PRENATALE VOORLICHTING

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "PRENATALE VOORLICHTING"

Transcriptie

1 Productencatalogus PRENATALE VOORLICHTING cursussen themabijeenkomsten huisbezoeken Samenstelling en redactie: drs. Aya Crébas In opdracht van ActiZ, organisatie van zorgondernemers Maart 2008

2 1 Inhoudsopgave Inleiding 1. Cursussen met voorlichting en oefeningen 1.1. Prenatale cursussen 1.2. Postnatale cursussen 1.3. Bekende variaties 2. Themabijeenkomsten en aanstaande oudercursussen 2.1 Themabijeenkomsten 2.2. Themabijeenkomsten voor specifieke doelgroepen 2.3. Aanstaande oudercursussen 3. De begeleiding van risicogroepen 3.1. Huisbezoeken 3.2. Cursussen 4. Zwangerschaps- en kraammarkten

3 2 INLEIDING Deze productencatalogus bevat een overzicht van het gangbare aanbod van cursussen, themabijeenkomsten en huisbezoeken tijdens de zwangerschap, soms doorlopend na de bevalling in de eerste periode met de baby. Van (aanstaande) ouders is bekend dat zij een grote behoefte hebben aan informatie over de zwangerschap, de bevalling en de baby. De hier geïnventariseerde producten kunnen op maat in deze informatiebehoefte voorzien, ook aan (aanstaande) ouders met een specifieke socio-economische en / of culturele achtergrond. 1 Een belangrijk uitgangspunt is dat het fysieke, psychologische en sociale welbevinden van (aanstaande) ouders een voorwaarde vormt voor de voorspoedige groei, ontwikkeling en gezondheid van de (komende) baby. Een stabiel gezinsleven begint met een goede voorbereiding op het ouderschap. Rond de geboorte wordt de basis gelegd voor een veilige hechting. 2 Prenatale voorlichting vanaf 2009 onderdeel gemeentelijk jeugdbeleid De financiële middelen voor Prenatale zorg uit de AWBZ ( 5,8 mln. op jaarbasis) worden vanaf 2009 toegevoegd aan de brede doeluitkering Centra voor Jeugd en Gezin 3. Prenatale voorlichting wordt daarmee onderdeel van het gemeentelijk jeugdbeleid en nadrukkelijk gekoppeld aan de Centra voor Jeugd en Gezin. Met de Centra voor Jeugd en Gezin komt er onder gemeentelijke regie een op preventie gericht, laagdrempelig en geïntegreerd aanbod van opvoed- en opgroeiondersteuning voor (a.s.) ouders en kinderen in iedere gemeente. Prenatale voorlichting is voor aanstaande ouders van een eerste kind de eerste kennismaking met het Centrum voor Jeugd en Gezin. Doel productencatalogus Deze productencatalogus is in opdracht van ActiZ gemaakt om de leden te ondersteunen bij de overgang van prenatale zorg van de AWBZ naar de gemeenten. Met behulp van dit overzicht kunnen zorgorganisaties in overleg gaan met gemeenten. Zij kunnen gemeenten een aanbod doen dat tegemoet komt aan hun vraag. De producten van deze catalogus passen goed binnen het gemeentelijk beleid. Het gaat om activiteiten in de zorgketen verloskunde, prenatale voorlichting, kraamzorg en jeugdgezondheidszorg. Daarbij sluit dit aanbod aan bij de doelstelling om vanaf de zwangerschap tot en met de leeftijd van 23 jaar een samenhangend, doorlopend en dekkend cursusaanbod te realiseren. 4 Signalering van risicogroepen De cursussen en themabijeenkomsten zijn bedoeld voor alle aanstaande ouders en kunnen daarom bijdragen aan de tijdige signalering van risico's. Dit versterkt het preventieve effect. Essentieel is dat er sluitende afspraken zijn in de zorgketen over eventuele toeleiding naar specifiek aanbod voor risicogroepen. Geschat wordt dat 5% van de zwangeren behoort tot een risicogroep. Het is van belang dat er specifiek aanbod wordt ontwikkeld en/of geïntroduceerd voor: tienermoeders, drugs- en drankverslaafden, ouders met meerlingen, vroeggeboortes, psychosociale problematiek, psychiatrische problematiek, verstandelijk gehandicapte ouders, ouders 1 Zie A. Crébas Handboek coaching aanstaande ouders, Assen, S. Gerhardt Why love matters. How affection shapes a baby s brain New York, Circulaire van minister Rouvoet aan de colleges van B&W van gemeenten, 9 januari Zie B. Prinsen en B. Ridderhof Steun aan ouders rondom de geboorte en het opgroeien van hun eerste kind, rapport, NIZW - nu Nji - Utrecht, 2005

4 3 van lichamelijk en / of verstandelijk gehandicapte kinderen en ouders met een lage socio-economische status. Door middel van een huisbezoek kan achterhaald worden waar deze extra activiteiten uit moeten bestaan. Te denken valt aan de programma s VoorZorg, Samen Starten, Triple P en Stevig Ouderschap. 5 Enkele cijfers Over de producten die betrekking hebben op de perinatale periode heeft ActiZ in 2006 een schriftelijke inventarisatie gehouden onder zorgorganisaties. De 45 zorgorganisaties die hebben meegedaan aan de enquête hebben te maken met 75% van het totaal aantal geboortes in Nederland. 6 Tijdens de zwangerschap gaat het om het volgende aanbod: zwangerschapsgymnastiek, met voorlichting met oefeningen (79%) aanstaande oudercursus (33%) combinatie van zwangerschapsgymnastiek en aanstaande oudercursus (36%) themabijeenkomsten (51%) prenatale huisbezoeken (39%) Op jaarbasis worden met deze activiteiten de ouders van nieuwgeborenen bereikt (dit is 36% van het totaal aantal). Na de bevalling bieden deze organisaties: postnatale gymnastiek (77%) themabijeenkomsten (23%) combinatie van postnatale gymnastiek en gesprekgroepen (8%) De effectiviteit van de cursussen Over de preventieve en gezondheidsbevorderende waarde van deze cursussen bestaat een breed gedragen consensus. Er zijn nog geen gegevens over de effectiviteit op grond van onderzoek binnen de Nederlandse context. Er loopt momenteel een onderzoek naar het programma VoorZorg. Over enkele cursussen zijn gegevens uit buitenlands onderzoek bekend. Wanneer dat het geval is, staat dit aangegeven in de productencatalogus. Leeswijzer In deze productencatalogus is een indeling gemaakt op basis van het type aanbod. Kosten zijn niet uitgewerkt, de berekening daarvan is voor verantwoording van de betrokken zorgorganisatie 7. Per type aanbod bevat de productencatalogus een omschrijving van: de opzet van het programma, met aanvang en afsluiting; de doelgroep; de methodiek; de inhoud, gerelateerd aan doelen met betrekking tot preventie en gezondheidsbevordering; de expertise van de docent / cursusleider; de benodigde materialen, zoals: draaiboeken, beeldmateriaal en films. Aya Crebas, maart Bijlage bij de brief van ActiZ aan het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, juli Brief van ActiZ aan het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, juli Gemeenten zijn bevoegd te besluiten of zij voor prenatale voorlichting een eigen bijdrage van de aanstaande ouders vragen en/of zij een inkomensgrens hanteren. De WMO biedt een kader voor het heffen van eigen bijdragen door gemeenten.

