Van bevinding naar verbinding

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Van bevinding naar verbinding"

Transcriptie

1 Parnassia Academie Van bevinding naar verbinding Investeren in mentaal kapitaal Lopend onderzoek Parnassia Groep

2

3 Van bevinding naar verbinding Investeren in mentaal kapitaal Lopend onderzoek Parnassia Groep Parnassia Groep Lopend onderzoek

4 Voorwoord De Parnassia Groep is apetrots op de onderzoeksresultaten die hier gebundeld voor u liggen. 2

5 Het moet. Opleiding, onderzoek en kennisdelen Het zijn turbulente tijden in de zorg. De economische context dwingt tot ingrepen in het zorgbestel. Als we door de Europese Commissie de maat worden genomen, gaat dat tegenwoordig ook over de kosten van het zorgstelsel. In korte tijd heeft dat geleid tot drastische veranderingen in de geestelijke gezondheidszorg: de tweedeling in basiszorg en specialistische zorg, de transitie van de jeugdzorg en de overdracht van verantwoordelijkheden voor de langdurige zorg naar de gemeenten. Dat leidt tot aanpassingen in het zorgaanbod. Bij al deze ontwikkelingen blijft overeind dat psychiatrie een vak is. Een vak dat je moet leren. Een vak dat je moet bijhouden. Een vak dat zich moet blijven vernieuwen. Toegepast wetenschappelijk onderzoek staat aan de basis van vernieuwingen in de zorg voor onze patiënten. Bij de Parnassia Groep neemt dergelijk onderzoek een belangrijke plaats in. Dat blijkt ook wel uit de titels van deze en de voorgaande publicaties: Investeringen in mentaal kapitaal ( ), Meesterschap en innovatie in de zorg ( ) en dan nu Van bevinding naar verbinding ( ). Deze nieuwste editie bevat een overzicht van het lopende onderzoek bij de Parnassia Groep uit de periode Het motto Van Bevinding naar Verbinding onderstreept het belang van de uitwisseling tussen onderzoek en zorgpraktijk. Ontwikkelingen in de zorg vragen om (effectiviteits)onderzoek; onderzoek levert nieuwe inzichten op voor behandelingen. Kennis is er in verschillende vormen. Er is de vakkennis van de professional, de academische kennis van de onderzoeker en de ervaringskennis van de ervaringswerker. Naar alle vormen van kennis moet onderzoek gedaan worden. Onderzoeksresultaten zijn er niet alleen voor de onderzoekers. Ze zijn er voor de hele werkgemeenschap. Niet in de laatste plaats voor de patiënten. Juist in tijden waarin er gesleuteld wordt aan het stelsel, de indicatiestelling, de behandeltrajecten en de interventies is het noodzakelijk om te onderzoeken wat de effecten daarvan zijn. Zonder programma-evaluatie en kosteneffectiviteitsonderzoek zijn de uitkomsten van deze ingrepen ongewis. Onnodig te zeggen dat de Parnassia Groep apetrots is op de onderzoeksresultaten die hier gebundeld voor u liggen. Psychiatrie is een vak: opleiden, onderzoeken en kennisdelen; het moet! Dr. Rob Koning Decaan Parnassia Academie Parnassia Groep Lopend onderzoek

6 Inhoud Inhoud Voorwoord 2 Opleiding en Onderzoek bij de Parnassia Groep 10 Van bevinding naar verbinding 12 Hoogleraren met een leerstoel van de Parnassia Groep 34 Overzicht promovendi 36 Lopend onderzoek Parnassia Groep Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen 44 Effectiviteit van OROS-methylfenidaat op specifieke executieve functieproblemen bij volwassenen met ADHD: een gerandomiseerde, placebo-gecontroleerde cross-over studie 45 Risicofactoren voor negatieve rijuitkomsten bij volwassen ADHD patiënten 46 Cognitieve coping, angstklachten en depressieve klachten bij mensen met een autisme spectrum stoornis 47 Seksuele problemen bij volwassenen met ADHD 48 Gestandaardiseerd adviesgesprek en het effect op therapietrouw bij een gedragstherapeutische oudertraining 49 Faseverschuiving bij volwassenen met ADHD van Slaap en Eetlust (FASE) 50 Schizofreniespectrum en andere psychotische stoornissen 51 Geluksgevoel en schizofrenie 52 Early Detection and Intervention Evaluation: preventie van psychose door een cognitieve gedragstherapeutische interventie bij hulpzoekende jonge mensen met een ultrahoog risico op een psychose 53 Genetic Risk and OUtcome of Psychosis 54 Muzikale hallucinaties 55 Model-free en netwerkanalyse van fmri-data bij stemmenhoorders 56 Multilevel Onderzoek naar Neuropsychologische Dimensies en Migratie geassocieerd met Psychose 57 Europees netwerk van nationale schizofrenie netwerken die gen-omgevinginteracties (GxE) bestuderen 58 REFLEX, een sociaal-cognitieve groepsbehandeling om inzicht te verbeteren in schizofrenie 59 HoNOS pilotstudie 60 Metacognitieve training 61 Brave New Worlds: Virtual reality experimenten die psychose en de sociale omgeving met elkaar verbinden 62 Melding van psychose-achtige symptomen door adolescenten op algemene ambulante behandelafdelingen, en het vaststellen van een grenswaarde op de PQ

