Dat kan beter. Vijf geheimen van succes. Thema: de woningmarkt. Besparen op gronden bouwkosten. Kwartaalmagazine over integrale gebiedsontwikkeling

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Dat kan beter. Vijf geheimen van succes. Thema: de woningmarkt. Besparen op gronden bouwkosten. Kwartaalmagazine over integrale gebiedsontwikkeling"

Transcriptie

1 december 2011 #42 Kwartaalmagazine over integrale gebiedsontwikkeling Dat kan beter Thema: de woningmarkt Vijf geheimen van succes Besparen op gronden bouwkosten

2 inhouddecember 2011 NAW #42 Voorwoord fotografie: Maurits Giesen Rubriek: Inspiratie 4 ruimte: De Kasteeltuin 6 onderzoek: woonwensen in Brabant 7 nieuw project: Wonen op nieuw land in Schagen 8 mijn moment: Bouwfondsjurist Léon Willemsen 10 kunst: de Schatkamer van het NAi 12 kort met o.a.: Cultuurfonds-boek met korting en Bouwfonds visie: Behoud de kracht van de stad 14 detail: nieuw sluisje in De Laak Thema: De woningmarkt 16 Financiering in beweging De consument kan moeilijker een woning financieren. Hoe komt dat? En vooral: hoe lossen we het op? 22 Dat kan beter Grondkosten + bouwkosten & bijkomende kosten = kostprijs van een woning. Twee experts over de vraag hoe die kosten omlaag kunnen. 26 Leven... Oss in de wijk Bergh Kwartier. Dat is modern wonen te midden van de industriële historie, met een mix van oud en jong, appartementen en grondgebonden woningen. En vooral veel gezelligheid. 36 Alle vijf goed Ook nu zijn er nog altijd nieuwbouwwoningen die makkelijk worden verkocht. De vijf succesfactoren op een rij. Rubriek: Vormgeven aan vooruitgang Metamorfose van een plan Hoe drie woningprojecten door een kleine aanpassing van de plannen weer de wind in de zeilen kregen. 44 Bouwfonds & ik: Stefan Schuwer 46 nieuw project: Leihagen in Arnhem 47 terugblik: pakhuizen Cruquiuskade 48 bijzonder gebouw: De Hogebrink in Leidsche Rijn 50 column: Vincent van Rossem over de woningmarkt 52 binnenkijken: bij de familie Guldemond Organisch of groot? Gefaseerd vlekken invullen of efficiency winnen met grootschalige woningbouw - wat is het antwoord van deze tijd? Kans op een doorbraak Als het om kosten gaat, valt er een wereld te winnen Ondanks de diverse stimuleringsmaatregelen komen de huizenmarkt en de huizenkopers niet in beweging. Morgen kan immers de nieuwe droomwoning goedkoper zijn. Dat is een direct gevolg van de crisis, die ons met de neus op de feiten drukt. De woningmarkt mag dan vastzitten, de brede discussie komt los. In dit NAW magazine leveren we een bijdrage aan die discussie. Momenteel praten wij onze woningmarkt naar een lager prijsniveau, maar is dat wel juist? We analyseren de Nederlandse woningmarkt vanuit het standpunt van de klant, de m/v voor wie wij het allemaal doen: de koper van een nieuwbouwwoning. Die heeft steeds meer moeite om een betaalbare woning te vinden én om die woning vervolgens (hypothecair) te financieren. Daar komt nog bij het restrictieve ruimtelijke beleid vanaf de jaren 90. Daardoor is er meer vraag dan aanbod op de woningmarkt ook nu, al lijkt dat niet zo. Het gaat nu des te meer om locatiekwaliteit. In veel voorstellen voor een beter functionerende woningmarkt wordt dit gegeven over het hoofd gezien. De voorstellen concentreren zich op fiscale aspecten van de woningmarkt, maar miskennen de beleidsmatig gecreëerde, kwalitatieve schaarste. Maar als de markt zich over een aantal jaren weer hersteld heeft, zal die schaarste niet zijn verdwenen. In Nederland bouwen we momenteel zo n nieuwe woningen per jaar. Het is het productieniveau van Dat lijkt dramatisch, maar is het echt erg? In Nordrhein- Westfalen, een Duitse deelstaat met een woningvoorraad van 8,5 miljoen woningen die goed te vergelijken is met Nederland, wordt al gedurende tien jaar deze bouwproductie gerealiseerd. Niemand die dat daar abnormaal vindt. Ik ontleen het gegeven aan het dossier bij dit NAW magazine, waarin we een vergelijking maken tussen Nederland, Duitsland en Frankrijk, drie woningmarkten waarop Bouwfonds actief is. De vergelijking is verhelderend. Ze zet zaken in perspectief en ontmaskert mythes. Bijvoorbeeld dat wonen in Nederland duur is. Onderzoek laat zien dat de woonquote in Frankrijk en Duitsland vergelijkbaar is. Niet op het verlaten platteland of in de desolate grensgebieden maar wel in de relevante stedelijke agglomeraties. Ander punt: een gemiddelde Nederlandse nieuwbouwwoning kost ongeveer net zo veel als in Duitsland, mits je de juiste agglomeraties met elkaar vergelijkt. In de betreffende vonprijzen zijn bouwkosten en gronduitgifteprijzen eveneens vergelijkbaar. We moeten onszelf dus geen narigheid aanpraten. Tegelijkertijd is het belangrijk om kritisch te blijven kijken naar de kosten. Tussen de grondprijs en de gronduitgifteprijs zit in Nederland een wel heel groot verschil. Dat zit m in het circus dat we met z n allen hebben opgetuigd: de proceskosten, de bestuurslagen, het overleg. Daar valt nog een wereld te winnen. En wijzelf hebben ook een taak. De komende jaren zullen we meer waarde moeten leveren aan onze producten. Ze zullen zich moeten onderscheiden door de omgeving waarin ze staan, de installaties waarmee ze zijn uitgerust, de toegevoegde waarde die ze leveren aan milieu en duurzaamheid, zonder dat ze duurder worden. Laten we trachten het alledaagse betaalbaar te houden en het bijzondere bereikbaar. Walter de Boer directievoorzitter Bouwfonds Ontwikkeling

3 Inspiratie ruimte: De Kasteeltuin in Poortugaal Ooit lag hier vlakbij slot Valckesteyn, in de 14e eeuw gebouwd door de heer van Putten en Strijen. Het slot stond bekend om zijn weerbaarheid: omwonenden mochten er in tijden van nood hun have en goed in veiligheid brengen. Dit machtige slot vormde de inspiratiebron voor De Kasteeltuin. Het project omvat een kasteel met 13 appartementen, gelegen aan een vijver en gemeenschappelijke tuin, en een besloten woonbuurtje met 92 rijwoningen, 25 twee-ondereen-kapwoningen en 5 vrijstaande woningen. Overal in het project zijn details te vinden die verwijzen naar de historie. Waar nu de woningen staan, lagen voorheen sportvelden, maar die voldeden niet meer aan de wensen van deze tijd. Als onderdeel van het totale plan maakte Bouwfonds de verplaatsing van de sportvelden naar de rand van het dorp mogelijk.

4 6 december 2011 naw #42 7 Kwartaalmagazine over integrale gebiedsontwikkeling Inspiratie onderzoek Inspiratie nieuw project illustratie: Via Drupsteen Wat willen de bewoners van de regio Uden Veghel? * Het onderzoek bestond uit gesprekken met betrokkenen uit de regio, deskresearch en een consumentenonderzoek (paneldiscussies en een enquête onder 750 verhuisgeneigde inwoners). Ook is gebruik gemaakt van stratologisch onderzoek waarbij op basis van gesprekken met bewoners een schets is gemaakt van het DNA-profiel van de regio. In twee expertmeetings werden de onderzoeksresultaten vertaald naar verschillende woonvisies. Het onderzoek is uitgevoerd door Bouwfonds Ontwikkeling (Marktonderzoek i.s.m. regionale marketingmanager), USP Marketing Consultancy en Pim van den Berg Perspectives. De regio Uden Veghel heeft een groeiopgave. Maar hoe willen toekomstige huizenkopers precies wonen? Bouwfonds onderzocht het samen met de lokale Rabobank. Zo kom je er niet alleen achter hoe mensen willen wonen, maar ook bijvoorbeeld of ze dat wel kunnen betalen. Om de woningmarkt in de regio Uden Veghel in kaart te brengen, zijn Bouwfonds en Rabobank helemaal de diepte ingegaan, vertelt Paul Hoen, directeur Bouwfonds Ontwikkeling Regio Zuid. We combineerden vijf vormen van onderzoek*, waardoor we de woningmarkt vanuit meerdere standpunten konden belichten: vanuit de verhuisgeneigde consument, maar ook vanuit betrokkenen zoals gemeenten, woningcorporaties en makelaars uit de regio. We kennen nu het woonprofiel van de regio: de woonwensen van consumenten, afgezet tegen het beschikbare aanbod en de financiële haalbaarheid, nu en met een doorkijk naar de toekomst. Zo biedt ons onderzoek de regio aanknopingspunten om het woon- en leefklimaat te versterken. Groeigebied zonder groei De meerwaarde van het gezamenlijk doen van onderzoek ligt vooral in de brede aanpak die zo mogelijk is, zegt ook directeur Wim Bens van Rabobank Uden Veghel. Door onze kennis te delen, netwerken te bundelen en regionale stakeholders voor- en achteraf bij het onderzoek te betrekken, hebben we een breed gedragen visiestuk opgeleverd. Het is echt een eyeopener voor de regio, je legt het niet zomaar naast je neer. Zo blijkt bijvoorbeeld dat in deze regio geen groei gerealiseerd wordt, hoewel het gebied al tien jaar geleden aangewezen is als vijfde groeigebied van de provincie Noord-Brabant. De reacties zijn pittig. Mensen zeggen: Verdorie, er moet nu wel echt iets gebeuren. Tevreden en toch weg Er kwam een aantal paradoxen in het onderzoek naar boven, vertelt Paul Hoen. Hoewel 80 tot 90% van de bewoners hartstikke tevreden is met hun woning, zie je toch mensen wegtrekken. De groeiopgave wordt dan ook niet gehaald. Een andere paradoxale beweging: meer dan 1000 huishoudens in de regio willen jaarlijks verhuizen - dat is behoorlijk - maar dat zien we niet terug in transacties. Bovendien hebben kopers een vertekend beeld van de werkelijkheid: ze willen maximaal 750 euro aan woonlasten besteden, maar wel een woning van 3 ton. Verder komen vraag en aanbod in deze regio moeizaam op gang en sluiten niet altijd aan. De doorstroming is gestagneerd. Toekomstscenario s Wat kan de regio met de onderzoeksresultaten doen? Wim Bens: We hebben vier toekomstscenario s geschetst. Het is nu aan de regio Uden Veghel om te beslissen welke keuzes er worden gemaakt: zich richten op het behoud van eigen inwoners of het aantrekken van nieuwe inwoners, gaan de gemeenten zich als één regio profileren of juist als aparte gemeenten, enzovoort. Dit onderzoek biedt de handvatten voor die keuzes. Nes Noord Schagen Op het oude nieuwe land Degelijkheid werkt het beste voor de nuchtere Westfries, zo blijkt bij de ontwikkeling van project Nes Noord in Schagen. Dankzij een goed stedenbouwkundig plan, traditionele architectuur en een scherpe prijs-kwaliteitverhouding loopt de verkoop goed. Voor ingewikkeld gedoe gaat een Schagenaar niet verhuizen, zegt ontwikkelingsmanager Peter van Oeveren (Bouwfonds). We hebben het ontwerp van Nes Noord aangepast aan de smaak van de Westfriese consument door een traditionele, strakke stijl te kiezen. Geen dure verspringingen en architectonische hoogstandjes. Wel veel groen en water. Mensen zijn hier gewend aan de ruimte van de polder, die willen niet anders. Sinds de 22 appartementen en 26 grondgebonden woningen in juni in verkoop gingen, is veel belangstelling getoond voor het uitbreidingsproject van Schagen. Nagenoeg alle appartementen, waterwoningen en rijwoningen zijn verkocht. Peter van Oeveren: Qua formaat springt dit project eruit, de maat is behoorlijk voor een regionale stad. Ook qua fasering; naast de 48 koopwoningen worden ook 35 sociale huurappartementen in deze fase gerealiseerd. De markt pakt het op, we hadden zelfs een overschrijving op de goedkope appartementen. Het zijn vooral starters en senioren die woningen in Nes Noord kopen. Die komen uit de buurt, maar ook uit de dorpen eromheen, aldus Peter van Oeveren. Zij kiezen voor de voorzieningen die een stad als Schagen biedt. En dat is niet zo verwonderlijk: dit deel van Noord-Holland vergrijst relatief snel. Kreken en polders Wonen op het nieuwe land, zo wordt Nes Noord gepromoot. De woningen worden gebouwd op een bestaande polder. Ooit waren hier al nederzettingen, getuige recente archeologische vondsten, vertelt Peter van Oeveren. Dit gebied ligt in de vroegere delta van de IJssel. Op de kreekruggen werd toen gewoond. Bij het archeologische onderzoek zijn lokale scholen betrokken ter lering en vermaak. De vondsten worden gedocumenteerd en zo mogelijk geconserveerd. Nes Noord kreek de Nes loopt door het gebied wordt een bijzonder groen en waterrijk gebied. Aan de noordoostkant is het omringd door polderlandschap en sportvelden, goed voor een wandeling, fietstocht of hardloopronde. Aan de westkant ligt een spoorlijn waarachter zich het centrum van Schagen bevindt. Om deze barrière naar het centrum weg te nemen, zijn een fietstunnel en een spoorwegovergang aangelegd. Hierdoor wordt het gebied echt met de stad verbonden. Peter van Oeveren: In de geluidscontour van het spoor wordt niet gebouwd, daar is juist een grote waterpartij gesitueerd. Water hebben we in het hele plan doorgevoerd. Er zijn bijvoorbeeld waterwoningen die direct aan het water grenzen. Nes Noord omvat straks ruim 450 woningen waarvan 160 woningen in de sociale sector. De eerste fase - met circa 50 woningen - gaat in het voorjaar van 2012 van start. Bouwfonds Ontwikkeling en VolkerWessels Vastgoed ontwikkelen het samen. Eerder ontwikkelden zij al Hoep Noord, het gebied ten zuiden van Nes Noord. Zie ook