5 4 1. CURSUSSEN MET VOORLICHTING EN OEFENINGEN Pre- en postnatale cursussen hebben gemeen dat zij in het kader van de doelstellingen preventie en gezondheidsbevordering een combinatie bieden van voorlichting en oefeningen, gericht op het fysieke, psychische en sociale welbevinden. Deze cursussen vinden meestal in groepsverband plaats. 1.1 Prenatale cursussen Een prenatale cursus wordt ook wel genoemd: zwangerschapscursus of gymnastiek. De start is veelal rond een zwangerschapsduur van 24 weken. De bijeenkomsten vinden wekelijks plaats. Tijdens de zwangerschap zijn er ongeveer 8 bijeenkomsten. Het komt voor dat een pre- en een postnatale cursus samen een programma vormen. Het komt eveneens voor dat de prenatale cursus na de bevalling wordt afgesloten met een bijeenkomst voor de moeders en de baby's: de 'babyshow'. Doelgroep: Zwangere vrouwen. Methodiek: De kennisoverdracht kan cognitief, emotioneel en / of fysiek gericht zijn, afhankelijk van het onderwerp. Er is expliciet aandacht voor interactie in de groep, om een uitwisseling van informatie en ervaringen te stimuleren. Dit bevordert de groepsvorming en dat is gunstig voor de sociale functie van de cursus. I. Zwangerschapsbegeleiding a) preventie lichamelijke klachten (onder meer: incontinentie en rugklachten) b) bevordering fysieke en psychische welbevinden van de zwangere vrouw, vanuit een visie op het ouderschap als een belangrijke periode van transitie c) het signaleren en verwijzen bij specifieke problemen die voor nadere behandeling in aanmerking komen. II. Voorbereiding op de bevalling a) het versterken van het (zelf)vertrouwen tijdens de zwangerschap - in anticipatie op de bevalling - en tijdens de bevalling b) het ondersteunen van het maken van keuzes, zoals over de plaats voor de bevalling, c) het informeren over pijn en pijnbestrijding d) het voorkomen van onnodige ingrepen tijdens de bevalling. III. Voorbereiding op de kraamtijd a) het tijdig voorbereiden op het kraambed ter preventie van lichamelijke klachten na de bevalling (waaronder incontinentie en rugklachten) b) Het stimuleren van een goede (zelf)zorg van moeder en kind. Expertise docent / cursusleider: Fysiotherapeut of Oefentherapeut Mensendieck (of Cesar). Materialen: Zorgorganisaties hebben eigen draaiboeken, vaak met visueel materiaal. Het draaiboek met afbeeldingen voor het Preventieprogramma aanstaande ouders, opgenomen in: Aya Crébas, Handboek coaching aanstaande ouders, Assen, 2006.

6 5 Deze publicatie bevat aanwijzingen voor het afstemmen van de informatie op aanstaande ouders met een specifieke culturele herkomst (eventueel in samenwerking met (een) Voorlichter(s) eigen taal en cultuur, (een) Vetc-er(s). 1.2 Postnatale cursussen Een postnatale cursus wordt ook wel genoemd: postnatale gymnastiek. De start is veelal rond 6 weken na de bevalling. De cursus vindt wekelijks plaats en wordt na ongeveer 5 bijeenkomsten afgesloten. Doelgroep: Vrouwen in de periode na de bevalling. Methodiek: De kennisoverdracht kan cognitief, emotioneel en / of fysiek gericht zijn, afhankelijk van het onderwerp. Er is expliciet aandacht voor interactie in de groep, om een uitwisseling van informatie en ervaringen te stimuleren. Dit bevordert de groepsvorming en dat is gunstig voor de sociale functie van de cursus. I. Bekkenbodem en fitness oefeningen a) preventie incontinentie b) herstel conditie na de bevalling c) oefenen met houdingen voor het dragen van de baby (preventie rugklachten). II. Het nieuwe moederschap en contact met de baby a) stresspreventie b) het stimuleren van zelfzorg c) het stimuleren van een goede verzorging van en een sensitief contact met de baby. Expertise docent / cursusleider: Fysiotherapeut of Oefentherapeut Mensendieck (of Cesar). Materialen: Zorgorganisaties hebben eigen draaiboeken, vaak met visueel materiaal. 1.3 Bekende variaties Op de gangbare pre- en postnatale cursussen zijn er twee bekende variaties: de cursussen met fitness of op basis van yoga. Een specifiek doel van een fitnesscursus is het verhogen van de fysieke belastbaarheid en het verbeteren van de conditie met oefeningen en de training van spieren. Vaak gebeurt dit op basis van ZwangerFit. De pre- en postnatale cursus vormen dan een doorlopend programma. Het is een product van de beroepsvereniging de NVFB (de Nederlandse Vereniging voor Fysiotherapie bij Bekkenproblematiek en pre- en postpartum gezondheidszorg). Een specifiek doel van een yogacursus is het onderricht in ontspanning (actief en passief) en het vergroten van het lichaamsbewustzijn met oefeningen. Ook bij yoga vormen de pre- en postnatale cursus vaak een doorlopend programma. Cursussen met fitness of op basis van yoga kunnen vormen van zwangerschapsbegeleiding bieden, evenals een voorbereiding op de bevalling en een voorbereiding op de kraamtijd, zoals hierboven beschreven bij de pre- en postnatale cursus. Of - en hoe - dit gebeurt is afhankelijk van de organisatie en de cursusdocent. Bij beide soorten cursussen wordt gewerkt met eigen draaiboeken.

7 6 2. THEMABIJEENKOMSTEN EN AANSTAANDE OUDERCURSUSSEN Themabijeenkomsten en aanstaande oudercursussen hebben gemeen dat zij vanuit de doelstellingen preventie en gezondheidsbevordering groepsvoorlichting bieden over zwangerschap, bevalling, het ouderschap en / of over de (komende) baby. Deze voorlichting vindt plaats vanuit een visie op het (aanstaand) ouderschap als een periode van transitie, met ingrijpende veranderingen. Er is aandacht voor het fysieke, psychische en sociale welbevinden van de (aanstaande) ouders, ook waar die van invloed is op de (komende) baby. 2.1 Themabijeenkomsten Een themabijeenkomst kan een zelfstandige activiteit zijn. Ook kunnen een reeks themabijeenkomsten samen een aanstaande oudercursus vormen. Verder komt het voor dat themabijeenkomsten en de prenatale cursus in een cursusprogramma wordt aangeboden. Steeds gaat het om groepsvoorlichting. Algemene informatie over de themabijeenkomsten Methodiek De kennisoverdracht tijdens een themabijeenkomst kan cognitief, emotioneel en/of sociaal gericht zijn, afhankelijk van het onderwerp. Expertise docent / cursusleider: Bij een themabijeenkomst kan de docent een vakdeskundige zijn of een getrainde jeugdverpleegkundige. De professie staat vermeld achter de omschrijving van de inhoud van een thema. In een groep met (aanstaande) moeders met een specifieke culturele herkomst kan de docent het thema behandelen in samenwerking met (een) Voorlichter(s) eigen taal en cultuur, (een) Vetc-er(s). Materialen: Zorgorganisaties hebben voor themabijeenkomsten en aanstaande oudercursussen eigen draaiboeken, vaak met visueel materiaal. Voorts staan de themabijeenkomsten beschreven in het draaiboek met afbeeldingen voor het Preventieprogramma aanstaande ouders, opgenomen in: Aya Crébas, Handboek coaching aanstaande ouders, Assen, N.B. Over een cursus die vergelijkbaar is met een reeks bijeenkomsten met de onderstaande thema's heeft een Amerikaans onderzoek positieve resultaten laten zien Thema: de voorbereiding op bevalling 1. Groepsbespreking over de bevalling (eventueel aan de hand van filmbeelden); 2. De rol van de partner tijdens bevalling; 3. De gang van zaken rond de thuis-, poliklinische en ziekenhuisbevalling; 4. De taken van de verloskundige, de kraamverzorgende, de huisarts en de gynaecoloog rond de bevalling; 5. Pijnbestrijding en de ruggenprik; 6. De vermindering van pijn met: massage, water, ontspanning, baringshoudingen. Expertise docent / cursusleider: bij voorkeur een verloskundige.

8 Thema: de voorbereiding op de bevalling met een partner Doelgroep: zwangere vrouwen en hun partners. 1. De rol van de partner bij de bevalling; 2. Massages tijdens zwangerschap en bevalling; 3. Oefeningen voor ondersteuning tijdens bevalling; 4. De meest voorkomende medische ingrepen en complicaties tijdens de bevalling. Expertise docent / cursusleider: bij voorkeur een verloskundige Thema: de zwangerschap 1. Geestelijke en lichamelijke veranderingen tijdens de zwangerschap; 2. De groei van de foetus in de baarmoeder (met beeldmateriaal); 3. De invloed van een (gezonde) leefstijl op de eigen conditie en op de ontwikkeling van de foetus (met voorlichting over voeding, roken, alcohol en drugs); 4. Communicatie met de verloskundige, met name rond de bevalling. Expertise docent / cursusleider: een verloskundige Thema: de Nederlandse geboortecultuur 1. De thuis-, poliklinische en ziekenhuisbevalling binnen het systeem van eerste en tweedelijnszorg; 2. De rol van de verloskundige, de kraamverzorgende, de huisarts en de gynaecoloog bij begeleiding en verwijzing. Expertise docent / cursusleider: een verloskundige Thema: borstvoeding Voorbereiding op de borstvoeding, de verzorging en de werking van de borst, aanleggen, kolven, specifieke problemen; De rol van de vader bij de borstvoeding; De invloed van een (gezonde) leefstijl op de borstvoeding (met voorlichting over voeding, roken, alcohol en drugs). Expertise docent / cursusleider: een jeugdverpleegkundige of lactatiekundige Thema: kraamzorg 1. Voorbereiding op de kraamtijd, de voor- en nadelen van kraamzorg; 2. Kraamgebruiken;