7 Bipolaire- en depressieve-stemmingsstoornissen 64 Effectiviteit en geheugenproblemen na elektroconvulsieve therapie: een prospectieve studie 65 De Nederlandse Studie naar Depressie bij Ouderen (NESDO): prevalentie en correlaten van apathie in patiënten met en zonder depressie 66 Acceptance and Commitment Therapy vs. cognitieve therapie voor de behandeling van depressie 67 Fenomenologie van auditieve hallucinaties bij patiënten met een persoonlijkheidsstoornis 68 Effecten en kosteneffectiviteit van farmacogenetische screening onder ouderen die starten met antidepressiva 69 Hyponatriëmie bij oudere patiënten die antidepressiva gebruiken: een cross-sectionele studie naar prevalentie en risicofactoren en onderliggende mechanismen 70 Bijwerkingen van langdurig lithiumgebruik bij ouderen 71 Nederlandse Studie naar Depressie bij Ouderen (NESDO) 72 Rumineren bij ouderen met depressie: gerandomiseerde effectstudie naar een antipiekertraining 73 Angststoornissen 74 Metacognitieve therapie en intolerantie-voor-onzekerheid therapie voor gegeneraliseerde angststoornis (GAS): 30-maands follow-up 75 Depressie en angst behandelen met een werkgeheugentraining 76 Behandeling van fobieën via het internet in de geestelijke gezondheidszorg: een doelmatigheidsstudie 77 Imagery rescripting bij sociale fobie: een pilot onderzoek 78 Obsessieve-compulsieve stoornis, somatisch-symptoomstoornis en verwante stoornissen 79 Competitive MemoryTraining (COMET) + exposure met responspreventie (ERP) versus ERP bij dwangstoornis: een randomised controlled trial 80 Metacognitieve therapie voor de obsessief-compulsieve stoornis: een open studie 81 Cognitieve gedragstherapie bij stoornissen in de lichaamsbeleving: een pilotonderzoek 82 Trauma- en stressorgerelateerde stoornissen 83 Ervaringen en gevolgen van dwangmaatregelen in de GGZ 84 Cognitieve gedragstherapie voor de aanpassingsstoornis: een pilot studie 85 Treating Trauma in Psychosis (TTIP) 86 EMDR versus CGT in de behandeling van PTSS 87 EMDR versus TF-CBT na stabilisering PTSS bij type II trauma 88 Onderzoek naar doxazosine voor posttraumatische stressstoornis (PTSS), met name bij patiënten met slaapstoornissen 89 Aandachtstraining in de behandeling van chronische posttraumatische stressstoornis 90 Parnassia Groep Lopend onderzoek

8 Inhoud Middelgerelateerde en verslavingsstoornissen 91 Voorspellen van heropnames na klinische detoxificatie bij 55-plussers met alcoholverslaving 92 Ouderen en alcoholverslaving 93 Op zoek naar de genetica van verslaving binnen families 94 Nieuwe farmacologische behandelmogelijkheden voor crack-cocaïneafhankelijkheid in Nederland 95 Haags Uitgaansonderzoek 96 Onderzoek op basis van ROM-gegevens binnen de jeugdverslavingszorg 97 Gegamificeerde werkgeheugentraining bij adolescenten met verslaving 98 Cliënt Monitoring Systeem 99 Gerandomiseerde studie naar de effectiviteit van ervaringsdeskundigen bij het intakeproces in termen van patiënttevredenheid en behandelresultaat 100 Effectiviteit van de behandeling met heroïne op medisch voorschrift; een meta-analyse 101 Lange termijn beloop van de behandeling met heroïne op medisch voorschrift; een 7-jaar cohortonderzoek 102 Effectiviteit van cocaïne contingentie management bij de behandeling met heroïne op medisch voorschrift; een gerandomiseerd onderzoek 103 De Nieuwe Kliniek: patiëntkenmerken en behandelresultaat 104 Alcoholpreventie in het basisonderwijs groep NextLevel: generieke gamedesign principes voor effectieve e-health in de GGZ 106 G-motiv: versterken van behandelmotivatie bij jongeren met behulp van gameprincipes 107 PerspActive studie: SURPS-risicoprofielen bij jongeren met verslaving 108 Bruikbaarheid van twee screeners voor de detectie van externaliserende problemen bij verslaafde jongeren 109 Voorspellende waarde van toenaderingsbias bij het verklaren van behandeluitkomst en prospectief middelengebruik bij jongeren met alcohol- en/of cannabisgebruik 110 Bruikbaarheid SDQ voor vroegdetectie van psychische problematiek bij kinderen van verslaafde ouders 111 Autisme spectrum stoornissen bij dubbele problematiek: een prevalentie onderzoek binnen een dubbele diagnose kliniek 112 Ontwikkeling van een protocol voor ADHD en problematisch middelengebruik bij jongeren 113 RCT naar multidimensionele gezinstherapie en cognitieve gedragstherapie en de rol van criminaliteit bij jongeren met een cannabisstoornis 114 RCT naar de kosteneffectiviteit van multidimensionele gezinstherapie en cognitieve gedragstherapie bij jongeren met een cannabis stoornis 115 Een flankerende studie naar het effect van multidimensionele gezinstherapie en cognitieve gedragstherapie op de geregistreerde criminaliteit 116 6