5 8 december 2011 naw #42 9 Kwartaalmagazine over integrale gebiedsontwikkeling Inspiratie mijn moment fotografie: Edwin Walvisch Léon Willemsen werkt als senior bedrijfsjurist bij Bouwfonds Ontwikkeling in Hoevelaken. Zijn afdeling verleent full service juridische ondersteuning bij gebiedsont wikkeling voor woningbouw. Moment: jurisprudentielunch Waar: Hoevelaken, Bouwfonds Ontwikkeling Eens per maand zitten we met de elf juristen van onze afdeling bij elkaar. We delen relevante artikelen in vakliteratuur, uitspraken, wetswijzigingen, contractmodellen en wat er in algemene zin speelt in onze regio s. Vanuit Hoevelaken vliegt iedereen uit. Het is belangrijk om kennis te delen. Het voorkomt dat je in besprekingen met externen voor verrassingen komt te staan. En het zorgt ervoor dat we naar onze collega s toe een kenniscentrum kunnen zijn. Ieder van ons - specialist of generalist - heeft eigen aandachtsgebieden en regio s waar hij of zij voor werkt. Doordat we onze ervaringen delen, zijn alle generalisten globaal van alles op de hoogte. Moment: regionaal overleg Waar: Delft, Bouwfonds Ontwikkeling Elke twee weken werk ik een vaste dag in mijn regio s Delft en Haarlem. Dat is goed voor het voeten-in-de-klei-gevoel. Op die vaste dag plannen we veel overleggen. Daarnaast ga ik vaak met mijn regiocollega s mee naar besprekingen bij gemeentes en andere projectontwikkelaars, notarissen, advocatenkantoren. Om te kunnen adviseren, contracten te bespreken of rechtszaken te begeleiden. Vandaag zit ik aan tafel met een proces controller, een ontwikkelingsmanager en een fiscalist. Het is een vervolgbespreking over project Vijfakkers Noord in Moordrecht. We bespreken mijn concept voor een overeenkomst. Bij nieuwe projecten zijn juristen veelal vanaf de allereerste stap betrokken. Door vroeg mee te denken, faciliteer je een soepel proces. Doel is een helder, zo simpel mogelijk contract in plaats van onnodig moeilijke vertalingen van al gemaakte commerciële afspraken. Als jurist ben ik vanaf stap één bij een project betrokken Moment: op locatie Waar: projectbureau Waddinxveen Met de projectleider van Park Triangel kijk ik uit over het plangebied. Hier worden de komende vijftien jaar 2700 woningen gerealiseerd. Ik begeleid de totstandkoming van een samenwerkingsovereenkomst tussen de gemeente Waddinxveen en Bouwfonds; zij gaan daarin voor gezamenlijke risico en rekening de grondexploitatie voeren. Welke activiteiten verricht wie, tegen welke prijs, wanneer draag je welke gronden over, welke risico s zijn er: dat luistert allemaal heel nauw. Het duurt in zo n geval al gauw twee jaar voordat de handtekeningen onder de contracten staan. Eigenlijk ben je die jaren bezig het project van A tot Z uit te denken. Overigens vraagt de woningmarkt nu maximale flexibiliteit bij gebiedsontwikkeling. Daar passen we de contracten op aan doordat we alleen overeenstemming op hoofdlijnen vastleggen en de details later in het proces invullen, kunnen we flexibel en snel werken. Moment: productiewerk Waar: Hoevelaken, Bouwfonds Ontwikkeling Ongeveer de helft van mijn tijd werk ik in Hoevelaken. Dan doe ik productiewerk : ik schrijf contracten of lees andermans contracten. Als ik ergens tegenaan loop, overleg ik. Dat is het fijne van werken op een afdeling als de onze: je kunt met elkaar sparren. Je houdt elkaar alert en scherp zodat je tot betere overeenkomsten en stukken komt. Soms winnen we advies in bij advocatenkantoren. Bijvoorbeeld als het meer tijd kost om de zaak zelf uit te zoeken of als er nieuwe wetgeving is. Een advocatenkantoor heeft namelijk meer mogelijkheden om die te doorgronden. Dan laten we ons als afdeling informeren door middel van een incompanytraining. Ook bij geschillen en procedures doen we een beroep op advocatenkantoren. Gelukkig komt dat in de praktijk niet vaak voor.

6 10 december 2011 naw #42 11 Kwartaalmagazine over integrale gebiedsontwikkeling Inspiratie kunst fotografie: Agnes Kappert Schatkamer Het Nederlands Architectuurinstituut (NAi) richtte een schatkamer in voor de honderd beste werken uit de Nederlandse architectuur. Bouwfonds Cultuurfonds ondersteunde de totstandkoming ervan. Het was hoog tijd de meesterstukken uit de bouwkunstcollectie aan een breed publiek te laten zien, vindt directeur Ole Bouman van het NAi. Wij zijn vooral als kennisinstituut bekend, de museale functie was nog onderbelicht. En als museum heb je pracht en praal nodig. Het publiek wil een meester zien: een Koolhaas, een Rietveld. Gelukkig hebben we genoeg meesterstukken om een schatkamer mee te vullen. Gek op experimenten Voor het ontwerp van de Schatkamer tekende een van de grote meesters: Rem Koolhaas (OMA). De Schatkamer is geplaatst in een nieuw gebouwde vierkante ruimte onder de grote zaal, waar voorheen het magazijn was, vertelt Ole Bouman. Je komt er niet zomaar in: de bezoeker moet de trap af, een hek voorbij, een heel dikke deur door en wordt dan geprikkeld verder op avontuur te gaan in een donkere schatkamer. In het hart bevindt zich een cirkel, begrensd door een kunststof lamellen wand met daarachter kleurige belichting. Als je door die wand heen loopt, is er nóg een cirkel: een binnenring van glas met daarachter vier kabinetten. De schatten die hier staan - maquettes, bouwtekeningen en bijvoorbeeld reisdagboeken - geven een mooie typering van de Nederlandse bouwstijl. Ole Bouman: We laten de stukken zien aan de hand van zes thema s, om de bezoeker wat meer context mee te geven. Kort samengevat: Nederlandse architecten bouwen graag samen, het moet toegankelijk, maakbaar en sober zijn. Bovendien zijn ze nieuwsgierig en gek op experimenten. Om een voorbeeld te geven van het thema sober: we laten een maquette zien van villa Stoep, ontworpen door De Bazel, en tonen Rietvelds maquette voor woonhuis Smit. Beide laten ze een weelde van soberheid zien, zoals Rietveld het noemde. Reisimpressies van Berlage Ole Bouman is erg tevreden met de Schatkamer. Je kunt er eindeloos op avontuur. Het was niet heel moeilijk om een longlist te maken van de honderd mooiste werken, vond hij. Van sommige werken weet je: dit is zo belangrijk. Je kunt geen schatkamer maken zonder Koolhaas en Berlage. Het is een keuze geworden van de meest gevraagde werken en de visueel meest indrukwekkende objecten. De reisimpressies die Berlage maakte bijvoorbeeld, dat zijn zulke mooie tekeningen! Die verdienen een podium. Wat: bouw Schatkamer NAi Waar: Rotterdam Architect: Rem Koolhaas, OMA Steun: meerdere sponsoren droegen bij aan de totstandkoming van de Schatkamer: Bouwfonds Cultuurfonds, SNS REAAL, de Rotterdamse stichting Bevordering van Volkskracht, Stichting Elise Mathilde Fonds, Agentschap NL en de BankGiro loterij. Het Nederlands Architectuurinstituut (NAi) bezit een van de grootste bouwkunstcollecties ter wereld; achttien strekkende kilometer met onder andere tekeningen, schetsen, maquettes, foto's, boeken en tijdschriften. Het NAi zorgt voor het behoud, het beheer en het toegankelijk maken van deze archieven en collecties, waarin werk van vrijwel alle belangrijke Nederlandse architecten van na 1800 te vinden is.

7 12 december 2011 naw #42 13 Kwartaalmagazine over integrale gebiedsontwikkeling Inspiratie nieuws Visie Bijna alles verkocht in ParkHagen De verwachtingen waren hooggespannen voor de verkoop van ParkHagen in het Brabantse Sint-Michielsgestel. En niet geheel onterecht, zo blijkt. In minder dan drie maanden tijd zijn 50 woningen en vrije kavels verkocht. Met enkele opties en tekenafspraken is nog slechts 1 rijwoning vrij. De klantwens staat in ParkHagen centraal: traditionele, rijk gedetailleerde architectuur, een grote variatie aan types en prijzen, en veel groen in en om het plan. Bijzonder in ParkHagen is het centraal gelegen park. Voor de 7 vrijstaande villa s in het park konden kopers via het Koper Ontwerpt Meetraject hun droomwoning realiseren. Aan de hand van gesprekken met de architect en aannemer voerden zij hun wensen door in zowel binnen- als buitenkant van de villa's. Om de betrokkenheid van de kopers met hun nieuwe woonomgeving te vergroten, is een prijsvraag uitgeschreven: verzin je eigen straatnaam. De bouw van de woningen start in februari. Nieuwbouw Handels kade in verkoop Begin 2012 start de verkoop van de eerste 500 woningen op de Handelskade, het eerste deelplan van de grote gebiedsontwikkeling Waalfront in Nijmegen. De Handelskade is de plek waar voorheen het gebouw van Dagblad De Gelderlander stond, grenzend aan de haven en de binnenstad van Nijmegen. Op de Handelskade komen 500 huur- en koopappartementen voor diverse doelgroepen, commerciële voorzieningen zoals bijvoorbeeld een hotel en/of een restaurant, bedrijfsruimten en ruim 500 parkeerplaatsen. De eerste bewoners kunnen begin 2014 verhuizen naar het Waalfront, zo is de verwachting. Bouwfonds Ontwikkeling en Standvast Wonen ontwikkelen de woningen tussen 2012 en Aan het Waalfront komen in totaal woningen, m 2 (centrum)voorzieningen en bedrijfsruimten. In ere hersteld: de Stoneystuw Behoud de kracht van de stad: zet in op kwaliteit De komende jaren staan we voor een uitdagende opgave: hoe houden we onze steden aantrekkelijk voor een groeiende en veeleisender bevolking? In Nederland, maar ook op wereldschaal, wordt deze vraag steeds belangrijker. Tachtig procent van de Nederlanders woont in stedelijk gebied. De bevolking in de drie grote steden groeide de afgelopen vijf jaar drie keer zo snel als het landelijk gemiddelde. Een trendbreuk met de periode daarvoor waarin de groei van de grote steden achterbleef bij de rest van ons land. Voor een deel is de groei van de stad te verklaren door het ruimtelijk beleid dat de afgelopen jaren was gericht op het concentreren van nieuwbouw in en rond steden. Ook de komende tien jaar ligt het accent op bouwen in bestaand stedelijk gebied. De stad is hot. Mensen willen graag in de stad wonen en waarderen de aanwezige kwaliteiten. Maar om de aantrekkingskracht van bijvoorbeeld Amsterdam te behouden, is een andere manier van denken nodig. Een kwart van de Amsterdamse huishoudens wil graag een andere woning. Ontevredenheid met de woning is de belangrijkste reden om te willen verhuizen. Het aanbod sluit op dit moment onvoldoende aan op de marktvraag. De focus moet worden verlegd van kwantiteit naar kwaliteit. Een evenwichtige samenstelling van de stedelijke bevolking en daarbij aansluitende woningvoorraad is van essentieel belang voor het succes van de stad. Ontevredenheid over de woning is de belangrijkste reden om te verhuizen Lezersaanbieding: Bij de burgemeester thuis De burgemeester van Amsterdam woont traditiegetrouw aan de Herengracht 502 in Amsterdam. Sinds 1927 is het pand bewoond door een tiental burgemeesters, van Willem de Vlugt tot Eberhard van der Laan. Het bijzondere pand is door UNESCO zelfs op de werelderfgoedlijst geplaatst. Bouwfonds Cultuurfonds heeft bijgedragen aan de realisatie van een boek over de ambtswoning: Het huis van de burgemeester. Herengracht 502 in Amsterdam. In het boek wordt de geschiedenis van het huis beschreven en ligt de nadruk afwisselend op de bouw- en restauratiegeschiedenis, de inrichting of de bewoners. Delen van het oude interieur van Herengracht 502 zijn hergebruikt in Huize Hoevelaken, een van de kantoorlocaties van Rabo Vastgoedgroep. Lezers van NAW magazine ontvangen 3 4,60 korting bij aanschaf van het boek in de boekhandel, onder vermelding van actienummer Het huis van de burgemeester, Herengracht 502 in Amsterdam. Auteurs: Coert Peter Krabbe en Hillie Smit. Actieprijs: van 3 24,50 voor 3 19,90. De actie loopt van 18 december 2011 tot en met 18 maart Woonproeven smaakt naar meer Bouwfonds Woonproeven, de landelijke openhuizendag van Bouwfonds, trok deze herfst 30% meer bezoekers dan de vorige editie. Alle regiokantoren van Bouwfonds openden op 1 oktober nieuwbouwwoningen en informatiecentra voor bezichtiging. Op 150 nieuwbouwlocaties konden 350 woningtypen geproefd worden. Tientallen geinteresseerden namen een optie op een woning en enkelen daarvan zijn inmiddels tot aankoop overgegaan. Op landelijk en regionaal niveau werd groots campagne gevoerd om mensen enthousiast te maken voor een bezoek aan de locaties. In de campagne werd intensief samengewerkt met Rabobank, Vereniging Eigen Huis en makelaars. De volgende landelijke Woonproeven vindt waarschijnlijk in het voorjaar van 2012 plaats. De Stoneystuw is een industrieel monument op een zeer beeldbepalende plek in het stadshart van Amersfoort. De stuw ligt aan de rand van het beschermd stadsgezicht van de binnenstad en naast het toekomstige Eemplein. Aan het eind van de jaren 80 zijn karakteristieke onderdelen van de stuw verdwenen. Afgelopen zomer zijn deze teruggeplaatst. Zo heeft de stuw nu weer een beeldbepalende bovenas met gietijzeren tandwielen. Op de planning staan nog het dichtmaken van het hekwerk, het plaatsen van een ballenlijn onder de brug (om te voorkomen dat mensen de stuw in varen) en het plaatsen van trapjes. Bouwfonds Cultuurfonds heeft bijgedragen aan de restauratie van dit rijksmonument. Samen ontwerpen Utrecht heeft een eigen biënnale voor social design, Utrecht Manifest. Begin december is dit tweejaarlijks cultuurevenement gestart. Er is in de stad een uitgebreid programma aangeboden met tentoonstellingen, symposia, workshops en publicaties. Onder artistieke leiding van ontwerper Jurgen Bey richt deze vierde editie zich op het gebied Rotsoord, een voormalig bedrijventerrein dat aan de vooravond staat van ingrijpende veranderingen. Kleine industrie trekt weg en biedt mogelijkheden voor herontwikkeling van het gebied. In het gebied worden van december tot en met mei diverse ontwerpprojecten onderzocht en getest tijdens de manifestatie. Utrecht Manifest streeft er naar het bewustzijn over de relevantie van design te vergroten en mensen deel te laten nemen in ontwerpprocessen. Bouwfonds Cultuurfonds ondersteunde het programma. Het kwaliteitsaspect is van ongekend belang geworden. Niet alleen vanwege de marktsituatie, maar ook omdat de samenleving zich heeft ontwikkeld tot een ontspanningseconomie. Dit betekent dat we meer zullen moeten vertrekken vanuit de beleving, perceptie en emotie, en niet langer vanuit de ruimtelijke ordening of het gebied. De stad is bijvoorbeeld in het bijzonder aantrekkelijk voor studenten. De vraag is hoe Amsterdam voor hen aantrekkelijk blijft op het moment dat ze hun eerste woning kopen. Bouwfonds Ontwikkeling onderzocht de woonwensen van deze groep. Amsterdamse studenten hechten veel waarde aan het wonen nabij stedelijke voorzieningen en staan positief tegenover functiemenging. Er bestaat een voorkeur voor klassieke materialen, kleuren en een stijl die past bij de stad. Het moet dus typisch Amsterdams zijn, zoals het Olympisch Kwartier. De inrichting van de openbare ruimte en aanwezigheid van functioneel groen worden eveneens zeer gewaardeerd. Kwaliteit is echter een subjectief begrip. We moeten dus in de huid kruipen van Henk & Ingrid, Mohammed & Fatima, Jan & Truus en Wouter & Merel. In algemene zin is er behoefte aan stedelijke laagbouwmilieus en appartementen in specifieke segmenten met hoge kwaliteit en buitenruimtes. Er zal dichter op de vraag van de klant moeten worden ontwikkeld én er zal een scherper grondprijsbeleid moeten worden gevoerd, met een kleiner aandeel sociaal. Diana de Jong directeur Gebiedsontwikkeling Bouwfonds Ontwikkeling 1: Wonen in de Metropool. Woonvisie Amsterdam tot Gemeente Amsterdam (2008).