9 8 3. De taken van de kraamverzorgende na de geboorte van de baby; 4. Communicatie met de baby. Expertise docent / cursusleider: een kraamverzorgende of een medewerker van een kraamzorgorganisatie Thema: contact met de baby en babyverzorging Voorbereiding op het consultatiebureau en de hielprik; Hechting en het huilen van de baby; Vermoeidheid en de babyblues. Expertise docent / begeleider: een jeugdverpleegkundige Thema: baby, relatie en gezin 1. Relatie en seksualiteit tijdens de zwangerschap en na de geboorte van de baby; 2. Anticonceptie en gezinsvorming. Expertise docent / cursusleider: een jeugdverpleegkundige of een verloskundige. 2.2 Themabijeenkomsten voor specifieke doelgroepen Thema: Stoppen met roken De themabijeenkomsten hebben tot doel om vrouwen (en eventueel ook hun partners) te motiveren tot stoppen met roken door middel van groepsvoorlichting. Er is onder meer informatie over de schadelijke invloed van roken op het (ongeboren) kind tijdens de zwangerschap en de borstvoeding. Doelgroep: zwangere vrouwen, met hun partners. Expertise docenten / cursusleiders: afhankelijk van de organisatie die optreedt als aanbieder. Draaiboek, materialen: afhankelijk van de organisatie die optreedt als aanbieder Thema: Gezond leven De themabijeenkomsten hebben tot doel om vrouwen die kampen met gewichtsproblemen te motiveren tot gezond bewegen en een goede voeding. De (aanstaande) moeder krijgt steun bij het ontwikkelen van een gezonde leefstijl. Doelgroep: zwangere vrouwen Expertise docenten / cursusleiders: afhankelijk van de organisatie die optreedt als aanbieder. Draaiboek, materialen: afhankelijk van de organisatie die optreedt als aanbieder.

10 9 2.3 Aanstaande oudercursussen De cursus Leer je baby kennen De cursus Leer je baby kennen is een (aanstaande) oudercursus over contact maken met de baby. Het uitgangspunt is dat het proces van hechting al tijdens de zwangerschap start. Tijdens twee prenatale bijeenkomsten en een bijeenkomst na de geboorte van de baby vindt kennisoverdracht plaats aan de hand van filmbeelden uit de film Leer je baby kennen en een dvd met fragmenten uit andere films, die tijdens de cursus getoond en besproken worden. Doelgroep: (aanstaande) moeders en (aanstaande) vaders. Methodiek: De kennisoverdracht kan cognitief, emotioneel en / of sociaal gericht zijn, afhankelijk van het onderwerp. A. Het stimuleren van een veilige hechting; B. Het ontwikkelen van een steunnetwerk rond de ouders en bewustzijn over netwerk rond de baby; C. Het signaleren van problematische situaties. Expertise docent / begeleider: een in het aanbieden van de cursus getrainde jeugdverpleegkundige. Materialen: draaiboek Kind op komst, Sylvia Nossent, De film Leer je baby kennen is gebaseerd op de Australische film Getting to know you De cursus Moeder worden, moeder zijn De cursus bestaat uit twee prenatale themabijeenkomsten over het vinden van een nieuwe balans tussen privé-, werk en zorg tijdens de zwangerschap en na de komst van de baby. Methodiek: De kennisoverdracht is cognitief, emotioneel en sociaal gericht. Er is expliciet aandacht voor interactie in de groep, om de voorbereiding op het vinden van een nieuwe balans door een uitwisseling van informatie en ervaringen te ondersteunen. A. Het tijdig voorbereiden op de nieuwe gezinsituatie met de baby, ook in combinatie met betaald werk: om persoonlijke en relatieproblemen te voorkomen en om het welbevinden van de gezinsleden te bevorderen; B. Het informeren over wettelijke regelingen. Expertise docent / begeleider: een jeugdverpleegkundige. Materialen: Het draaiboek voor het Preventieprogramma aanstaande ouders, themabijeenkomst VIIA2, in: Aya Crébas, Handboek coaching aanstaande ouders, Assen, 2006.

11 10 3. DE BEGELEIDING VAN RISICOGROEPEN Psychische, fysieke en / of sociale problemen tijdens de zwangerschap brengen risico's met zich mee voor het (komende) kind, soms tot in de volwassenheid toe. Om deze risico's te beperken zijn er vormen van vroegsignalering en begeleiding die al tijdens de zwangerschap starten. Aanstaande ouders die behoren tot de risicogroepen kunnen begeleid worden op individuele basis en in groepsverband. 3.1 Huisbezoeken De verloskundige kan tijdens de zwangerschap signaleren dat er risico's zijn die de groei, ontwikkeling en gezondheid van het (komende) kind bedreigen. Zij kan verzoeken om een huisbezoek aan haar cliënte. Tijdens het huisbezoek wordt achterhaald welke extra begeleiding/zorg gewenst is Het programma VoorZorg Voorzorg is een preventief programma, gericht op hoogrisico-moeders, waarmee kindermishandeling of -verwaarlozing voorkomen moet worden. Het programma begint circa 5 maanden voor de geboorte en loopt door tot het kind 24 maanden is. Voorzorg is gebaseerd op het effectief gebleken Amerikaanse Nurse Family Partnership. Er loopt onderzoek naar het effect van het programma binnen de Nederlandse context. Doelgroep, specifiek: (Aanstaande) moeders met een hoog risico op grond van de volgende criteria: leeftijd (maximaal 25 jaar), eerste levengeboren kind; maximale opleiding VMBO-K of twee jaar VO. Aanvullende criteria zijn o.a.: alcohol- en drugsgebruik, geweld en mishandeling, psychische problematiek, opvattingen over het moederschap en een ontoereikend sociaal netwerk. Selectie deelnemers aan het programma: Selectie op hoofdcriteria door de verloskundige, huisarts, gynaecoloog of andere verwijzer. Daarna doet de VoorZorgverpleegkundige in gesprek met de aanstaande moeder de uiteindelijke selectie door beoordeling van de aanvullende criteria. Bij twijfel kan een interne expertisegroep worden geraadpleegd, die op basis van alle informatie een beslissing neemt. Methodiek: Een Voorzorgverpleegkundige biedt een persoonlijke begeleiding, met opvoedingsondersteuning, gezondheidsvoorlichting en vaardigheidsinstructie. Tijdens het programma worden risicofactoren systematisch aangepakt, middels (in totaal 60) huisbezoeken van een Voorzorgverpleegkundige. Het voorkomen van kindermishandeling of verwaarlozing door het systematisch aanpakken van risicofactoren. Specifieke doelen hebben betrekking op de verbetering van: 1. Het zwangerschaps- en geboorteproces voor moeder en kind; 2. De gezondheid en ontwikkeling van het kind; 3. De persoonlijke ontwikkeling van de moeder, met haar mogelijkheden voor opleiding en werk, ook om haar competentie als ouder te vergroten.

12 11 Expertise docent / begeleider: Een tot VoorZorgverpleegkundige getrainde jeugdverpleegkundige Materialen: Er zijn drie handleidingen voor het uitvoeren van huisbezoeken, met specifieke informatie en ondersteuning voor de verpleegkundige en met informatie- en lesmateriaal voor de moeders: Zwangerschapshuisbezoeken, Babyhuisbezoeken; Peuterhuisbezoeken. Daarnaast zijn er diverse protocollen voor selectie, registratie, expertisegroep en dergelijke. Er zijn folders voor verwijzers en cliënten. Zie het Nederlands Jeugd Instituut (Nji): databank effectieve interventies. Er is ook een aparte website voor voorzorg: 3.2 Cursussen Bébé, voorbereiding op de band met je baby De cursus Bébé, voorbereiding op de band met je baby is voor zwangere tieners. Er is een reeks van 5 bijeenkomsten tijdens de zwangerschap en 2 na de geboorte van de baby. Doelgroep, specifiek: aanstaande tienermoeders. Selectie deelnemers aan het programma: De verloskundige, huisarts, gynaecoloog of andere verwijzer. Methodiek: de kennisoverdracht kan cognitief, emotioneel en/of sociaal gericht zijn, afhankelijk van het onderwerp. A. Het bevorderen van een veilige hechting Het zo vroeg mogelijk stimuleren van een goede band tussen moeder en baby. De inhoud van de bijeenkomsten is voornamelijk gebaseerd op de hechtingstheorie, waarbij uitgegaan wordt van het belang van een veilige hechting voor de verdere ontwikkeling van kinderen. B. Het signaleren van (potentiële) risico's De cursus kan een vindplaats zijn voor problematische situaties. De signalen worden zoveel mogelijk opgepakt. Moeders worden doorverwezen naar passende trajecten van hulpverlening. Expertise cursusleider: getrainde jeugdverpleegkundige, maatschappelijk werkende, pedagoog. Materialen: een Handboek voor cursusleiders en Thuismap voor deelnemers zijn ontwikkeld door de GGD Rotterdam-Rijnmond, in samenwerking met BabyBiz Pedagogisch Advies, naar aanleiding van het draaiboek Kind op komst, Sylvia Nossent, 2006.