9 Neurocognitieve stoornissen 117 Onderzoek naar aard en ernst van symptomen van delier bij oudere thuiswonende patiënten: een case-control studie 118 Onderzoek naar het gebruik van de QbTest computertaak als objectief meetinstrument om medicatie-effecten te monitoren bij volwassenen met ADHD 119 Out of Memory: aanleren en evalueren van ondersteunende technologie voor ouderen met een mild cognitive impairment/beginnende dementie 120 Validatie en implementatie van de cross-culturele dementietest (CCD-test) bij allochtone ouderen in Den Haag 121 Persoonlijkheidsstoornissen 122 Effectiviteit van schematherapie voor patiënten met een angststoornis en cluster-c persoonlijkheidsproblematiek: een open studie 123 Een effectstudie naar ambulante groepstherapie vanuit Mentalization Based Treatment (MBT) uitgevoerd bij patiënten met een persoonlijkheidsstoornis 124 Zorggebruik, zorgconsumptie en inherente kosten bij persoonlijkheidsstoornissen 125 Onderzoek naar het effect van groepscohesie en therapeutische alliantie bij behandeling van persoonlijkheidsstoornissen 126 Auditieve verbale hallucinaties (AVH) bij patiënten met een persoonlijkheidsstoornis 127 De rol van zelfwaardering en empathie bij de narcistische persoonlijkheidsstoornis 128 Attitude van hulpverleners bij zelfbeschadigend gedrag 129 Voedings- en eetstoornissen 130 Doorlopend epidemiologisch onderzoek naar eetstoornissen in de eerste lijn 131 Eetstoornissen in een bevolkingscohort van adolescenten 132 Versterkt cognitieve gedragstherapie het effect van bariatrische chirurgie bij morbide obesitas? Een gerandomiseerd en gecontroleerd onderzoek 133 Multicenter RCT naar de kosteneffectiviteit van CBT-E 134 Evaluatiestudie: boulimia de baas 135 Voorspellers en gevolgen van problematisch eetgedrag bij kinderen: een prospectief cohortonderzoek 136 Parnassia Groep Lopend onderzoek

10 Inhoud Behandel en zorgevaluatie 137 Voorspellers van drop-out van patiënten met ernstige psychiatrische aandoeningen bij een hersteltraining 138 Effecten van het crisisplan op het aantal crisiscontacten, (gedwongen) opnames en de opnameduur 139 Naar meer sociale participatie met IRB voor mensen met ernstige psychiatrische problematiek: een onderzoek naar kosteneffectiviteit 140 Trial Illness Management and Recovery (IMR) in Bavo Europoort: welke effecten heeft IMR aangeboden in groepsverband op het herstel van de deelnemers? 141 Studie naar Ondersteuning voor Ouders met Psychische Problemen 142 Verbeteren van het somatisch handelen 143 Blended e-health, een KOPzorg voor therapietrouw. Een onderzoek binnen Indigo naar het effect en de factoren van therapietrouw bij de blended KOP-module 144 Doorlopend onderzoek naar gebruiksvriendelijkheid, efficiëntie en effectiviteit van online zorg in het e-health warenhuis van de Parnassia Groep 145 Doorlopend onderzoek Evidence Based Werken Parnassia Groep 146 De (kosten)effectiviteit van kortdurend behandelen van psychische klachten in de huisartsenpraktijk versus reguliere gespecialiseerde GGZ-behandeling 147 Toegang tot internet door ambulante ketenzorgpatiënten 148 Onderzoek naar ontwrichte behandelsituaties: aard van de ontwrichting, de behandeling en de effecten 149 KEHR SUICIDE Een nieuw instrument voor een kwalitatieve evaluatie van het handelen rond suïcide 150 Professionals binnen de spoedeisende psychiatrie en de beoordeling van suïcidaal gedrag 151 Suïcides tussen in de Haagse GGZ 152 Risicofactoren voor suïcide binnen en buiten de GGZ in de regio Haaglanden 153 Het Outcome Feedback Systeem (OFS): kenmerken van patiënten van Palier 154 Gestructureerde korte termijn risicotaxatie als ondersteuning bij separatie reductie op BOPZ units 155 Kwaliteit van leven op Breehorn 156 Pilot functionele remissietool 157 Herstelondersteunende zorg op gesloten opnameafdelingen 158 Victoria: Maatschappelijke participatie en het managen van risico s op victimisatie bij mensen met ernstige psychiatrische aandoeningen (EPA) 159 Interculturele psychiatrie 160 Depressie en angst bij migranten in Nederland. Bevolkingsonderzoek naar diagnose en risicofactoren 161 Uitingen van stress bij Afghaanse patiënten in Nederland 162 Uitingen van stress bij Turkse patiënten in Nederland 163 Hallucinaties toegedicht aan djinns 164 Liever Bewegen Dan Moe: pilotstudie naar bereik en randvoorwaarden van een depressiepreventie RCT bij allochtone vrouwen met een lage SES 165 8