8 14 december 2011 naw #42 15 Kwartaalmagazine over integrale gebiedsontwikkeling Inspiratie detail fotografie: Agnes Kappert Thema fotografie: Agnes Kappert WONINGMARKT Het is niemand ontgaan: de woningmarkt verkeert in zwaar weer en dat raakt ons allemaal - de overheid, ontwikkelaars en bouwers, financieel dienstverleners en natuurlijk de woonconsument zelf. Zijn er ook licht puntjes? Oplossingen en kansen? Die verkennen we met dit thema. Markt: Wie kan er nog een woning betalen? Proces: Het moet beter Leven: In het Bergh Kwartier Klant: Toen wilden we het wél Markt: De vijf succesfactoren Ontwikkelen: Slow of big? Twee visies Vathorst Vaarwater Met dit sluisje komt een langgekoesterde wens een stuk dichterbij voor de bewoners van De Laak in de Amersfoortse Vinex-wijk Vathorst. De buurt is vernoemd naar het gelijknamige water dat zijn weg vindt door de wijk en kent een stelsel van grachten en vaarwegen. En daarop wordt in de zomer druk gevaren. Dankzij het sluisje kunnen de bewoners ook de wijk úít varen. Daarvoor hoeven ze niet te wachten tot de sluis bediend wordt: dat kunnen ze zelf, via één druk op de knop, 24 uur per dag. Als over twee jaar het riviertje de Laak is verbreed, kun je zo helemaal naar het Eemmeer varen. En verder de randmeren op. Het sluisje en de verbreding worden gefinancierd door Ontwikkelingsbedrijf Vathorst, waarvan Bouwfonds aandeelhouder is.

9 16 december 2011 naw #42 De woningmarkt 17 Kwartaalmagazine alm agazin over integrale e gebiedsontwikkeling eds ik keling tekst: Edwin Lucas fotografie: Hans van den Heuvel Vertrouwen is onbetaalbaar Makelaars merken het: steeds meer mensen hebben moeite om de financiering van hun woning rond te krijgen. De consument krijgt minder makkelijk toegang tot geld. Dat ligt aan de banken, zeggen sommigen. Nee, het is een kwestie van vertrouwen, volgens anderen. Hoe kunnen we zorgen dat de zaak weer in beweging komt? Volgens onderzoekers van de TU Delft staat kopers op de woningmarkt in 2012 een dreun te wachten. Vooral de middeninkomens zullen hun nieuwe woning moeilijker kunnen financieren. De leencapaciteit zou wel eens 10 procent lager kunnen uitvallen. Dat zou vooral komen door de voorgenomen verlaging van de Nationale Hypotheek Garantie (NHG) van euro naar euro. Daar komt de verlaagde koopkracht als gevolg van de overheidsbezuinigingen nog bij, plus de strengere hypotheekregels. De Gedragscode Hypothecaire Financieringen bepaalt dat banken nog maar 106 procent van de aanschafwaarde van een woning mogen financieren en dat de helft van de lening in dertig jaar moet worden afgelost. Is het echt zo erg? Pakken de aangescherpte hypotheekregels wel zo kwalijk uit als sommigen beweren? Wat zijn de effecten van een mogelijke verlaging van de Nationale Hypotheek Garantie? En meer in het algemeen: hoe zit het eigenlijk met de financierbaarheid van de koopwoning? Volgens Jan Molenaar, directeur financiering van de Rabobank, de grootste hypotheekverstrekker van Nederland, is het niet zo dramatisch als sommigen beweren. Nuchter bekeken, zegt hij, krijg je nu meer huis voor je geld. De gemiddelde huizenkoper kan tien tot vijftien procent meer huis kopen voor zijn maximumleenbedrag dan drie jaar geleden. De woningprijzen dalen, terwijl de reële inkomens in 2010 en 2011 nog zijn gestegen en de inflatie laag is. Dat banken nu met de aangescherpte gedragscode iets kritischer kijken wanneer ze hypotheken verstrekken, doet daar niets aan af. Een eventuele verlaging van de Nationale Hypotheek Garantie ook niet, voegt hij eraan toe. Aan de goede knoppen draaien Niet iedereen ziet dat zo. Makelaarsverenigingen, bouwers, de Vereniging Eigen Huis, maar ook politici pleiten ervoor de grens van de NHG wat langer op euro te houden. Het is onver- Ger Hukker, NVM Het wordt tijd dat de banken iets bedenken voor de groeiende groep zzp ers Ger Hukker

10 18 december emb er naw #42 D De woningmarkt ngm 19 Kwartaalmagazine over integrale gebiedsontwikkeling Jan Molenaar, Rabobank standig de fragiele woningmarkt nu negatieve prikkels toe te dienen, vindt Ger Hukker, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Makelaars (NVM). Het zal nog een paar jaar duren voordat de woningmarkt een nieuw evenwicht heeft bereikt, zegt hij. Dat heeft met vertrouwen te maken. Zolang dat niet is hersteld, moeten we aan de goede knoppen blijven draaien. De verlaging van de overdrachtsbelasting was volgens Hukker zo n goede knop. Dat het effect daarvan tegenviel, heeft volgens hem met andere, negatieve factoren te maken: Daardoor laten de woningmarktcijfers geen opleving zien. Maar zonder de verlaagde overdrachtsbelasting was het nog veel erger geweest. Volgens Hukker staat de financierbaarheid van de woning wel degelijk onder druk. Van NVM-makelaars hoort hij dat klanten vaker dan vroeger hun financiering niet rond krijgen. Dat komt volgens hem doordat banken kritischer zijn geworden met het verstrekken van hypotheken. Banken mogen in deze tijd van mij best wat empathischer zijn. Voor zzp ers, een groeiende groep, hebben ze nog niets bedacht. Het normaliseren van de geldverstrekking is volgens Hukker dan ook de belangrijkste knop waaraan moet worden gedraaid. Let wel: dat is niet hetzelfde als ruimhartiger worden! Maar het maatwerk mag van mij terugkeren. Geldverstrekkers in een kramp Ook de Vereniging Eigen Huis wijst naar de banken. Algemeen directeur Marlies Pernot vindt dat hypotheekverstrekkers hun normen bij deze tijd moeten brengen. Er is steeds meer flexibele arbeid. Dat vraagt om andere leennormen. Banken zullen aan productvernieuwing moeten doen en vooral meer maatwerk moeten leveren. Een high potential aan het begin van zijn loopbaan krijgt nu dezelfde hypotheek als een senior bedrijfsleider aan het eind van zijn carrière met hetzelfde inkomen. Onterecht! Pernot wijst ook op de rol van toezichthouder AFM: De angst voor boetes zorgt ervoor dat geldverstrekkers in een kramp schieten. De verlaging van de overdrachtsbelasting heeft volgens Pernot vooral aan impact verloren omdat de banken sinds 1 augustus een strenger verstrekkingsbeleid voeren. Dat is des te kwalijker omdat voldoende en flexibele hypotheekverstrekking de smeerolie is in een markt die volgens haar wordt gekenmerkt door spijtaversie : het verschijnsel dat kandidaat-kopers momenteel liever géén keuze maken dan een slechte keuze. Puur psychologie Volgens Jan Molenaar (Rabobank) heeft de stagnatie niet te maken met geringere leencapaciteit. Het is puur psychologie. Alleen als het consumentenvertrouwen zich herstelt, komt er weer beweging in. Het is te gemakkelijk om de banken nu de schuld te geven. Hij weerlegt de kritiek graag: Een zzp er kan heus een hypotheek krijgen. Maar wel op een verantwoorde basis. We behandelen hem precies zoals een andere klant. Hij moet goede omzetprognoses kunnen laten zien. Dat is overigens altijd zo geweest. Ook productvernieuwing vindt hij geen begaanbare weg: Wij willen onze producten juist simpel en overzichtelijk houden. De Gedragscode heeft volgens hem ook voordelen: een betere regulering en bescherming van de consument. Aflossen De consument moet gewoon weer een huis durven kopen Jan Molenaar van de grote Nederlandse hypotheekschuld is bovendien macroeconomisch verstandig, gezien de vergrijzing, de oplopende zorgkosten en de druk op de pensioenen. Toch begrijpt hij de roep om meer maatwerk bij de hypotheekverstrekking. De banken zijn hierover dan ook in gesprek met de AFM en het ministerie van Financiën. We willen meer vrijheid om in individuele gevallen hogere hypotheken te verstrekken. Goed bankieren, verantwoord uitlenen is hier en daar moeilijker geworden, erkent Molenaar. (Tijdens een hoorzitting van de Tweede Kamer over de woningmarkt, eind april, gaf hij er de cijfers bij: vroeger week de Rabobank in circa 20 procent van de gevallen af van de regels omdat er goede redenen voor waren, tegenwoordig is dat 5 procent.) Om de klant tegemoet te komen, doet de Rabobank overigens al het nodige. Starters hoeven de eerste 4 maanden geen rente te betalen. De bank verstrekt startersleningen. Voor een zeer energiezuinige nieuwbouwwoning is een hogere hypotheek mogelijk. Maar nogmaals, de oorzaken van de stagnatie zitten dieper, beklemtoont Molenaar. De consument moet gewoon weer een huis durven kopen. De kosten van nieuwbouw omlaag En woningontwikkelaars? Kunnen zij iets doen om de financierbaarheid te verbeteren? NVM-voorman Hukker vindt van wel. Ontwikkelaars moeten efficiënter gaan bouwen. De faalkosten moeten omlaag. Eigenlijk moeten álle kosten omlaag. Hier ligt overigens ook een uitdaging voor ons. Makelaars venten bijvoor-

11 20 december 2011 naw #42 De woningmarkt 21 Kwartaalmagazine almaga agazi over integrale e gebiedsontwikkeling eds ik kel ing Handreikingen Kopers maken nu liever géén keuze dan een slechte keuze Marlies Pernot beeld nog te weinig de meerwaarde van energiezuinigheid van de nieuwbouwwoning uit. We moeten de contante waarde daarvan laten zien, bijvoorbeeld bij het taxatierapport. Ook Marlies Pernot ziet een taak voor ontwikkelaars. Maar vooral de grondprijzen moeten drastisch omlaag. Dat moeten we vervolgens duidelijk terugzien in de prijs van een nieuwbouwwoning. Tijdens de bouw is ook veel winst te behalen. Wij maken ons sterk voor een verbetering van de oplevering en een efficiëntere organisatie van het bouwproces. Als de prijs-kwaliteitverhouding verbetert, zijn nieuwbouwwoningen niet alleen beter financierbaar, maar ook aantrekkelijker om te kopen. En daar begint het toch mee. De H-woorden Een échte oplossing is alleen mogelijk als de overheid, samen met alle betrokkenen, besluit tot een grondige hervorming van de woningmarkt, vinden alle betrokkenen. Want draaien aan knoppen - of het nu de overdrachtsbelasting is of de hypotheekgarantie - is eigenlijk zinloos als het dashboard zich bevindt in een afgereden auto, zoals Ger Hukker de woningmarkt begin dit jaar typeerde. Hij deed toen een oproep om er op termijn, als de rust na de crisis is teruggekeerd, verandering in aan te brengen. Tegen die tijd is een samenhangende visie dringend gewenst: Het zou zonde zijn om deze crisis niet te gebruiken. In een crisis zijn mensen vaak bereid vernieuwend te denken. Nu moeten we dat vast gaan doen. De roep om een hervorming van de woningmarkt klinkt steeds harder. Over de contouren van een nieuw stelsel tekent zich ook al overeenstemming af: een samenhangende aanpak van de huuren koopmarkt, waarbij de H-woorden (hypotheekrenteaftrek, huurtoeslag en huurliberalisatie) geen taboe meer zijn. In wezen zijn we het over de grote lijnen eens, zegt Jan Molenaar. Maar helaas, er gebeurt niets. Marlies Pernot denkt te weten hoe dat komt: Het ontbreekt aan politiek leiderschap. Iemand zal de regie moeten nemen. Hoe lang moeten we daar nog op wachten? Bouwfonds beschikt over verscheidene middelen om kopers op de woningmarkt te helpen bij de financiering van hun woning. 1. Bouwfonds Starterslening: meer kans op een eerste huis Via deze regeling draagt Bouwfonds bij aan het beschikbare budget van gemeenten voor de SVnstartersregeling. Een gemeente kan de bijdrage inzetten voor Bouwfonds-projecten en zo méér leningen verstrekken. Koopstarters hebben daardoor meer kansen op een nieuwbouwwoning van Bouwfonds. De Starterslening overbrugt het verschil tussen de totale verwervingskosten en het maximale bedrag dat een consument bij de bank kan lenen. Het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn) verstrekt en beheert de leningen namens de gemeente. De Starterslening vult zo de eerste hypotheek van de koopstarter aan. De lening beweegt mee met de inkomensontwikkeling. De eerste drie jaar zijn renteloos en aflossingsvrij; daarna wordt de lening afgelost naar draagkracht. 2. Koop Zeker: geen dubbele lasten Tot en met 31 december 2011 kunnen kopers van een groot aantal Bouwfonds-nieuwbouwwoningen ondersteuning krijgen bij de verkoop van hun huidige woning. Onder de vlag Koop Zeker stelt Bouwfonds samen met de klant de minimale verkoopprijs van de huidige woning vast. Vervolgens geeft Bouwfonds opdracht aan een (nieuw aan te stellen) makelaar, die nauw contact over de voortgang onderhoudt. Bouwfonds betaalt de makelaarskosten. De koper van de woning ontvangt gratis advies van een woningstylist en nieuwe foto s om de woning optimaal te presenteren. Wordt de woning niet binnen zes maanden verkocht, dan mag de koper de koopovereenkomst van de nieuwbouwwoning kosteloos ontbinden. 3. Aangenaam duurzaam: duurzaam bespaart kosten Nieuwbouwwoningen zijn zeer duurzaam. Ze bieden veel wooncomfort en zijn uitstekend geïsoleerd. Om klanten nog meer mogelijkheden te bieden, legt Bouwfonds haar kandidaat-kopers besparende groene opties voor. Kandidaat-kopers kunnen kiezen uit een scala van duurzame opties: van hergebruik van warmte uit douchewater tot elektriciteit uit zonlicht. De opties zijn kostenbesparend (zeker bij stijgende energieprijzen) en goed voor het milieu, maar dragen ook bij aan gemak en comfort. Kopers van energiezuinige woningen kunnen in bepaalde gevallen een extra hypotheek van de Rabobank krijgen. Hoeveel precies, hangt af van het inkomen en vooral van de energieprestaties van de woning. Bij energielabel A, A+ en A++ gaat het om bedragen van maximaal 3500, 5000 en 8500 euro. Marlies Pernot, VEH