13 12 4. ZWANGERSCHAPS- EN KRAAMMARKTEN De zwangerschaps- of kraammarkten bestaan uit stands met informatie en producten op een 'markt'. Doelgroep: Zwangere vrouwen, hun partners, familie en bekenden. Doel: Laagdrempelige en vrij toegankelijke informatievoorziening. Materialen: Voor een zwangerschaps- of kraammarkt is een grote (overdekte) ruimte nodig, met stands. De producten in de stands zijn bijvoorbeeld: positiekleding, babyproducten, babykleding, geboortekaartjes en informatie over kinderopvang. Daarnaast zijn er stands met informatie van bijvoorbeeld een verloskundige, JGZ-verpleegkundige, kraamverzorgende en/of diëtiste over geboorte, kraamtijd, gezondheid en voeding.

Handreiking. Prenatale voorlichting, een nieuwe activiteit in opdracht van de gemeente

Handreiking. Prenatale voorlichting, een nieuwe activiteit in opdracht van de gemeente Handreiking Prenatale voorlichting, een nieuwe activiteit in opdracht van de gemeente Prenatale voorlichting, een nieuwe activiteit in opdracht van de gemeente Gemeenten hebben de opdracht een Centrum

Nadere informatie

Zwanger, Bevallen, een Kind! Cursus voor alle aanstaande ouders

Zwanger, Bevallen, een Kind! Cursus voor alle aanstaande ouders Zwanger, Bevallen, een Kind! Cursus voor alle aanstaande ouders Aya Crébas Programma - Voorstellen, ZBK gezamenlijk project - Optimale preventie begint voor de geboorte - Geboortecultuur en nieuwe Nederlanders

Nadere informatie

4.2.2. Shantala babymassage (individuele begeleiding)

4.2.2. Shantala babymassage (individuele begeleiding) 4.2. Aanbod voor ouders van het jonge kind Dit aanbod is veelal gericht op ouders met kinderen tot 4 jaar. Een aantal producten zijn inzetbaar voor een bredere doelgroep. De producten Home-Start, Vroegtijdige

Nadere informatie

Zwanger, bevallen en je baby. Cursusaanbod

Zwanger, bevallen en je baby. Cursusaanbod Zwanger, bevallen en je baby Cursusaanbod Zwanger, bevallen en je baby Gefeliciteerd met je zwangerschap. Als je zwanger bent verandert er veel in je lichaam, maar ook in je leven. Het is een leuke en

Nadere informatie

Empowerment bij kwetsbaar (aanstaand) ouderschap

Empowerment bij kwetsbaar (aanstaand) ouderschap Empowerment bij kwetsbaar (aanstaand) ouderschap Workshop congres Kennispoort Verloskunde 7 februari 2014 Edith Raap Marieke van Luin Sylvia Nossent Welkom Sylvia: ontwikkelingspsycholoog 1986 tot 2001

Nadere informatie

Zwanger, bevallen en je baby

Zwanger, bevallen en je baby Cursussen en diensten de Zorgboog Telefoon 0492-504 821 cursussendiensten@zorgboog.nl Zwanger, bevallen en je baby Cursusaanbod Cursussen en diensten de Zorgboog heeft geen winstoogmerk en is onderdeel

Nadere informatie

VoorZorg: ondersteuning bij zwangerschap, opvoeden en opgroeien. Klaas Kooijman, Nederlands Jeugdinstituut Congres Jeugdzo!

VoorZorg: ondersteuning bij zwangerschap, opvoeden en opgroeien. Klaas Kooijman, Nederlands Jeugdinstituut Congres Jeugdzo! VoorZorg: ondersteuning bij zwangerschap, opvoeden en opgroeien Klaas Kooijman, Nederlands Jeugdinstituut Congres Jeugdzo!, 7 november 2012 (VoorZorg =)Nurse-Family Partnership Goed onderzocht (3 trials),

Nadere informatie

Zwanger en fit? www.mothersinmotion.nl

Zwanger en fit? www.mothersinmotion.nl Zwanger en fit? Zwangerschapscursus Zwangerschap, bevallen en de eerste tijd samen met je baby zijn unieke ervaringen. Ze zijn mooi en positief maar ook zwaar en ingrijpend. Mothers in Motion helpt je

Nadere informatie

voor al uw vragen over opgroeien en opvoeden en voor gezondheidsonderzoeken

voor al uw vragen over opgroeien en opvoeden en voor gezondheidsonderzoeken voor al uw vragen over opgroeien en opvoeden en voor gezondheidsonderzoeken Het Centrum voor Jeugd en Gezin is er voor iedereen Kinderen zijn voortdurend in ontwikkeling. Zowel lichamelijk, geestelijk

Nadere informatie

Feit: Kinderen van ouders met psychiatrische problemen lopen risico zelf ook problemen te krijgen

Feit: Kinderen van ouders met psychiatrische problemen lopen risico zelf ook problemen te krijgen Feit: Kinderen van ouders met psychiatrische problemen lopen risico zelf ook problemen te krijgen www.babyextra.nl Dineke Brouwers (JGZ) en Cecilia van der Zeeuw (GGzE) Baby Extra Transformeren doe je

Nadere informatie

UMC Kraamzorg. De zorgverzekering voor universitair medische centra

UMC Kraamzorg. De zorgverzekering voor universitair medische centra UMC Kraamzorg De zorgverzekering voor universitair medische centra De zorgverzekering voor universitair medische centra 3 Bij een speciale gebeurtenis hoort speciale zorg UMC Zorgverzekering feliciteert

Nadere informatie

Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling

Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling Onderbouwing Opvoedingsondersteuning in de JGZ De JGZ-medewerker heeft een taak bij het schatten van de opvoedingscompetentie en opvoedingsonmacht van ouders.

Nadere informatie

Signaleren en dan? De samenwerking tussen gezondheidszorg en jeugdzorg bij zorg/risico-zwangeren. Roermond, 3 september

Signaleren en dan? De samenwerking tussen gezondheidszorg en jeugdzorg bij zorg/risico-zwangeren. Roermond, 3 september Signaleren en dan? De samenwerking tussen gezondheidszorg en jeugdzorg bij zorg/risico-zwangeren Roermond, 3 september Mevr. N. Coebergh, vertrouwensarts AMK Limburg Dhr. H. Haanstra, kinderarts Maasziekenhuis

Nadere informatie

Samen werken aan betere geboortezorg voor moeder en kind!

Samen werken aan betere geboortezorg voor moeder en kind! Samen werken aan betere geboortezorg voor moeder en kind! Samen verder, samen beter! Iedere vrouw heeft recht op professionele geboortezorg die haar en haar gezin in het proces van kinderwens, zwangerschap,

Nadere informatie

Sociale kaart preventie en behandeling van overgewicht bij kinderen Zwolle

Sociale kaart preventie en behandeling van overgewicht bij kinderen Zwolle Sociale kaart preventie en behandeling van bij kinderen Zwolle eerste uitgave, oktober 2009 Toelichting bij de gegevens op de sociale kaart. Op deze sociale kaart staan interventies die gericht zijn op

Nadere informatie

Centrum. Wat het OKC voor u kan betekenen!

Centrum. Wat het OKC voor u kan betekenen! Centrum Wat het OKC voor u kan betekenen! Welkom Wat is het OKC? Het Ouder- en Kindcentrum (OKC) is een samenwerkingsverband van verloskunde, kraamzorg, jeugdgezondheidszorg en organisaties op het gebied

Nadere informatie

De jeugdgezondheidszorg als bondgenoot bij preventie en begeleiding van jongeren en seks

De jeugdgezondheidszorg als bondgenoot bij preventie en begeleiding van jongeren en seks De jeugdgezondheidszorg als bondgenoot bij preventie en begeleiding van jongeren en seks Vanessa Peters, GGD Gelderland Midden Marinka de Feijter, GGD N-O Gelderland Ineke van der Vlugt, Rutgers WPF 1

Nadere informatie

Investeren in opvoeden en opgroeien loont!