11 Internationale field trial voor het Cultural Formulation Interview 166 Transcultureel onderzoek in Nederland Culturele validatie van de 4k s 168 Voorspellers van behandelverloop en -uitkomst in interculturele psychotherapie 169 Migratie, psychose en immuunactivatie 170 Identificatie en behandeling van vroege symptomen van ernstige psychische stoornissen bij allochtone en autochtone jongeren 171 Terugdringen dwang en drang 172 Separeerervaringen in een healing environment 173 Vroegtijdig aanbieden van medicatie aan IBS patiënten door de acute dienst en het effect op agressie en dwang bij psychiatrische opname 174 Voorspellers van separatie door tekstanalyse van de verslaglegging in het elektronisch patiëntendossier (EPD) 175 Patïënt en medewerker perspectief dwangmiddelen en alternatieven 176 Overig onderzoek 177 Kwalitatief exploratief onderzoek naar filosofische overtuigingen van psychiaters met betrekking tot het concept van geestesstoornis, wetenschap, oorzakelijkheid en professionele ethiek 178 Onderzoek bij flexwerkers naar optimalisering en timing van interventies met betrekking tot arbeidsverzuim door psychische klachten 179 Zorgwekkende zorgmijders 180 Depressie en angst behandelen met een werkgeheugentraining 181 (In)congruente interpretatie van contingente levenservaringen in de GGZ. Biografisch onderzoek naar contingentiebeleving, persoonlijke levensdoelen en ultimate concerns bij mensen met een langdurende psychiatrische stoornis 182 Doorlopend onderzoek met behulp van het Psychiatrisch Casus Register Den Haag 183 Internationale Multicenter ADHD Genetica studie (IMAGE) Interne karakteristieken van jonge mensen met een hoge cognitieve intelligentie 184 Evaluatie van het effect van bedrijfsdagen georganiseerd door de Idahoeve te Tiengemeten: een praktijkonderzoek 185 Een pilotstudie naar de praktische toepasbaarheid en effectiviteit van een m-health applicatie ter verbetering van emotieregulatie bij jongeren met een externaliserende stoornis 186 Publicatieoverzicht 188 Parnassia Groep Lopend onderzoek

12 10

13 Opleiding en Onderzoek bij de Parnassia Groep Van bevinding naar verbinding Hoe kunnen medewerkers van de Parnassia Groep, ieder vanuit hun eigen functie of positie, bijdragen aan het toepassen van de resultaten van wetenschappelijk onderzoek in de zorgpraktijk? Tien collega s geven de pen aan elkaar door om deze vraag gezamenlijk te beantwoorden. Parnassia Groep Lopend onderzoek

14 Van bevinding naar verbinding 12

15 Daphne van Hoeken, senior onderzoeker bij de Parnassia Academie, afdeling Wetenschappelijk Onderzoek Introductie van bevinding naar verbinding Binnen de Parnassia Groep wordt veel wetenschappelijk onderzoek verricht, op diverse niveaus en door diverse disciplines. Dit gebeurt in verband met de ontwikkeling van nieuwe behandelingen of werkwijzen, het zoeken naar oorzaken van psychiatrische problematiek, kwaliteitsbewaking en het monitoren van de dagelijkse praktijk, maar ook in het kader van een opleiding, als proeve van bekwaamheid van wetenschappelijk denken en werken. WIE heeft WELKE verantwoordelijkheid om WAT te doen, om de bevindingen van wetenschappelijk onderzoek bij WIE bekend te maken en deze in de dagelijkse praktijk te implementeren? In potentie zijn veel onderzoeksresultaten bruikbaar voor het verbeteren van onze zorg. Toch kunnen we constateren dat de uitkomsten van ons eigen onderzoek slechts in kleine kring bekend is. De resultaten worden maar mondjesmaat geïmplementeerd in de dagelijkse behandelpraktijk. Dit roept de vraag op WIE heeft WELKE verantwoordelijkheid om WAT te doen, om de bevindingen van wetenschappelijk onderzoek bij WIE bekend te maken en deze in de dagelijkse praktijk te implementeren? De redactie van het Onderzoeksboek heeft collega s van de Parnassia Groep uitgenodigd om hierover hun mening te geven. In een estafettediscussie per gaven zij de pen aan elkaar door. Zo zijn verschillende meningen van medewerkers met een verschillende achtergrond en betrokkenheid bij zorg en wetenschappelijk onderzoek met elkaar verbonden. Als senior onderzoeker ben ik van mening dat het de taak van de onderzoeker is om bij de opzet van het onderzoek af te spreken en vast te leggen hoe de resultaten worden gecommuniceerd en aan wie. De onderzoeker moet ook afspraken maken met het zorgbedrijf waar het onderzoek plaatsvindt over de manier waarop de uitkomsten toegepast zullen worden in de zorg. Dit geldt met name voor onderzoek dat niet in het kader van een (beperkte) opleidingsdoelstelling wordt verricht, maar ik daag ook opleidelingen uit om hier in hun onderzoeksplannen aandacht aan te besteden. Parnassia Groep Lopend onderzoek

16 Van bevinding naar verbinding Om nieuwe onderzoeksresultaten te kunnen implementeren is het nodig dat mensen op de werkvloer op de hoogte zijn van de nieuwste ontwikkelingen en van de initiatieven die op dat gebied in het zorgbedrijf spelen 14