12 22 december 2011 naw #42 De woningmarkt 23 Kwartaalmagazine over integrale gebiedsontwikkeling KOSTPRIJS Grondkosten + bouwkosten & bijkomende kosten = kostprijs woning. Is wonen te duur geworden? Bestaat er ruimte in de samenstelling van de kostprijs van de woning? Kan de kostprijs van een woning omlaag? En zo ja, hoe, zonder dat de kwaliteit in gevaar komt? Dat vroegen we aan Friso de Zeeuw en Gobert Beijer. tekst: Edwin Lucas G + B Factor 1: de grondkosten GROND: besparing door lagere uitgifteprijs & B K = K W De prijs van door de overheid aangekochte potentiële bouwgrond is het afgelopen jaar met 23 procent gedaald: van naar euro per hectare (bron: Grondprijsmonitor). Toch is die daling niet terug te zien in de uiteindelijke woningprijs. Friso de Zeeuw: De gronduitgifteprijs heeft tot nog toe geen vergelijkbare daling vertoond. Maar gemeenten zullen toch moeten wennen aan deze nieuwe realiteit. Wil de nieuwbouwwoning betaalbaar blijven, dan zullen ze moeten accepteren dat die prijs omlaag moet, precies zoals hij vroeger met de huizenprijzen mee omhoog ging - verhoudingsgewijs veel meer dan de bouwkosten. Als de vrij-op-naamprijzen van woningen stabiel blijven of gaan zakken, zoals nu, komt het aandeel van de gronduitgifteprijzen onder druk te staan (bij een residuele rekenmethode). In relatie tot lagere woningprijzen zullen gronduitgifteprijzen dus moeten dalen. Door de zogenaamde hefboomstructuur in de grondwaardeberekeningen kan dat vrij heftig gaan. Voor ontwikkelaars ligt hier ook een taak. De Zeeuw: Ze zullen scherper moeten sturen op grond en sterker de nadruk moeten leggen op risicoanalyse en risicobeheersing. Bouwfonds doet dat inmiddels met een in eigen huis ontwikkeld risicoanalysemodel. Daarmee kan een gekwantificeerd risicoprofiel opgesteld worden, op basis waarvan besluiten kunnen worden onderbouwd en beheermaatregelen kunnen worden bepaald. GROND- EXPLOITATIE: besparing door versobering Volgens Gobert Beijer kan de grondprijs omlaag als gemeenten alleen de echt noodzakelijke kosten om een bouwkavel te produceren in de grondexploitatie betrekken. In lopende grondexploitaties is dat vaak niet gebeurd. Beijer stelt dat grondexploitaties te zwaar belast zijn geraakt met allerlei ambities en wensen. Uit de exploitatie worden kosten betaald die eigenlijk uit de algemene middelen van de gemeente zouden moeten worden gedekt: aanleg van infrastructuur, de kwaliteit van de openbare ruimte, bijzondere gebouwen. Grondexploitaties moeten dus soberder, vindt hij. Maar: Het is hier oppassen geblazen: met versoberen bedoel ik niet versoberen voor de consument. Het is de kunst om kosten te drukken en toch goede woningen te maken. Ook planschade zou volgens Beijer niet meer uit de grondexploitatie moeten worden gedekt: Dat vinden we nu normaal, maar vroeger ging het anders. Tot 1980 werd het begrip planschade in Amsterdam zelfs niet erkend.

13 24 december 2011 naw #42 De woningmarkt 25 Kwartaalmagazine over integrale gebiedsontwikkeling Factor 2: de bouwkosten en bijkomende kosten Friso de Zeeuw is buitengewoon hoogleraar gebiedsontwikkeling aan de TU Delft en directeur Nieuwe markten bij Bouwfonds Ontwikkeling. Gobert Beijer is oud-directeur van het Ontwikkelings bedrijf Rotterdam, nu associé bij Boer & Croon en onafhankelijk adviseur. Hij deed begin dit jaar in het vakblad S&RO een aantal aan be veling en over kosten van nieuwbouw. PLAN: besparing door betere plannen Woningbouwplannen beginnen vanouds met een stedenbouwkundig plan. De gemeente belde eerst maar eens een stedenbouwkundig bureau op, zegt De Zeeuw hierover. Maar dat gaat nu niet meer. Om de plankosten vanaf het begin in de hand te houden, is het beter om te vertrekken vanuit het door de markt gewenste eindproduct. Welke woonmilieus zijn gewenst? Welke voorzieningen zijn nodig? Als die vragen zijn beantwoord, kan de stedenbouwkundige wordt ingeschakeld en dus niet eerder. Zo kan diens aandeel in de kosten worden teruggedrongen. De plankosten zijn de afgelopen jaren steeds verder opgelopen. (Voorbeeld: archeologisch bodemonderzoek, verplicht vanaf 2007, kost gemiddeld vijfduizend euro per nieuwbouwwoning.) Niet alle plankosten zijn te vermijden. Toch is zeker winst te behalen. De Zeeuw: Zo kunnen binnenstedelijke plannen tegen lagere kosten worden gerealiseerd als ze dunner worden opgezet - dus in lagere dichtheden. Het is een misverstand dat een lagere dichtheid per definitie tot minder opbrengsten leidt. Een optimum in opbrengsten kan vaak juist worden bereikt met minder woningen per hectare. Voor een hogere dichtheid is een meer kostbare openbare inrichting nodig, of in het binnenstedelijk gebied bijvoorbeeld ondergrondse parkeervoorzieningen; ook zijn de exploitatiekosten hoger. Het kostbare ondergronds parkeren is lang niet altijd nodig. Parkeren kan ook op andere elegante manieren worden geregeld, vaak met een gunstig neveneffect op de planning. De Zeeuw stelt bovendien dat plannen in het algemeen niet gedetailleerder moeten zijn dan strikt noodzakelijk. Het is beter om met een globaal plan te werken en dat later concreet uit te werken. Kosten van voorbereiding en toezicht kunnen door de gemeente worden uitbesteed aan ingenieursbureaus of aan ontwikkelaars. Lagere kosten zijn het gevolg. Gobert Beijer is het daarmee hartgrondig eens: de plankosten en de kosten van voorbereiding en toezicht moeten én kunnen volgens hem terug naar normale proporties. Die kosten zijn zelfs uit de klauwen gelopen, vindt hij: In sommige gemeenten bedragen ze wel 35 procent van de kosten van de openbare werken! Dat moet veel goedkoper. Een halvering is vereist. En het is mogelijk: bijvoorbeeld door dit werk uit te besteden aan ingenieursbureaus. Die kunnen dat werk goedkoper doen. Zeker nu woningbouwplannen noodgedwongen eenvoudiger en kleiner worden. ONTWERP EN ONTWIKKELING: besparing door gestandaardiseerde ontwerpen Ontwikkelaars zullen zich scherper moeten realiseren hoe een goede woning er eigenlijk moet uitzien. De Zeeuw: Dat betekent: je klassieken kennen, denken in handels- en fabrieksmaten, eenvoudige plattegronden zelf ontwikkelen en sommige detailleringen standaardiseren volgens beproefd recept. Daarmee kunnen ook de veelbesproken faalkosten in de bouw eindelijk worden teruggedrongen. Bouwfonds doet dit met het model Configuration- BouwfondsClassics. Aan de hand van dit model kunnen ontwikkelaars nieuwe klassiekers configureren, tegen lage kosten en met een optimale marge, aangepast aan de marktomstandigheden en de woningmarktregio, en daarmee aan de vraag van consument. Daarmee is grote efficiencywinst te boeken, zonder dat eenheidsworst ontstaat. Erkend bouwkostendeskundige Jan Moree (Bouwfonds) verwacht dat de aanneemsom van de gemiddelde rijwoning dankzij deze methode kan worden teruggebracht van naar euro. Gobert Beijer verwacht dat standaardisering zal leiden tot minder kosten en tot een betere kwaliteit: Standaardisering leidt niet tot minder kwaliteit, zoals vaak wordt gedacht, maar juist tot minder fouten in plattegronden en tot hogere kwaliteit. Het is een misverstand dat een lagere dichtheid per definitie tot minder opbrengsten leidt Friso de Zeeuw BOUWKOSTEN: besparing door meer efficiency en beter samenwerken Opeenvolgende wijzigingen in het Bouwbesluit hebben een prijsopdrijvend effect gehad op de kostprijs van de nieuwbouwwoning. (Een voorbeeld: Verdiepingen in de woningen moesten hoger worden. De trappen werden daardoor langer. Dat kost 650 euro per woning extra.) Arbo-eisen, energieprestatie- en veiligheidseisen, geluidsregels en leges: ze dreven de kosten allemaal verder op. Daar komt de organisatie van de bouw nog bij. Friso de Zeeuw: Vroeger bestond een aanneemsom uit 70 procent eigen werk en 30 procent onderaanneming. Nu is dat precies andersom. Dat betekent: meer mensen op de bouwplaats, meer zzp ers en versnipperde verantwoordelijkheden. Door al die onduidelijkheid is een reserveringspotje nodig, wat weer prijsverhogend werkt. De bouwkosten zullen de komende jaren naar alle waarschijnlijkheid niet dalen, ook al niet gezien de schaarste aan grondstoffen en de zwaardere eisen op milieugebied. De EPC moet in acht jaar tijd zelfs terug naar nul. Terughoudendheid en nuchterheid zijn dus geboden, zegt De Zeeuw. Als het Bouwbesluit al hoge eisen stelt op het gebied van duurzaamheid, is het onnodig daar nog ambities bovenop te leggen. Gemeenten en ontwikkelaars zullen bouwers moeten aanzetten tot betere prestaties en meer efficiency. Standaardisering leidt tot minder fouten in plattegronden en tot hogere kwaliteit Gobert Beijer Beijer is het gebrek aan efficiency een doorn in het oog. We zijn er in Nederland steeds langer over gaan doen, zegt hij. Tussen het oorspronkelijke idee en het slaan van de eerste paal ligt soms wel zeven jaar of langer. Dat veroorzaakt meer kosten: de rente loopt op en er worden meer uren gemaakt. Dat moet genormaliseerd worden. Ik denk dat we naar een halvering toe kunnen, zelfs als we alle juridische procedures voor inspraak en dergelijke in acht nemen. Onderzoek wijst uit dat de Nederlandse bouwsector ten opzichte van de rest van de EU relatief hoge uurkosten en een lage productiviteit heeft. Beijer: Daar wordt te weinig aan gedaan. Middelgrote aannemers zijn wel bezig om processen goedkoper en rationeler te maken, maar het is eigenlijk beschamend dat bijvoorbeeld in Portugal sneller wordt gebouwd dan bij ons. De winst ligt hier voor het oprapen: waarom gaan we bijvoorbeeld niet in tweeploegendiensten werken? Waarom maken we niet eens echt werk van het terugdringen van de faalkosten? Partners in de bouwketen moeten elkaar beter vinden, stelt Beijer. Denk aan comakership. Of laat aannemers samen met hun onderaannemers voor een bepaalde periode inschrijven, in plaats van per werk op prijs. Dan kun je de kosten drukken.

14 26 december 2011 naw #42 De woningmarkt 27 Kwartaalmagazine over integrale gebiedsontwikkeling Leven... Woningen: - 77 grondgebonden koopwoningen appartementen, waarvan 70 sociale huur Voorzieningen: openbare parkeer plaatsen in parkeergarage in het Bergh Kwartier, Oss... dat is modern wonen te midden van de historie die zo bij deze Brabantse industriestad hoort. Hier stond ooit de tapijtfabriek van het roemruchte merk Bergoss. Talloze Ossenaren hebben daar hun hele leven gewerkt, van vader op zoon, moeder op dochter. En nu is er een levendige stadswijk verrezen, waarin een deel van de oude fabriekshallen mooi is opgenomen, omgeven met bijpassende, maar zeer eigentijdse woningen en voorzieningen. dat is elkaar ontmoeten, want daar houden ze hier van. Kunstenares Ellen Spanjaard ontwierp dan ook speciaal voor deze plek een bankje in de vorm van een opgerold tapijt: het bijkletsbankje. dat is architectuur van nu die verwijst naar het industriële verleden, bijvoorbeeld door het gebruik van zaagtanddaken, als verwijzing naar de oude fabriekshallen. dat is een mix van jong en oud, van twee-onder-een kap-, patio-, stads- en rijwoningen, koop- en huurappartementen. En iedereen kan gebruikmaken van de hypermoderne en decoratieve parkeergarage.

15 28 december 2011 naw #42 De woningmarkt 29 Kwartaalmagazine over integrale gebiedsontwikkeling Het roer tekst: Dieuwertje van de Moosdijk fotografie: Peter van Breukelen om! Soms worden plannen ingehaald door de tijd. Dan blijkt dat de markt er anders uitziet dan in de eerste fase van de ontwikkeling was voorzien. Wat dan? Afwachten tot het tij keert? Of van koers veranderen? Op de volgende pagina s drie voorbeelden van projecten die door relatief kleine aanpassingen de wind weer in de zeilen kregen.

16 30 december 2011 naw #42 De woningmarkt 31 Kwartaalmagazine over integrale gebiedsontwikkeling Dit was voor ons wél haalbaar en toch nog steeds ruimtelijk Wijk Toscaans, plan Saendelft in Assendelft Bella Italia in de Hollandse polder De eerste 127 woningen in de wijk Toscaans waren snel verkocht in Toen drie jaar later de resterende 107 woningen op de markt kwamen, net op het moment dat de crisis in alle hevigheid losbarstte, stokte de interesse. De eerste serie woningen verkocht moeizaam. Bouwfonds besloot in overleg met medeontwikkelaars BAM/AM en Van der Gragt tot een verandering in het ontwerp. De gevels kregen een kleurrijkere steen, diepere voegen, een mooiere dakpan, een andere kleur op de kozijnen en metalen shutters. Deze restyling maakte de gevel sprekender en warmer. Ook de verkoopbrochure werd aangepast: er werd sterker de nadruk gelegd op het gevoel van een Bella Italia in de Hollandse polder. Verder zakte de vrij-op-naamprijs iets en werden tweekappers als instapmodel aangeboden zonder garage. Die kon de koper er in optie bij nemen. Hierdoor ging de prijs voor dat type woning omlaag, van naar Doordat ook nog eens minder woningen tegelijk werden aangeboden, kwam de verkoop ondanks de slechte tijd - snel op gang. Oplossing: sprekender gevel en tweekappers erbij Bewoners: Myrthe Douw-Kostense (36, assistent-makelaar, houdt van tennis), Jordy Douw (31, logistiek supervisor, gek op motorrijden), Vince (bijna 3) en Jack (bijna 1) Gekocht: 2-onder-1-kapwoning van 120 m 2 woonoppervlak Verhuizing: december 2011 Vorige woning: appartement in Saendelft Saendelft of Zaandijk? Myrthe Douw- Kostense: In 2005 kocht ik een appartement in Saendelft, hoewel ik eigenlijk niet zo veel met deze Vinex-wijk had. Mijn familie en vrienden wonen allemaal in Zaandijk en Zaanstad. Toen ik Jordy leerde kennen en we kinderen kregen, zochten we dáár dan ook een woning. Tot we ons afvroegen: wat is er eigenlijk zo zaligmakend aan Zaandijk? Ja, het is oud en sfeervol, maar in Saendelft heb je alles: ruimte, rust, scholen, groen en een winkelcentrum. Zeker nu we kleine kinderen hebben, zijn dat belangrijke zaken. Financieel haalbaar Het plan Toscaans had in eerste instantie vrijstaande woningen op kavels, dat was voor ons financieel niet haalbaar. Die hebben we niet eens bekeken Toen kregen we de nieuwsbrief met daarin de gewijzigde plannen voor Toscaans: mooie, betaalbare 2-onder-1-kapwoningen aan het water. Met voor- en achtertuin. We zeiden: Als we hier blijven, zou dit ideaal zijn. Vrij gevoel Onze woning ligt aan de rand van de wijk, omgeven door water en groenstroken, dat geeft een vrij gevoel. Had hij midden in de wijk gestaan, in een rijtje, dan hadden we het niet gedaan. Ik kan er erg slecht tegen om ingebouwd te zijn en om bijvoorbeeld met mijn voordeur direct aan de straat te zitten. Speelse bouwstijl Wat zo leuk is aan Saendelft, is dat alle buurten zo verschillend ogen. De Amerikaanse, de Amsterdamse, de Toscaanse wijk: allemaal kennen ze verschillende bouwstijlen. Dat maakt het speels. Je ziet het ook in onze tweekapper terug, die bestaat uit een hoge en een lage woning. Zelfs de bakstenen verschillen. Als geheel is het echter prachtig. Eerst klussen, dan rusten Eind september kregen we de sleutel van de woning, maar eerst moet er nog geklust worden. We doen een deel van de afwerking zelf: de vloeren boven, wanden schilderen, plaatsing van de badkamer en wc. Maar straks, met Kerstmis, zitten we gezellig met elkaar hier in de woonkeuken, aan een grote leestafel, daar bij die grote raampartij. Ik verheug me er nu al op!

