maar ook als er geen behandeling is gegeven. De zorg voor de pasgeborene is goed vastgelegd in protocollen. Met de huidige aanpassingen van de NHG-standaard, het CIb-draaiboek en de MDL-richtlijn is nu ook helder aangegeven wanneer verwijzing van de zwangere naar de maag-darm-leverarts of infectioloog dient plaats te vinden hetgeen bijdraagt aan een verbetering van de behandeling van de zwangere en preventie van transmissie naar de pasgeborene. 4 NED TIJDSCHR GENEESKD. 2009;153:A905

5 Dorothé Baayen, GGD Amsterdam, Marlies van Dam, student, Rijksuniversiteit Groningen, Ingrid Drijfhout, Landelijke Vereniging Entadministraties/CIb, Sander Flikweert, NHG, Anja van Laere, Koninklijke Nederlandse Organisatie Van Verloskundigen, Marijke Mostert, GGD Rotterdam en Nationaal Hepatitis Centrum, droegen bij aan dit artikel. Belangenconflict: geen gemeld. Financiële ondersteuning: Fonds Nuts Ohra, projectnummer SNO-T Aanvaard op 23 oktober 2009 Citeer als: Ned Tijdschr Geneeskd. 2009;153:A905 > Meer op Literatuur 1 Lok ASF, McMahon BJ. Chronic hepatitis B. Hepatology. 2007;45: Koedijk FDH, Op de Coul ELM, Boot HJ, Laar MJW van de. Surveillance van hepatitis B in Nederland, : acute infectie vooral via seksueel contact, chronische via verticale transmissie door moeders uit endemische gebieden Ned Tijdschr Geneeskd. 2007; 151: Marschall T, Kretzschmar M, Mangen MJ and Schalm S. High impact of migration on the prevalence of chronic hepatitis B in the Netherlands. Eur J Gastroenterol Hepatol. 2008;20: Kramer MA, Greeff SC de, Hahné SJM, Melker HE de. Morbiditeit en mortaliteit van ziekten uit het Rijksvaccinatieprogramma, Infectieziekten Bulletin. 2008;19: Ploeg CPB van der, Kateman H, Vermeer-de Bondt PE, Verkerk PH. Verhoogd risico op hepatitis B door onvolledige of ontijdige immunisatie bij een kwart van de zuigelingen van hepatitis-b-virusdraagsters. Ned Tijdschr Geneeskd. 2004;148: Wit GA de, et al. Kosteneffectiviteit van algemene vaccinatie tegen hepatitis B (interim-rapportage). Rapport Bilthoven: RIVM; Yuan J, Lin J, Xu A, Li H, Hu B, Chen J, et al. Antepartum immunoprophylaxis of three doses of hepatitis B immunoglobulin is not effective; a single-centre randomized study. Journal Viral Hepatitis. 2006;: Ornoy A, Tenenbaum A. Pregnancy outcome following infections by coxackie, echo, measles, mumps, hepatitis, polio and encephalitis viruses. Reproductive toxicology. 2006;21: Chen CJ, Yang HI, Su J, Jen CL, You SL, Lu SN, et al. Risk of hepatocellular carcinoma across a biological gradient of serum hepatitis B virus DNA level. JAMA. 2006;295: Sookoian S. Hepatitis B virus and pregnancy. Hep B Annual. 2007;4: Ranger-Rogez S, Denis F. Hepatitis B mother-to-child transmission. Expert Review of Anti-Infective Therapy. 2004;2: Krarup H, Madsen P, Bentzen-Petersen A, et al. Higher Levels of HBV- DNA in genotypes B and C compared to genotypes A and D. 59th Annual Meeting of the American Association for the Study of Liver Diseases (AASLD 2008). October 31-November 4. Abstract 870. San Francisco, CA, USA: AASLD; Gambarin-Gelwan M. Hepatitis B in pregnancy. Clinical Liver Disease 2007; 11: Alexander JM, Ramus R, Jackson G, Sercely B, Wendel GD. Risk of hepatitis B transmission after amniocentesis in chronic hepatitis B carriers. Infectious Disease Obst Gynaecol. 1999;7: Xu DZ, Yan YP, Choi BC, Xu JQ, Men K, Zhang JX, et al. Risk factors and mechanism of transplacental transmission of hepatitis B virus: a case control study. J Med Virol. 2002;67: Lee C, Gong Y, Brok J, Boxall EH, Gluud C. Effect of hepatitis B immunisation in newborn infants of mothers positive for hepatitis B surface antigen: Systematic review and meta-analysis. BMJ. 2006;332: Veldhuijzen IK, Mostert MC, Niesters HGM, Richardus JH, Man RA de. Chronische hepatitis B-virus (HBV)-infectie: bruikbaarheid van de combinatie van HBeAg- en ALAT-bepaling als voorspeller van een hoog HBV-DNA-niveau en voor verwijzing naar de 2 e lijn voor eventuele antivirale behandeling. Ned Tijdschr Geneeskd. 2008;152: Eijk AA van der, Niesters HGM, Götz HM, Janssen HLA, Schalm SW, Osterhaus ADME, et al. Paired measurements of quantitative Hepatitis B virus DNA in saliva and serum of chronic hepatitis B patients: implications for saliva as infectious agent. J Clin Virology. 2004;29: Tajiri H, Tanaka Y, Kagimoto S, Murakami J, Tokuhara D, and Mizokami M. Molecular evidence of father-to-child transmission of hepatitis B virus. J Med Virol. 2007;79: Van Geldrop WJ, Numans ME, Berg HF, Van Putten AM, Scheele ME, Bouma M. NHG-Standaard Virushepatitis en andere leveraandoeningen (tweede herziening). Huisarts Wet. 2007:50: Geraedts JLE. Draaiboek hepatitis B-vaccinatie bij zuigelingen van hepatitis B-draagsters. Rapport Bilthoven: RIVM; Buster EH, Erpecum KJ van, Schalm SW, Zaaijer HL, Brouwer JT, Gelderblom HC, et al. Treatment of chronic hepatitis B virus infection - Dutch national guidelines. Netherlands Journal of Medicine. 2008;66: Buster EHCJ, Janssen HLA. Antiviral treatment for chronic hepatitis B virus infection; immune modulation or viral suppression? Netherlands Journal of Medicine. 2006;64: Su G.G, Pan KH, Zhao NF, Fang SH, Yang DH and Zhou Y. Efficacy and safety of lamivudine treatment for chronic hepatitis B in pregnancy. World J Gastroenterol. 2004;10: Xu WM, Cui YT, Wang L, Yang H, Liang Z-Q, Li X-M, Zhang, et al. Lamivudine in late pregnancy to prevent perinatal transmission of hepatitis B virus infection: a multicenter, randomized, double-blind, placebo-controlled study. J of Viral Hepatitis. 2009;16: Zonneveld M van, Nunen AB van, Niesters HGM, Man RA de, Schalm SW, Janssen HLA. Lamivudine treatment during pregnancy to prevent perinatal transmission of hepatitis B virus infection. J of Viral Hepatitis. 2003; Borg MJ ter, Leemans WF, Man RA de, Janssen HL. Exacerbation of chronic hepatitis B infection after delivery. J Viral Hepatitis. 2008;15: NED TIJDSCHR GENEESKD. 2009;153:A905 5

