Tips voor de leerkracht. De Streek Centraal

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Tips voor de leerkracht. De Streek Centraal"

Transcriptie

1 De Streek Centraal Inleiding De Streek Centraal is een nieuw erfgoedproject voor leerlingen uit groep 5 en 6 in Overijssel. Centraal staan aspecten uit het dagelijks leven die typisch zijn voor de directe omgeving van de leerlingen. Welke onderwerpen maken van hun woonomgeving, ook echt hun streek? De Streek Centraal is een uniek Overijssels concept, en mogelijk gemaakt door de provincie Overijssel en een aantal gemeentes. Het concept is overal hetzelfde, maar de invulling is in iedere gemeente anders. Immers, in iedere gemeente zijn het andere onderwerpen die typisch zijn voor die omgeving. Leerdoelen Het Historisch Centrum Overijssel wil met De Streek Centraal de volgende leerdoelen bereiken: leerlingen leren het (im)materieel erfgoed in hun omgeving herkennen leerlingen leren hoe je het dagelijks leven vanuit erfgoedperspectief kunt bekijken leerlingen leren open te staan voor verschillende tradities en zich zo een sociale identiteit te vormen leerlingen leren werken met primaire historische bronnen leerlingen leren samenwerken leerlingen leren de opgedane kennis te verwerken in een eindproduct Met deze leerdoelen sluit De Streek Centraal aan bij de kerndoelen van het leergebied Oriëntatie op jezelf en de wereld. In dit leergebied oriënteren leerlingen zich op zichzelf, op hoe mensen met elkaar omgaan, hoe ze problemen oplossen en hoe ze zin en betekenis geven aan hun bestaan. Leerlingen oriënteren zich op de natuurlijke omgeving en op verschijnselen die zich daarin voordoen. Leerlingen oriënteren zich ook op de wereld, dichtbij, veraf, toen en nu en maken daarbij gebruik van cultureel erfgoed. Op lokaal niveau sluit het project zoveel mogelijk aan bij reeds bestaande erfgoedprojecten, de gebruikte methodes en lokale ontwikkelingen zoals de plaatselijke canon. Het Historisch Centrum Overijssel vindt het belangrijk dat leerlingen op jonge leeftijd ontdekken dat geschiedenis zich niet in de leerboeken afspeelt op plaatsen ver van huis maar dat het verleden ook tastbaar en herkenbaar in de eigen omgeving te vinden is.

2 Opzet van het project De Streek Centraal bestaat uit vier uitgewerkte thema s. De thema s kennen activerende opdrachten die deels in de klas en deels daarbuiten uitgevoerd kunnen worden. Alle opdrachten zijn ontwikkeld door het Historisch Centrum Overijssel, in nauwe samenwerking met lokale erfgoedinstellingen: historische verenigingen en musea. U kunt ervoor kiezen alle thema s uit te voeren, of per jaar of periode een keuze te maken uit de onderwerpen. De Streek Centraal in de gemeente Hengelo, suggesties en informatie per thema Naar de kermis Lessen voor groep 5 en 6 In dit thema staat de Lambertuskermis in Hengelo centraal. De leerlingen ontdekken dat de kermis een echte traditie in Hengelo is. Ze interviewen onder andere hun ouders en grootouders over hun ervaringen met de kermis. Ook brengen de kinderen een bezoek aan de Sint Lambertusbasiliek, waar ze een rondleiding krijgen. Als verwerking ontwerpen de leerlingen een kermisattractie voor de toekomst. Les 1: De kermis in Hengelo vroeger en nu (introductieles in de klas) Tijd: 60 minuten in de klas + afnemen interviews Benodigdheden: werkbladen voor de leerlingen, scharen, lijm. Lesonderdelen: opdracht foto s in chronologische volgorde leggen, opdracht met oude kaart, definitie erfgoed bespreken, voorbereiden buitenles. Opdracht 1 Verdeel de klas in groepjes door het aantal leerlingen door vier te delen. Kopieer de afbeeldingen voor ieder groepje en knip ze los. Deel de afbeeldingen willekeurig uit aan de leerlingen in de klas. Het is de bedoeling dat de leerlingen zelf door de klas gaan lopen en drie klasgenoten vinden die ieder een ander plaatje hebben. Zo ontstaat er een groepje van vier kinderen, die ieder een afbeelding van de kermis uit een andere periode hebben. De leerlingen denken vervolgens na over het verband tussen de afbeeldingen en leggen de afbeeldingen in chronologische volgorde. De juiste volgorde van de afbeeldingen is: Zweefmolen met paard achtbaankarretje draaimolen Mission Space.

3 Opdracht 2 Als vroeger na jarenlange bouw een kerk gereed was, werd een kerk met een kerckemisse ingewijd. Hier hoorden processies en andere feestelijkheden, die zich buiten de kerk afspeelden, bij. Meestal duurde een kerckemisse een aantal dagen. r kwamen veel handelaren, toneelspelers, kunstenmakers, waarzegsters etc. op af. Vaak werd dit festijn ieder jaar, rond de naamdag van de heilige waar de kerk naar vernoemd was, herhaald. De kerckemisse groeide uiteindelijk uit tot de kermis. De naam kermis is hier van afgeleid. Waarschijnlijk is de Lambertuskermis in Hengelo niet voortgekomen uit de kerckemisse van de Sint Lambertusbasiliek, maar was de kermis een verlengstuk van de jaarmarkt, die ieder jaar in september in Hengelo gehouden werd. Toch is de kermis in Hengelo naar de kerk vernoemd. Dit komt omdat de kermis oorspronkelijk voor de kerk gehouden werd. Opdracht 3 In deze opdracht interviewen de leerlingen hun ouders en grootouders of een ander ouder persoon over hun ervaringen met de kermis in Hengelo. Geef tijdig aan dat de leerlingen interviews gaan houden. Dan hebben ze tijd om een afspraak met hun grootouders of een ander ouder persoon voor een interview te maken. Bespreek de resultaten van de interviews in de klas. Wat zijn de grootste verschillen? n wat is er in de loop der tijd juist hetzelfde gebleven op de kermis? Leg de leerlingen na opdracht 3 de volgende definitie van erfgoed voor: Sporen uit het rijke verleden van Hengelo, die je nog steeds kunt terugvinden in gebouwen, feesten, liedjes, verhalen, bijzondere plekken en in het landschap. Het zijn de schatten van Hengelo. Soms zichtbaar, soms een beetje verborgen. Vraag de leerlingen waarom de kermis van Hengelo erfgoed is. Vraag de leerlingen of zij andere voorbeelden van erfgoed in Hengelo kunnen noemen.

4 Les 2: Naar de St. Lambertusbasiliek (kernles op locatie) Tijd: 90 minuten Benodigdheden: - Lesonderdelen: rondleiding door de St. Lambertusbasiliek, eventueel uitbreiding met afsluitend bezoek aan het Historisch Museum Hengelo. Opdracht 4 Omdat in veel gevallen de kermis vanuit de kerk ontstaan is, brengt u met de klas een bezoek aan de Sint Lambertusbasiliek. Daar wordt u rondgeleid door pastoor Smits, die ieder jaar met de burgemeester van Hengelo de Lambertuskermis opent. U kunt een afspraak voor deze rondleiding maken met pastoor Smits via: Telefoon: mail: Informeer bij het Historisch Museum Hengelo naar de mogelijkheden om de buitenles af te sluiten met een korte les over de kermis. U kunt hiervoor contact opnemen met: Historisch Museum Hengelo Beekstraat DP Hengelo Voorbereiden buitenles: Zorg voor voldoende begeleiding. Leg de leerlingen uit wat ze gaan doen en waar ze naar toe gaan. (wijs het aan op de kaart). Les 3: De kermis in de toekomst (reflectieles in de klas) Tijd: 120 minuten Benodigdheden: kopieën dje met zijn petje op en af, knutselmaterialen. Lesonderdelen: terugblik, verwerkingsopdracht. Opdracht 5 Als verwerkingsopdracht speelt u het spel dje op, dje af met de leerlingen. Kopieer de afbeelding van dje met zijn petje op en dje met zijn petje af. Deze vindt u na opdracht 6 in de handleiding. Hang de afbeeldingen ieder aan één kant van het lokaal. Stel de vragen en laat de leerlingen naar het dje van hun keuze lopen. Leerlingen die het antwoord fout hebben gaan weer zitten. Het dikgedrukte antwoord is het juiste antwoord.