17 32 december 2011 naw #42 De woningmarkt 33 Kwartaalmagazine over integrale gebiedsontwikkeling We hadden echt meer ruimte nodig, met onze twee tienermeiden Hofje Werkerhoven in de wijk Stadshagen, Zwolle Groter en met meer vrijheid Toen het hofje Werkerhoven in verkoop ging, april 2008, waren er twaalf tweekappers en vier vrijstaande woningen gepland. De verkoop liep niet voorspoedig. De vrij-op-naamprijs bleek aan de hoge kant en van sommige huizen was de tuin op het noorden te ondiep. Het grote bezwaar van potentiële kopers: zij vonden de huizen te hoog geprijsd voor wat ze ervoor kregen. Bouwfonds bracht het aantal woningen terug naar veertien tweekappers. Door deze herverkaveling groeide de kaveloppervlakte ieder van ongeveer 300 naar 400 m 2. Van de oorspronkelijk geschakelde tweekappers maakte Bouwfonds half- vrijstaande woningen, de woning bleef verder ongewijzigd. Dit was financieel haalbaar door de grondquotemethodiek van de gemeente Zwolle. Daarin betaalt Bouwfonds voor de grond een percentage van de vrij-op-naamprijs aan de gemeente, onafhankelijk van het aantal vierkante meters. Kopers kregen bovendien een rijkssubsidie van voor hun nieuwbouwwoning. Begin 2010 gingen de tweekappers in de verkoop. Binnen een paar maanden waren alle huizen verkocht. Oplossing: meer grond voor dezelfde prijs Bewoners: Diska Huizing (43, loopbaanadviseur, gek op tuinieren), Wim Huizing (46, senior projectmanager horeca bij de Efteling, volgt graag eettrends en is gek op golf), Marlijn (14) en Amke (13) Gekocht: 2-onder-1-kapwoning van 175 m 2 oppervlak Verhuisd: eind mei 2011 Vorige woning: Diska en Wim pionierden als een van de eersten in een rijwoning in Stadshagen Geen achterom Diska Huizing: We hadden in 2008 al eens naar dit huis in Werkerhoven gekeken. We vonden het toen ook al mooi, maar te duur. Bovendien waren de tweekappers met garages aan elkaar geschakeld en kon je er niet omheen lopen. Dat leek ons onhandig, dan moet je telkens door de garage om snel in de tuin te komen. We hebben nog wel verder gekeken naar andere huizen in Zwolle, maar niet heel actief gezocht. Nieuwe kans April 2010 viel de flyer in de bus waarin stond dat de opzet en prijzen van Werkerhoven waren gewijzigd. Die kans hebben we direct gegrepen. In de nieuwe opzet was de prijs verlaagd met zo n en waren de garages niet meer geschakeld. Nu waren het wél echte 2-onder-1-kapwoningen en die zie je nauwelijks hier in Stadshagen. We hebben direct een optie genomen. In mei zetten we onze handtekening onder het koopcontract, juni 2010 startte de bouw. Vrijheid Ik vind het leuk dat de tweekappers er niet hetzelfde uitzien. Wij hebben een dwarskap. De witte vezelcement planken op de achtergevel breken de donkerrode baksteen. Ook de raampartij aan de voorzijde met de wit-grijze kozijnen zorgt voor een mooi kleurcontrast. Ruim en licht De plaats van de huizen op het perceel is goed gekozen. Ons huis springt iets naar achteren, waardoor je niet bij de buren naar binnen kijkt. We hebben sowieso veel vrije zichtlijnen vanuit ons huis. Dat geeft een gevoel van vrijheid, van ruimtelijkheid. Ook prettig is dat er overal zonlicht door de vele raampartijen komt. In de grote woonkeuken die we hebben laten aanbouwen, in het trappenhuis en ook in de woonkamer. Door de zee van ruimte woont het hier ook bijzonder prettig. We hadden echt meer ruimte nodig, met twee tienermeiden. Die kunnen hier lekker bewegen. Onze favoriete plekken? De open haard en de woonkeuken. Daar zit je s winters heerlijk in de zon.

18 34 december 2011 naw #42 De woningmarkt 35 Kwartaalmagazine over integrale gebiedsontwikkeling Voor deze prijs vind je nergens anders in Bergen op Zoom een nieuwbouwwoning Markiezaat de Meander in Bergen op Zoom We kregen echt waar voor ons geld Voor Markiezaat de Meander was aanvankelijk ingezet op tweekappers en ruime herenhuizen aan lange lanen. Toen in 2009 de verkoop stagneerde, heeft Bouwfonds Ontwikkeling de lokale woningmarkt onderzocht. Er bleek behoefte te zijn aan rij- en hoekwoningen onder de Bouwfonds bracht daarom een volgende bouwfase versneld op de markt. In plaats van de beoogde lange rij herenhuizen kwamen er nu rijwoningen in een woonerfopstelling te staan. En dat sprak een nieuwe, jonge doelgroep aan. De woningen sluiten in kleur en materiaalgebruik aan bij de eerdere woningen in Markiezaat de Meander. De wijziging op de stedenbouwkundige invulling en de nieuwe types waren zeer succesvol: van de 30 woningen die sinds 2010 in verkoop zijn gekomen, zijn er inmiddels 29 verkocht. De realisatie van deze fase gaf ook een positieve impuls aan de verkoop van de tweekappers en herenhuizen in de Meander. Oplossing: stedenbouwkundige wijziging en gericht bouwen voor nieuwe doelgroep Bewoners: Danny Oerlemans (30, medewerker personeelszaken, sportfreak), Marcellina Oerlemans (29, medewerker brillenzaak, gek op shoppen en leuke dingen met de kinderen doen ), zoon Kay (2) en dochter Nova (bijna 1) Gekocht: rijwoning met 100 m 2 woonoppervlak Verhuisd: april 2011 Vorige woning: oudbouw in het drukke centrum van Bergen op Zoom Verrassing Danny Oerlemans: De inschrijving voor dit huis hebben we snelsnel tussendoor gedaan. Ons zoontje lag op dat moment in het ziekenhuis. We hadden niet verwacht dat we zouden worden ingeloot! Toen we eenmaal bij de makelaar zaten en de plannen eigenlijk pas goed bekeken, waren we direct verkocht. Want Je woont hier heerlijk rustig, er is veel groen en de nieuwe wijk is op kinderen gericht: er zijn sportvelden en een brede school op loopafstand. En: je fietst zo naar het centrum toe. Bovendien Het is een stijlvol huis met strakke witte vlakken op de gevel tussen de boven- en benedenverdieping, die een mooie onderbreking vormen. Ook is er een apart soort baksteen gebruikt en hebben we vierkante regenpijpen. Voor De eerste keer dat we serieus zochten in Markiezaat de Meander, vonden we alle huizen te duur. Er was niets bij voor starters of jonge mensen, de huizen kostten 3 tot 4 ton! We willen ook geld overhouden om leuke dingen te doen en besloten toen in ons oude huis te blijven wonen. Na Toen deze goedkopere rijwoningen op de markt kwamen - zo n goedkoper dan het eerdere aanbod - merkte je het enthousiasme. Er moest zelfs geloot worden, nota bene in crisistijd. Je krijgt echt waar je geld. Voor deze prijs vind je elders in Bergen op Zoom geen nieuwbouwwoning. Hooguit een bestaande woning, die je dan nog aan je wensen moet aanpassen. Dit huis is nieuw en fris, het is logisch ingedeeld en precies zoals wij het willen. Ook prettig zijn de standaardvloerverwarming en de meer-opties: wij kozen voor een extra uitbouw. Om ons heen Er wonen allemaal jonge mensen tussen de 20 en 30 jaar, de helft ook met kindjes. Hoewel er volop gebouwd wordt, is het nog lekker leeg. We kijken uit op een grasvlakte met weg en watertje. Achter en aan de zijkant van ons huis worden binnenkort huizen opgeleverd. Beste plek De tuin op het zuiden biedt de hele dag zon. Door de aanbouw hebben we nu een schuifpui en een woonkamer met enorm veel licht.

19 36 december 2011 naw #42 De woningmarkt 37 Kwartaalmagazine over integrale gebiedsontwikkeling Architectuur Ruimte Ligging Parkeren Overig Alle vijf goed De belangrijkste succesfactoren voor de verkoop van een woning Een ding is duidelijk in de woningmarkt van nu: de consument weet heel goed wat hij wil, zo blijkt uit onderzoek naar de succes factoren van woningen van Bouwfonds Ontwikkeling. Natuurlijk, er zijn regionale en individuele verschillen, maar in het algemeen is goed te voorspellen welk type woningen wel en welk minder in de smaak valt bij potentiële kopers. Belangrijk om te weten bij het maken van nieuwe plannen. In dit artikel: vijf belangrijke succesfactoren op een rij en tien Bouwfonds woningprojecten met alle vijf goed. tekst: Kim van Eerde 1 Architectuur De smaak van de meeste Nederlandse consumenten is heel traditioneel wat betreft architectuur. Zij geven de voorkeur aan klassieke kapvormen, erkers, baksteen en jaren 30-uitstraling. Toch mag een minderheid niet vergeten worden. Deze groep heeft juist een uitgesproken en exclusieve voorkeur voor moderne architectuur. De verhouding tussen mensen met een voorkeur voor moderne, dan wel traditionele architectuur is ongeveer 30/70. 2 Indeling Ruimte in de woning staat hoog op de prioriteitenlijst. Consumenten geven aan voorkeur te hebben voor woningen vanaf 145 m 2. En die ruimte zien ze liever terug in een extra grote woonkamer dan in een extra slaapkamer. Ook belangrijk: een woonkamer die aan de tuin grenst. Verder zijn een trap en toilet in de hal en een keuken aan de voorkant (vooral bij rijwoningen) geliefd. Het merendeel van de consumenten wil graag een badkamer met een raam dat open kan. Een tweede toilet staat bij voorkeur niet in de badkamer, maar apart. Voor tweekappers geldt dat de voordeur aan de zijkant van de woning moet zitten en dat keuken en woonkamer één geheel zijn. 3 Ligging op kavel Consumenten hebben een duidelijke voorkeur: ze willen dat hun tuin achter hun huis ligt. Liever een tuin op het noorden, maar achter het huis, dan een voortuin op het zuiden. De tuin is belangrijk voor het gevoel van privacy. Een tuin aan de achterkant is vaak beter afsluitbaar en dat betekent dus dat de bewoners daar de meeste privacy hebben. De meeste consumenten willen een stenen berging in de tuin en zijn zelfs bereid daarvoor meer te betalen. 4 Parkeren Hoe mensen het liefst willen parkeren verschilt per regio, omdat de lokale omstandigheden overal anders zijn. Over het algemeen willen mensen hun auto graag op eigen terrein parkeren, bijvoorbeeld in een garage, in een carport of in de voortuin. En anders wil men in ieder geval graag in de eigen straat parkeren, voor de deur. 5 Overige elementen Vooral in rijwoningen willen mensen graag een trap in de hal (en dus géén open trap in de woonkamer). Verder is een (half) open keuken geliefd. Duurzaamheid van de woning is voor veel consumenten vooral belangrijk wanneer hen dat in hun portemonnee scheelt - dus energiekosten bespaart. Tuindorp (Weidevenne), Purmerend Een kleinschalig woonbuurtje van 38 tussen-, hoek-, patio- en tweeonder-één-kapwoningen, dichtbij het centrum van Purmerend. Zoals de naam Tuindorp al zegt, is de architectuur geïnspireerd op de jaren dertig met grote dakoverstekken, schuine daken en rode dakpannen. Groot pluspunt is de ruimte in de woningen. Bovendien zijn er voldoende extra mogelijkheden om de woningen naar eigen inzicht in te delen en uit te breiden. Alle woningen hebben een voor- en achtertuin en parkeren kan in de daarvoor bestemde vakken op straat. ParkHagen, Sint-Michielsgestel ParkHagen is een bijzonder project aan de rand van Sint-Michielsgestel van twintig twee-ondereen-kapwoningen, 25 rijwoningen, vijftien appartementen en acht villa's. De architectuur van de ruime woningen is geïnspireerd op de bouwstijl van begin twintigste eeuw met veel oog voor detail. Centraal in ParkHagen ligt een park, waaraan de villa s liggen. Ook de andere woningen hebben een tuin en/of buitenruimte. Het verkoopsucces van het project is mede te verklaren door de Koper Ontwerpt Mee-aanpak. Potentiële kopers van de villa s kopers konden al in een vroeg stadium aan de hand van gesprekken met de architect en aannemer hun wensen doorvoeren in het interieur en aan het exterieur van de woning. De woningen in ParkHagen zijn in tweeënhalve maand bijna allemaal verkocht. t Spuy, Breskens Op de plek van een voormalig postkantoor in het centrum van Breskens staat appartementencomplex t Spuy. Het kleinschalige gebouw telt zes appartementen en twee penthouses. De begane grond biedt commerciele ruimten en bergingen. Alle appartementen hebben een ruim balkon op het zuidwesten en een eigen parkeerplek op het afgesloten binnenterrein. Bewoners kunnen de woningen naar eigen inzicht indelen en inrichten. Het appartementencomplex kent een hoog afwerkingsniveau, dat niet alleen terugkomt in het gevelaanzicht en de geveldetaillering, maar ook in de gebruikte materialen. Traditioneel Traditioneel Klassiek, in aansluiting op oude panden in de om geving Zeer ruim (139 tot 182 m²) Zeer ruim; starterwoning en m², twee-ondereen-kapwoningen m² en villa s 215 m² Groot (ca. 85 tot 119 m²) Voor en achtertuin Tuin en grenzend aan park Ruim balkon Op straat, voor de deur De tweekappers en villa s beschikken over een garage en daarnaast minimaal 1 parkeerplaats op eigen erf Op eigen binnen - terrein Indelen en uitbreiden naar eigen inzicht Koper ontwerpt mee Hoog afwerkingsniveau