Zwangerschap en HBV. Greet Boland Nationaal Hepatitis Centrum, Amersfoort Afdeling Virologie, Universitair Medisch Centrum Utrecht

Zwangerschap en HBV. Greet Boland Nationaal Hepatitis Centrum, Amersfoort Afdeling Virologie, Universitair Medisch Centrum Utrecht Zwangerschap en HBV Greet Boland Nationaal Hepatitis Centrum, Amersfoort Afdeling Virologie, Universitair Medisch Centrum Utrecht 1 Virale aandoeningen die verticaal overdraagbaar zijn HIV Hepatitis B

Nadere informatie

HUIDIGE BEHANDELING VAN CHRONISCHE HEPATITIS-B-VIRUSINFECTIE VOLGENS DE RICHTLIJNEN

HUIDIGE BEHANDELING VAN CHRONISCHE HEPATITIS-B-VIRUSINFECTIE VOLGENS DE RICHTLIJNEN HUIDIGE BEHANDELING VAN CHRONISCHE HEPATITIS-B-VIRUSINFECTIE VOLGENS DE RICHTLIJNEN Nederlandse richtlijn? (2008 en 2012) AASLD richtlijn? (2009) EASL richtlijn? (2012) Met dank aan Erik Buster en de overige

Nadere informatie

HEPATITIS B EN ZWANGERSCHAP. Ann-Sophie Page & Gerbrich van den Bosch 04-11-2014

HEPATITIS B EN ZWANGERSCHAP. Ann-Sophie Page & Gerbrich van den Bosch 04-11-2014 HEPATITIS B EN ZWANGERSCHAP Ann-Sophie Page & Gerbrich van den Bosch 04-11-2014 INTRODUCTIE HBV = dsdna virus, hoge viremie, zeer infectieus (50-100x infectieuzer dan HIV) Transmissie door contact met

Nadere informatie

Bijlage I Hepatitis B en zwangerschap

Bijlage I Hepatitis B en zwangerschap Bijlage I Hepatitis B en zwangerschap Voor een algemeen overzicht over hepatitis B wordt verwezen naar de richtlijn Hepatitis B. Alleen die onderdelen die van belang zijn voor zwangerschap en neonaten

Nadere informatie

Hepatitis B. www.hepatitisinfo.nl

Hepatitis B. www.hepatitisinfo.nl Hepatitis B www.hepatitisinfo.nl Hepatitis B Epidemiologie Transmissie Virologie HBV kliniek / symptomen Diagnostiek Behandeling Preventie Prevalentie chronische hepatitis B in volwassenen Bron: http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2016/infectious-diseases-related-to-travel/hepatitis-b#4621

Nadere informatie

Focus wie ooit gediagnosticeerd moet nog behandeld worden. Prof. dr. Jan Hendrik Richardus Dr. Robine Hofman Abby Falla, MSc

Focus wie ooit gediagnosticeerd moet nog behandeld worden. Prof. dr. Jan Hendrik Richardus Dr. Robine Hofman Abby Falla, MSc Focus 2016-2017 wie ooit gediagnosticeerd moet nog behandeld worden Prof. dr. Jan Hendrik Richardus Dr. Robine Hofman Abby Falla, MSc Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC, Rotterdam Nationale

Nadere informatie

Het Hepatitis probleem in NL

Het Hepatitis probleem in NL Bewustwording Identificatie-Behandeling HEPATITIS B en C Het Hepatitis probleem in NL Virale hepatitis A-E : Wat is er aan het veranderen? Chronische hepatitis B & C: Sterfte, Impact behandeling Uitdaging

Nadere informatie

Hepatitis B Inleiding Hepatitis A Preventie hepatitis B Preventie hepatitis A

Hepatitis B Inleiding Hepatitis A Preventie hepatitis B Preventie hepatitis A Naast deze infokaart over hepatitis zijn er ook infokaarten beschikbaar over: infectieziekten algemeen, tuberculose, seksueel overdraagbare aandoeningen, jeugd en onveilig vrijen en jeugd en vaccinatie.

Nadere informatie

Bevorderen van Hepatitis B screening in de Turkse gemeenschap in Rotterdam Ytje van der Veen Presentatie: Dr. Jan Hendrik Richardus

Bevorderen van Hepatitis B screening in de Turkse gemeenschap in Rotterdam Ytje van der Veen Presentatie: Dr. Jan Hendrik Richardus Bevorderen van Hepatitis B screening in de Turkse gemeenschap in Rotterdam 2007 2011 Ytje van der Veen Presentatie: Dr. Jan Hendrik Richardus - Hepatitis B (HBV) bij Turkse Nederlanders - Vooronderzoek

Nadere informatie

Inhoudsopgave Inleiding Voor wie is deze brochure? 1. Hepatitis 2. Behandeling medicijnen Alternatieve aanvullende behandelingen

Inhoudsopgave Inleiding Voor wie is deze brochure? 1. Hepatitis 2. Behandeling medicijnen Alternatieve aanvullende behandelingen Inhoudsopgave Inleiding 1 Voor wie is deze brochure? 1 1. Hepatitis B 1 1.1 Wanneer behandelen 1 1.2 Wanneer niet behandelen 2 1.3 Zwangerschap en behandeling 3 2. Behandeling en medicijnen 4 2.1 PEG-interferon