17 De pen gaat naar Leontien Los, directeur zorg bij Lucertis Hoe kan een directeur zorg faciliteren dat resultaten van onderzoek hun weg vinden naar de behandelpraktijk? Het duurt lang voordat uitkomsten van wetenschappelijk onderzoek worden toegepast in de praktijk. Het bekende voorbeeld is dat van de Helicobacter. Het bleek geen stress die de maagzweer veroorzaakte, maar een bacterie. Het duurde tien jaar voordat deze bevinding in de praktijk werd toegepast door mensen met een maagzweer te behandelen met antibiotica. Om nieuwe onderzoeksresultaten te kunnen implementeren is het nodig dat mensen op de werkvloer op de hoogte zijn van de nieuwste ontwikkelingen en van de initiatieven die op dat gebied in het zorgbedrijf spelen. Naast de zorgpadexperts kan de directeur zorg verbinding tussen deze initiatieven maken. Hij/ zij kan een duidelijke koers van onderzoeksrichtingen uitzetten. Voor Lucertis is dat de komende jaren epidemiologie, vroegdetectie en onderzoek gericht op het vergroten van de handelingsvaardigheid van patiënten en hun directe omgeving. De directeur zorg kan de zorgpadexperts als taakstelling geven dat ze de nieuwste ontwikkelingen bijhouden en implementeren, maar ook steeds kritisch kijken naar welke interventies gestopt kunnen worden. De directeur zorg kan zorgen dat er een goede feedbackcirkel is vanuit de zorgpaden, de ROM en het toepassen van de richtlijnen, en een kader bedenken waarbij de hulpverleners en teams niet alleen op productie gestuurd worden, maar ook op het toepassen van de richtlijnen en het goed navolgen van de ROM-metingen. De ROM vind ik een goed voorbeeld; hoewel de lijsten omstreden zijn en wetenschappers zo hun gedachten over deze cijfers hebben, merken we binnen Lucertis dat teams het heel motiverend vinden om terug te horen wat de metingen op teamniveau opleveren. Bijvoorbeeld dat ouders en kinderen in veel gevallen een heel andere kijk op klachten hebben. We moeten niet vergeten om het gesprek op gang te brengen tussen de behandelpraktijk en de onderzoeker. De implementatie van het behandelen van een maagzweer met antibiotica duurde ook lang omdat huisartsen het idee hadden dat stress eveneens een factor was bij het ontstaan van de maagzweer. Nu is bekend dat de helicobacter beter koloniseert en symptomen gaat geven bij mensen met stress dan bij mensen zonder stress. Parnassia Groep Lopend onderzoek

18 Van bevinding naar verbinding 16

19 De pen gaat naar Imraan Nanhekhan, informatiespecialist bij de Parnassia Academie, afdeling Bibliotheek Welke bijdrage kan de bibliotheek leveren aan het toepassen van onderzoeksresultaten in de zorg? De bibliotheek is kenniscentrum voor wetenschappelijk ggz-onderzoek en zijn toepasbaarheid. We verschaffen kennis van onderzoeksresultaten door inmiddels duizenden gebruikers tweemaal per week te attenderen op onderzoekspublicaties als artikelen, rapporten en boeken. We geven toegang tot internationale databases en zoeksystemen, toegespitst op onderzoek in de ggz. Kennis van evidence based en practice based behandeltoepassingen is direct toegankelijk via weer andere specifieke databases. en psychofarmacologisch gebied via kenniscentra als UpToDate en PsyFar. In 2013 hebben medewerkers van de Parnassia Groep ons duizenden direct behandelgerelateerde vragen gesteld. Dagelijks verschijnt het door de bibliotheek geredigeerde GGZ-nieuws op alle intranetten van de Parnassia Groep, waarin ook nieuws over actueel ggzonderzoek en zijn toepassingen. Het delen van deze kennis bevordert besluitvorming over toepassing van onderzoeksresultaten. Op maat attenderen we verder op relevante wetgeving en jurisprudentie. De bibliotheek is kenniscentrum voor wetenschappelijk ggz-onderzoek en zijn toepasbaarheid Toepasbaarheid van onderzoeksresultaten in de zorg is onderwerp van bestudering van een verpleegkundige werkgroep. Deze journal club formuleert zorgverbetervoorstellen, waarbij de bibliotheek een actieve begeleidende rol heeft. Het zoeken naar toepasbare onderzoeksresultaten is een specialiteit van de bibliotheek. We doen dit op maat en verzorgen ook cursussen voor behandelaren, opleidelingen en onderzoekers. Tot slot zorgen we voor landelijke verspreiding van publicaties over de toegepaste onderzoeksresultaten van de Parnassia Groep binnen onze ggz-netwerken, om zo deze kennis breed te delen. De bibliotheek attendeert op directe toepassingsmogelijkheden van onderzoeksresultaten op geneeskundig Je kunt dus wel zeggen dat wetenschappelijk onderzoek leeft in de bibliotheek. Parnassia Groep Lopend onderzoek

20 Van bevinding naar verbinding 18

21 De pen gaat naar Anastasia Lim, psychiater in opleiding en promovenda bij i-psy Welke bijdrage kan een onderzoeker leveren aan het toepassen van onderzoeksresultaten in de zorg? Als klinisch onderzoeker en arts in opleiding tot psychiater probeer ik het beste van twee werelden met elkaar te verbinden. Hiervoor is uiteraard samenwerking met meerdere partijen nodig. Vanuit de praktijk ontstaan vaak vraagstellingen, waarbij diagnostische knelpunten en problemen in behandeling(en) aan bod komen. Met wetenschappelijk onderzoek kan meer kennis worden gegenereerd over deze specifieke onderwerpen en hierdoor kunnen verbeteringen worden ontwikkeld voor knelpunten in de zorg. Vanuit de praktijk ontstaan vaak vraagstellingen over diagnostische knelpunten en problemen in behandeling(en). Wetenschappelijk onderzoek genereert meer kennis over deze specifieke onderwerpen, waardoor verbeteringen ontwikkeld kunnen worden voor knelpunten in de zorg Een voorbeeld daarvan is diagnostiek naar hallucinaties bij migranten. Bij deze specifieke doelgroep komt de vraag hallucinaties/psychose of cultureel gekleurde uiting van symptomen vaak voor. Kennis rondom specifieke verklaringsmodellen zoals boze oog en djinns kan een behandelaar meer handvaten geven om nader tot de patiënt te komen en aan te sluiten bij zijn belevingen, wensen en vragen. Deze kennis kan dan worden meegenomen in gesprek en uiteindelijk kunnen ook behandelingen verder worden ontwikkeld, toegespitst en eventueel worden aangepast. Door optimaal gebruik te maken van de faciliteiten van de bibliotheek, de medewerking van afdelingen en hun medewerkers en niet te vergeten de patiënten zelf, wordt de kennis niet alleen gegenereerd, maar uiteindelijk ook geïntegreerd in de zorg. Als onderzoeker presenteer ik mijn resultaten op verschillende niveaus en op verschillende manieren, zoals tijdens klinische lessen binnen de verschillende zorgbedrijven van de Parnassia Groep, op symposia voor zowel vakgenoten als voor andere geneeskundigen, en met publicaties in nationale en internationale vaktijdschriften. Zo wordt de kennis verder verspreid en leidt het hopelijk tot verdere inspiratie en vernieuwing in de zorg. Parnassia Groep Lopend onderzoek