20 38 december 2011 naw #42 De woningmarkt 39 Kwartaalmagazine over integrale gebiedsontwikkeling Architectuur Ruimte Ligging Parkeren Overig Architectuur Ruimte Ligging Parkeren Overig Damiaanberg, Meerssen Negen villa s die deel uitmaken van de nieuwbouwlocatie Damiaanberg in Meerssen. De woningen liggen op ruime kavels, kijken aan de voorzijde uit op het Geuldal en hebben aan de achterzijde een weids uitzicht. De architectuur is modern en de ruimte is groot, zowel binnen als buiten. Bovendien zijn ze zeer luxe afgewerkt. Onder elke villa biedt een dubbele parkeergarage plek aan twee auto s. Hollands Goed (Nesselande), Rotterdam Een woonbuurt op een van de beste locaties van de VINEX-wijk Nesselande in Rotterdam. Midden in het groen en toch dichtbij voorzieningen, namelijk 300 meter van de metro Nesselande en 500 meter van het winkelcentrum en strand van de Zevenhuizerplas. Hollands Goed telt acht starterswoningen, 61 eengezinswoningen en zestien twee-onder-een-kapwoningen. Allemaal hebben ze een traditionele architectuur, voldoende ruimte in de woning en een tuin. Een van de succesfactoren van Hollands Goed is de concurrerende prijs/kwaliteitverhouding vergeleken met andere projecten in de omgeving. Hollands Goed is ook mede door de transparante communicatie via de projectwebsite en sociale media met potentiële kopers een succes geworden. Zij werden van A tot Z betrokken bij de planontwikkeling van Hollands Goed en konden eenvoudig in contact komen met andere kopers. Herenstraat, Rijswijk Drie riante appartementen in het historische centrum van Rijswijk, met een fantastisch uitzicht op de oude binnenstad. Door het klassieke appartementengebouw krijgt de Herenstraat zijn historische uitstraling terug. De zeer riante appartementen hebben een woonoppervlakte van 145 tot 175 vierkante meter en een fraaie entree met lift en trappenhuis, een eigen berging in de kelder en een eigen balkon of dakterras. De kopers waren in de gelegenheid om zelf de indeling van hun appartement te bepalen. Dit project in het centrum van Rijswijk was onder andere populair omdat in Rijswijk relatief weinig nieuwbouw voorkomt. Modern en ruimtelijk Traditioneel Architectuur met klassieke, historische uitstraling Veel ruimte met 252 m² Grondgebonden woningen m², appartementen gemiddeld 70m² Ruime woningen van woonoppervlaktes van m² Zeer ruim met voor en achter uitzicht en een overdekt terras Tuin met een goede zon ligging Binnenstedelijk Dubbele parkeergarage van 40 m² onder de villa (zit niet inbegrepen in de 252 m²) Tweeonder-eenkapwoningen met garage. Bewoners van de andere woningen parkeren in de straat. Parkeren voor de deur Gebouwd op terrassen, veel licht en een zeer luxe afwerkingsniveau Vlakbij winkels, openbaar vervoer en strand Kopers hadden een gesprek met de aannemer over woonwensen Dijkwoningen Oolderveste, Roermond Acht dijkwoningen langs de Oolderplas aan de rand van de nieuwbouwontwikkeling Oolderveste. Uniek zijn de ligging aan de plas en het uitzicht over het water. Het afwerkingsniveau van de modern vormgegeven woningen is zeer hoog met gebruik van luxe, hoogwaardige materialen. Door de duurzame opties wordt stevig op energiekosten bespaard. De Lanen II (De Marslanden), Hardenberg In Hardenberg worden tien rijwoningen in moderne jaren dertig architectuur gerealiseerd. De woningen beschikken over een traditionele keuken aan de voorzijde. Met behulp van een woningadviseur wordt de woning op maat aangepast aan de eigen woonwensen. Assenrade, Hattem De komende jaren verrijst aan de noordkant van Hattem de nieuwe woonwijk Assenrade. Het project telt 59 rijwoningen, twaalf twee-onder-een-kapwoningen en tien vrijstaande woningen. Allemaal zijn ze ruim van opzet en hebben ze een voor- en achtertuin. Sommige woningen hebben ook een inpandige garage. Met zijn traditionele architectuur sluit Assenrade goed aan bij het dorp Hattem. Veel aandacht is besteed aan duurzaamheid, via onder andere isolatie, een energiezuinig ventilatiesysteem en een HR-ketel. Sommige woningen hebben zonnepanelen. De Tuinen van Vleuten, Vleuten De Tuinen van Vleuten maakt deel uit van deelplan Vleuterweide in de Utrechtse nieuwbouwlocatie Leidsche Rijn. Een intiem woonbuurtje met 165 woningen in vijf woningtypen: eengezinswoningen, twee-onder-eenkapwoningen, herenhuizen, en (semi-) vrijstaande villa s. De opzet van de buurt en de architectuur van de woningen zijn geïnspireerd op de stijl van de tuindorpen uit de jaren twintig van de vorige eeuw, met veel ruimte voor water en groen. Modern Moderne jaren dertigarchitectuur met diverse kleuren gevelsteen Traditioneel, klassiek Traditioneel tuindorp Ruime woningen met woonoppervlaktes van 173, 191 en 207 m² Ruime kavels met groenstrook voor de woningen Ruime woningen vanaf 163m² en kavel vanaf 270 m² Ruime woningen vanaf 133m² en kaveloppervlak vanaf 213 m² Met uitzicht over de plas In nieuwbouwwijk Voor en achtertuin In nabijheid van water en groen; vlakbij Utrecht Alle woningen met inpandige garage en twee parkeerplaatsen op eigen terrein. Op parkeerplaats in nabijheid van de woningen Inpandige garage Eigen oprit en garage Energiezuinig --- Energiezuinig ruim opgezet plan Het intieme karakter van de buurt

Stimuleringsregeling woningbouw Provincie Noord-Brabant

Stimuleringsregeling woningbouw Provincie Noord-Brabant Stimuleringsregeling woningbouw Provincie Noord-Brabant Veghel,23 januari 2010 25 januari 2010 J. (Jan) Bot MBA Rabobank Nederland Rabobank Inhoud De woningmarkt Analyse Visie Rabobank op woningmarkt in

Nadere informatie

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant VERSLAG BETREFT Bouwberaad West-Brabant DATUM 1 maart 2012 VOORZITTER J.P. Schouw VERSLAG Bijeenkomst Bouwberaad West-Brabant Opening en toelichting De voorzitter van het Bouwberaad, de heer J.P. Schouw,

Nadere informatie

EVALUATIE STARTERSLENING HARDINXVELD-GIESSENDAM

EVALUATIE STARTERSLENING HARDINXVELD-GIESSENDAM EVALUATIE STARTERSLENING HARDINXVELD-GIESSENDAM Gemeente Hardinxveld-Giessendam Juli 2014 HG: 16742 INTERN/15941 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. De starterslening... 4 2.1. Karakter van de starterslening...

Nadere informatie

Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte

Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte Stap 1 van de Ladder voor Duurzame Verstedelijking schrijft voor dat een stedelijke ontwikkeling past binnen de regionale behoefte. Provincie

Nadere informatie

Makelaar kan juist in deze zware tijden zijn meerwaarde bewijzen

Makelaar kan juist in deze zware tijden zijn meerwaarde bewijzen 02 december 2008 Ger Hukker, voorzitter NVM: Makelaar kan juist in deze zware tijden zijn meerwaarde bewijzen Dagelijks staan de kranten bol van zorgwekkende berichten over de gevolgen van de kredietcrisis

Nadere informatie

De Starterslening. Een steuntje in de rug voor woningkopers

De Starterslening. Een steuntje in de rug voor woningkopers De Starterslening Een steuntje in de rug voor woningkopers en...baarn...barendrecht...barneveld...beemster...bergen...bergen op Zoom...Berkelland...Bernheze...Bernisse...Best...Beverwijk...Binnenmaas...Blaricum...

Nadere informatie

Verkoop nieuwbouwwoningen opnieuw lager Monitor Nieuwe Woningen Q2 2011 Cijfers en analyses

Verkoop nieuwbouwwoningen opnieuw lager Monitor Nieuwe Woningen Q2 2011 Cijfers en analyses Verkoop nieuwbouwwoningen opnieuw lager Monitor Nieuwe Woningen Q2 2011 Cijfers en analyses In het tweede kwartaal van 2011 is het aantal verkochte nieuwbouwwoningen gezakt naar circa 4.900 (zie figuur

Nadere informatie

Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q4 Woningmarkt. Gemeente Rotterdam. Sprekende Cijfers 2010-4 / Woningmarkt gemeente Rotterdam

Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q4 Woningmarkt. Gemeente Rotterdam. Sprekende Cijfers 2010-4 / Woningmarkt gemeente Rotterdam Sprekende Cijfers 2010-4 / Woningmarkt gemeente Rotterdam Sprekende Cijfers Kwartaalbericht Q4 Woningmarkt pagina 1 van 8 Gemeente Rotterdam Gemeente Rotterdam Januari 2011 Inleiding Beste lezer, Voor

Nadere informatie

Starterslening bij de gemeente Bergen. September 2013

Starterslening bij de gemeente Bergen. September 2013 1 Starterslening bij de gemeente Bergen September 2013 2 Starterslening bij de gemeente Bergen Hoe werkt de Starterslening? Je wilt een huis kopen in de gemeente Bergen. Maar je kunt net niet genoeg geld

Nadere informatie

Speech Annet Bertram,DG Wonen, namens de minister van VROM bij Jubileumbijeenkomst SVN 5 oktober 2006 te Rotterdam

Speech Annet Bertram,DG Wonen, namens de minister van VROM bij Jubileumbijeenkomst SVN 5 oktober 2006 te Rotterdam Speech Annet Bertram,DG Wonen, namens de minister van VROM bij Jubileumbijeenkomst SVN 5 oktober 2006 te Rotterdam thema; financiering van de woningmarkt Ik ben blij dat ik deze bijeenkomst kan bijwonen

Nadere informatie

HYPOTHEEK INDEX 2E KWARTAAL 2016

HYPOTHEEK INDEX 2E KWARTAAL 2016 HYPOTHEEK INDEX 2E KWARTAAL 2016 De Hypotheek Index geeft ieder kwartaal inzicht in het consumentengedrag op het gebied van hypotheken. De kerncijfers zijn afkomstig van De Hypotheker die met ruim 10 procent

Nadere informatie

Herstel woningmarkt laat op zich wachten

Herstel woningmarkt laat op zich wachten PERSBERICHT Aan Van Betreft : de financieel-economische redacties en vakpers : de Nederlandse Vereniging van Makelaars o.g. en Vastgoeddeskundigen : Herstel woningmarkt laat op zich wachten Datum : Nieuwegein,

Nadere informatie

CPO in Langeraar-Oost

CPO in Langeraar-Oost CPO in Langeraar-Oost 3 maart 2014 PROGRAMMA CPO Langeraar-Oost Welkom Stand van zaken en hoofdlijnen plan Langeraar-Oost Zelf je woning bouwen en CPO Workshop: wensen en vragen Vervolg en afronding presentatie

Nadere informatie

Notitie Starterswoningen Harmelen

Notitie Starterswoningen Harmelen Notitie Starterswoningen Harmelen Auteur: A.E.M. van Soest- Vernooij Inleiding Harmelen is de laatste jaren achtergebleven als het gaat om het aanbod aan nieuwbouwwoningen. Behalve de woningen in De Driesprong

Nadere informatie

Verlaging overdrachtsbelasting heeft positief effect

Verlaging overdrachtsbelasting heeft positief effect Verlaging overdrachtsbelasting heeft positief effect Door laag consumentenvertrouwen en schuldencrisis zijn kopers nog altijd schuw Aantal transacties stijgt in het derde kwartaal met 4% Banken moeten

Nadere informatie

Speciaal voor nieuw woongebied De Plantage De Starterslening voor uw eerste koopwoning

Speciaal voor nieuw woongebied De Plantage De Starterslening voor uw eerste koopwoning Een leven voor je BeZoek onze website! Speciaal voor nieuw woongebied De Plantage De Starterslening voor uw eerste koopwoning U wilt voor het eerst een woning kopen en u wilt zich graag vestigen in het

Nadere informatie

Piet van Wijkgaarde 22 Nuenen Appartement

Piet van Wijkgaarde 22 Nuenen Appartement Piet van Wijkgaarde 22 Nuenen Appartement Nuenen heeft het! Nuenen is een groene parel, gelegen nabij de grote stad Eindhoven. Een geliefde plek voor mensen die willen wonen en leven in de betrekkelijke

Nadere informatie

Starterslening en Koopsubsidie

Starterslening en Koopsubsidie Starterslening en Koopsubsidie Voor starters op de woningmarkt is het kopen van een woning de laatste jaren niet eenvoudiger geworden. Ondanks de lage hypotheekrente en regelingen zoals Nationale Hypotheek

Nadere informatie

Woningmarkt blijft aantrekken in tweede kwartaal

Woningmarkt blijft aantrekken in tweede kwartaal STRIKT EMBARGO tot dinsdag 15 juli 2014 10.00 uur! PERSBERICHT Aan Van : de financieel-economische redacties en vakpers : de Nederlandse Vereniging van Makelaars o.g. en vastgoeddeskundigen Betreft : NVM

Nadere informatie

Woningmarkt krabbelt op in vierde kwartaal 2010

Woningmarkt krabbelt op in vierde kwartaal 2010 Meer woningzoekenden durven te profiteren van ruime keuze en goede betaalbaarheid Woningmarkt krabbelt op in vierde kwartaal 2010 Rutte-effect voelbaar in cijfers Grote zorgen over financierbaarheid in

Nadere informatie

Ouderen op de woningmarkt: feiten en cijfers

Ouderen op de woningmarkt: feiten en cijfers Ouderen op de woningmarkt: feiten en cijfers Prof. mr. Friso de Zeeuw, praktijkhoogleraar Gebiedsontwikkeling TU Delft en directeur Nieuwe Markten Bouwfonds Ontwikkeling, met medewerking van Rink Drost,

Nadere informatie

Voorstel raad. Initiatiefvoorstel startersleningen gemeente Hollands Kroon 4 maart 2014

Voorstel raad. Initiatiefvoorstel startersleningen gemeente Hollands Kroon 4 maart 2014 Onderwerp Vergadering van Initiatiefvoorstel startersleningen gemeente Hollands Kroon 4 maart 2014 Nummer Fractie PvdA 5 Contact en vragen via Technischevragen@hollandskroon.nl Voorstel 1. De Verordening

Nadere informatie

interieursuggestie Horstakker 26 Erp Rijwoning

interieursuggestie Horstakker 26 Erp Rijwoning interieursuggestie Horstakker 26 Erp Rijwoning Wonen in Erp Erp, behorende bij de gemeente Veghel, telt zo n 4800 inwoners. Het is een typisch Brabants Dorp met een ruime mate aan eigen voorzieningen en