Investeren in opvoeden en opgroeien loont! Investeren in opvoeden en opgroeien loont! Kosteneffectiviteit van de preventie van pedagogische, psychosociale en psychosomatische problematiek door de jeugdgezondheidszorg Investeren in opvoeden en opgroeien

Nadere informatie

Artikel 38 van de CUfractie, inzake investeren in gezinnen

Artikel 38 van de CUfractie, inzake investeren in gezinnen Gemeente Haarlem Haarlem Retouradres Postbus 511, 2003PB Haarlem Raadsfractie (ChristenUnie Haarlem) T.a.v. de heer F.C. Visser Datum Ons kenmerk Contactpersoon Doorkiesnummer E-mail Onderwerp 10 november

Nadere informatie

Gelre Kraamzorg. Liefdevol begin. Je kunt er voor kiezen om je kind geboren te laten worden:

Gelre Kraamzorg. Liefdevol begin. Je kunt er voor kiezen om je kind geboren te laten worden: Gelre Kraamzorg Liefdevol begin De kraamverzorgenden van Gelre Kraamzorg bieden persoonlijke en professionele zorg zodat jij en je gezin tijdens de kraamtijd onbezorgd kunnen genieten van een liefdevol

Nadere informatie

Inleiding. Namens de werkgroep vroegsignalering Annemarieke Koops Gynaecoloog WZA Augustus 2011

Inleiding. Namens de werkgroep vroegsignalering Annemarieke Koops Gynaecoloog WZA Augustus 2011 Inleiding Voor u ligt het protocol vroegsignalering van het Wilhelmina Ziekenhuis Assen. De werkgroep vroegsignalering werkt aan verbetering van de ondersteuning die kwetsbare zwangeren in en rond Assen

Nadere informatie

Inhoud Basispakket JGZ per 1-1-2015 (concept maart 2014)

Inhoud Basispakket JGZ per 1-1-2015 (concept maart 2014) Inhoud Basispakket JGZ per 1-1-2015 (concept maart 2014) Inhoud Advies Commissie De Winter Opmerkingen uit standpunt staatssecretaris Van Rijn Zat al in BTP Zat nog niet in BTP, maar deed JGZ al Nieuw

Nadere informatie

Zwanger? Wij helpen u graag verder

Zwanger? Wij helpen u graag verder Zwanger? Wij helpen u graag verder Zwanger? Wij helpen u graag verder De zwangerschap is een drukke en spannende tijd, die een nieuwe fase in uw leven aankondigt. Groene Kruis Kraamzorg en Groene Kruis

Nadere informatie

Trainingshuis Moeder & Kind Voor jonge moeders met een (lichte) verstandelijke beperking en hun kind(eren)

Trainingshuis Moeder & Kind Voor jonge moeders met een (lichte) verstandelijke beperking en hun kind(eren) Trainingshuis Moeder & Kind Voor jonge moeders met een (lichte) verstandelijke beperking en hun kind(eren) 1 Kenmerken Trainingshuis Moeder & Kind Dit is hoe wij de moeders helpen het moederschap op een

Nadere informatie

Onderwerp Inhoudelijke Verantwoording Brede Doeluitkering Centrum voor Jeugd en Gezin 2011

Onderwerp Inhoudelijke Verantwoording Brede Doeluitkering Centrum voor Jeugd en Gezin 2011 Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Inhoudelijke Verantwoording Brede Doeluitkering Centrum voor Jeugd en Gezin 2011 Programma / Programmanummer Zorg & Welzijn / 1051 BW-nummer Portefeuillehouder B. Frings

Nadere informatie

> Jeugdgezondheidszorg, daar groei je mee op. Informatieboekje voor ouders met kinderen van 0 tot 4 jaar

> Jeugdgezondheidszorg, daar groei je mee op. Informatieboekje voor ouders met kinderen van 0 tot 4 jaar > Jeugdgezondheidszorg, daar groei je mee op Informatieboekje voor ouders met kinderen van 0 tot 4 jaar > Jeugdgezondheidszorg, daar groei je mee op Meander Jeugdgezondheidszorg volgt, samen met u als

Nadere informatie

Investeren in jeugdgezondheidszorg loont! Meer gelukkige en gezonde kinderen

Investeren in jeugdgezondheidszorg loont! Meer gelukkige en gezonde kinderen Investeren in jeugdgezondheidszorg loont! Meer gelukkige en gezonde kinderen Meer gelukkige en gezonde kinderen is het hart van het werkveld van de jgz-organisatie 1. Een goed ontwikkelde, op preventie

Nadere informatie

Jeugdgezondheidszorg: buurtzorg voor de jeugd. Hoe zorgorganisaties bijdragen aan kansen voor alle kinderen

Jeugdgezondheidszorg: buurtzorg voor de jeugd. Hoe zorgorganisaties bijdragen aan kansen voor alle kinderen Jeugdgezondheidszorg: buurtzorg voor de jeugd Hoe zorgorganisaties bijdragen aan kansen voor alle kinderen 1 Inhoud 3 Goede start Wat kunnen zorgorganisaties de gemeente bieden? Het consultatiebureau is

Nadere informatie

Regio Raak Westelijke Mijnstreek. Jaarverslag 2005

Regio Raak Westelijke Mijnstreek. Jaarverslag 2005 Regio Raak Westelijke Mijnstreek Jaarverslag 2005 Judith Aerdts Jos Mevis Geleen, maart 2006 1. Inleiding Na vele voorbereidende inspanningen in 2004 stond 2005 voornamelijk in het teken van de realisatie.

Nadere informatie

Uitgebreide omschrijving van het programma 09.30-10.00 uur: Binnenkomst, koffie en thee.

Uitgebreide omschrijving van het programma 09.30-10.00 uur: Binnenkomst, koffie en thee. Uitgebreide omschrijving van het programma 09.30-10.00 uur: Binnenkomst, koffie en thee. 10.00-10.15 uur: Welkom en inleiding. 10.15-11.15 uur: Een ander geluid als het gaat om gezin en relatie 1. Wat

Nadere informatie

Inhoud Error! Bookmark not defined.

Inhoud Error! Bookmark not defined. Inhoud Inhoud... 1 Contact... 2 Administratiekantoor... 2 Zorgcoördinator... 2 Gefeliciteerd!... 3 Intake gesprek... 3 LIP... 3 Afspraken... 3 Voorbereiding... 4 Groeiboekje... 4 Arbo-wet; Bedverhogers...

Nadere informatie

Redactie M.M. Wagenaar-Fischer, N. Heerdink-Obenhuijsen, M. Kamphuis, J. de Wilde

Redactie M.M. Wagenaar-Fischer, N. Heerdink-Obenhuijsen, M. Kamphuis, J. de Wilde Samenvatting van de JGZ Richtlijn secundaire preventie kindermishandeling. Handelen bij een vermoeden van kindermishandeling Samenvatting voor het management Redactie M.M. Wagenaar-Fischer, N. Heerdink-Obenhuijsen,

Nadere informatie

Steun voor aanstaande ouders bij ouderschap en opvoeding. Visiedocument voor gemeenten

Steun voor aanstaande ouders bij ouderschap en opvoeding. Visiedocument voor gemeenten Steun voor aanstaande ouders bij ouderschap en opvoeding Visiedocument voor gemeenten 2014 Nederlands Jeugdinstituut Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel

Nadere informatie

Psychiatrie, Obstetrie en Pediatrie (POP) POP-adviescentrum

Psychiatrie, Obstetrie en Pediatrie (POP) POP-adviescentrum Psychiatrie, Obstetrie en Pediatrie (POP) POP-adviescentrum Psychiatrie, Obstetrie en Pediatrie (POP) -adviescentrum Kennemer Gasthuis Wat is de POP-poli? POP staat voor Psychiatrie - Obstetrie (verloskunde)

Nadere informatie

Prenatale voorlichting in de regio Gooi en Vechtstreek. Marjolijn Distelbrink Ouafila Essayah Rob Gilsing Esmy Kromontono

Prenatale voorlichting in de regio Gooi en Vechtstreek. Marjolijn Distelbrink Ouafila Essayah Rob Gilsing Esmy Kromontono Prenatale voorlichting in de regio Gooi en Vechtstreek Marjolijn Distelbrink Ouafila Essayah Rob Gilsing Esmy Kromontono Oktober 2010 1 2 Inhoud 1 Inleiding 5 1.1 Inleiding 5 1.2 Prenatale voorlichting