5 Vragen: 1. De Lambertuskermis in Hengelo is een traditie. dje op: waar dje af: niet waar 2. Vroeger werd een hond gebruikt om de zweefmolen te laten draaien. dje op: waar dje af: niet waar. 3. De kerk en de kermis hoorden vroeger vaak bij elkaar. dje op: waar dje af: niet waar 4. De Lambertuskermis is vernoemd naar de Sint Lambertusbasiliek. dje op: waar dje af: niet waar 5. De kermis werd vroeger op de Markt en in de Brinkstraat gehouden. dje op: waar dje af: niet waar Opdracht 6 Inventariseer samen met de leerlingen vooraf wat er zoal op de kermis te vinden is. Verdeel de soorten attracties, eettentjes, kraampjes etc. over de leerlingen. Op die manier ontstaat er een gevarieerde kermis. Begin tijdig met het verzamelen van knutselmaterialen. xtra tips: Uitzending van Vroeger&Zo over de kermis: (op tv > uitzending terugkijken > de geschiedenis van de kermis) Kort fragment van Schooltv over de geschiedenis van de kermis: Via de website van het klokhuis (www.hetklokhuis.nl) kunt u twee afleveringen over de kermis bekijken: Kermisattracties nu en het leven van een kermiskind. Zoekwoord: kermis Helmig Kleerebezem, en droomwereld in de metaalstad. De Hengelose kermis (Hengelo 2010). Prachtig boek met veel achtergrondinformatie en foto s over de kermis in Hengelo.

6 Algemene informatie

7 D S T R K C N T R A A L 08:19 Pagina 7 Bron: Nationaal Archief afkomstig van Helmig Kleerebezem Bron: Nationaal Archief Afbeeldingen bij opdracht 1, Naar de kermis! afkomstig van Chris Kramer *Docentendeel 5-6

8 Het gemeentewapen Lessen voor groep 5 en 6 Iedere gemeente heeft een gemeentewapen. Hoe ziet het wapen van Hengelo er uit? n wat zeggen de afbeeldingen in het wapen over Hengelo? De leerlingen verdiepen zich in dit thema in het gemeentewapen, beklimmen de toren van het gemeentehuis en ontwerpen een wapen voor hun eigen familie. Les 1: Hengelo krijgt een gemeentewapen (introductieles in de klas) Tijd: minuten Benodigdheden: werkbladen, scharen, lijm. Lesonderdelen: opdracht met puzzel gemeentewapen, opdracht gemeentewapen analyseren, definitie erfgoed bespreken, voorbereiden buitenles. Opdracht 1 Verdeel de klas in groepjes door het aantal leerlingen door vier te delen. Kopieer de afbeelding voor ieder groepje en knip de delen los. Deel de plaatjes willekeurig uit aan de leerlingen in de klas. Het is de bedoeling dat de leerlingen zelf door de klas gaan lopen en drie klasgenoten vinden die ieder een ander plaatje hebben. Zo ontstaat er een groepje van vier kinderen, die ieder een deel van de afbeelding van het gemeentewapen hebben. De leerlingen denken vervolgens na over het verband tussen de plaatjes en puzzelen het gemeentewapen in elkaar. Leg de leerlingen vervolgens uit dat: Iedere gemeente in Nederland een wapen heeft. Op het wapen staan tekens die belangrijk zijn voor een gemeente. Ze vertellen iets over de geschiedenis van een gemeente. Ook steden en adellijke families hebben een wapen. Het gebruik van wapens komt al uit de riddertijd. Ridders voerden een gekleurd teken op hun wapenschild, zodat ze in harnas gemakkelijk herkend konden worden. Zo liepen ze tijdens gevechten niet het risico dat ze aangevallen zouden worden door een bevriende ridder, die niet kon zien wie er onder het harnas zat. Op is een voorbeeld van een wapen uit de riddertijd te zien.

9 *Docentendeel D S T R K C N T R A A L 08:19 Pagina 9 Afbeelding bij opdracht 1, Het gemeentewapen

10 Opdracht 2 Na afloop van deze opdracht kunt u een filmpje op You Tube bekijken waarin de burgemeester van Hengelo uitleg over het gemeentewapen geeft. Leg de leerlingen na het maken van de opdracht de volgende definitie van erfgoed voor: Sporen uit het rijke verleden van Hengelo, die je nog steeds kunt terugvinden in gebouwen, feesten, liedjes, verhalen, bijzondere plekken en in het landschap. Het zijn de schatten van Hengelo. Soms zichtbaar, soms een beetje verborgen. Vraag de leerlingen waarom het gemeentewapen van Hengelo erfgoed is. Vraag de leerlingen of zij andere voorbeelden van erfgoed in Hengelo kunnen noemen. Les 2: Naar het gemeentehuis (kernles op locatie) Tijd: 90 minuten Benodigdheden: werkbladen, pen of potlood Lesonderdelen: zoektocht naar het gemeentewapen en beklimmen van de toren van het gemeentehuis. Opdracht 3 In deze les gaat u met de leerlingen de toren van het gemeentehuis beklimmen. Hiervoor kunt u een afspraak maken met de bodes van het gemeentehuis via telefoonnummer Vraag naar dhr. H. Veltman of een andere bode. Voorbereiden buitenles: Zorg voor voldoende begeleiding. Leg de leerlingen uit wat ze gaan doen en waar ze naar toe gaan. (wijs het aan op de kaart). Bekijk de werkbladen voor buiten samen. Les 3: Jouw familiewapen (reflectieles in de klas) Tijd: minuten Benodigdheden: kopieën van dje met zijn petje op en af, werkbladen en teken- plus knutselmaterialen. Lesonderdelen: terugblik, verwerkingsopdracht.

11 Opdracht 4 Als verwerkingsopdracht speelt u het spel dje op, dje af met de leerlingen. Kopieer de afbeelding van dje met zijn petje op en dje met zijn petje af. Hang de afbeeldingen ieder aan één kant van het lokaal. Stel de vragen en laat de leerlingen naar het dje van hun keuze lopen. Leerlingen die het antwoord fout hebben gaan weer zitten. De dikgedrukte antwoorden zijn juist. Zie voor de afbeeldingen van dje de lesbrief over de kermis. 1. Het gemeentewapen is niet aan de buitenkant van het gemeentehuis van Hengelo te zien. dje op: dit is waar dje af: dit is niet waar 2. Blauw is een belangrijke kleur in het gemeentewapen. dje op: dit is waar dje af: dit is niet waar. 3. De symbolen in het gemeentewapen van Hengelo zijn: dje op: leeuw, bijenkorf met bijen, beek dje af: bijenkorf met bijen, korenaren en een beek 4. De afbeelding van het gemeentewapen wordt nu niet meer gebruikt. dje op: dit is waar dje af: dit is niet waar 5. De beek in het gemeentewapen staat symbool voor: dje op: de beken in Hengelo dje af: de beken in de provincie Overijssel Opdracht 5 Zorg tijdig voor voldoende knutselmaterialen. Laat de leerlingen wat over hun familiewapen vertellen. Hang daarna alle wapens in de klas op.

12 Muziek maken Lessen voor groep 5 en 6 De fabriek van Stork heeft een belangrijke rol gespeeld in de geschiedenis van Hengelo. De bazen van Stork streefden naar een sociaal beleid. Ze organiseerden veel voor hun arbeiders. Zo werd ook muziekvereniging Armonia opgericht. In dit thema leren de leerlingen niet alleen over Armonia als muziekvereniging, maar bekijken ze de oprichting ook in breder perspectief door andere voorzieningen van Stork te bestuderen. Deze les sluit goed aan bij de les die de leerlingen in groep acht volgen over de herbestemming van erfgoed. Ook hier wordt Stork behandeld. Voor meer informatie over Stork kunt u kijken op de website van het Historisch Centrum Overijssel. Ga naar: vervolgens naar: Het verhaal over en kies dan Fotocollectie Stork. Les 1: De muziekvereniging van Stork (introductieles in de klas) Tijd: 60 minuten Benodigdheden: werkbladen, A3-papier, scharen, lijm. Lesonderdelen: opdracht puzzel met oude foto, opdracht fotoanalyse, bespreken definitie erfgoed, filmles, opdracht oude foto s, voorbereiden buitenles. Opdracht 1 Verdeel de klas in groepjes door het aantal leerlingen door zes te delen. Kopieer de afbeelding voor ieder groepje en knip ze los. Deel de plaatjes willekeurig uit aan de leerlingen in de klas. Het is de bedoeling dat de leerlingen zelf door de klas gaan lopen en vijf klasgenoten vinden die ieder een ander plaatje hebben. Zo ontstaat er een groepje van zes kinderen. De leerlingen denken vervolgens na over het verband tussen de afbeeldingen. De puzzelstukjes vormen samen een oude foto van muziekvereniging Armonia.