22 Van bevinding naar verbinding 20

23 De pen gaat naar Emmeline Ravestijn, GZ-psycholoog bij De Fjord, Lucertis; voorzitter psychologenplatform Voer voor Psychologen Regio Rijnmond Welke bijdrage kan een behandelaar leveren aan het toepassen van onderzoeksresultaten in de zorg? De behandelaar kan op verschillende manieren zorgen dat onderzoeksresultaten worden toegepast in de zorg. Allereerst kan de behandelaar in overleg met management zorgen dat het behandelbeleid wordt aangepast naar aanleiding van relevante onderzoeksresultaten. De behandelaar kan op verschillende manieren zorgen dat onderzoeksresultaten worden toegepast in de zorg. Bijvoorbeeld door in therapieën en op de werkvloer aandacht besteden aan de onderzoeksresultaten en de toepassing ervan Ten tweede kan de behandelaar met het (multidisciplinaire) team kijken naar de daadwerkelijke toepassing van de onderzoeksresultaten in de praktijk. Ten derde kan de behandelaar in therapieën en op de werkvloer aandacht besteden aan de onderzoeksresultaten en de toepassing ervan. Een voorbeeld: De Fjord doet al jaren wetenschappelijk onderzoek naar de doelgroep, effecten van behandeling en de therapeutische relatie. Uit een van deze onderzoeken is naar voren gekomen dat bij jongeren bij wie na ontslag uit de kliniek geen sprake meer is van cannabismisbruik de kans op stabiliteit qua wonen, werken, opleiding, delicten zesmaal zo groot is dan bij jongeren die nog altijd cannabis gebruiken. Op basis van onder andere deze onderzoeksresultaten is binnen De Fjord een Zorgpad Drugs ontwikkeld en wordt in teams en op de werkvloer veel aandacht besteed aan het terugdringen van drugsgebruik en verslaving. Ook in therapieën en zelfs intakes wordt gerefereerd aan deze onderzoeksresultaten, onder andere om jongeren te motiveren te stoppen met drugs en hen uit te leggen waarom hier in hun behandeling aandacht aan wordt besteed. Parnassia Groep Lopend onderzoek

24 Van bevinding naar verbinding 22

25 De pen gaat naar Horusta Freije, manager zorg bij PsyQ Zaandam Welke bijdrage kan een manager zorg leveren aan het toepassen van onderzoeksresultaten in de zorg? Allereerst door het scheppen van een actief opleidingsen onderzoeksklimaat op de afdeling met een goede samenwerking met universiteit(en) en andere relevante partijen op deze gebieden. Toen ik nog in opleiding was in Groningen waren wij een proeftuin voor behandelingen van de Rijks Universiteit Groningen. Wij hadden een actief onderzoeksklimaat op de afdeling, dat door directie en management werd uitgedragen. Het is enorm verrijkend voor het werk klimaat om samen met je patiënten methodes bewust toe te passen en te evalueren Ik herinner me de trots dat behandelingen waar wij aan meewerkten, zoals voor hypochondrie en BDD, richtlijn werden. Het was enorm verrijkend voor het werkklimaat in het algemeen, om samen met je patiënten methodes bewust toe te passen en te evalueren. Het richt de blik op evidence based werken. Het inspireerde mij om zelf onderzoek te doen met de VERS-training bij patiënten met borderlineproblematiek, maar ook om behandeleffecten te meten. Toen ik later bij de RIAGG in Zaandam werkte als klinisch psycholoog en staffunctionaris zorgvernieuwing ondersteunde ons management ook een klimaat van onderzoek en evidence based werken. We gingen een samenwerkingsverband aan met Paul Emmelkamp van de UVA. We deden mee aan het schematherapieonderzoek van Nadort en de doorbraakprojecten van het Trimbos. Dit brengt een afdeling in korte tijd inhoudelijk verder. Maar het reikt veel verder dan je eigen afdeling. Geïnspireerd door en dankbaar voor deze ervaringen, probeer ik als manager zorg, samen met mijn collega bedrijfsvoering en medewerkers, bij PsyQ Zaandam ook een goed onderzoeks- en opleidingsklimaat neer te zetten en uit te dragen. Wij hebben veel mensen in postdoctorale opleidingen, vanwaar ze de nieuwste kennis mee naar huis brengen. We hebben twee promotieonderzoeken van internationale betekenis. Een onderzoek van Jacqueline A-Tjak, dat ACT en CGT bij depressie vergelijkt en een onderzoek van Ingrid Wigard dat EMDR en Imaginaire exposure bij PTSS vergelijkt. We hebben inhoudelijke overleggen en intervisies en stimuleren de ROM, die vele mogelijkheden biedt. Dit alles binnen de context van PsyQ, bij uitstek een organisatie die zich richt op evidence based werken met haar zorgprogramma s, specialismeleiders en programmaraden, en de Parnassia Groep met haar Parnassia Academie. We scheppen samen een klimaat waardoor we op een organische manier zijn verbonden met diverse bronnen van onderzoeksresultaten. Parnassia Groep Lopend onderzoek