Nadere informatie

Artikel Effectieve verwijzing van chronische hepatitis B-patiënten en bescherming van contacten door de GGD

Artikel Effectieve verwijzing van chronische hepatitis B-patiënten en bescherming van contacten door de GGD Artikel Effectieve verwijzing van chronische hepatitis B-patiënten en bescherming van contacten door de GGD R.P.M. Koene, M.F. Lohuis, J. Terpstra, R. Wessel De GGD heeft een regiefunctie bij de begeleiding

Nadere informatie

NHG-Standaard Virushepatitis en andere leveraandoeningen

NHG-Standaard Virushepatitis en andere leveraandoeningen NHG-Standaard Virushepatitis en andere leveraandoeningen Martijn Sijbom Huisarts Wetenschappelijk medewerker NHG Afdeling Richtlijnontwikkeling en Wetenschap Disclosure belangen spreker: (Potentiële) Belangenverstrengeling:

Nadere informatie

Artikel Herhaalde melding van chronische hepatitis B-patiënt: negeren of patiënt benaderen?

Artikel Herhaalde melding van chronische hepatitis B-patiënt: negeren of patiënt benaderen? Artikel Herhaalde melding van chronische hepatitis B-patiënt: negeren of patiënt benaderen? A. Deuring, L. Bovée, W. Marsman, J. Wesselink, A. van den Hoek Er is in Nederland geen meldingsplicht voor patiënten

Nadere informatie

Geïndividualiseerde behandeling van chronische hepatitis B-patiënten

Geïndividualiseerde behandeling van chronische hepatitis B-patiënten Geïndividualiseerde behandeling van chronische hepatitis B-patiënten Individualized management of patients with chronic hepatitis B Dr. W.P. Brouwer 1 Samenvatting Op 16 oktober 2015 promoveerde dr. W.P.

Nadere informatie

Zeg nee! Tegen Hepatitis B. Hepatitis B-campagne voor en door Chinezen in Rotterdam e.o. Reinoud Wolter GGD Rotterdam-Rijnmond

Zeg nee! Tegen Hepatitis B. Hepatitis B-campagne voor en door Chinezen in Rotterdam e.o. Reinoud Wolter GGD Rotterdam-Rijnmond Zeg nee! Tegen Hepatitis B Hepatitis B-campagne voor en door Chinezen in Rotterdam e.o. Reinoud Wolter GGD Rotterdam-Rijnmond 乙型肝炎行動 China aan de Maas Bestrijding Hepatitis B.Sinds 1989 zwangerschapsscreening.sinds

Nadere informatie

Artikel Is het schriftelijk oproepen van immigranten voor hepatitis B-onderzoek effectief?

Artikel Is het schriftelijk oproepen van immigranten voor hepatitis B-onderzoek effectief? Artikel Is het schriftelijk oproepen van immigranten voor hepatitis B-onderzoek effectief? W. Niessen, R. Benne, J. van Zeijl, J. van der Have, J. Broer De GGD en Groningen, Fryslân en Drente hebben ruim

Nadere informatie

pagina 1 van 5 Let op: Deze geprinte versie is 24 uur geldig. Waterpokken contact in de zwangerschap Algemeen Inleidende gegevens Doel: Type: Handelingsclassificatie: Anatomische classificatie: Indicatie:

Nadere informatie

Nieuwsbrief Korte Keten september 2008

Nieuwsbrief Korte Keten september 2008 Nieuwsbrief Korte Keten september 2008 Hierbij de derde nieuwsbrief van het project korte keten. In het kader van dit project zijn tot dusver 20 GGDen bezocht. Veel GGDen onderzoeken wat zij kunnen doen

Nadere informatie

Testen op hiv tijdens de zwangerschap

Testen op hiv tijdens de zwangerschap Testen op hiv tijdens de zwangerschap Ziekenhuis Gelderse Vallei In deze brochure wordt informatie gegeven over HIV, de ziekte AIDS en mogelijke behandelingen. Er wordt besproken wat een HIV-test is en

Nadere informatie

Doel Behandeling bij Varicella Zoster virus (VZV) tijdens de zwangerschap en bij neonaat.

Doel Behandeling bij Varicella Zoster virus (VZV) tijdens de zwangerschap en bij neonaat. : Pagina 1 van 5 Doel Behandeling bij Varicella Zoster virus (VZV) tijdens de zwangerschap en bij neonaat. Doelgroep Kinderarts en gynaecoloog. Algemene aandachtspunten Overtuig je van de juiste patiënt

Nadere informatie

Meer dan opsporen. Nationaal hepatitisplan: een strategie voor actie

Meer dan opsporen. Nationaal hepatitisplan: een strategie voor actie Meer dan opsporen Nationaal hepatitisplan: een strategie voor actie Wat is het probleem? 450-500 sterfgevallen door de gevolgen van een infectie met het hepatitis B- of C-virus. 40.000 personen zijn naar

Nadere informatie

Controles tijdens de zwangerschap

Controles tijdens de zwangerschap Controles tijdens de zwangerschap Tijdens de zwangerschap worden de volgende onderzoeken uitgevoerd: Beoordelen van de groei van de baarmoeder Bij elk bezoek wordt de groei van de baarmoeder nagegaan.

Nadere informatie

Zika virus en zwangerschap

Zika virus en zwangerschap Zika virus en zwangerschap 04/2016 Dit document bevat mogelijk vertrouwelijke informatie van JIJWIJ. Het kopiëren en/of verspreiden van dit document zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van JIJWIJ

Nadere informatie

Hepatitis B besmetting

Hepatitis B besmetting Inleiding In deze brochure vindt u informatie over hepatitis B bij (adoptie)kinderen. Hepatitis B is een leverziekte die het gevolg is van een (chronische) infectie met het hepatitis B virus (HBV), die

Nadere informatie

AFSPRAKEN KETENPARTNERS OVER WATERPOKKEN EN RODEHOND BIJ ASIELZOEKERS I. ACHTERGROND

AFSPRAKEN KETENPARTNERS OVER WATERPOKKEN EN RODEHOND BIJ ASIELZOEKERS I. ACHTERGROND AFSPRAKEN KETENPARTNERS OVER WATERPOKKEN EN RODEHOND BIJ ASIELZOEKERS Onderstaande ketenafspraken zijn tot stand gekomen in samenwerking met COA, GC A, GGD GHOR Nederland, KNOV, NVOG en LCI, en zijn bedoeld

Nadere informatie

Hepatitis A.