13 *Docentendeel D S T R K C N T R A A L 08:19 Pagina 13 Afbeelding bij opdracht 1, Muziek maken Bron: Fotocollectie Stork, Historisch Centrum Overijssel

14 Opdracht 2 Leg de leerlingen na het maken van opdracht 2 de volgende definitie van erfgoed voor: Sporen uit het rijke verleden van Hengelo, die je nog steeds kunt terugvinden in gebouwen, feesten, liedjes, verhalen, bijzondere plekken en in het landschap. Het zijn de schatten van Hengelo. Soms zichtbaar, soms een beetje verborgen. Vraag de leerlingen waarom de muziekvereniging Armonia erfgoed is. Vraag de leerlingen of zij andere voorbeelden van erfgoed in Hengelo kunnen noemen. Opdracht 3 U kunt de film over de het feest ter gelegenheid van de geboorte van prinses Beatrix uit 1938 downloaden via de website van het Historisch Centrum Overijssel: Ga naar: Toets vervolgens bij zoeken code BB06747 in. Laat de leerlingen de film eerst een keer bekijken zonder vragen. Geef de kinderen dan vijf minuten de tijd om de vragen te lezen en start de film opnieuw op. Opdracht 4 Bespreek de ideeën van de leerlingen klassikaal aan de hand van de posters die ze gemaakt hebben. Hang de posters in de klas op. Voorbereiden buitenles: Zorg voor voldoende begeleiding. Leg de leerlingen uit wat ze gaan doen en waar ze naar toe gaan. (wijs het aan op de kaart). Bekijk de werkbladen voor buiten samen.

15 Les 2: Op zoek naar het Verenigingsgebouw Tijd: 60 minuten Benodigdheden: werkbladen, pen of potlood, eventueel fototoestel. Lesonderdelen: naar buiten met een kijkkaart. Opdracht 5 U brengt met de leerlingen een bezoek aan het oude Verenigingsgebouw van Stork, waar ook Armonia speelde. De leerlingen vergelijken oude foto s van de plek met de huidige situatie. U vindt het oude Verenigingsgebouw aan de Berfloweg 1. Voorbereiden buitenles: Zorg voor voldoende begeleiding. Leg de leerlingen uit wat ze gaan doen en waar ze naar toe gaan. (wijs het aan op de kaart). Bekijk de werkbladen voor buiten samen. Les 3: Schrijf je eigen lied (reflectieles in de klas) Tijd: 60 minuten Benodigdheden: kopieën dje met zijn petje op en af, werkbladen, digitale schoolbord. Lesonderdelen: terugblik, verwerkingsopdracht. Opdracht 6 Als verwerkingsopdracht speelt u het spel dje op, dje af met de leerlingen. Kopieer de afbeelding van dje met zijn petje op en dje met zijn petje af. Hang de afbeeldingen ieder aan één kant van het lokaal. Stel de vragen en laat de leerlingen naar het dje van hun keuze lopen. Leerlingen die het antwoord fout hebben gaan weer zitten.

16 De dikgedrukte antwoorden zijn juist. Zie voor de afbeeldingen van dje de lesbrief over de kermis. De naam van de Muziekvereniging die door de bazen van Stork werd opgericht was: 1. dje op: Hercules dje af: Armonia 2. Armonia werd opgericht in: dje op: 1896 dje af: De leden van Armonia kon je herkennen aan hun kostuum. dje op: waar dje af: niet waar 4. In het begin zaten er alleen mannen en jongens bij de muziekvereniging. dje op: waar dje af: niet waar 5. De bazen van Stork organiseerden veel voor hun arbeiders omdat: dje op: ze dachten dat de arbeiders dan extra hun best deden in de fabriek. dje af: ze het belangrijk vonden dat de arbeiders zich niet zouden vervelen in hun vrije tijd. Opdracht 7 Bekijk vooraf aan het maken van deze opdracht het volgende filmpje op de website van Schooltv: Speelt u zelf een instrument? Of zijn er leerlingen die een instrument bespelen? Laat ze het instrument mee naar school nemen om hun zelfgeschreven liedje over Armonia te begeleiden. U kunt ook een songfestival organiseren waarbij de leerlingen hun liedjes voor schoolgenoten of ouders zingen.

17 r is post! Lessen voor groep 5 en 6 Dit thema gaat over communicatie vroeger en nu. De leerlingen beginnen met het versturen van post, dat vroeger onder andere met koetsen, postiljons en hondenkarren gebeurde. In het Twents Techniekmuseum Heim bestuderen de kinderen oude enveloppen en leren ze over andere vormen van communicatie, zoals seinen, bellen en berichten sturen met bijvoorbeeld what s app of sms. Ze sluiten het thema af met het spel Post voor de burgemeester. Les 1: versturen van post, vroeger en nu (introductieles in de klas) Tijd: 60 minuten Benodigdheden: werkbladen. Lesonderdelen: verhaal, opdracht met een oude kaart, bespreken definitie erfgoed, opdracht oude foto s, voorbereiden buitenles. Introductie: Introduceer het onderwerp in de klas aan het hand van een onderwijsleergesprek. Wat weten de leerlingen al van het versturen van post? n hebben ze een idee hoe dat vroeger ging? Opdracht 1 Lees het volgende verhaal voor in de klas: Uit het reisverslag van Jan, geschreven rond 1860: Moeder had een plek voor ons gereserveerd in de postkoets. Tegen koude voeten lag er op de bodem een flinke laag stro en hooi. Maar dat was niet genoeg. Daarom vroeg moeder om kruiken met warm water tegen de kou. De postkoets werd getrokken door vier paarden. Vlak voordat we vertrokken klom de koetsier op de bok. Gelukkig bleek de postiljon ook mee te gaan. De taak van de postiljon was de brieven bezorgen, die ook met de postkoets meegingen. Bij iedere brug en herberg blies hij een vrolijk liedje op zijn posthoorn. Dat zorgde voor wat afleiding op onze lange reis. Op sommige plekken werden er ook brieven en pakjes afgegeven of in ontvangst genomen. n stapten er mensen in en uit de postkoets. Alle koffers en kisten werden boven op de koets vastgesjord met een touw en met een groot zwart zeil afgedekt. Bij verschillende herbergen werden er andere paarden voor de koets gezet. De paarden die al een stuk gelopen hadden, mochten dan uitrusten. Moeder en ik gingen dan vaak iets eten en drinken in de herberg. n we konden er onze behoefte doen.

18 Als ik onderweg moest plassen, klopte mijn moeder tegen het raampje van de koets. De koets stopte dan, en de postiljon kwam van zijn stoel af. Hij droeg een grote jas met een kraag van bont. Om zijn voeten had hij gevoerde klompen tegen de kou. De postiljon zei dan tegen mij: kom maar, ik zal je wel helpen. Hij zette mij dan aan de kant van de weg of in het gras. Als ik s nachts moest plassen, was het enige licht dat van de sterren. Maar ik weet nog dat ik niet bang was in het donker. Ook herinner ik mij dat er een belangrijke man van de kerk bij ons in de postkoets kwam zitten. Na een tijdje viel hij in slaap. Ik liet moeder weten dat ik nodig moest plassen. Het was verschrikkelijk koud buiten en het sneeuwde, dus moeder zag er tegenop om mij naar buiten te laten. Uiteindelijk mocht ik bij moeder in het stro plassen. Ik deed het snel en netjes. De man van de kerk had niks gemerkt, of hij hield zich stil, dat weet ik niet zeker. Naar: U kunt de volgende vragen stellen als verwerking bij het verhaal: 1. Jacob en zijn moeder reizen met de postkoets. Is dit een vervoermiddel van vroeger of van nu? 2. Waarom ligt er hooi en stro op de bodem van de postkoets? 3. Wie bestuurt de postkoets? 4. Welke twee taken heeft de postiljon? 5. Wat gebeurt er wanneer de postkoets bij een herberg stopt? 6. Wat vind je het grootste verschil met reizen nu? Waarom? 7. Noem ook een overeenkomst (wat is hetzelfde?). 8. Wat is het grootste verschil met het bezorgen van de post nu? Opdracht 2 Op is de hele postkaart van Nederland tot in detail te bekijken. Ga naar deze website, klik op historisch onderzoek doen, zoek op postroute 1810, kies kaarten en klik op de afbeelding om deze te openen. Leg de leerlingen na het maken van opdracht 3 de volgende definitie van erfgoed voor: Sporen uit het rijke verleden van Hengelo, die je nog steeds kunt terugvinden in gebouwen, feesten, liedjes, verhalen, bijzondere plekken en in het landschap. Het zijn de schatten van Hengelo. Soms zichtbaar, soms een beetje verborgen. Vraag de leerlingen waarom de postroute door Hengelo erfgoed is. Vraag de leerlingen of zij andere voorbeelden van erfgoed in Hengelo kunnen noemen. Opdracht 3 Laat de leerlingen als aanvulling de kleding van de postbezorgers bekijken en vraag naar verschillen en overeenkomsten tussen het uniform van de postbodes vroeger en nu.