Nadere informatie

Kwaliteitsverbetering van de (huur)voorraad in tijden van Krimp Opwierde APPINGEDAM. Delfzijl, 21 november 2013

Kwaliteitsverbetering van de (huur)voorraad in tijden van Krimp Opwierde APPINGEDAM. Delfzijl, 21 november 2013 Kwaliteitsverbetering van de (huur)voorraad in tijden van Krimp Opwierde APPINGEDAM Delfzijl, 21 november 2013 Frank van der Staay Atrivé/Woongroep Marenland Appingedam Onderwerpen Woonplan 2002 koersen

Nadere informatie

Clemensakker 3 Nuenen Hofwoning

Clemensakker 3 Nuenen Hofwoning Clemensakker 3 Nuenen Hofwoning Nuenen heeft het! Nuenen is een groene parel, gelegen nabij de grote stad Eindhoven. Een geliefde plek voor mensen die willen wonen en leven in de betrekkelijke rust van

Nadere informatie

2) Wanneer gaan de verschillende maatregelen in? Per 1 januari 2013

2) Wanneer gaan de verschillende maatregelen in? Per 1 januari 2013 Oktober 2012 Nieuws hypotheekrenteaftrek Zoals het er nu voorstaat zal er vanaf 2013 alleen aftrek worden genoten voor hypotheekrente bij minimaal een annuïtaire aflossing. Op dit moment mag je nog de

Nadere informatie

2. Startersleningen. Werking Starterslening

2. Startersleningen. Werking Starterslening Middelen/B&I/VROM Memo Aan: Van: gemeenteraad (presidium 27 november) college Datum: 29 november 2007 betreft: raadsagendapunt nr. 16: Starterswoningen Op de lijst van toezeggingen is afgesproken dat het

Nadere informatie

De Stimuleringsregeling goedkope koopwoningen stand van zaken per 1 november 2009. 1. Inleiding. 2. Doel van de goedkope koop-regeling

De Stimuleringsregeling goedkope koopwoningen stand van zaken per 1 november 2009. 1. Inleiding. 2. Doel van de goedkope koop-regeling Provincie Noord-Brabant De Stimuleringsregeling goedkope koopwoningen stand van zaken per 1 november 2009 1. Inleiding Voor de voortgang en continuïteit in de woningbouwproductie is het van belang dat

Nadere informatie

Ons kenmerk: 596472 A.C.P. van Kruijssen Doorkiesnummer: 0180451222 E-mailadres: Datum o 2 SEP. 2015

Ons kenmerk: 596472 A.C.P. van Kruijssen Doorkiesnummer: 0180451222 E-mailadres: Datum o 2 SEP. 2015 RIDDERKERK Aan de Gemeenteraad Uw brief van: Uw kenmerk: Bijlage(n): Ons kenmerk: 596472 Contact: A.C.P. van Kruijssen Doorkiesnummer: 0180451222 E-mailadres: Datum o 2 SEP. 2015 Betreft: Onderzoek Startersleningen

Nadere informatie

WONING BROCHURE. Van Middachtenweg 17. Doesburg

WONING BROCHURE. Van Middachtenweg 17. Doesburg WONING BROCHURE Van Middachtenweg 17 Doesburg Zeer geachte belangstellende Allereerst danken wij u, mede namens de eigenaar van de woning aan de Van Middachtenweg 17 te Doesburg, voor de door u getoonde

Nadere informatie

Starterslening Utrecht Financiële handreiking aan starters op de Utrechtse (koop)woningmarkt.

Starterslening Utrecht Financiële handreiking aan starters op de Utrechtse (koop)woningmarkt. Starterslening Utrecht Financiële handreiking aan starters op de Utrechtse (koop)woningmarkt. De gemeente wil het huurders gemakkelijker maken om in Utrecht een woning te kopen. Met het verstrekken van

Nadere informatie

Verkenning instrumenten koopstarters

Verkenning instrumenten koopstarters Verkenning instrumenten koopstarters gemeente Baarn afdeling Volkshuisvesting Ruimtelijke Ontwikkeling & Milieu Oktober 2008 1 Inhoudsopgave 1 Aanleiding...3 2 Financiële instrumenten om de maandlast te

Nadere informatie

een eigen huis kopen met zekerheid voor nu én later

een eigen huis kopen met zekerheid voor nu én later een eigen huis kopen met zekerheid voor nu én later Inhoud Uw koopwoning dichterbij 3 Betaalbaar en minder risico 4 U bent eigenaar 7 Kiezen voor een eigen huis 8 Waar kunt u op rekenen? 11 2 Uw koopwoning

Nadere informatie

Starterslening. Maximale startersleningdeel bedraagt 20% van de verwervingskosten, dus tot 70.000,-

Starterslening. Maximale startersleningdeel bedraagt 20% van de verwervingskosten, dus tot 70.000,- Starterslening De Starterslening biedt de mogelijkheid om tegen een aantrekkelijk rentepercentage geld te lenen voor de aankoop van een woning of appartement. In de brochure van SVn kunt u lezen dat de

Nadere informatie

Een huis met een restschuld, kunt u dit voorkomen? www.zichtadviseurs.nl/hypotheken

Een huis met een restschuld, kunt u dit voorkomen? www.zichtadviseurs.nl/hypotheken Een huis met een restschuld, kunt u dit voorkomen? www.zichtadviseurs.nl/hypotheken De huizenprijzen zijn in Nederland sinds 2008 flink gedaald. Dat is goed nieuws voor starters die een huis willen kopen.

Nadere informatie

Starterslening Hof van Twente

Starterslening Hof van Twente Gemeente Hof van Twente 2010-2011 Starterslening Hof van Twente Meer kansen voor starters op de koopwoningmarkt in Hof van Twente. w w w. h o f va n t w e n t e. n l Vanwege de hoge huizenprijzen is het

Nadere informatie

Droomhuis op het oog? De gemeente helpt u graag!

Droomhuis op het oog? De gemeente helpt u graag! 1 Droomhuis op het oog? De gemeente helpt u graag! U wilt een huis kopen of bouwen in Biezenmortel, Esch, Haaren of Helvoirt? Een goed besluit! Maar met dit besluit bent u er wellicht nog niet. Een huis

Nadere informatie

Verkoop door woningcorporaties

Verkoop door woningcorporaties 34 Afspraken over verkoop van sociale huurwoningen Sinds 1998 worden in Amsterdam sociale huurwoningen verkocht. Aanleiding was de sterk veranderde samenstelling en woningbehoefte van de Amsterdamse bevolking.

Nadere informatie

Verkoop door woningcorporaties

Verkoop door woningcorporaties 2 14 Ruim 22.000 corporatiewoningen verkocht Vanaf 199 tot en met de eerste helft van 14 hebben de woningcorporaties ruim 22.000 bestaande woningen verkocht aan particulieren. Het aantal verkopen kwam

Nadere informatie

Speech van Minister Henk Kamp van VROM op de manifestatie Heilige Huisjes in Rotterdam op zaterdag 5 oktober 2002.

Speech van Minister Henk Kamp van VROM op de manifestatie Heilige Huisjes in Rotterdam op zaterdag 5 oktober 2002. Speech van Minister Henk Kamp van VROM op de manifestatie Heilige Huisjes in Rotterdam op zaterdag 5 oktober 2002. Dames en heren, Veel mensen dromen ervan om zelf een huis te ontwerpen en te bouwen. Wie

Nadere informatie

Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels

Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels Bouwen in Nederland is een bijzondere uitdaging. De behoefte aan nieuwbouwwoningen is groot, maar de

Nadere informatie

open +verk kopen eigen huis maga eigen hu is maga i z ne september 2014 ne septem

open +verk kopen eigen huis maga eigen hu is maga i z ne september 2014 ne septem kopen+verkopen 52 eigen huis magazine september 2014 Scheiden wordt (te) duur voor huisbezitter Bij elkaar blijven voor de hypotheek Sinds de crisis op de woningmarkt, is scheiden toch al naar en duur

Nadere informatie

Raadsleden College van Burgemeester en Wethouders Discussienota impulsen op de woningmarkt van Culemborg

Raadsleden College van Burgemeester en Wethouders Discussienota impulsen op de woningmarkt van Culemborg Informatienotitie AAN VAN ONDERWERP DATUM 17 april 2013 KOPIE AAN BIJLAGE 1 REGISTRATIENUMMER 1208556/7266 Raadsleden College van Burgemeester en Wethouders Discussienota impulsen op de woningmarkt van

Nadere informatie

4 HALFVRIJSTAANDE WONINGEN

4 HALFVRIJSTAANDE WONINGEN 4 HALFVRIJSTAANDE WONINGEN Begeleid Particulier Opdrachtgeverschap Een unieke woning voor u! Zelf samen met de woningadviseur uw droomhuis maken naar uw eigen wensen, dat wil toch iedereen. Zelf bepalen

Nadere informatie

Achtergronden Wormerlandse VROM Startersregeling. 1. Waarom SVn-startersregeling?

Achtergronden Wormerlandse VROM Startersregeling. 1. Waarom SVn-startersregeling? Bijlage Achtergronden Wormerlandse VROM Startersregeling Februari 2009 In deze bijlage wordt de startersregeling nader toegelicht. Allereerst wordt de keuze voor deelname aan de startersregeling van de

Nadere informatie

Den Hoek 12 Beek en Donk Halfvrijstaande woning

Den Hoek 12 Beek en Donk Halfvrijstaande woning Den Hoek 12 Beek en Donk Halfvrijstaande woning molenweg Pater Becanusstraat Zaagmolenweg N615 Beek en Donk Lieshoutseweg N615 Landelijk leven begint hier Beek en Donk is een typisch Brabants dorp met

Nadere informatie

Nota Grondbeleid 2014 / Grondprijsbrief 2015. Nota Grondbeleid 2014 en grondprijsbrief 2015

Nota Grondbeleid 2014 / Grondprijsbrief 2015. Nota Grondbeleid 2014 en grondprijsbrief 2015 Nota Grondbeleid 2014 / Nota Grondbeleid 2014 en grondprijsbrief 2015 Inhoud presentatie Grondbeleid 2014 Aanleiding - Doel Grondbeleidskeuze Financiële kaders Marktonderzoek Grondprijzen Verkoop bevorderende

Nadere informatie

Samen naar de gewenste woningvoorraad in Odiliapeel

Samen naar de gewenste woningvoorraad in Odiliapeel Samen naar de gewenste woningvoorraad in Odiliapeel Eindverslag April 2015 1. Inleiding In april 2014 hebben gemeente Uden, gemeente Veghel en wooncorporatie Area een woonwensenonderzoek uitgevoerd. Om

Nadere informatie

Koopgarant. Kopen zonder zorgen

Koopgarant. Kopen zonder zorgen Koopgarant Kopen zonder zorgen KOOPGARANT IS Voor veel mensen is de koop van een woning financieel niet haalbaar, maar wel gewenst. Als maatschappelijke onderneming in de volkshuisvesting reikt Eemland

Nadere informatie

Woningmarkt krabbelt langzaam op in vierde kwartaal

Woningmarkt krabbelt langzaam op in vierde kwartaal Aantal woningverkopen bijna 5 procent hoger Woningmarkt krabbelt langzaam op in vierde kwartaal Voor 2010 prognose: geen prijsstijging Dure segment blijft moeizaam Nieuwegein, 14 januari In het vierde

Nadere informatie

Raadscommissievoorstel

Raadscommissievoorstel Raadscommissievoorstel Status: Voorbereidend besluitvormend Agendapunt: 8 Onderwerp: Starterslening: evaluatie, aanpassing verordening Datum: 11 november 2014 Portefeuillehouder: dhr. N.L. Agricola Decosnummer:

Nadere informatie

Companjenhof 19, 21 & 23 De Smidse, Oldebroek Vier-onder-een-kap woningen

Companjenhof 19, 21 & 23 De Smidse, Oldebroek Vier-onder-een-kap woningen Companjenhof 19, 21 & 23 De Smidse, Oldebroek Vier-onder-een-kap woningen www.wonenindesmidse.nl KAMPEN Wonen in Oldebroek DRONTEN BIDDINGHUIZEN NUNSPEET A28 E232 ELBURG Overijssel Gelderland A28 E232

Nadere informatie

Bijlage 1 Mogelijke maatregelen stimuleren woningbouw

Bijlage 1 Mogelijke maatregelen stimuleren woningbouw Bijlage 1 Mogelijke maatregelen stimuleren woningbouw Maatregel Houdt in Financiële gevolgen Juridische gevolgen Organisatorische Erfpacht Uitgestelde betaling /betaling in termijnen Rentekorting/kwijtschelding

Nadere informatie

DE ERKEND HYPOTHECAIR PLANNER INFORMEERT U GRAAG OVER: Uw woning huren of kopen?

DE ERKEND HYPOTHECAIR PLANNER INFORMEERT U GRAAG OVER: Uw woning huren of kopen? DE ERKEND HYPOTHECAIR PLANNER INFORMEERT U GRAAG OVER: Uw woning huren of kopen? 1 Met de vraag 'Een huis kopen of een huis huren?' kunt u op verschillende momenten in uw leven te maken krijgen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

OP ZOEK NAAR JE EERSTE WONING? DE STARTERSLENING MAAKT HET MOGELIJK

OP ZOEK NAAR JE EERSTE WONING? DE STARTERSLENING MAAKT HET MOGELIJK OP ZOEK NAAR JE EERSTE WONING? DE STARTERSLENING MAAKT HET MOGELIJK EEN EIGEN HUIS WIE DROOMT DAAR NIET VAN? De zoektocht naar een eigen woning is leuk, maar er komt wel veel uitzoekwerk bij kijken. Belangrijke

Nadere informatie

Betaalbaar Particulier Opdrachtgeverschap

Betaalbaar Particulier Opdrachtgeverschap Betaalbaar Particulier Opdrachtgeverschap van het Expertteam Eigenbouw Eigenbouw is haalbaar voor (beneden) modale inkomens. Het is mogelijk om mensen met een (beneden) modaal inkomen in staat te stellen

Nadere informatie

Belastingplan 2013: Wet herziening fiscale behandeling eigen woning

Belastingplan 2013: Wet herziening fiscale behandeling eigen woning Regelingen en voorzieningen CODE 3.2.3.30 verwachte wijzigingen Belastingplan 2013: Wet herziening fiscale behandeling eigen woning bronnen Informatieblad Woningmarkt 18.9.2012 Vragen en antwoorden over

Nadere informatie

Dalende trend in transacties en prijzen woningmarkt zet door

Dalende trend in transacties en prijzen woningmarkt zet door PERSBERICHT Aan Van : de financieel-economische redacties en vakpers : de Nederlandse Vereniging van Makelaars o.g. en Vastgoeddeskundigen NVM Betreft : NVM Woningmarktcijfers 4 e kwartaal 2011 Datum :

Nadere informatie

Woning kopen met Koopgarant Koopgarant, dat is kopen met korting

Woning kopen met Koopgarant Koopgarant, dat is kopen met korting Woning kopen met Koopgarant Koopgarant, dat is kopen met korting Koopgarant, dat is kopen met korting De stap van een woning huren naar een woning kopen is voor veel mensen helaas moeilijk te maken. De

Nadere informatie

Bouwkavels 530 m2. voor 148.500 v.o.n.