Hepatitis A. Hepatitis A www.hepatitisinfo.nl Hepatitis A Epidemiologie Transmissie Virologie Symptomen van een infectie met hepatitis A Diagnostiek Behandeling Preventie Hepatitis A epidemiologie http://wwwnc.cdc.gov/travel/pdf/yellowbook-2012-map-03-03-estimated-prevalence-hepatitis-a.pdf

Nadere informatie

Hepatitis B bij (adoptie)kinderen

Hepatitis B bij (adoptie)kinderen Hepatitis B bij (adoptie)kinderen Nationaal Hepatitis Centrum kenniscentrum voor hepatitis Inleiding In deze brochure vindt u informatie over hepatitis B bij (adoptie)kinderen. Hepatitis B is een leverziekte

Nadere informatie

Evaluatie vervolgonderzoek na hepatitis B vaccinatie bij kinderen van draagsters. Françoise van Heiningen verpleegkundige RIVM-EPI

Evaluatie vervolgonderzoek na hepatitis B vaccinatie bij kinderen van draagsters. Françoise van Heiningen verpleegkundige RIVM-EPI Evaluatie vervolgonderzoek na hepatitis B vaccinatie bij kinderen van draagsters Françoise van Heiningen verpleegkundige RIVM-EPI Inhoud 1. Serologische evaluatie hepatitis B draagsterkinderen 2. Evaluatie

Nadere informatie

Protocol Obesitas. 1.0 Definitie obesitas

Protocol Obesitas. 1.0 Definitie obesitas Protocol Obesitas 1.0 Definitie obesitas Obesitas is een abnormale gezondheidstoestand waarbij er een overschot aan vetweefsel is. De meest gebruikte definitie is gebaseerd op de Quetelet-index of Body

Nadere informatie

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu/Centrum Infectieziektebestrijding

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu/Centrum Infectieziektebestrijding Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu/Centrum Infectieziektebestrijding RIVM-briefrapportnummer 215031003 Draaiboek hepatitis B-vaccinatie bij zuigelingen van hepatitis B-draagsters Mei 2008 Centrum

Nadere informatie

cytomegalovirus infectie in de zwangerschap en de auditieve gevolgen op het kind

cytomegalovirus infectie in de zwangerschap en de auditieve gevolgen op het kind cytomegalovirus infectie in de zwangerschap en de auditieve gevolgen op het kind NVA 19 april 2007 Dr HLM van Straaten neonatoloog Inhoud Introductie CMV CMV manifestaties CMV epidemiologie CMV en auditieve

Nadere informatie

Flaviviridae family Genus Hepacivirus Diameter 50 nm 11 genotypes (1-11), verschillende subtypes

Flaviviridae family Genus Hepacivirus Diameter 50 nm 11 genotypes (1-11), verschillende subtypes HCV HCV Flaviviridae family Genus Hepacivirus Diameter 50 nm 11 genotypes (1-11), verschillende subtypes (a,b,c, ) Reservoir: mens ssrna + virus (9600b) Icosahedraal capside Lipidenbilayer enveloppe met

Nadere informatie

HEPATITIS B. de feiten. U.Z. Gasthuisberg Leuven Dienst Hepatologie. Mevr. Els De Wit (verpleegkundig specialist) Prof. Dr. F. Nevens (Hepatoloog)

HEPATITIS B. de feiten. U.Z. Gasthuisberg Leuven Dienst Hepatologie. Mevr. Els De Wit (verpleegkundig specialist) Prof. Dr. F. Nevens (Hepatoloog) 03-05-UCB Hepsera A5 Hep B N5.4 14/07/05 16:34 Page 2 U.Z. Gasthuisberg Leuven Dienst Hepatologie HEPATITIS B de feiten Mevr. Els De Wit (verpleegkundig specialist) Prof. Dr. F. Nevens (Hepatoloog) 03-05-UCB

Nadere informatie

Hoe krijg je hepatitis B?

Hoe krijg je hepatitis B? Hepatitis B Hepatitis B is een infectie van de lever, veroorzaakt door het hepatitis B-virus. In Nederland wordt dit virus vooral overgedragen door seksueel contact. Het dringt via de slijmvliezen van

Nadere informatie

Screening van pasgeborenen

Screening van pasgeborenen Screening van pasgeborenen Algemeen en prenataal Arjan Lock, arts M&G 6 november 2014 Disclosure belangen spreker (Potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven

Nadere informatie

In Nederland zijn ongeveer 60.000 chronische

In Nederland zijn ongeveer 60.000 chronische epidemiologie Gezondheidswinst van antivirale therapie nog veel te onbekend Onnodige sterfte door hepatitis B en C drs. Hilje Logtenberg-van der Grient, arts, hoofd Nationaal Hepatitis Centrum, Amersfoort

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Sandoz B.V. Page 1/6 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Entecavir Sandoz 0,5 mg, filmomhulde tabletten Entecavir Sandoz 1 mg, filmomhulde tabletten entecavir Lees goed de hele bijsluiter voordat

Nadere informatie

> Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

> Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340 78

Nadere informatie

VSV Zoetermeer. Ketenprotocol. Diabetes gravidarum. Auteurs: Esther van Uffelen Ingrid Mourits. Versie 1.0

VSV Zoetermeer. Ketenprotocol. Diabetes gravidarum. Auteurs: Esther van Uffelen Ingrid Mourits. Versie 1.0 Ketenprotocol Auteurs: Esther van Uffelen Ingrid Mourits 1 Inleiding Het Verloskundig Samenwerkings Verband Zoetermeer (VSV Zoetermeer ) is in 2012 opgericht ter verbetering van de verloskundige zorg in

Nadere informatie

Hepatitis B. Low risk B februari 2016

Hepatitis B. Low risk B februari 2016 Hepatitis B Low risk B februari 2016 Dit document bevat mogelijk vertrouwelijke informatie van JIJWIJ. Het kopiëren en/of verspreiden van dit document zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van