19 Les 2: Naar het museum (kernles op locatie) Tijd: 90 minuten Benodigdheden: werkbladen, pen of potlood. Lesonderdelen: bezoek aan het Twents Techniekmuseum HIM. Opdracht 4 U gaat met de klas naar het Twents Techniekmuseum HIM. Hier bestuderen de leerlingen verschillende manieren van communicatie door de eeuwen heen. Voor een bezoek aan het museum kunt u een afspraak maken via: Telefoon: , vragen naar Aniek Nijland. mail: De lessen kunnen ingepland worden op dinsdag, woensdag, donderdag en vrijdag, tussen 9.00 en De kosten bedragen 2,- per leerling. Voorbereiden van de buitenles: Zorg voor voldoende begeleiding. Leg de leerlingen uit wat ze gaan doen en waar ze naar toe gaan. (wijs het aan op de kaart). Bekijk de werkbladen samen. Neem de werkbladen mee naar het museum. Les 3: Post voor de burgemeester (reflectieles in de klas) Tijd: 45 minuten Benodigdheden: kopieën spelbord, spelregels en vragenkaartjes, pionnen, dobbelstenen. Lesonderdelen: het spelen van een spel met vragen. Opdracht 5 Verdeel de klas in groepjes van vier. Kopieer het spelbord voor ieder groepje. Zorg voor voldoende dobbelstenen en pionnen. xtra tips: Hoe worden postzegels gemaakt? Hoe worden pakjes verstuurd?

20 Antwoorden Naar de kermis! Opdracht 1 4. Kermisattracties door tijd heen. 6. eigen antwoord. Opdracht 2 2. Kerk. 3. Lambertuskerk. 4. De kermis is vernoemd naar de Lambertuskerk. Opdracht 3 igen antwoorden. Het gemeentewapen Opdracht 1 6. Het gemeentewapen. Opdracht 2 1. Blauw, geel, wit/zilver. 2. Bijenkorf, korenaren met zeis, beek, bijen. 3. Beek = symbool alle beken die door Hengelo stromen. Korenaren met zeis = symbool landbouw. Bijen en bijenkorf = symbool fabrieken. 4. herkenbaarheid. 5. igen antwoord. 6. Bijvoorbeeld: vergeeld, geschreven in plaats van op de computer uitgewerkt, taal, stempel Bijvoorbeeld: mooie krullende letters. 9. B. Opdracht 3 en 4 igen antwoorden.

21 Antwoorden Muziek maken Opdracht 1 6. en muziekkorps Opdracht 2 1.Vroeger. De foto is zwart-wit, de kleding ouderwets etc. 2. Mannen en jongens. 3. Ze lopen achter elkaar aan en maken muziek. 4. Uniformen. 5. Bijvoorbeeld: ze horen bij een muziekkorps. Het ziet er dan tijdens optredens mooi uit als iedereen er hetzelfde uit ziet. 6. Bijvoorbeeld: trommels en trompetten. 7. Armonia 8. Hengelo Twee verschillen: er spelen nu ook vrouwen mee; het is geen muziekkorps meer dat door de straten loopt. Overeenkomst: Bijvoorbeeld: er worden nog steeds mooie kleren gedragen tijdens een optreden. Opdracht 3 De muziekvereniging kon dan optreden tijdens feesten en partijen van Stork. 1. Prinses Beatrix. 2. Vlaggetjes, beschuit met muisjes, volkslied. 3. Ze lopen mee in de optocht en maken muziek. 4. igen antwoord. 5. Burgemeester Jansenplein. 6. Met een fakkeloptocht en vuurwerk. 7. fietsen en fietsen met een mand voorop. 8. Mannen: nette kleding, lange jassen, hoed op. Vrouwen: jurken of rokken, hoedjes op. 9. Jongens: korte broek, kousen, overhemd, klompen of schoenen, pet op. Meisjes: rokken met een nette blouse, jurken, kousen, grote strik in het haar. 10. Teksten tussen door gemonteerd. 11. igen antwoord. 12. igen antwoord. 13. igen antwoord. Opdracht 4, 5 en 6 igen antwoorden

22 r is post! Antwoorden Opdracht 1 Zie verhaal + eigen antwoorden. Opdracht 2 4. Borne, Hengelo, Twikkelo. 5. Rijssen, Delderbroek, Delden, Hengelo, Klein Drienen. 6. Bijvoorbeeld: de wegen veranderen door regen snel in modderpoelen; het is voor paarden zwaar om de koetsen door het zand te trekken. 8. igen antwoord. Opdracht 3 1. Vervoer per paard en vervoer met de hondenkar. 2. Per paard. Opdracht 4A 2. Optische telegraaf. 3. Berichten seinen. 4. Hoog, dan kan iedereen het zien. 5. Minderhout en Brecht. 6. igen antwoord. 8. Lang of kort de knop ingedrukt houden _... Opdracht 4B 1. Telefooncel. 2. Bellen. 3. Bijna iedereen heeft een mobiele telefoon. 4. Je kunt bellen. De witte telefoon rinkelt dan. 5. Tante Cor vertelt hoe laat het is: u. Opdracht 4C 2. Moderne telefoon. 3. Nu. 4. Bijvoorbeeld: bellen, internetten, what s appen, sms-en, spelletjes spelen etc.

1. Je krijgt van je juf of meester een plaatje. Bekijk het plaatje goed.

1. Je krijgt van je juf of meester een plaatje. Bekijk het plaatje goed. D S T R K C N T LS 1 Opdracht 1 Nodig: papier en lijm 1. Je krijgt van je juf of meester een plaatje. Bekijk het plaatje goed. 2. Zoek nu een klasgenoot met een ander plaatje. 3. Zoek nu samen nog vier

Nadere informatie

Er is post! LES 1. gemeente Hengelo

Er is post! LES 1. gemeente Hengelo LS 1 Opdracht 1 Je juf of meester leest je een verhaal voor. Het gaat over reizen met de postkoets. Aan het einde van het verhaal stelt je juf of meester een aantal vragen over het verhaal. Foto uit 1870,

Nadere informatie

Mooie muts! gemeente Kampen

Mooie muts! gemeente Kampen De meeste mensen in de kleedden zich vroeger in de traditionele streekdracht. Dat deze kleding heel anders was dan de kleding van nu, ontdekken de leerlingen in dit thema. erst inventariseren de leerlingen

Nadere informatie

Onder onze voeten Schoolbezoek Min40Celsius. Lesbrief

Onder onze voeten Schoolbezoek Min40Celsius. Lesbrief Onder onze voeten Schoolbezoek Min40Celsius Lesbrief Lesbrief Onder onze voeten U gaat met uw klas een bezoek brengen aan Min40Celsius, aan de hand van deze lesbrief kunt het bezoek (kort) voorbereiden.

Nadere informatie

DOCENT. Thema: architectuur WONEN: TERUG IN DE TIJD! groep 5 en 6. Tip. Stadshagen

DOCENT. Thema: architectuur WONEN: TERUG IN DE TIJD! groep 5 en 6. Tip. Stadshagen DOCENT In het thema architectuur gaan op onderzoek uit naar de oude huizen die vroeger in en rondom het gebied stonden dat nu is. Ze vergelijken de bouwstijl van verschillende oude huizen met hun eigen

Nadere informatie

dieren op de wereld Opdracht: De temperaturen in de zomer veranderen. Meet op verschillende plekken de temperatuur en schrijf deze op.

dieren op de wereld Opdracht: De temperaturen in de zomer veranderen. Meet op verschillende plekken de temperatuur en schrijf deze op. De temperaturen in de zomer veranderen. Meet op verschillende plekken de temperatuur en schrijf deze op. - Pen - Papier - Thermometer Meet ook eens op een schaduwplek Kermis in Uden. Maak een mooi kermisattractie

Nadere informatie

STOOM, MACHINES EN ARBEIDERS

STOOM, MACHINES EN ARBEIDERS ERFGOEDEDUCATIE Het zinvol beleven van het erfgoed is een centraal begrip in de didactiek voor erfgoededucatie. Het werken met het erfgoed wordt gestuurd door het stellen van betekenisvolle vragen. De

Nadere informatie

Vollenhove Wonen op een havezate

Vollenhove Wonen op een havezate D S T R K C N T Opdracht 1 Nodig: foto van jezelf als klein kind, fotoblad opdracht 1 In Vollenhove staat de havezate Oldruitenborgh. De havezate is al heel oud. Bijna 250 jaar geleden, rond 1770, woonden

Nadere informatie

DOCENT. Thema: water DROOG NAAR DE OVERKANT. groep 3 en 4. Stadshagen

DOCENT. Thema: water DROOG NAAR DE OVERKANT. groep 3 en 4. Stadshagen In groep 1 en 2 hebben de leerlingen ontdekt dat er veel water in is en hebben ze onderzocht welke dieren in en bij het water leven. In groep 3 en 4 verdiepen de leerlingen hun kennis over het water in

Nadere informatie

Werken met ambachten. Uw project voor. Erfgoedspoor: 3. Toelichting. invul-lesmodel. Titel van het project: 1. Leerjaar:

Werken met ambachten. Uw project voor. Erfgoedspoor: 3. Toelichting. invul-lesmodel. Titel van het project: 1. Leerjaar: Werken met ambachten invul-lesmodel Werken met is een (digitale) serie lesmodellen waarmee erfgoedinstellingen gemakkelijk hun eigen project voor Erfgoedspoor kunnen samenstellen. Op de volgende pagina

Nadere informatie

Kaaiendonkse. Tradities. (studieles ) Vooraf. Voorbereiding leerkracht

Kaaiendonkse. Tradities. (studieles ) Vooraf. Voorbereiding leerkracht Kaaiendonkse Tradities Doorvmiddel van de tekst en de verwerkingsopdracht krijgen de leerlingen inzicht in de viering van het carnaval in de regio Oosterhout Het belangrijkste doel is de leerlingen een

Nadere informatie

OP DE BOK. Thema: Water

OP DE BOK. Thema: Water DOCENT Thema: Water In groep 5 en 6 zagen de leerlingen in het thema Water hoe gevaarlijk het water rondom Mastenbroek en kon zijn. In draait het juist om het nut van het water: het Zwarte Water en de

Nadere informatie

DOCENT. Thema: verhalen HIER STOND EEN KASTEEL! groep 3 en 4. Stadshagen

DOCENT. Thema: verhalen HIER STOND EEN KASTEEL! groep 3 en 4. Stadshagen Het thema verhalen staat voor groep 3 en 4 in het teken van de Middeleeuwen. De leerlingen ontdekken dat er vroeger een echt kasteel op de plek stond, waar nu hun woonwijk ligt. De eerste stappen tot historisch

Nadere informatie

DIT BEN IK. Thema: Verhalen

DIT BEN IK. Thema: Verhalen Het thema verhalen begint bij de kleuters heel dichtbij: ze kijken aan de hand van een foto naar zichzelf en naar het gezin waaruit ze komen. Wie staan er op de foto? Waar is deze foto gemaakt? En wat

Nadere informatie

in de klas Opzet lesbrief

in de klas Opzet lesbrief in de klas lesbrief Opzet lesbrief De lesbrief Alleen op de wereld sluit aan bij de voorstelling van Maas theater en dans en nummer #92 van het BoekieBoekietijdschrift. Alle lessen zijn ook geschikt voor

Nadere informatie

MOERASBOS IN STADSHAGEN. Thema: natuur

MOERASBOS IN STADSHAGEN. Thema: natuur DOCENT In het thema Natuur ontdekken de leerlingen van groep 7 en 8 dat er rond de jaartelling een bijzonder bos op de plek stond waar zij nu wonen. Dit moerasbos is in 2000 opgegraven door archeologen.

Nadere informatie

Lesbrief. Mongens en Jeisjes

Lesbrief. Mongens en Jeisjes Lesbrief Mongens en Jeisjes Blauw of roze, vanaf de geboorte wordt het onderscheid tussen jongens en meisjes benadrukt. Maar wat als de baby zelf geen kleur bekent? Zes dansers, drie mannen en drie vrouwen,

Nadere informatie

4 manieren om Samsam te gebruiken

4 manieren om Samsam te gebruiken sam samsam Lesbrief wereldburgerschap Samsam gaat over alle thema's van wereldburgerschap. Door met de onderstaande opdrachten een les samen te stellen, sluit u altijd aan bij één van de kerndoelen van

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

Tips voor de leerkracht. De Streek Centraal

Tips voor de leerkracht. De Streek Centraal De Streek Centraal Inleiding De Streek Centraal is een nieuw erfgoedproject voor leerlingen uit groep 5 en 6 in Overijssel. Centraal staan aspecten uit het dagelijks leven die typisch zijn voor de directe

Nadere informatie

Feest in de Boeskoolstad

Feest in de Boeskoolstad Opdracht 1 Nodig: vragenlijst voor jezelf Hoe beleef jij carnaval? In deze opdracht ga je jezelf interviewen over het carnaval. Van je juf of meester krijg je een vragenlijst. Vul deze lijst in. Bewaar

Nadere informatie

Leerlijn erfgoededucatie Hengelo. Lesbladen groep 8

Leerlijn erfgoededucatie Hengelo. Lesbladen groep 8 Leerlijn erfgoededucatie Hengelo Lesbladen groep 8 Industrieel erfgoed en herbestemming in Hengelo Naam: School: Groep: Les 1: Fabrieken van vroeger 1. Oude foto s en wist jedat? De volgende foto s zijn

Nadere informatie

Lesvoorbereiding Tumult Kunst!? CKV 3-4 vmbo

Lesvoorbereiding Tumult Kunst!? CKV 3-4 vmbo Lesvoorbereiding Tumult Kunst!? CKV 3-4 vmbo Hoofdstuk Vaardigheid: Leerdoel: Inleiding Reflecteren op de eigen ervaringen met kunst en cultuur. De leerling kan: uitleggen wat cultuur is; uitleggen wat

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Meedoen met het Sinterklaasjournaal

Meedoen met het Sinterklaasjournaal Beste leerkracht, Het grootste kinderfeest van het jaar komt er weer aan. Sinterklaas en zijn Pieten komen op zaterdag 15 november met de stoomboot aan in Gouda. Het Sinterklaasjournaal is er natuurlijk

Nadere informatie

Lesbrief Beestjes tekenen naar verhaal

Lesbrief Beestjes tekenen naar verhaal Lesbrief Beestjes tekenen naar verhaal Doelgroep: Groep 5 t/m 8 Lesduur: ± 45 minuten Leerstofgebied: Wereldoriëntatie, Kunstzinnige oriëntatie Werkvorm: Zelfstandig Doel van de opdracht: Het leren hoe

Nadere informatie

Sterre, de familie Huygens in de Gouden Eeuw. van Rieks Veenker. Voor groep 6, 7 en 8

Sterre, de familie Huygens in de Gouden Eeuw. van Rieks Veenker. Voor groep 6, 7 en 8 Sterre, de familie Huygens in de Gouden Eeuw van Rieks Veenker Voor groep 6, 7 en 8 Vooraf Sterre is de zus van Christiaan Huygens. Hij is natuurkundige en een kei in wiskunde en astronomie. Hij doet een

Nadere informatie

Drents Archief. Het meisje met de hoepel. Groep 2 Thema-overzicht

Drents Archief. Het meisje met de hoepel. Groep 2 Thema-overzicht Drents Archief Het meisje met de hoepel Groep 2 Thema-overzicht Thema-overzicht Het meisje met de hoepel Groep 2 Drents Archief Kern van het thema Een beeld vertelt een verhaal. Om het verhaal te kunnen

Nadere informatie

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12 Bruiloftsfeest Sara en Johannes hebben een kaart gekregen In een hele mooie enveloppe Met de post kregen ze die kaart Weet je wat op die kaart stond? Nou? Wij gaan trouwen!

Nadere informatie

VAN HANZEHUIS TOT L EVEL Z

VAN HANZEHUIS TOT L EVEL Z DOCENT Het thema architectuur was voor groep 5 en 6 vooral gericht op huizen van vroeger, die in en rondom het huidige stonden. De leerlingen keken naar verschillen en overeenkomsten tussen de huizen van

Nadere informatie

historischcentrumoverijssel

historischcentrumoverijssel Met de klas... Educatief aanbod voor primair, voortgezet en beroepsonderwijs Eikenstraat 20 8021 WX Zwolle T 038 426 63 00 twitter: @HCOverijssel educatie@.nl volg ons! Met de klas... Educatie bij het

Nadere informatie

Doe-het-zelfpakket: geschiedenis

Doe-het-zelfpakket: geschiedenis Zelfstandig bezoek groep 3-4 Kunnen de leerlingen de overeenkomsten en verschillen ontdekken met het heden? Wat is er zo bijzonder dat het voor altijd in het museum moet worden bewaard? En wat vinden de

Nadere informatie

Thema Op zoek naar werk. Lesbrief 10. Het sollicitatiegesprek Afspraken maken

Thema Op zoek naar werk. Lesbrief 10. Het sollicitatiegesprek Afspraken maken Thema Op zoek naar werk. Lesbrief 10. Het sollicitatiegesprek Afspraken maken Inleiding Maria heeft een sollicitatiegesprek met de manager. Deze les gaat over het tweede deel van het gesprek. Maria en

Nadere informatie

Lesideeën groep 1 en 2

Lesideeën groep 1 en 2 2 Doelstellingen Na het project kunnen de kinderen vertellen hoe een tandarts en een tandheelkundige praktijk eruitzien. Ook kunnen de kinderen vertellen hoe, wanneer en hoe vaak ze tandenpoetsen. Werkwijze

Nadere informatie

De Meern - Vrijdagochtend 26 april 2013 Koningsspelen Apollo 11

De Meern - Vrijdagochtend 26 april 2013 Koningsspelen Apollo 11 De Meern - Vrijdagochtend 26 april 2013 Koningsspelen Apollo 11 De Apollo 11 kleurde rood, wit, blauw en oranje. De meest prachtige T-shirts, jurkjes, haarbanden en kroontjes kwamen voorbij. Iedereen was

Nadere informatie

De Melkweg groep 3-4. Lesbeschrijving De Melkweg. Inleiding 15 minuten. 1 Bron: www.ruimtevaartindeklas.nl

De Melkweg groep 3-4. Lesbeschrijving De Melkweg. Inleiding 15 minuten. 1 Bron: www.ruimtevaartindeklas.nl De Melkweg groep 3-4 Als je naar de sterren kijkt, komen als vanzelf veel vragen op. Hoeveel sterren zijn er? Waar bestaan al die sterren uit? Hoe ver weg zijn ze? De sterren die wij vanaf de aarde zien,

Nadere informatie

KUNST. voor groep 5 en 6 van het primair onderwijs

KUNST. voor groep 5 en 6 van het primair onderwijs l e r a r e n h a n d l e i d i n g M U U R Z O E K T KUNST voor groep 5 en 6 van het primair onderwijs M U U R Z O E K T K U N S T Tentoonstelling over het creatief proces van een kunstenaar Voor groep

Nadere informatie

Tuin van Heden 3 en 4 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij?