Bouwkavels 530 m2. voor 148.500 v.o.n. Bouwkavels 530 m2 voor 148.500 v.o.n. Beste heer / mevrouw, Is een woning bouwen ook uw droom? In de prachtige nieuwe wijk Stadszicht II Tholen worden ruime kavels aangeboden. Op deze kavels kunt u uw

Nadere informatie

Ag. nr.: Reg. nr.: Datum:

Ag. nr.: Reg. nr.: Datum: Datum: 25-6-13 Onderwerp Herinvoering van de verstrekking van startersleningen Status Besluitvormend Voorstel 1. Aanvullende middelen beschikbaar te stellen van in totaal 265.510,52 via begrotingswijziging

Nadere informatie

De Starterslening U wilt een woning kopen. Dat kan een

De Starterslening U wilt een woning kopen. Dat kan een De starterslening 2015 De Starterslening U wilt een woning kopen. Dat kan een nieuwbouwwoning, een bestaande koopwoning of uw huidige huurwoning zijn. Als u een bepaalde woning op het oog heeft, kunt u

Nadere informatie

Woningmarktcijfers: huidige stand van zaken & blik op de toekomst. Pieter van Santvoort, 15 april 2014 @pmjvansantvoort

Woningmarktcijfers: huidige stand van zaken & blik op de toekomst. Pieter van Santvoort, 15 april 2014 @pmjvansantvoort Woningmarktcijfers: huidige stand van zaken & blik op de toekomst Pieter van Santvoort, 15 april 2014 @pmjvansantvoort Onze diensten Van Santvoort Makelaars helpt al sinds 1976 bij transacties van: Bestaande

Nadere informatie

De dip duurt niet eeuwig

De dip duurt niet eeuwig De dip duurt niet eeuwig Remko Nods (Elsevier) redactie.emedia@reedbusiness.nl De dip duurt niet eeuwig De Nederlandse bouw is in crisis door bezuinigingen van overheden en de problemen op de woningmarkt.

Nadere informatie

KOOPGARANT EEN WONING KOPEN MET FLINKE KORTING!

KOOPGARANT EEN WONING KOPEN MET FLINKE KORTING! KOOPGARANT EEN WONING KOPEN MET FLINKE KORTING! KOOPGARANT Voordelig kopen, gegarandeerd verkopen In de huidige woningmarkt is de stap naar een koopwoning als starter of middeninkomer vaak onoverbrugbaar.

Nadere informatie

Koopgarant. Kopen met korting en terugkoopgarantie van bestaande bouw

Koopgarant. Kopen met korting en terugkoopgarantie van bestaande bouw Koopgarant Kopen met korting en terugkoopgarantie van bestaande bouw Een koopwoning binnen handbereik Vanaf 2008 zijn de huizenprijzen flink gedaald. Daardoor is ook voor starters een koopwoning binnen

Nadere informatie

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2010WMC12-1 -

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2010WMC12-1 - PS2010WMC12-1 - College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel Datum : 22 juni 2010 Nummer PS : PS2010WMC12 Afdeling : MOW Commissie : WMC Registratienummer : 2010int260921 Portefeuillehouder : De Jong

Nadere informatie

Volgen ontwikkelingen

Volgen ontwikkelingen Visie op wonen Een passende en betaalbare woning voor iedereen Woningbehoefte bepalen in overleg met de lokale marktpartijen, niet alleen op basis van cijfers Hierdoor de woningbehoefte voor zijn, in plaats

Nadere informatie

Memo. Algemeen. jm.van.geet@mvgm.nl. Marktontwikkelingen rapportage

Memo. Algemeen. jm.van.geet@mvgm.nl. Marktontwikkelingen rapportage Aan Memo Behandeld door MVGM Vastgoedtaxaties / +31(0)33 464 02 97 E-mail jm.van.geet@mvgm.nl Datum Kwartaal 3 van 2011 Stationsplein 121 Postbus 442 3800 AK Amersfoort T +31(0)33 464 02 97 F +31(0)33

Nadere informatie

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE 3 E KWARTAAL 211 Gemaakt voor NVM Wonen Gemaakt door NVM Data & Research Inhoudsopgave 1 Introductie enquête... 3 1.1 Periode... 3 1.2 Respons... 3 2 Staat van de woningmarkt...

Nadere informatie

Hoe verkoop ik mijn huis met succes?

Hoe verkoop ik mijn huis met succes? Hoe verkoop ik mijn huis met succes? De verkoopstrategie Arjan Veerman www.woonvriend.nl Voor meer woonplezier! Wie is Arjan Veerman Na een lange carrière in de landbouw werd ik in 2007 eigenaar van een

Nadere informatie

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q4

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q4 NVM-Betaalbaarheidsanalyse 2000-Q1 tot en met 2014-Q4 NVM Data & Research 15 januari 2015 1 Samenvatting De (theoretische) betaalbaarheidsindex maakt in het vierde kwartaal van 2014 nog steeds een opwaartse

Nadere informatie

Beantwoording vragen van de fracties uit de ambtelijke voorronde gecombineerde Informatievergadering I en II op 5 oktober 2015

Beantwoording vragen van de fracties uit de ambtelijke voorronde gecombineerde Informatievergadering I en II op 5 oktober 2015 vragen van de fracties uit de ambtelijke voorronde gecombineerde Informatievergadering I en II op 5 oktober 2015 Agendapunt 8 Voorstel tot invoering van een starterslening voor de aankoop van een woning

Nadere informatie

Advies invulling locatie "Ronerborg" Roden

Advies invulling locatie Ronerborg Roden Advies invulling locatie "Ronerborg" Roden In opdracht van de heer De Vries van de Wind Groep geven wij graag ons advies inzake de mogelijkheden over invulling van de locatie "Ronerborg", gelegen aan de

Nadere informatie

Case Verslechtering woningmarkt

Case Verslechtering woningmarkt Case Verslechtering woningmarkt Lees het volgende artikel en beantwoord daarna de vraag. Prijs individuele woningen daalt Aantal woningverkopen blijft achter bij verwachtingen Vooral minder starterswoningen

Nadere informatie

duo presentatie: Peter Joosen en Marco Verbrugge Verkopen bestaande woningen Verkopen nieuwbouw woningen Toekomstverwachting woningmarkt

duo presentatie: Peter Joosen en Marco Verbrugge Verkopen bestaande woningen Verkopen nieuwbouw woningen Toekomstverwachting woningmarkt duo presentatie: Peter Joosen en Marco Verbrugge Verkopen bestaande woningen Verkopen nieuwbouw woningen Toekomstverwachting woningmarkt 1e kwartaal 2009 landelijke woningmarkt Derde achtereenvolgende

Nadere informatie

Memo. Financieringsmogelijkheden van energiebesparingsmaatregelen

Memo. Financieringsmogelijkheden van energiebesparingsmaatregelen Memo Financieringsmogelijkheden van energiebesparingsmaatregelen Onderwerp > Financieringsmogelijkheden van energiebesparingsmaatregelen bestaande bouw Opsteller > Niels van Vliet & Ellen van Acht met

Nadere informatie

Provincie Noord-Holland

Provincie Noord-Holland Provincie Noord-Holland POSTBUS 3007 2001 DA HAARLEM Provinciale Staten van Noord-Holland Door tussenkomst van de Statengriffier, mr. J.J.M. Vrijburg Florapark 6, kamer L-l 04 2012 HK Haarlem 2 2OKT. 2013

Nadere informatie

O15.001250 O15.001250*

O15.001250 O15.001250* O15.001250 O15.001250* Nota grondprijzen 2015-2016 Inhoudsopgave 1. Nota grondprijzen... 3 1.1 Inleiding... 3 1.2 Openbaarheid... 3 1.3 Wie mag de grondprijzen vaststellen?... 3 1.4 Geldigheidsduur, prijspeil

Nadere informatie

Gevolgen kredietcrisis voelbaar op woningmarkt. Verbeterde betaalbaarheid biedt kans op herstel

Gevolgen kredietcrisis voelbaar op woningmarkt. Verbeterde betaalbaarheid biedt kans op herstel Gevolgen kredietcrisis voelbaar op woningmarkt Verbeterde betaalbaarheid biedt kans op herstel Nieuwegein, 15 januari 2009 Na een slecht vierde kwartaal komt de prijsdaling op de Nederlandse woningmarkt

Nadere informatie

in een Vrije verkoopwoning

in een Vrije verkoopwoning in een Vrije verkoopwoning Inhoud 1 U koopt een vrije verkoopwoning bij thuis: wat betekent dit? Wie kan een vrije verkoopwoning kopen? Vraagprijs Bieden in onderhandeling Hoe komt de koop tot stand Vooraf

Nadere informatie

VA S T G O E D. KOOPgarant is een product van Woondrecht Vastgoed

VA S T G O E D. KOOPgarant is een product van Woondrecht Vastgoed VA S T G O E D Koopgarant Kopen zonder zorgen! KOOPgarant is een product van Woondrecht Vastgoed 2 Veel mensen die nu een woning huren, zouden liever een woning kopen. Maar door de snel gestegen huizenprijzen

Nadere informatie

Aanbod woningen 2008/2009 215,25

Aanbod woningen 2008/2009 215,25 Haalbaarheid Aanvullend op het stedenbouwkundig plan gaat dit document in op de haalbaarheid van het plan en dan met name de keuze van de twee doelgroepen en het daarbij te realiseren aanbod. Door het

Nadere informatie

Ons kenmerk ML40/13.0010618. Datum uw brief

Ons kenmerk ML40/13.0010618. Datum uw brief Ingekomen stuk D (PA 18 september 2013) Aan de gemeenteraad van Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon 14024 Telefax (024) 329 95 81 E-mail gemeente@nijmegen.nl Postbus 9105 6500 HG Nijmegen

Nadere informatie

Koopgarant Kopen met korting

Koopgarant Kopen met korting Koopgarant Kopen met korting KG201507 1 INHOUDSOPGAVE Een eigen huis... 3 Het woningaanbod van de Sleutels... 3 1. Een huis kopen... 3 De voordelen van kopen Als u een woning van de Sleutels koopt onder

Nadere informatie

Je eerste koopwoning? Steek de handen uit de mouwen en vraag de Haagse Starterslening aan

Je eerste koopwoning? Steek de handen uit de mouwen en vraag de Haagse Starterslening aan Je eerste koopwoning? Steek de handen uit de mouwen en vraag de Haagse Starterslening aan Je eerste koopwoning? Steek de handen uit de mouwen en vraag de Starterslening aan Bas (32): Mijn leven draait

Nadere informatie

Woningmarktcijfers 4e kwartaal 2012

Woningmarktcijfers 4e kwartaal 2012 7 januari 2013 NVM Data & Research Niveau (t.o.v.) 2012-3 (t.o.v.) 2011-4 Opmerking Aantal transacties 25.031 + 31,8% +13,9% Gemiddelde verandering t.o.v. 3 e kwartaal: +3,1%. Totale markt naar schatting

Nadere informatie

Toelichting huidige ontwikkelingen woningmarkt versus vastgesteld woonplan

Toelichting huidige ontwikkelingen woningmarkt versus vastgesteld woonplan Bijlage 4 Toelichting huidige ontwikkelingen woningmarkt versus vastgesteld woonplan Koopmarkt De koopmarkt zit op slot. Het aantal transacties is laag. Deels durven mensen niet te verhuizen vanwege de

Nadere informatie

Evaluatie startersregeling Oss 2013 Q 1 en 2

Evaluatie startersregeling Oss 2013 Q 1 en 2 Evaluatie startersregeling Oss 2013 Q 1 en 2 1. Inleiding In de vergadering van 13 december 2012 heeft de gemeenteraad besloten de startersregeling voor de gemeente Oss tijdelijk te herintroduceren. De

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL. TITEL Nieuwe tranche Regeling startersleningen 2013

RAADSVOORSTEL. TITEL Nieuwe tranche Regeling startersleningen 2013 RAADSVOORSTEL Van : Burgemeester en Wethouders Reg.nr. : 4282129 Aan : Gemeenteraad Datum : 22 januari 2013 Portefeuillehouder : Wethouder G. Boeve Agendapunt : HB-6 B&W-vergadering : 29-01-2013 De Ronde

Nadere informatie

Provincie Noord-Brabant t.a.v. formateur de heer Schinkels Postbus 90151 5200 MC 's-hertogenbosch

Provincie Noord-Brabant t.a.v. formateur de heer Schinkels Postbus 90151 5200 MC 's-hertogenbosch Provincie Noord-Brabant t.a.v. formateur de heer Schinkels Postbus 90151 5200 MC 's-hertogenbosch Stichting Droomwonen Brabant Speelhuislaan 158 4815 CJ Breda 076-5213080 info@droomwonenbrabant.nl Rabobank

Nadere informatie

Intentieverklaring gemeenten en corporaties in de stadsregio Amsterdam over de betaalbare voorraad in de regio. Maart 2014

Intentieverklaring gemeenten en corporaties in de stadsregio Amsterdam over de betaalbare voorraad in de regio. Maart 2014 Intentieverklaring gemeenten en corporaties in de stadsregio Amsterdam over de betaalbare voorraad in de regio Maart 2014 2 Preambule Gemeenten in de Stadsregio Amsterdam en de woningcorporaties, verenigd

Nadere informatie

Watermolen 6. Waddinxveen. Twee-onder-een-kapwoning. Nieuwbouw Het beste van bestaand en nieuw

Watermolen 6. Waddinxveen. Twee-onder-een-kapwoning. Nieuwbouw Het beste van bestaand en nieuw Watermolen 6 Waddinxveen Twee-onder-een-kapwoning Nieuwbouw Het beste van bestaand en nieuw 2 Watermolen 6 Waddinxveen Locatie en omgeving Alblas De nieuwbouwlocatie Alblas ligt op een van de mooiste plekken

Nadere informatie

De Marke II Richtlijnen bij aankoop kavel

De Marke II Richtlijnen bij aankoop kavel De Marke II Richtlijnen bij aankoop kavel Inschrijven voor twee-onder-een-kapwoning als koppel Hebt u interesse in een kavel voor een twee-onder-een-kapwoning en wilt u zich hiervoor inschrijven? Dan moet

Nadere informatie

Steeds minder startersleningen beschikbaar

Steeds minder startersleningen beschikbaar RAPPORT Starterslening in Nederland Steeds minder startersleningen beschikbaar Uitgevoerd in opdracht van www.starteasy.nl INHOUD Starterslening in Nederland Steeds minder startersleningen beschikbaar

Nadere informatie

Koopgarant. Kopen zonder zorgen in de Zuidwijk

Koopgarant. Kopen zonder zorgen in de Zuidwijk Koopgarant Kopen zonder zorgen in de Zuidwijk KOOPGARANT IS Voor veel mensen is de koop van een woning financieel niet haalbaar, maar wel gewenst. Als maatschappelijke onderneming in de volkshuisvesting

Nadere informatie

De Starterslening U wilt een woning kopen. Dat kan een

De Starterslening U wilt een woning kopen. Dat kan een De starterslening 2016 De Starterslening U wilt een woning kopen. Dat kan een nieuwbouwwoning, een bestaande koopwoning of uw huidige huurwoning zijn. Als u een bepaalde woning op het oog heeft, kunt u

Nadere informatie