Nadere informatie

Bijlage 4 Vragenlijst over hepatitis B

Bijlage 4 Vragenlijst over hepatitis B Bijlage 4 Vragenlijst over hepatitis B Algemeen Deze vragenlijst biedt de mogelijkheid gegevens te verzamelen voor bron- en contactonderzoek na een melding van hepatitis B. Hoewel bij chronische hepatitis

Nadere informatie

Optimalisatie regionale hepatitiszorg regio Arnhem

Optimalisatie regionale hepatitiszorg regio Arnhem Optimalisatie regionale hepatitiszorg regio Arnhem Analyse knelpunten C. Richter, internist-infectioloog 2 Vaststellen knelpunten regio Arnhem Expertmeeting met hepatitiscentrum, huisartsen,verloskundigen,

Nadere informatie

hepatitis B Beter voorkomen...

hepatitis B Beter voorkomen... hepatitis B Beter voorkomen... Wat is Hepatitis B is een leverontsteking veroorzaakt door een virus: het hepatitis B virus (HBV). De ziekte wordt overgedragen door seksueel contact, maar ook door contact

Nadere informatie

Bundeling van data over sterfte, identificatie en behandeling van hepatitis in Nederland, en het bewustzijn daarover

Bundeling van data over sterfte, identificatie en behandeling van hepatitis in Nederland, en het bewustzijn daarover Bundeling van data over sterfte, identificatie en behandeling van hepatitis in Nederland, en het bewustzijn daarover Robine Hofman, Irene Veldhuijzen, Solko Schalm, Jan Hendrik Richardus Colofon Auteurs

Nadere informatie

www.virology-education.nl

www.virology-education.nl HEPATITIS MASTERCLASS UTRECHT 2016-2017 MEETING PROSPECTUS www.virology-education.nl INHOUD Introductie... 3 Meeting beschrijving... 4 Achtergrond... 4 Leerdoelen... 4 Opzet... 4 Doelgroep... 4 Voorzitters...

Nadere informatie

Standpunt KNMG inzake vaccinatie van artsen tegen hepatitis B

Standpunt KNMG inzake vaccinatie van artsen tegen hepatitis B IX.04 Standpunt KNMG inzake vaccinatie van artsen tegen hepatitis B 1 Inleiding: aanleiding Enige tijd geleden is bekend geworden dat een chirurg enkele tientallen patiënten heeft besmet met hepatitis

Nadere informatie

Nieuwe behandelingsopties HCV. Wie willen we bereiken? Sophie Willemse Maag-Darm-Leverarts Academisch Medisch Centrum Amsterdam

Nieuwe behandelingsopties HCV. Wie willen we bereiken? Sophie Willemse Maag-Darm-Leverarts Academisch Medisch Centrum Amsterdam Nieuwe behandelingsopties HCV Wie willen we bereiken? Sophie Willemse Maag-Darm-Leverarts Academisch Medisch Centrum Amsterdam Disclosure Sophie Willemse (Potentiële) belangenverstrengeling Geen Wat gaat

Nadere informatie

Artikel Screening van migranten op hepatitis B langs de meetlat van Wilson en Jungner

Artikel Screening van migranten op hepatitis B langs de meetlat van Wilson en Jungner Artikel Screening van migranten op hepatitis B langs de meetlat van Wilson en Jungner C.P. van der Weijden, M. Hosseinnia Een bevolkingsonderzoek is een geneeskundig onderzoek dat aan de gehele bevolking

Nadere informatie

INFORMATIE OVER RITUXIMAB (MABTHERA ) FRANCISCUS VLIETLAND

INFORMATIE OVER RITUXIMAB (MABTHERA ) FRANCISCUS VLIETLAND INFORMATIE OVER RITUXIMAB (MABTHERA ) FRANCISCUS VLIETLAND Inleiding Uw reumatoloog heeft u een Biological (rituximab) voorgeschreven voor de behandeling van uw reumatische aandoening. Om dit medicijn

Nadere informatie

Tuesday 17 April 12. intake raadpleging

Tuesday 17 April 12. intake raadpleging intake raadpleging BFHI borstvoedingsbeleid huidcontact moeder en kind samen op de kamer borstvoeding op verzoek geen fopspeen continuïteit in borstvoeding verzekeren na ziekenhuisverblijf respect voor

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 11

Samenvatting. Samenvatting 11 Samenvatting Dit advies gaat over de vraag of het wenselijk is om mensen die chronisch geïnfecteerd zijn met het hepatitis B-virus (HBV) of het hepatitis C-virus (HCV) op te sporen door middel van screening.

Nadere informatie

Testen op HIV in de zwangerschap. Obstetrie

Testen op HIV in de zwangerschap. Obstetrie Testen op HIV in de zwangerschap Obstetrie Inhoudsopgave Inleiding 5 Wat is HIV, wat is AIDS? 5 Is een HIV-infectie te behandelen? 6 De HIV-test 6 Een HIV-test tijdens de zwangerschap 7 Een HIV-test ook

Nadere informatie

Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darmen

Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darmen Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darmen Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zwangerschap 2 Erfelijkheid 2 Vruchtbaarheid 2 Invloed chronische darmziekte op de zwangerschap

Nadere informatie

1. Doelen en aanpak van een Amsterdams actieplan voor optimale hepatitis B en C preventie en zorg

1. Doelen en aanpak van een Amsterdams actieplan voor optimale hepatitis B en C preventie en zorg Amsterdams hepatitis B en C actieplan 22 april 2016 Inhoudsopgave 1 Doelen en aanpak van een Amsterdams actieplan voor optimale hepatitis B en C 1 preventie en zorg 2 Planning bijeenkomsten en lijst van

Nadere informatie

Stop or Go? TerugvalprevenDe training bij het begeleid aiouwen van anddepressiva in de zwangerschap.