Nadere informatie

Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding

Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding Informatie over Thuisbegeleiding Thuisbegeleiding biedt hulp aan multiproblemgezinnen en risicogezinnen, en aan volwassenen met psychiatrische

Nadere informatie

WELKOM 13-11-2015 AGENDA CENTRUM VOOR JEUGD EN GEZIN VISIE VERLOSKUNDIG SYSTEEM NEDERLAND

WELKOM 13-11-2015 AGENDA CENTRUM VOOR JEUGD EN GEZIN VISIE VERLOSKUNDIG SYSTEEM NEDERLAND 13-11-2015 AGENDA WELKOM 19.30 20.30 20.45 21.15 21.25 21.30 Presentatie verloskundigen Pauze Presentatie kraamzorg Presentatie JGZ Afsluiting Einde Bij het CJG kun je alle vragen stellen waarmee je tijdens

Nadere informatie

Fase Handeling Zorgverlener Preconceptiefase

Fase Handeling Zorgverlener Preconceptiefase Bijlage. Procedurebeschrijving Zorgpad Welke stappen doorloopt de (aanstaande) zwangere tot en met de overdracht naar de jeugdverpleegkundige. Het proces start bij de intake. Index Zorgpad zwangere Netwerk

Nadere informatie

Begeleiding voor en na de bevalling

Begeleiding voor en na de bevalling Begeleiding voor en na de bevalling Zwanger? Mook Middelaar Gennep Bergen Venray Meerlo- Wanssum Horst aan de Maas Sevenum Arcen Meijel Nederweert Weert Leudal Maasgouw Maasbree Helden Venlo Kessel Beesel

Nadere informatie

Welkom op onze informatieavond over de bevalling

Welkom op onze informatieavond over de bevalling Welkom op onze informatieavond over de bevalling Wie zijn wij? Praktijk assistente Erlijne Fischer Hoe ziet de avond eruit? Laatste weken De bevalling Rol verloskundige Wanneer bellen PAUZE Pijnbeleving

Nadere informatie

Colofon. Datum : september 2012. : Stichting Voorlichters Gezondheid

Colofon. Datum : september 2012. : Stichting Voorlichters Gezondheid Productenboek 2012 juni 2013 Colofon In opdracht van Status : Stichting Voorlichters Gezondheid : Definitief Datum : september 2012 Stichting Voorlichters Gezondheid Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd

Nadere informatie

Plan voor een scholingsaanbod CJG: in en vanuit het CJG

Plan voor een scholingsaanbod CJG: in en vanuit het CJG Plan voor een scholings CJG: in en vanuit het CJG Uitgaan van de eigen kracht van ouders en kinderen, die eigen kracht samen versterken en daar waar nodig er op af en ondersteunen Het scholingsplan CJG

Nadere informatie

Functiebeschrijving Kraamverzorgende

Functiebeschrijving Kraamverzorgende Functiebeschrijving Kraamverzorgende Algemene informatie Organisatie: BTKzorg Functie: Kraamverzorgende Datum: Maart 2012 Status: Functiebeschrijving FWG-schaal: 35 Kern en doelstelling van de functie

Nadere informatie

Cursussen en Informatiebijeenkomsten Rondom zwangerschap en bevalling

Cursussen en Informatiebijeenkomsten Rondom zwangerschap en bevalling 1 Cursussen en Informatiebijeenkomsten Rondom zwangerschap en bevalling 2 Cursussen en Informatiebijeenkomsten rondom zwangerschap en bevalling Tijdens uw zwangerschap is het belangrijk om goed voor uzelf

Nadere informatie

Alles voor (a.s.) ouders

Alles voor (a.s.) ouders Alles voor (a.s.) ouders Ledenorganisatie Bent u zwanger?! Gefeliciteerd! Een bijzondere periode in uw leven breekt aan, waarin u zich optimaal wilt voorbereiden op de komst van uw kind. ActiVite Ledenorganisatie

Nadere informatie

Gewoon opvoeden in Groningen

Gewoon opvoeden in Groningen Gewoon opvoeden in Groningen Voorbeeld : gewoon opvoeden, alledaags opvoeden, alledaagse opvoedvragen Wat is dit? Start: Eigen voorbeeld geven. Voor iedereen verschillend, afhankelijk van de situatie van

Nadere informatie

Deel I Geweld in gezinnen: met de neus op de feiten

Deel I Geweld in gezinnen: met de neus op de feiten Inhoudsopgave Inleiding 17 Deel I Geweld in gezinnen: met de neus op de feiten 1 Definitie en begripsafbakening 23 1.1 Geweld in gezinnen: an inconvenient truth 23 1.2 Kenmerken van geweld in gezinnen

Nadere informatie

Vragenlijsten diepte-interviews

Vragenlijsten diepte-interviews Interview guides Vragenlijsten diepte-interviews Prepartum interview Inleiding Hoe gaat het met u en met uw zwangerschap 1. Zwangerschap en voorbereiding op de bevalling Hoe is uw gezondheid (fysiek, mentaal)

Nadere informatie

Healthy Pregnancy 4 All vroege start, lang profijt. Adja Waelput. 8 juni 2015, UMCG

Healthy Pregnancy 4 All vroege start, lang profijt. Adja Waelput. 8 juni 2015, UMCG Healthy Pregnancy 4 All vroege start, lang profijt Adja Waelput 8 juni 2015, UMCG Gezond ouder worden gebeurt in de baarmoeder en die verschillen zijn er al vanaf de geboorte Perinatale sterfte 2000-2008

Nadere informatie

RESULTATEN Onderzoek

RESULTATEN Onderzoek RESULTATEN Onderzoek Achtkarspelen zwangert mee RESULTATEN Onderzoek Achtkarspelen zwangert mee Uitgave: november 2011 Opdrachtgever: gemeente Achtkarspelen Uitvoering onderzoek en rapportage: GGD Fryslân

Nadere informatie

Centrale helpdesk voor gemeenten. Samenwerken voor de jeugd

Centrale helpdesk voor gemeenten. Samenwerken voor de jeugd Centrale helpdesk voor gemeenten Samenwerken voor de jeugd Inhoud Woord vooraf 3 1. Meer preventie en meer opvoedondersteuning 5 Centrum voor Jeugd en Gezin 5 Digitaal Dossier Jeugdgezondheidszorg 6 Digitaal

Nadere informatie

Open inschrijving 2012

Open inschrijving 2012 Open inschrijving 2012 Vrouw&Zorg, Amsterdam Overzicht scholingen kraamzorg blz 1 / 8 Opleidingslocatie: Vrouw&Zorg Vlaardingenlaan 9 1059GL Amsterdam Inschrijving online via: Vrouw&Zorg, Amsterdam Overzicht

Nadere informatie

Een verborgen epidemie

Een verborgen epidemie Een verborgen epidemie The three types of ACEs include: Omschrijving kindermishandeling Elke vorm van voor het kind of de jongere tot 18 jaar schadelijk lichamelijk, seksueel of psychisch contact Door

Nadere informatie

Carinova. Cursussen. Vertrouwd dichtbij. www.carinova.nl

Carinova. Cursussen. Vertrouwd dichtbij. www.carinova.nl Carinova Cursussen Vertrouwd dichtbij www.carinova.nl Inleiding Carinova organiseert verschillende cursussen op het gebied van gezondheid, ziekte, opvoeding en preventie. In deze folder vindt u een overzicht

Nadere informatie

Opvoedingsondersteuning, wat werkt?

Opvoedingsondersteuning, wat werkt? Opvoedingsondersteuning, wat werkt? Wat is er nodig voor een effectieve opvoedingsondersteuning van alle opvoeders in Nederland Bert Prinsen Ede, 4 juni 2010 Onderwerpen: * Visie op opvoeden en opvoedingsondersteuning

Nadere informatie

Algemene informatie over Centrum Maliebaan

Algemene informatie over Centrum Maliebaan Algemene informatie over Centrum Maliebaan Centrum Maliebaan is een instelling voor verslavingspsychiatrie in de provincie Utrecht. Verslavingspsychiatrie is een gespecialiseerde vorm van geestelijke gezondheidszorg.