Tuin van Heden 3 en 4 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij? Tuin van Heden 3 en 4 Werken met kunst in de paasperiode Opmerking vooraf: Voor de uitwerking van deze lessen hebben we doelen gehaald uit verschillende thema s van de betreffende graad. Na elk doel verwijzen

Nadere informatie

Muziek Les. Tekst bestuderen. De informatieve tekst en illustraties geven de leerlingen meer inzicht in de Oosterhoutse carnavals muziek.

Muziek Les. Tekst bestuderen. De informatieve tekst en illustraties geven de leerlingen meer inzicht in de Oosterhoutse carnavals muziek. Carnaval en Muziek Doormiddel van een informatieve tekst en geluidsfragmenten krijgen de leerlingen inzicht in de muziek van het Oosterhouts carnaval. Het belangrijkste doel is de leerlingen een beeld

Nadere informatie

Thema Op zoek naar werk. Demet TV. Lesbrief 7. Het sollicitatiegesprek Afspraken maken

Thema Op zoek naar werk. Demet TV. Lesbrief 7. Het sollicitatiegesprek Afspraken maken Thema Op zoek naar werk. Demet TV Lesbrief 7. Het sollicitatiegesprek Afspraken maken Inleiding Maria heeft een sollicitatiegesprek met de manager. Deze les gaat over het tweede deel van het gesprek. Maria

Nadere informatie

lesprogramma PO activerende lessen over respect voor het primair onderwijs

lesprogramma PO activerende lessen over respect voor het primair onderwijs lesprogramma PO activerende lessen over respect voor het primair onderwijs Wordle van respect Duur Materialen een computer met internetverbinding Introductie Op 8 november is het de Dag van Respect. Deze

Nadere informatie

Kleuren met getallen Afbeeldingen weergeven

Kleuren met getallen Afbeeldingen weergeven Activiteit 2 Kleuren met getallen Afbeeldingen weergeven Samenvatting Computers slaan tekeningen, foto s en andere afbeeldingen op door het gebruik van getallen. De volgende opdracht laat zien hoe. Kerndoelen

Nadere informatie

Werken met Paint 2014

Werken met Paint 2014 Groep: 5 Lesdoelen: - - De leerlingen begrijpen dat je niet zomaar een plaatje van internet kan plukken, dat het plagiaat is De leerlingen kunnen met behulp van Paint zelf een tekening in Paint maken.

Nadere informatie

Lesbrief Op zolder bij oma Aletta

Lesbrief Op zolder bij oma Aletta Lesbrief Op zolder bij oma Aletta Inhoud: Inleiding Algemene informatie Opbouw van de les Voorbereiding en lestips Op zolder bij oma Aletta Iedereen heeft wel eens gehoord van Aletta Jacobs, maar weinig

Nadere informatie

Docentenhandleiding Rijksmuseum Groep 7-8

Docentenhandleiding Rijksmuseum Groep 7-8 Docentenhandleiding Rijksmuseum Groep 7-8 1 Inhoud Voorbereidende les Afsluitende les Aanvullend materiaal bij deze lessen staat op de website: Introductiefilmpje PowerPoint presentatie Werkbladen 2 Voorbereidende

Nadere informatie

Sterrenkunde. Materialen Karton Meetlat Passer Touw Potlood Schaar Lange stok

Sterrenkunde. Materialen Karton Meetlat Passer Touw Potlood Schaar Lange stok Pruiken en revoluties Groep 7 Handleiding voor de leerkracht Deze handleiding en de opdrachten zijn bedoeld als aanvulling op de geschiedenislessen over Pruiken en revoluties. De lesonderdelen beschreven

Nadere informatie

doekaart: HET MUSEUM (afspraken)

doekaart: HET MUSEUM (afspraken) doekaart: HET MUSEUM (afspraken) doekaart: HET MUSEUM (afspraken) Een museum is een plek waar kunst bewaard wordt en getoond. Aan de muur hangen schilderijen, in vitrines liggen voorwerpen en op sokkels

Nadere informatie

Lesbrief Door het stof kruipen Op onderzoek naar je eigen school

Lesbrief Door het stof kruipen Op onderzoek naar je eigen school Lesbrief Door het stof kruipen Op onderzoek naar je eigen school Inhoud: 1. Inleiding 2. Algemene informatie 3. Opbouw van de les 4. Voorbereiding en lestips 1 Door het stof kruipen De gemeente Hoogezand-Sappemeer

Nadere informatie

Lesbrief nr 1. voor Groep 5 + 6

Lesbrief nr 1. voor Groep 5 + 6 Lesbrief nr 1 voor Groep 5 + 6 1 / 2016 + Download deze lesbrief ook op samsam.net Wat is Samsam Junior? Samsam Junior is een cross-mediale methode over mondiaal burgerschap, kinder rechten en duurzaamheid.

Nadere informatie

Kop. Romp. Lesbrief Seksualiteit Leerjaar 1-Profiel1,2,3

Kop. Romp. Lesbrief Seksualiteit Leerjaar 1-Profiel1,2,3 Lesbrief Seksualiteit Leerjaar 1-Profiel1,2,3 Tijd: 50 minuten Voorbereiding: op www.meerdanliefde.nl is veel informatie te vinden in redelijk eenvoudige taal. Ook in het App Note Mouse draaiboek staan

Nadere informatie

eigen woonplaats Oorlog: geschiedenis in de geschiedenis monumenten hebben te maken met oorlogen? Welke oorlogen

eigen woonplaats Oorlog: geschiedenis in de geschiedenis monumenten hebben te maken met oorlogen? Welke oorlogen geschiedenis Oorlog: geschiedenis in de eigen woonplaats Omschrijving van de opdracht: Wat doe je als leerkracht? Introductie Thema: Oorlog: geschiedenis in de eigen woonplaats Introduceren thema Oorlog:

Nadere informatie

Spreekopdrachten thema 1 Voorstellen

Spreekopdrachten thema 1 Voorstellen Spreekopdrachten thema 1 Voorstellen Opdracht 1 bij 1.2 * Doe de opdracht met de groep. Uitleg voor de docent: De cursisten lopen door elkaar door het lokaal. Laat de cursisten elkaar in tweetallen begroeten,

Nadere informatie

Kunst op School / Wijkproject Toelichting Lesbrief. Art4kids - Tijd in Foto s, workshopserie.