26 Van bevinding naar verbinding 24

27 De pen gaat naar Simon Buijsman (foto), Bas Kronenburg en Martin Nieuwstad namens de Concerncliëntenraad van de Parnassia Groep Welke bijdrage kunnen de cliëntenraden en individuele cliënten leveren aan het toe passen van onderzoeksresultaten in de zorg? Een aanzienlijk deel van de wetenschappelijke publicaties is van toegevoegde waarde voor de vertegenwoordigers van de cliënt-medezeggenschap. Zeker daar waar de cliënt of de cliënt-vertegenwoordiger bij de totstandkoming wordt betrokken, zal de waardering voor onderzoek en het nut ervan nóg sterker worden ondervonden. Dit geldt vooral ook in het kader van de ingezette weg naar Herstelzorg. Het is daarom mooi te Cliënten zullen in eerste instantie op de hoogte moeten worden gebracht van onderzoeken die op dat moment lopen. Daarna moet worden gekeken hoe ervaringsdeskundigheid en/of de input van cliënten en cliëntenraadsleden wordt benut bij de opzet en uitvoering van een dergelijk onderzoek. Hierbij moet ook rekening worden gehouden met de belastbaarheid van de cliënt en de eisen die gelden voor het uitvoeren van een wetenschappelijk onderzoek. De Concerncliëntenraad hoopt dat cliënten meer en meer betrokken worden bij onderzoeken die een direct verband met cliënten hebben De Concerncliëntenraad hoopt dan ook dat cliënten meer en meer betrokken worden en blijven bij onderzoeken die een direct verband met cliënten hebben. Hier kan, vanuit cliëntperspectief, gesproken worden van een ragfijn samenspel tussen alle (mede)spelers met grote potentie voor de toekomst. zien dat de wetenschappelijke, doch meestal theoretische benadering, én de dagelijkse praktijk rondom de cliënt elkaar (mede vanuit eigen ervaringen) weten te vinden en zich in een publicatie verbinden! Op deze wijze zijn publicaties van nog grotere waarde voor een nog grotere groep betrokkenen. Parnassia Groep Lopend onderzoek

28 Van bevinding naar verbinding 26

29 De pen gaat naar Niels Mulder, psychiater, hoogleraar Openbare Geestelijke Gezondheidszorg Erasmus MC, onderzoekscoördinator bij Bavo Europoort Welke bijdrage kan een hoogleraar leveren aan het toepassen van onderzoeksresultaten in de zorg? Een hoogleraar kan nieuwe inzichten, klinische observaties of vragen vertalen naar onderzoek en jonge talenten stimuleren en helpen om hiermee aan de gang te gaan. Twee mooie praktijkvoorbeelden zijn het crisismonitoronderzoek en het EDIE vroegdetectieonderzoek van psychotische symptomen. De crisismonitor Een hoogleraar kan nieuwe inzichten, klinische observaties of vragen vertalen naar onderzoek en jonge talenten stimuleren om hiermee aan de slag te gaan bleek zeer effectief in het voorkomen van agressie en het verkorten van de separatieduur. Dit was ook in een eerder onderzoek aangetoond en vervolgens is deze methodiek geïmplementeerd op diverse opnameafdelingen. Het EDIE onderzoek is gedaan bij patiënten die in behandeling waren bij PsyQ. Het ging om vroegdetectie van psychotische symptomen, zonder dat er al sprake was van een psychotische stoornis. Behandeling van deze symptomen door middel van cognitieve gedragstherapie was effectief in het voorkomen van een psychotische stoornis. Ook dit is elders bevestigd en deze methode wordt momenteel breed geïmplementeerd. Zo zijn er meerdere goede voorbeelden te noemen waaruit blijkt dat de hoogleraren, samen met hun onderzoeksgroep, studies uitvoeren die vernieuwing en kwaliteitsverbetering in de zorg opleveren. Parnassia Groep Lopend onderzoek

30 Van bevinding naar verbinding 28

31 De pen gaat naar Marjolein Timmer, manager afdeling Marketing & Communicatie van de Parnassia Groep Welke bijdrage kan de afdeling Marketing & Communicatie leveren aan het toepassen van onderzoeksresultaten in de zorg? Ik ben trots op de investeringen die de Parnassia Groep doet op het gebied van wetenschappelijk onderzoek. Mede hierdoor kan de kwaliteit van diagnostiek en behandeling verbeterd worden. Het komt de kwaliteit van onze zorg aan patiënten ten goede. Dit doen we deels in samenwerking met academische ziekenhuizen en met Stichting TOPGGz. TOPGGz is zeer gespecialiseerde patiëntenzorg (topklinisch en topreferent) in combinatie met wetenschappelijk onderzoek, innovatieve behandelingen en kennisverspreiding. We mogen trots zijn dat we vier afdelingen hebben die TOPGGz erkend zijn; programma ADHD, Depressie, Angststoornissen en Centrum voor eerste Psychose. middel van taalspellen in staat de stemmen in hun hoofd actief te onderdrukken. Een internationale jury kende TEMSTEM de Rotterdamse Designprijs 2013 toe, omdat het een exemplarisch product is op het snijvlak van onderzoek en design. Het is belangrijk dat nieuwe onderzoeksresultaten snel bekend gemaakt worden aan de werkvloer, zodat ze geïmplementeerd kunnen worden en we de zorg steeds meer optimaliseren. Dat is een grote uitdaging binnen onze organisatie. Hoe bereik je bijna 8500 medewerkers, werkzaam binnen tien zorgmerken, werkzaam in geheel Nederland? Wetenschappelijk onderzoek moet een waardige plek krijgen in ons communicatiebeleid Een mooi voorbeeld van onderzoek waar zeer kwetsbare patiënten direct baat bij hebben is de app TEM- STEM. Deze app stelt mensen die stemmen horen door Ik zie het uitwisselen en implementeren van kennis uit onderzoek als een taak van medewerkers, managers en onderzoekers. De afdeling Marketing & Communicatie kan dat ondersteunen door nieuws, achtergronden, resultaten en bijzondere prestaties bekend te maken, zowel binnen als buiten de organisatie. Wetenschappelijk onderzoek moet een waardige plek krijgen in ons communicatiebeleid. Parnassia Groep Lopend onderzoek