Nadere informatie

Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten. Wat moet u regelen? Tips voor zwangere vrouwen

Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten. Wat moet u regelen? Tips voor zwangere vrouwen Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Wat moet u regelen? Tips voor zwangere vrouwen z U bent ongeveer twaalf weken zwanger en bent voor de eerste keer voor controle

Nadere informatie

Menukaart Gezonde School 2014-2015

Menukaart Gezonde School 2014-2015 Menukaart Gezonde School 2014-2015 Gezondheidsaanbod in het mbo Deze menukaart geeft een overzicht van het gezondheidsaanbod voor het middelbaar beroepsonderwijs. Wilt u op uw school met een thema aan

Nadere informatie

De GroeiGids implementatie-checklist: hulp bij implementatie

De GroeiGids implementatie-checklist: hulp bij implementatie De GroeiGids implementatie-checklist: hulp bij implementatie Uw organisatie wil graag overstappen op de GroeiGids: een mooie stap naar eenduidige voorlichting. Maar hoe zorgt u ervoor dat iedereen in de

Nadere informatie

Hoe kies ik een verloskundige die bij mij past?

Hoe kies ik een verloskundige die bij mij past? Hoe kies ik een verloskundige die bij mij past? 1 Inhoud Inleiding...2 De verloskundige...2 Wat is een verloskundige?...2 Wat doet de verloskundige?...2 Met wie werkt de verloskundige samen?...2 Vanaf

Nadere informatie

Depressie tijdens de zwangerschap uit de taboesfeer

Depressie tijdens de zwangerschap uit de taboesfeer Depressie tijdens de zwangerschap uit de taboesfeer Depressie en angstklachten tijdens de zwangerschap komen regelmatig voor. Toch wordt dit onderwerp nog vaak als taboe ervaren en is niet duidelijk welke

Nadere informatie

Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Excessief huilen

Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Excessief huilen Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Excessief huilen Onderbouwing Uitgangsvraag Welke effectieve methoden voor preventie, signalering, diagnostiek en behandeling van een baby die excessief huilt zijn

Nadere informatie

B. Voldoet deels aan de norm, maar verbetering nodig

B. Voldoet deels aan de norm, maar verbetering nodig eoordeling kraamzorgorganisatie: Kraamzorg Rotterdam en omstreken Regio: Rotterdam en omstreken eoordeling en Handhaving Inspectie voor de Gezondheidszorg beoordeelt de scores A en als een onvoldoende

Nadere informatie

Uittreksel van de nieuwe Baby Friendly Nederland Standaarden voor Verloskundige Praktijken

Uittreksel van de nieuwe Baby Friendly Nederland Standaarden voor Verloskundige Praktijken Uittreksel van de nieuwe Baby Friendly Nederland Standaarden voor Verloskundige Praktijken Indicatoren Standaard 1 - Beleid, scholing, prenatale informatie en ketenzorg De tekst in licht grijs is niet

Nadere informatie

Vluchtelingenjeugd Centraal

Vluchtelingenjeugd Centraal pilot cursus Vluchtelingenjeugd Centraal Trainerspool VWMN april 2012 Programma Introductie Uitleg project en cursus Informatie over vluchtelingenjeugd ~ korte pauze ~ Rol VluchtelingenWerk Houding, tips

Nadere informatie

Sociale kaart met Liefde

Sociale kaart met Liefde Sociale kaart met Liefde Landelijke telefoonnummers: Advies en Meldpunt Kindermishandeling (tel. 0900-1231230) Kindertelefoon (0800-0432) Landelijk Bureau Slachtofferhulp (0900-0101) NIZW Jeugd / Expertisecentrum

Nadere informatie

De Sociale plattegrond

De Sociale plattegrond De Sociale plattegrond Sector: Begeleiding jonge kinderen Spreker: Krista De Vos (Kind en Gezin) Kind en Gezin Kleine kinderen, wij maken er werk van! 1 Voorgeschiedenis 1919: Nationaal Werk voor het Kinderwelzijn

Nadere informatie

(potentiële) Belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven. Geen

(potentiële) Belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven. Geen (potentiële) Belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder Andere relatie, namelijk

Nadere informatie

Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling

Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling 5. Determinanten van seksuele gezondheid-aanbevelingen Om kinderen en jongeren te kunnen ondersteunen in hun seksuele ontwikkeling is het van belang om de

Nadere informatie

Borstvoedingspaspoort

Borstvoedingspaspoort Borstvoedingspaspoort Voor u ligt het borstvoedingspaspoort Een document waarmee wij willen proberen om de borstvoedingsperiode voor u en uw kind zo goed mogelijk te laten verlopen. Dit paspoort zorgt

Nadere informatie

Zwangerschapscursussen

Zwangerschapscursussen Zwangerschapscursussen Afdeling gynaecologie en verloskunde Inhoudsopgave Voordelen van zwangerschapscursussen 2 Verschillende soorten zwangerschapscursussen 3 Zwangerschapsgymnastiek 3 Zwangerschapsyoga

Nadere informatie

en jongeren Oolgaardt lezing 24 juni 2008 Ireen de Graaf Trimbos-instituut 2008 1

en jongeren Oolgaardt lezing 24 juni 2008 Ireen de Graaf Trimbos-instituut 2008 1 Depressie bij kinderen en jongeren Oolgaardt lezing 24 juni 2008 Ireen de Graaf Trimbos-instituut 2008 1 Welbevinden ebe van Nederlandse kinderen Nederlandse kinderen het gelukkigst in Europa 92% 12-24

Nadere informatie

Moederschap bij LVB cliënten Cordaan/Jeugd/Amsterdam. hebben het recht ouder te zijn.

Moederschap bij LVB cliënten Cordaan/Jeugd/Amsterdam. hebben het recht ouder te zijn. Moederschap bij LVB cliënten Cordaan/Jeugd/Amsterdam Mensen met een lichtverstandelijke beperking hebben het recht ouder te zijn. 1 Moederschap bij LVB cliënten Workshop Programma Stellingen Wie zijn wij?

Nadere informatie

Cursus Positief opvoeden volgens Triple P - Amsterdam

Cursus Positief opvoeden volgens Triple P - Amsterdam Praktijkvoorbeeld Cursus Positief opvoeden volgens Triple P - Amsterdam Samenvatting Door de samenwerking en het gezamenlijk geven van de cursus Positief Opvoeden volgens Triple P door verschillende disciplines

Nadere informatie

In verwachting. momenten en herinneringen. Daarom luisteren we eerst naar jullie wensen en vullen daarna in overleg de kraamzorg

In verwachting. momenten en herinneringen. Daarom luisteren we eerst naar jullie wensen en vullen daarna in overleg de kraamzorg Kraamzorg In verwachting Hartelijk gefeliciteerd met je zwangerschap! Een spannende tijd is aangebroken waarin veel verandert. De geboorte lijkt nog ver weg, maar het is nu tijd om een aantal praktische

Nadere informatie

Home : Evaluatieformulier

Home : Evaluatieformulier Home : Evaluatieformulier Evaluatieformulier voor cliënten in Verloskundigenpraktijk Montferland Praktijkinrichting on 1. De praktijk is goed toegankelijk (ook voor kinderwagens en rolstoelen). `sh nvt

Nadere informatie

Jeugdgezondheidszorg. 0 tot 4 jaar. Amstelveen, Ouder-Amstel, Aalsmeer, Uithoorn

Jeugdgezondheidszorg. 0 tot 4 jaar. Amstelveen, Ouder-Amstel, Aalsmeer, Uithoorn Jeugdgezondheidszorg 0 tot 4 jaar Amstelveen, Ouder-Amstel, Aalsmeer, Uithoorn Jeugdgezondheidszorg GGD Amsterdam In deze folder vindt u informatie over het zorgaanbod van de GGD (Geneeskundige en Gezondheidsdienst)

Nadere informatie

Contactmoment 3 Evaluatie bevalling en vooruitblikken kraamperiode

Contactmoment 3 Evaluatie bevalling en vooruitblikken kraamperiode Bijlage 1 Checklist samenwerking kraamzorg en verloskundige Contactmoment 1 Tijdens zwangerschap Intake kraamzorg heeft plaatsgevonden op (datum): Bijzonderheden doorgegeven aan verloskundigenpraktijk

Nadere informatie

Postpartumzorg bij kort ziekenhuisverblijf WIE DOET WAT?

Postpartumzorg bij kort ziekenhuisverblijf WIE DOET WAT? Postpartumzorg bij kort ziekenhuisverblijf WIE DOET WAT? Vele Zorgpartners Vroedvrouw in het ziekenhuis Gynaecoloog - Pediater Kind & Gezin Kraamhulp Vroedvrouw in de eerste lijn Huisarts Patiënt staat

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2002 468 Wet van 13 juli 2002 tot wijziging van de Wet collectieve preventie volksgezondheid Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden,

Nadere informatie

Verslag bijeenkomst Preventieprogramma Jeugdhulp Hoeksche Waard 2016-2018 14 september 2015

Verslag bijeenkomst Preventieprogramma Jeugdhulp Hoeksche Waard 2016-2018 14 september 2015 Verslag bijeenkomst Preventieprogramma Jeugdhulp Hoeksche Waard 2016-2018 14 september 2015 1 Welkom en introductie Preventieprogramma Jeugdhulp Wethouder Paans spreekt allereerst zijn steun uit aan professionals

Nadere informatie

Kraamzorg de Zorgboog Een perfecte start voor een zorgeloze kraamtijd!