Kunst op School / Wijkproject Toelichting Lesbrief. Art4kids - Tijd in Foto s, workshopserie. 1. Algemeen: Culturele Instelling: Kunst op School / Wijkproject Toelichting Lesbrief Art4kids - Tijd in Foto s, workshopserie. TETEM kunstruimte in samenwerking met TwentseWelle (Enschede) Discipline:

Nadere informatie

ONTDEK HET ZELF HANDLEIDING VOOR DE LEERKRACHT VOOR DE HELE SCHOOL

ONTDEK HET ZELF HANDLEIDING VOOR DE LEERKRACHT VOOR DE HELE SCHOOL ONTDEK HET ZELF HANDLEIDING VOOR DE LEERKRACHT VOOR DE HELE SCHOOL IN DEZE HANDLEIDING VIND JE ALLE INFORMATIE OVER HET MAKEN VAN HET ONTDEK HET ZELF POP-UP MUSEUM TIJDENS DE KINDERBOEKENWEEK. DE OPDRACHTEN,

Nadere informatie

Opdracht bij een bedrijfsbezoek door leerlingen Een aantrekkelijk bedrijfsbezoek speurtocht door het bedrijf

Opdracht bij een bedrijfsbezoek door leerlingen Een aantrekkelijk bedrijfsbezoek speurtocht door het bedrijf Opdracht bij een bedrijfsbezoek door leerlingen Een aantrekkelijk bedrijfsbezoek speurtocht door het bedrijf Introductie Er gebeuren allerlei activiteiten binnen een technisch bedrijf. Meer dan we ons

Nadere informatie

Licht en donker Licht

Licht en donker Licht H Licht en donker Licht groep 1-2 09 tijdsduur 80 minuten kerndoelen 1, 32, 42 en 54 lesdoelen De leerling: weet dat licht nodig is om te zien kent een aantal lichtbronnen, waarvan sommige uit zichzelf

Nadere informatie

Graaf Floris V, de boeren en het golvende water. Groep:onderbouw 0/1/2

Graaf Floris V, de boeren en het golvende water. Groep:onderbouw 0/1/2 Graaf Floris V, de boeren en het golvende water. Groep:onderbouw 0/1/2 Didactisch uitgangspunt Klank/ vorm/ betekenis Domeinen Spreken over muziek; Bewegen op muziek; Luisteren naar muziek Doelen Kinderen

Nadere informatie

Programmaboek. Activiteitenweek Brugklas. 5 tm 9 oktober 2015

Programmaboek. Activiteitenweek Brugklas. 5 tm 9 oktober 2015 Programmaboek Activiteitenweek Brugklas 5 tm 9 oktober 2015 Beste leerlingen, Voor je ligt het programmaboekje voor de Activiteitenweek. In dit boekje vinden jullie alle informatie over de verschillende

Nadere informatie

DOEL Jongeren ontdekken wat religie kan betekenen en worden aangemoedigd om respectvol met verschillende geloofsuitingen om te gaan.

DOEL Jongeren ontdekken wat religie kan betekenen en worden aangemoedigd om respectvol met verschillende geloofsuitingen om te gaan. thema-activiteit THEMA Omgaan met diverse religies Thema-activiteit DOEL Jongeren ontdekken wat religie kan betekenen en worden aangemoedigd om respectvol met verschillende geloofsuitingen om te gaan.

Nadere informatie

Anders voeren. Les b r i e f

Anders voeren. Les b r i e f Anders voeren Les b r i e f Uitgave: Amsterdams NME Centrum Anders voeren Les b r i e f Een samenwerkingsproject van de Gemeentelijke Gezondheidsdienst Amsterdam en het Amsterdams NME Centrum met ondersteuning

Nadere informatie

Wereldgodsdiensten. Project Levensbeschouwing 2 e klas St. Nicolaaslyceum. Naam:

Wereldgodsdiensten. Project Levensbeschouwing 2 e klas St. Nicolaaslyceum. Naam: Wereldgodsdiensten Project Levensbeschouwing 2 e klas St. Nicolaaslyceum Naam: Inhoudsopgave Inleiding Schema Beoordeling Deel 1 Test jezelf! Deel 2 Kies je onderwerp en aan de slag! Deel 3 Het ervaren

Nadere informatie

Batavia werf. We gingen naar Batavia werf.

Batavia werf. We gingen naar Batavia werf. Batavia werf We gingen naar Batavia werf. Met de klas. En we gingen ook met de auto. Ik zat met Yessir Thijs en Sebastiaan en de moeder van Sebastiaan.We hadden ook groepjes toen we in de Batavia werf

Nadere informatie

Lesideeën groep 3 en 4

Lesideeën groep 3 en 4 Lesideeën groep 3 en 4 Doelstellingen Na het project kunnen de kinderen vertellen hoe een tandheelkundige praktijk eruitziet en wie er werken. Ook kunnen de kinderen vertellen hoe hun gebit eruitziet,

Nadere informatie

Bontje, de poes van de molen groep 3/4

Bontje, de poes van de molen groep 3/4 Verhalend ontwerp over Olie- en Korenmolen Woldzigt in Roderwolde Bontje, de poes van de molen groep 3/4 Episode 1: Bontje, de poes van de molen Bontje is een lieve poes. Ze woont in een molen en is van

Nadere informatie

Anders voeren. lesbrief

Anders voeren. lesbrief Anders voeren lesbrief Uitgave: ANMEC Anders voeren Lesbrief Een samenwerkingsproject van de Gemeentelijke Gezondheidsdienst Amsterdam en ANMEC. Redactie/layout: Mirella Vierveijzer, Jolanda van der Heijden

Nadere informatie

Paulo op bezoek in de klas

Paulo op bezoek in de klas Kunst voor peuters en kleuters Dit materiaal is bestemd voor leerkrachten van groep 0, 1 en 2. Met de informatie en lessuggesties kunt in de klas aan de slag met beeldende kunst. Het kijken naar en praten

Nadere informatie

De Vlaardingencultuur. leven in de steentijd

De Vlaardingencultuur. leven in de steentijd De Vlaardingencultuur leven in de steentijd INHOUDSOPGAVE INLEIDING... 3 LES 1... 4 LES 2... 5 LES 3... 7 OPDRACHTEN... 8-12 2 Inleiding Voor u ligt de docentenhandleiding van het lespakket over de Vlaardingencultuur.

Nadere informatie

Werkblad. LES 9: Ouders. www.gavoorgezond.nl GROEP 1-2. Bijlage 1. Rood actief inspannen/ sporten. Oranje middelmatig inspannen.

Werkblad. LES 9: Ouders. www.gavoorgezond.nl GROEP 1-2. Bijlage 1. Rood actief inspannen/ sporten. Oranje middelmatig inspannen. Werkblad GROEP 1-2 Bijlage 1 Rood actief inspannen/ sporten Oranje middelmatig inspannen Rust Werkblad GROEP 1-2, vervolg Bijlage 2 Dagen van de week Maandag Dinsdag Woensdag Donderdag Vrijdag Zaterdag

Nadere informatie

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje.

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje. Opdracht 1 Ongeveer 150 jaar geleden stonden er veel steenfabrieken langs de IJssel. De stenen werden van klei gemaakt. Dat kon je langs de IJssel vinden. Als de rivier overstroomde, bleef er een laagje

Nadere informatie

Tuin van Heden 5 en 6 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij?

Tuin van Heden 5 en 6 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij? Tuin van Heden 5 en 6 Werken met kunst in de paasperiode Opmerking vooraf: Voor de uitwerking van deze lessen hebben we doelen gehaald uit verschillende thema s van de betreffende graad. Na elk doel verwijzen

Nadere informatie

VAN BINNEN NAAR BUITEN

VAN BINNEN NAAR BUITEN VAN BINNEN NAAR BUITEN Onderwijsprogramma over de unieke havenkanalen op Goeree-Overflakkee LESSEN EN OPDRACHTEN BASISONDERWIJS 2 HANDLEIDING VAN BINNEN NAAR BUITEN DE LESSEN EN OPDRACHTEN LES 1 VOORKENNIS

Nadere informatie

Bekvechten en bloedvergieten, Kaat Mossel tegen de patriotten van Renate Mamber. voor groep 7 en 8

Bekvechten en bloedvergieten, Kaat Mossel tegen de patriotten van Renate Mamber. voor groep 7 en 8 Bekvechten en bloedvergieten, Kaat Mossel tegen de patriotten van Renate Mamber Vooraf voor groep 7 en 8 Het boek Bekvechten en bloedvergieten vertelt het verhaal van Kaat Mossel, een groot sympathisant

Nadere informatie

Zorg voor de activiteit Licht door wrijving voor vuursteentjes.

Zorg voor de activiteit Licht door wrijving voor vuursteentjes. Vallende sterren Kijken naar de sterren * groep 3-4 33 tijdsduur 45 minuten kerndoelen 1 en 42 lesdoelen De leerling: weet dat een vallende ster een steen(tje) is dat door wrijving warmte en een lichtspoor

Nadere informatie

Informatieboekje groep 1 & 2 van Aurora

Informatieboekje groep 1 & 2 van Aurora Informatieboekje groep 1 & 2 van Aurora Van harte welkom op Aurora! In dit boekje kunt u lezen hoe het er aan toe gaat op onze school Aurora. Veel leesplezier gewenst! Naar school gaan: De kinderen mogen

Nadere informatie

London. klas 2B kompas. Dagboek: Gemaakt door Stacey Wilbrink

London. klas 2B kompas. Dagboek: Gemaakt door Stacey Wilbrink London klas 2B kompas Dagboek: Gemaakt door Stacey Wilbrink Dag 1 Klas 2b van het kompas moesten allemaal verzamelen op het station Breda. Daar werden de kinderen uitgezwaaid door hun ouders. De kinderen

Nadere informatie

Thema Kinderen en school. Lesbrief 20. Op het schoolplein

Thema Kinderen en school. Lesbrief 20. Op het schoolplein Thema Kinderen en school. Lesbrief 20. Op het schoolplein brengt zijn dochter Ama naar school. Hij praat met een moeder van een ander kind op het schoolplein. De moeder heet. Waar werkt? Wat leert u in