Stop or Go? TerugvalprevenDe training bij het begeleid aiouwen van anddepressiva in de zwangerschap. Stop or Go? TerugvalprevenDe training bij het begeleid aiouwen van anddepressiva in de zwangerschap. Promovendi: Drs. Nina Molenaar, arts, Erasmus MC Marlies Brouwer, MSc, psycholoog, UU Projectleaders:

Nadere informatie

GEZONDHEIDSINFORMATIE

GEZONDHEIDSINFORMATIE GEZONDHEIDSINFORMATIE voor risicovolle beroepsgroepen vaccinatie DTP en Hepatitis A/B www.vggm.nl GEZONDHEIDSINFORMATIE VOOR RISICOVOLLE BEROEPSGROEPEN Als medewerker kunt u via uw werk risico lopen op

Nadere informatie

Leverenzymstoornissen. Peter van Bommel, Dirk Bakkeren & Martijn ter Borg

Leverenzymstoornissen. Peter van Bommel, Dirk Bakkeren & Martijn ter Borg Leverenzymstoornissen Peter van Bommel, Dirk Bakkeren & Martijn ter Borg Vrouw, 30jaar komt op mijn spreekuur Na anamnese en LO sluit ik een leverprobleem niet uit. Ik vraag probleemgeoriënteerd labonderzoek

Nadere informatie

Tweede screening bij Rhc-negatieve vrouwen: Wat levert het op?

Tweede screening bij Rhc-negatieve vrouwen: Wat levert het op? Tweede screening bij Rhc-negatieve vrouwen: Wat levert het op? 1 INHOUD PSIE programma Antistoffen Ontstaan en Risico Achtergrond Rhc-screening Doel Rhc-screening Evaluatiestudie Rhc-screening Opzet Inclusies

Nadere informatie

Een nationaal hepatitis plan voor Nederland

Een nationaal hepatitis plan voor Nederland Een nationaal hepatitis plan voor Nederland 1 PROF. DR. JAN HENDRIK RICHARDUS AFDELING MAATSCHAPPELIJKE GEZONDHEIDSZORG ERASMUS MC, ROTTERDAM Disclosure belangen spreker 2 (potentiële) belangenverstrengeling:

Nadere informatie

Detectie van occulte Hepatitis B bij bloeddonoren

Detectie van occulte Hepatitis B bij bloeddonoren Detectie van occulte Hepatitis B bij bloeddonoren Marco Koppelman 1, Theo Cuypers 2, Harry Bos 1, Maarten Koot 2, Hans Zaaijer 3 1 afdeling Nationaal Screening laboratorium Sanquin (NSS), divisie Diagnostiek

Nadere informatie

Dr.L.C. Baak MDL OLVG Februari 2015

Dr.L.C. Baak MDL OLVG Februari 2015 Dr.L.C. Baak MDL OLVG Februari 2015 Behandeling chronische hepatitis C- ook in 2015 Doel: HCV kwijtraken Histologische verbetering Cirrose voorkomen Hepatocellulair carcinoom voorkomen PegInterferon Ribavirine

Nadere informatie

Schildklierafwijkingen en zwangerschap

Schildklierafwijkingen en zwangerschap Schildklierafwijkingen en zwangerschap Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. De schildklier 1 Schildklierziekten 2 Onderzoek 2 Behandeling 3 Gevolgen en eventuele complicaties voor jezelf

Nadere informatie

Prik- of spatletsel opgelopen tijdens het werk

Prik- of spatletsel opgelopen tijdens het werk Prik- of spatletsel opgelopen tijdens het werk Deze folder is bestemd voor zorgverleners die tijdens hun werk prik- of spatletsel oplopen. In deze folder leest u algemene informatie over prik- of spatletsel

Nadere informatie

Vaccinatie tegen hepatitis B.

Vaccinatie tegen hepatitis B. Vaccinatie tegen hepatitis B www.hepatitisinfo.nl Vaccinatie tegen hepatitis B Wie? Waarom? Waarmee? Effectiviteit Wie worden gevaccineerd tegen hepatitis B? Rijksvaccinatieprogramma: Vanaf 1 augustus

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Nederlandse samenvatting In dit proefschrift wordt het gebruik van aspirine (een bloedverdunner in tabletvorm) en laag-moleculair-gewicht heparine (een injectie die zorgt voor

Nadere informatie

Preventie van groep B-streptokokken infectie

Preventie van groep B-streptokokken infectie Preventie van groep B-streptokokken infectie Het stroomdiagram dat is opgesteld door de NVOG en NvK vormt het uitgangspunt van dit lokale protocol (bijlage 1). Algemeen De vroege vorm van neonatale groep

Nadere informatie

Hepatitis B. Risico s, preventie en behandeling. Prof. dr. Stefan Zeuzem. European Liver Patients Association

Hepatitis B. Risico s, preventie en behandeling. Prof. dr. Stefan Zeuzem. European Liver Patients Association ELPA_HBV_2007-NL_01:ELPA_HBV_2007-01.qxd 13.08.2008 11:39 Seite 1 Prof. dr. Stefan Zeuzem Hepatitis B Risico s, preventie en behandeling European Liver Patients Association F. De Renesselaan, 57 B - 3800

Nadere informatie

hepatitisinfo.nl Jaarverslag 2013

hepatitisinfo.nl Jaarverslag 2013 hepatitisinfo.nl Jaarverslag 2013 Januari 2014 2 Voorwoord Voorwoord De website www.hepatitisinfo.nl is na zorgvuldige voorbereiding en inhoudelijke ondersteuning van de Nederlandse Vereniging voor Hepatologie,

Nadere informatie

IN ZWANG PROTOCOL: Preventie recidief spontane vroeggeboorte

IN ZWANG PROTOCOL: Preventie recidief spontane vroeggeboorte IN ZWANG PROTOCOL: Preventie recidief spontane vroeggeboorte DEFINITIE: Vroeggeboorte: bevalling bij amenorroeduur < 37 weken Bij een zwangerschapsduur van meer dan 35 weken wordt het risico van belangrijke

Nadere informatie

1 Kinkhoest Rubriekhouder: Mw. dr. H. de Melker, RIVM ( )

1 Kinkhoest Rubriekhouder: Mw. dr. H. de Melker, RIVM ( ) 1 Kinkhoest Rubriekhouder: Mw. dr. H. de Melker, RIVM (1998-2016) Inleiding Kinkhoest is een acute, zeer besmettelijke infectie van de bovenste luchtwegen die veroorzaakt wordt door de bacterie Bordetella

Nadere informatie

02.03.2013. Huisartsensymposium anno 2013. HAS AZ Monica 1

02.03.2013. Huisartsensymposium anno 2013. HAS AZ Monica 1 Huisartsensymposium anno 2013 1 Vaccinaties en zwangerschap 2 Aanpak van frequent voorkomende pre- en postnatale problemen 3 Coördinator dr. Ilse Vleminckx Vaccinaties en zwangerschap Dr. Els Van de Poel,

Nadere informatie

ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN

ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN INTERLINE INFECTIEZIEKTEN januari 2015 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN Inleiding Werkgroepleden: Mevrouw J.W. (Jolande) Bouwhuis, internist-infectioloog De heer P.H.P.