Kraamzorg de Zorgboog Een perfecte start voor een zorgeloze kraamtijd! Kraamzorg de Zorgboog Een perfecte start voor een zorgeloze kraamtijd! Informatie over de Zorgboog Bij de Zorgboog staan we klaar voor alle generaties. Iedereen, ongeacht leeftijd, kan bij ons terecht

Nadere informatie

Zwangerschap, bevalling en kraamzorg Goed geregeld bij Univé

Zwangerschap, bevalling en kraamzorg Goed geregeld bij Univé Zwangerschap, en kraamzorg Goed geregeld bij Univé Deze brochure is goedgekeurd door Stichting Makkelijk Lezen Van harte gefeliciteerd met uw zwangerschap! Nu begint een bijzondere tijd waarin veel gebeurt.

Nadere informatie

Preconceptiezorg & prenatale kinderbescherming. dr Wybo Dondorp, Health, Ethics & Society 19 maart 2013 <>

Preconceptiezorg & prenatale kinderbescherming. dr Wybo Dondorp, Health, Ethics & Society 19 maart 2013 <<STUDIUM GENERALE >> Preconceptiezorg & prenatale kinderbescherming dr Wybo Dondorp, 19 maart 2013 Preconceptiezorg (PCZ) Geheel aan maatregelen ter bevordering van de gezondheid van de (aanstaande) moeder

Nadere informatie

Een wereld van verschil in kraamzorg

Een wereld van verschil in kraamzorg Een wereld van verschil in kraamzorg Inhoud Colofon Wereld Wonder Postbus 9 2260 AA Leidschendam T 070-305 2040 F 070-305 2048 E kraamzorg@wereldwonder.nl I www.wereldwonder.nl Voor het bezoekadres zie

Nadere informatie

B. Voldoet deels aan de norm, maar verbetering nodig

B. Voldoet deels aan de norm, maar verbetering nodig 19 maart 2014 Isis Kraamzorg Friesland eoordeling kraamzorgorganisatie: Isis Kraamzorg Regio: Friesland eoordeling en Handhaving Inspectie voor de Gezondheidszorg beoordeelt de scores A en als een onvoldoende

Nadere informatie

Menukaart Gezonde School voortgezet onderwijs: Roken & Alcohol

Menukaart Gezonde School voortgezet onderwijs: Roken & Alcohol Menukaart Gezonde voortgezet onderwijs: Roken & Alcohol : Plaats: Locatie: Contactpersoon: Telefoonnummer: E-mailadres: Datum invullen: Inhoud: Om op een effectieve manier invulling te geven aan gezondheidsthema

Nadere informatie

POP als onderdeel van psychosociale zorg Almere 2009-2012. Monique Frohn, psychiater Gunilla Kleiverda, gynaecoloog Dianne Maingay, kinderarts

POP als onderdeel van psychosociale zorg Almere 2009-2012. Monique Frohn, psychiater Gunilla Kleiverda, gynaecoloog Dianne Maingay, kinderarts POP als onderdeel van psychosociale zorg Almere 2009-2012 Monique Frohn, psychiater Gunilla Kleiverda, gynaecoloog Dianne Maingay, kinderarts Almere algemeen Ongeveer 2000 bevallingen in FZ, 250 thuis,

Nadere informatie

Kortdurende hulpverleningstrajecten Maasland

Kortdurende hulpverleningstrajecten Maasland Kortdurende hulpverleningstrajecten Maasland 1. Individuele sociale vaardigheidstraining 2. Sociale vaardigheidstraining groep 12-/12+ 3. Gezinsbegeleiding (6+) 4. Gezinsbegeleiding (0-6 jaar) 5. Individuele

Nadere informatie

Bevallen in het ziekenhuis

Bevallen in het ziekenhuis Bevallen in het ziekenhuis Middels dit boekje willen wij u informeren over bevallen in het TweeSteden ziekenhuis. Wij hopen hiermee een antwoord over de gang van zaken in ons ziekenhuis. Voor vragen heeft

Nadere informatie

Combipoli Psychiatrie/Kinder- en Jeugdpsychiatrie

Combipoli Psychiatrie/Kinder- en Jeugdpsychiatrie Sophia Kinderziekenhuis U bent doorverwezen naar de combipoli Psychiatrie/Kinder- en Jeugdpsychiatrie om te onderzoeken of u extra hulp kunt gebruiken bij de omgang met uw kind. In deze folder leest u

Nadere informatie

The Lancet Midwifery Series

The Lancet Midwifery Series The Lancet Midwifery Series Een artikelenreeks over de invloed van verloskundigenzorg op vrouwen en hun pasgeborenen, gezinnen, families en gemeenschappen Joke Klinkert, verloskundige, MPH, directeur EVAA

Nadere informatie

Hoe borstvoeding werkt uitleggen en Belang huid-op-huid contact toelichten Belang voeden op verzoek. Belang rooming-in. Zorgen voor genoeg melk

Hoe borstvoeding werkt uitleggen en Belang huid-op-huid contact toelichten Belang voeden op verzoek. Belang rooming-in. Zorgen voor genoeg melk Aandachtspunten Pedagogische draagkracht Beïnvloedende factoren Handreikingen voor het integreren van factoren die de duur van de borstvoedingsperiode beïnvloeden in de voorlichting borstvoeding, om de

Nadere informatie

Waarom een zorgpad voor zwangeren met sociale risicofactoren:

Waarom een zorgpad voor zwangeren met sociale risicofactoren: Inleiding Zorgpad In Hoogeveen hebben wij een relatief hoog percentage achterstandsgebieden, vergelijkbaar met Rotterdam (60%). Het verschil met Rotterdam is dat het in Hoogeveen gaat om een autochtone

Nadere informatie

Vrouw&Zorg,+Amsterdam+ Overzicht+Incompany+scholingen+kraamzorg+2015+ blz+1+/+11" www.vrouwenzorg.nl+

Vrouw&Zorg,+Amsterdam+ Overzicht+Incompany+scholingen+kraamzorg+2015+ blz+1+/+11 www.vrouwenzorg.nl+ Vrouw&Zorg,Amsterdam OverzichtIncompanyscholingenkraamzorg2015 blz1/11" www.vrouwenzorg.nl Vrouw&Zorg,Amsterdam OverzichtIncompanyscholingenkraamzorg2015 blz2/11" www.vrouwenzorg.nl Opleidingslocatie:

Nadere informatie

Thuis herstellen na een bevalling. Verpleegafdeling Oost 43

Thuis herstellen na een bevalling. Verpleegafdeling Oost 43 Thuis herstellen na een bevalling Verpleegafdeling Oost 43 Onlangs bent u bevallen in het ziekenhuis, deze folder informeert u over de herstelperiode na de bevalling. U vindt hierin adviezen en leefregels

Nadere informatie

Integrale Geboortezorg in de praktijk

Integrale Geboortezorg in de praktijk Integrale Geboortezorg in de praktijk Stichting GeboorteKeten Johan Goudswaard 15 oktober 2015 Relatief hoge perinatale sterfte in Nederland Samen verantwoordelijk Waarom doen we aan integrale geboortezorg?

Nadere informatie

Bevalling en kraamzorg,

Bevalling en kraamzorg, 2014 Bevalling en kraamzorg, goed geregeld bij Zorgzaam Zorgeloos verzekerd Verloskundige hulp Allereerst wil Zorgzaam u van harte feliciteren met uw zwangerschap. In deze brochure leest u wat u in de

Nadere informatie

COACH JE KIND. ouders worden zelfredzame opvoeders

COACH JE KIND. ouders worden zelfredzame opvoeders COACH JE KIND ouders worden zelfredzame opvoeders 1 Eigen Kracht Iedere ouder heeft wel eens vragen over het opvoeden en opgroeien van hun kinderen. De meeste ouders weten waar ze terecht kunnen, zowel

Nadere informatie

Workshop 7 Postpartum Depressie

Workshop 7 Postpartum Depressie Donderdag 26 januari 2012 KAMG Congres 'Over-koepelen' Workshop 7 Postpartum Depressie Snelle screening, gezamenlijke aanpak Angarath van der Zee van den Berg MSc., Jeugdarts KNMG Onderzoeker AWJTwente

Nadere informatie