Nadere informatie

Grote Klus Thema : Cultuur

Grote Klus Thema : Cultuur Grote Klus Thema : Cultuur Bij cultuur horen : muziek drama beeldend dans erfgoed foto/film - literatuur Als je 5 opdrachten maakt en laat aftekenen, mag je meedoen met onze speciale cultuur viering. Als

Nadere informatie

Te veel, te rijk, te weinig. Waterpark Lankheet

Te veel, te rijk, te weinig. Waterpark Lankheet Waterpark Lankheet Erfgoed/NME project voor groep 8 Handleiding leerkracht Opdrachtgever: Waterpark Lankheet en Commissie Culturele Vorming Haaksbergen Bronmateriaal: Waterpark Lankheet/Historische Kring

Nadere informatie

Vragen voor Sint. met werkblad, puzzels en filmpjes. groep 5/6

Vragen voor Sint. met werkblad, puzzels en filmpjes. groep 5/6 Vragen voor Sint met werkblad, puzzels en filmpjes groep 5/6 inhoud Inleiding 3 1. Zeven vragen voor Sint 4 2. Werkblad 12 3. Zoek de 10 verschillen 13 4. Sintpuzzel 14 5. Superwoordzoeker 15 inleiding

Nadere informatie

WOORDEN VERANDEREN. grap. glas. kras. grijs NIEUWE WOORDEN MAKEN. sterk - kers. ster. Kies een woord uit het woordpakket. gras -

WOORDEN VERANDEREN. grap. glas. kras. grijs NIEUWE WOORDEN MAKEN. sterk - kers. ster. Kies een woord uit het woordpakket. gras - WOORDEN VERANDEREN Kies een woord uit het woordpakket. gras - grap Schrijf dit woord in je schrift. glas kras Maak een nieuw woord door één letter grijs te veranderen. Zoek zoveel mogelijk nieuwe woorden.

Nadere informatie

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Thema-overzicht

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Thema-overzicht Drents Museum Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Thema-overzicht Thema-overzicht Drents Museum Groep 3 Essentie van het thema Beeldcultuur kan omschreven worden als een maatschappelijke

Nadere informatie

Maar gelukkig is er nog de Zing-Piet. Die zorgt ervoor dat alle Pieten alle Sinterklaasliedjes goed kunnen zingen. Dus ook:

Maar gelukkig is er nog de Zing-Piet. Die zorgt ervoor dat alle Pieten alle Sinterklaasliedjes goed kunnen zingen. Dus ook: Weten jullie hoe Sinterklaas van Spanje naar Nederland komt? Ja? Met de fiets? Nee! Met de stoomboot, natuurlijk! Het is een heel gedoe voordat Sinterklaas en zijn Pieten kunnen vertrekken. Je wil niet

Nadere informatie

Lesnummer 8 Titel van de les Counting numbers Eén lesuur met mogelijkheden voor uitloop naar extra lesuren voor leerroute B en C.

Lesnummer 8 Titel van de les Counting numbers Eén lesuur met mogelijkheden voor uitloop naar extra lesuren voor leerroute B en C. Lesbeschrijving Overzicht Leerjaar 1 Vak Engels Themanummer 2 Counting Lesnummer 8 Titel van de les Counting numbers Tijd Eén lesuur met mogelijkheden voor uitloop naar extra lesuren voor leerroute B en

Nadere informatie

Naar het gelijknamige boek van Milja Praagman. : STT-produkties, aanbieder van jeugd- & jongerentheater Bewerking tekst : Peter van Dijk

Naar het gelijknamige boek van Milja Praagman. : STT-produkties, aanbieder van jeugd- & jongerentheater Bewerking tekst : Peter van Dijk Lesbrief Colofon Voorstelling : Nog 100 nachtjes slapen Naar het gelijknamige boek van Milja Praagman Productie : Peter van Dijk Producent : STT-produkties, aanbieder van jeugd- & jongerentheater Bewerking

Nadere informatie

Benodigdheden: A. Inleiding: voorbeeld 5 minuten. B. Spel: wat klopt wel, wat klopt niet? 15 minuten.

Benodigdheden: A. Inleiding: voorbeeld 5 minuten. B. Spel: wat klopt wel, wat klopt niet? 15 minuten. Handleiding Groep 2 Les Thema Wat klopt wel en wat klopt niet? Weet wat je ziet Om mediabeelden goed op hun betrouwbaarheid te kunnen beoordelen is het belangrijk onderscheid te maken tussen feit en fictie.

Nadere informatie

LESBRIEF NR 2 OPDRACHT 1 ANDERS? VOOR GROEP 7 + 8 +

LESBRIEF NR 2 OPDRACHT 1 ANDERS? VOOR GROEP 7 + 8 + LESBRIEF NR 2 VOOR GROEP 7 + 8 + GROEP 7 + 8 DOWNLOAD DEZE LESBRIEF OOK OP SAMSAM.NET SAMSAM MIDDEN IN DE WERELD De wheelie van Robert uit Zambia ANDERS? NOU EN! Een slangenbeet veranderde Christabels

Nadere informatie

De kinderen zitten in een hoefijzeropstelling, omdat er iets gaan gebeuren vooraan in de klas. Iedereen moet dat goed kunnen zien.

De kinderen zitten in een hoefijzeropstelling, omdat er iets gaan gebeuren vooraan in de klas. Iedereen moet dat goed kunnen zien. Foto s uitbeelden 1 Doel: de leerlingen kunnen een eenvoudige handeling uitbeelden in houding en mimiek Benodigdheden: een fototoestel De kinderen zitten in een hoefijzeropstelling, omdat er iets gaan

Nadere informatie

WERKBLAD mijn landschap

WERKBLAD mijn landschap WERKBLAD mijn landschap Hoe zie jij het landschap? Wat vind je mooi of belangrijk? Ga alleen of in groepjes aan de slag en maak - een presentatie op papier of digitaal - een gedicht, een verhaal of een

Nadere informatie

OPA EN OMA DE OMA VAN OMA

OPA EN OMA DE OMA VAN OMA Hotel Hallo - Thema 4 Hallo opdrachten OPA EN OMA 1. Knip de strip. Strip Knip de strip los langs de stippellijntjes. Leg de stukken omgekeerd en door elkaar heen op tafel. Draai de stukken weer om en

Nadere informatie

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht...

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht... Drents Museum Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht... Les 4 De opdracht... Drents Museum Groep 3 Duur: naar eigen inzicht (evt. te verdelen over meerdere lessen) Lesvoorbereiding

Nadere informatie

Museumles Tureluurtje. Docentenhandleiding

Museumles Tureluurtje. Docentenhandleiding Museumles Tureluurtje Docentenhandleiding September 2014 Inhoud De museumles in het kort... 3 Voorbereiding in de klas... 3 In het museum... 3 Afsluiting in de klas... 3 De museumles uitgewerkt... 4 Introductieles

Nadere informatie

Drie nieuwe methodes van Malmberg Een kennismaking in de vorm van een lesidee

Drie nieuwe methodes van Malmberg Een kennismaking in de vorm van een lesidee Drie nieuwe methodes van Malmberg Een kennismaking in de vorm van een lesidee Malmberg introduceert in juni 2008 drie nieuwe kennisgebiedenmethodes voor groep 3 t/m 8: Naut voor natuur en techniek, Meander

Nadere informatie

Kastelen. Dit werkboekje is van: www.lesidee.web-log.nl

Kastelen. Dit werkboekje is van: www.lesidee.web-log.nl Kastelen Dit werkboekje is van: Naam: Hoi! Super leuk dat je dit boekje hebt open gedaan. Wanneer je dit boekje helemaal hebt uitgewerkt weet je een heleboel over kastelen! Lees straks eerst de teksten

Nadere informatie

Activiteit 3. Zeg het opnieuw! Tekst compressie. Samenvatting. Kerndoelen. Vaardigheden. Leeftijd. Materialen

Activiteit 3. Zeg het opnieuw! Tekst compressie. Samenvatting. Kerndoelen. Vaardigheden. Leeftijd. Materialen Activiteit 3 Zeg het opnieuw! Tekst compressie Samenvatting Omdat computers maar een beperkte ruimte hebben om informatie op te slaan, moeten we deze informatie zo efficient mogelijk beschrijven. Dit heet

Nadere informatie

Het project is ontwikkeld voor leerlingen van groepen 3 en 4. Het is een eerste kennismaking met een museum en haar collectie.

Het project is ontwikkeld voor leerlingen van groepen 3 en 4. Het is een eerste kennismaking met een museum en haar collectie. Lesbrief Verzamelen Inleiding In het kader van een bezoek aan Museum Tweestromenland is deze lesbrief ontwikkeld. Het thema verzamelen staat hierin centraal. Een collectie van een museum heeft immers veel

Nadere informatie