Nadere informatie

Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darm

Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darm Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darm Inleiding Zwanger worden als je een chronische ontstekingsziekte van de darm (IBD = inflammatory Bowel disease) hebt zoals de ziekte van Crohn

Nadere informatie

Verhoogd risico op hepatitis B door onvolledige of ontijdige immunisatie bij een kwart van de zuigelingen van hepatitis-b-virusdraagsters

Verhoogd risico op hepatitis B door onvolledige of ontijdige immunisatie bij een kwart van de zuigelingen van hepatitis-b-virusdraagsters Oorspronkelijke stukken Verhoogd risico op hepatitis B door onvolledige of ontijdige immunisatie bij een kwart van de zuigelingen van hepatitis-b-virusdraagsters c.p.b.van der ploeg, h.kateman, p.e.vermeer-de

Nadere informatie

Schildklierafwijkingen en zwangerschap

Schildklierafwijkingen en zwangerschap Schildklierafwijkingen en zwangerschap Inleiding U heeft een schildklieraandoening en u bent of wilt zwanger worden. In deze folder leest u hier meer over. De schildklier kan te snel werken (hyperthyreoïdie)

Nadere informatie

Vaccinatie hepatitis B Geneeskundestudenten

Vaccinatie hepatitis B Geneeskundestudenten Vaccinatie hepatitis B Geneeskundestudenten Vaccinatie hepatitis B De Nederlandse Arbo-wetgeving eist dat ziekenhuizen en andere instellingen verantwoorde zorg aan hun patiënten bieden. Patiënten mogen

Nadere informatie

Hepatitis B vaccinatie

Hepatitis B vaccinatie Hepatitis B vaccinatie De lever speelt een centrale rol bij de stofwisseling van eiwitten, vetten en suikers en de zuivering van het bloed. Soms raakt de lever ontstoken. In zo n geval is er sprake van

Nadere informatie

Hepatitis B vaccinatie bij chronisch nierfalen

Hepatitis B vaccinatie bij chronisch nierfalen Hepatitis B vaccinatie bij chronisch nierfalen Naar het ziekenhuis? Lees eerst de informatie op www.asz.nl/brmo. Inleiding De nefroloog of verpleegkundig specialist heeft met u besproken dat u een hepatitis

Nadere informatie

CYTOMEGAALVIRUSINFECTIE (CMV) IN DE ZWANGERSCHAP

CYTOMEGAALVIRUSINFECTIE (CMV) IN DE ZWANGERSCHAP CYTOMEGAALVIRUSINFECTIE (CMV) IN DE ZWANGERSCHAP Trefwoorden : CMV Zwangerschap Virusdetectie Serologie Vruchtwaterpunctie G Donders 1, K Wuyts 1, M Hansens 1, E Van Kerschaver 1 SAMENVATTING - CMV is

Nadere informatie

WAT ZIJN DE VERSCHIJNSELEN VAN HEPATITIS B?

WAT ZIJN DE VERSCHIJNSELEN VAN HEPATITIS B? WAT IS HEPATITIS Hepatitis is een ontsteking van de lever. Er zijn verschillende soorten leverontsteking. Ooit wereldwijd waargenomen zijn hepatitis A t/m H, waarvan hepatitis A, B en C de meest bekenden

Nadere informatie

Abatacept (Orencia ) Reumatologie

Abatacept (Orencia ) Reumatologie Abatacept (Orencia ) Reumatologie U heeft in overleg met uw arts besloten het geneesmiddel Abatacept (Orencia ) te gaan gebruiken. Deze folder geeft u informatie over dit geneesmiddel. Heeft u na het lezen

Nadere informatie

Hepatitis B-immunisaties bij kinderen van draagsters geboren in 2003: volledigheid en tijdigheid

Hepatitis B-immunisaties bij kinderen van draagsters geboren in 2003: volledigheid en tijdigheid TNO-rapport KvL/P&Z 2006.057 Hepatitis B-immunisaties bij kinderen van draagsters geboren in 2003: volledigheid en tijdigheid Wassenaarseweg 56 Postbus 2215 2301 CE Leiden www.tno.nl T 071 518 18 18 F

Nadere informatie

Hepatitis E, wat moet je ermee?

Hepatitis E, wat moet je ermee? Hepatitis E, wat moet je ermee? Caroline Swanink, arts-microbioloog Rijnstate 11 oktober 2016 Wanneer verricht u diagnostiek naar hepatitis E virus? A. Altijd bij een acuut hepatitis beeld B. Bij een acuut

Nadere informatie

Nieuwsbrief van het Nationaal Hepatitis Centrum

Nieuwsbrief van het Nationaal Hepatitis Centrum Nieuwsbrief van het Nationaal Hepatitis Centrum Jaargang 2, nummer 8, februari 2007 INHOUDSOPGAVE Informatie over de NHC nieuwsbrief Landelijke Hepatitisweek 2007 Clingendael Symposium TNS NIPO onderzoek

Nadere informatie

Zwangerschap bij een chronische darmziekte

Zwangerschap bij een chronische darmziekte Maag-, Darm- en Leverziekten Zwangerschap bij een chronische darmziekte www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Vruchtbaarheid... 3 Erfelijkheid... 4 Medicijnen... 4 Invloed chronische darmziekte op de zwangerschap...

Nadere informatie

Preventie van kinkhoestmorbiteit

Preventie van kinkhoestmorbiteit Preventie van kinkhoestmorbiteit Waarom zijn pediaters paranoia? Welke kink zit er in de kabel? Vlaams infectieziektebulletin 85/2013/3 Koen De Schrijver Voorkomen van kinkhoest, nieuwe gevallen 2008-2012

Nadere informatie

Regionaal organiseren van hepatitis zorg. Concept Nationaal Hepatitisplan

Regionaal organiseren van hepatitis zorg. Concept Nationaal Hepatitisplan Regionaal organiseren van hepatitis zorg Concept Nationaal Hepatitisplan Nationale Hepatitis Dag 2015 Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker Geen (potentiële) belangenverstrengeling Geen

Nadere informatie

Tocilizumab (RoActemra ) Reumatologie

Tocilizumab (RoActemra ) Reumatologie Tocilizumab (RoActemra ) Reumatologie Inleiding U heeft in overleg met uw arts besloten het geneesmiddel Tocilizumab (RoActemra ) te gaan gebruiken. Deze folder geeft u informatie over dit geneesmiddel.

Nadere informatie

Toolbox-meeting Het gevaar van naalden (van junks) in de liftput

Toolbox-meeting Het gevaar van naalden (van junks) in de liftput Toolbox-meeting Het gevaar van naalden (van junks) in de liftput Inleiding Monteurs van vooral de service en reparatie&renovatie lopen een kans geïnfecteerd te raken met een virus, tengevolge van het (per

Nadere informatie

Wat te doen als een Italiaanse zwangere bezorgd is en een kind vreemd kijkt?

Wat te doen als een Italiaanse zwangere bezorgd is en een kind vreemd kijkt? Wat te doen als een Italiaanse zwangere bezorgd is en een kind vreemd kijkt? Rebecca van Grootveld AIOS Medische Microbiologie Werkgroep Klinische Parasitologie, NVP & WAMM Toxoplasmose 2 Werkgroep klinische

Nadere informatie

8 Kinkhoest Rubriekhouder: Mw. dr. H. de Melker, RIVM ( )

8 Kinkhoest Rubriekhouder: Mw. dr. H. de Melker, RIVM ( ) 8 Kinkhoest Rubriekhouder: Mw. dr. H. de Melker, RIVM (1998-2012) Inleiding Kinkhoest is een acute, zeer besmettelijke infectie van de bovenste luchtwegen die veroorzaakt wordt door de bacterie Bordetella

Nadere informatie

Hepatitis B vaccinatie

Hepatitis B vaccinatie Hepatitis B vaccinatie De lever speelt een centrale rol bij de stofwisseling van eiwitten, vetten en suikers en de zuivering van het bloed. Soms raakt de lever ontstoken. In zo n geval is er sprake van

Nadere informatie

Nieuwsbrief van het Nationaal Hepatitis Centrum

Nieuwsbrief van het Nationaal Hepatitis Centrum Nieuwsbrief van het Nationaal Hepatitis Centrum Jaargang 3, nummer 11, november 2007 INHOUDSOPGAVE Informatie over de NHC nieuwsbrief Hepatitis B vaccinatie van kinderen met het syndroom van Down in het

Nadere informatie

Invoering van algemene hepatitis B-vaccinatie in het Rijksvaccinatieprogramma

Invoering van algemene hepatitis B-vaccinatie in het Rijksvaccinatieprogramma Stand van zaken Invoering van algemene hepatitis B-vaccinatie in het Rijksvaccinatieprogramma Marina A.E. Conyn-van Spaendonck, Hans J.A. van Vliet, Susan J.M. Hahné en Hans Houweling KLINISCHE PRAKTIJK

Nadere informatie

Uw brief van Uw kenmerk Datum 3 augustus 2006 Farmatec/P-2705783 2 oktober 2006

Uw brief van Uw kenmerk Datum 3 augustus 2006 Farmatec/P-2705783 2 oktober 2006 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ 'S-GRAVENHAGE Uw brief van Uw kenmerk Datum 3 augustus 2006 Farmatec/P-2705783 2 oktober 2006 Ons kenmerk Behandeld door Doorkiesnummer

Nadere informatie

Hepatitis B, versie 20 (PDF aangemaakt op: ) Indien de patiënt een asielzoeker betreft worden data doorgeven aan GGD GHOR Nederland.

Hepatitis B, versie 20 (PDF aangemaakt op: ) Indien de patiënt een asielzoeker betreft worden data doorgeven aan GGD GHOR Nederland. Hepatitis B, versie 20 (PDF aangemaakt op: 6-6-2017) EPI-azc EPIdataGGD lblsoacontact2 lblstreep lblmelding Indien de patiënt een asielzoeker betreft worden data doorgeven aan GGD GHOR Nederland. Indien

Nadere informatie

Abatacept Orencia. Ziekenhuis Gelderse Vallei

Abatacept Orencia. Ziekenhuis Gelderse Vallei Abatacept Orencia Ziekenhuis Gelderse Vallei Het doel van deze folder is u praktische informatie te geven over het nieuwe medicijn dat u gaat gebruiken: abatacept. Hoe werkt abatacept? Bij patiënten met

Nadere informatie

Valkuilen bij diagnostiek hepatitis ABC

Valkuilen bij diagnostiek hepatitis ABC Valkuilen bij diagnostiek hepatitis ABC Streeklab GGD Amsterdam, 30 okt 2009 Hans L. Zaaijer, arts-microbioloog AMC - Klinische Virologie / Sanquin - Bloedoverdraagbare Infecties leverontsteking chemisch/toxisch

Nadere informatie

Stappenplan screening en beleid Hepatitis B verstandelijk gehandicapten in instelling

Stappenplan screening en beleid Hepatitis B verstandelijk gehandicapten in instelling Hepatitis B Wat doet en moet de AVG ermee? Kwaliteitsproject W. Hartman, AVG i. o., 3 e jaar 2014 Erasmus MC, AVG-opleiding Afbeelding: schematische weergave Hepatitis B virus http://en.wikipedia.org/wiki/file:hepatitis_b_virus.png

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Rituximab (MabThera )

PATIËNTEN INFORMATIE. Rituximab (MabThera ) PATIËNTEN INFORMATIE Rituximab (MabThera ) 2 PATIËNTENINFORMATIE In deze folder vindt u informatie over de behandeling met het middel rituximab. Het doel van een behandeling met rituximab is het ontstekingsproces

Nadere informatie