32 Van bevinding naar verbinding 30

33 De pen gaat naar Edsel Kwidama, lid Raad van Bestuur Parnassia Groep Reflectie van de bestuurder op alle geleverde bijdragen De Parnassia Groep geniet landelijke bekendheid binnen de GGZ vanwege haar wetenschappelijk onderzoek. Wij richten ons op innovatie en daarmee op het doen van onderzoek, want onze zorg verbetert door voortdurend op zoek te blijven naar betere, evidenceof practice-based behandelmogelijkheden. We werken samen met universiteiten en andere kenniscentra en blijven onze behandelingen verversen met nieuwe kennis, zodat onze patiënten naar de laatste stand van de wetenschap worden behandeld. Ik daag onderzoekers, managers en behandelaren uit om meer over de grenzen van de eigen afdeling of het eigen zorgbedrijf heen te kijken, en met elkaar in gesprek te gaan over gezamenlijke doelen en strategieën voor verbetering van de zorg De Parnassia Groep biedt haar medewerkers de mogelijkheid en de ruimte om wetenschappelijk onderzoek te verrichten door het scheppen van een proactief onderzoeks- en opleidingsklimaat binnen de groep. Hiermee zijn wij ook een aantrekkelijke werkgever en zijn wij in staat talentvolle medewerkers aan te trekken, die op hun beurt actief bijdragen aan innovatie en verbetering van onze zorg. Alle zorgbedrijven ontplooien onderzoeksinitiatieven. Het onderzoek strekt zich uit over allerlei gebieden en de resultaten worden stapsgewijs geïmplementeerd in de dagelijkse praktijk. Patiënten en ervaringsdeskundigen worden in toenemende mate betrokken bij het opzetten van onderzoeken. Op zorgbedrijfoverstijgend niveau is de Parnassia Academie de interne opleidings-, onderzoeks- en kennisorganisatie die de medewerkers van de Parnassia Groep ondersteunt bij hun professionalisering; onder andere door onze bibliotheek die helpt bij het ontsluiten en beschikbaar stellen van kennis. Willen we optimaal profijt hebben van alle inspanningen die we verrichten op het gebied van wetenschappelijk onderzoek en innovatie, dan zal de bestaande infrastructuur van kennis delen binnen de groep en op alle niveaus, op een hoger plan moeten komen. Zo is Parnassia Groep Lopend onderzoek

34 Van bevinding naar verbinding de Specialismeleider ingevoerd, die verantwoordelijk is voor het bijhouden en over afdelingen en zorgbedrijven heen verspreiden van de kennis over zijn/ haar onderwerp. Er worden binnen de verschillende regio s en zorgbedrijven wetenschappelijke bijeenkomsten gehouden. Er zijn diverse kenniskringen, onder andere de Verpleegkundige Advies Raad (VAR) en het Kenniscentrum ADHD bij volwassenen. Ook dit boek is een voorbeeld van bundeling en kennisdeling van wat er binnen de Parnassia Groep op onderzoeksgebied gebeurt. Toch zal er meer gemeenschappelijk aandacht besteed moeten worden aan het formuleren en voortdurend aanscherpen van het onderzoeksbeleid. Dat wil zeggen dat de onderzoeksplannen van de zorgbedrijven en de doelstellingen in het concernbedrijfsplan meer met elkaar in verband moeten worden gebracht. Ik daag onderzoekers, managers en behandelaren uit om meer over de grenzen van de eigen afdeling of het eigen zorgbedrijf heen te kijken, en met elkaar in gesprek te gaan en te blijven over gezamenlijke doelen en strategieën voor verbetering van de zorg. Dit staat in onze viermaandsgesprekken op de agenda. Ik vind dat er ook winst valt te halen door patiënten en ervaringsdeskundigen bij elk nieuw onderzoek te betrekken, en tevens door in de opzet van een onderzoek standaard een implementatieplan voor de te bereiken resultaten mee te nemen. Ook in deze tijd met veel veranderingen in de ggz, waarbij de kosten van de behandelingen naar beneden moeten, zal ik als lid van de Raad van Bestuur het wetenschappelijk onderzoek blijven stimuleren en zoveel mogelijk faciliteren. Wij doen dit onder andere door middel van het Parnassia Groep Stimuleringsfonds en door afdelingen die hun topklinische, topreferente zorg willen bekronen met het keurmerk TOPGGz een steuntje in de rug te geven. Om goede en kosteneffectieve zorg te bieden aan onze patiënten, zijn in ieder geval toegepast onderzoek, programma-evaluatie en effectiviteitonderzoek noodzakelijk. De onderzoeken die gerelateerd zijn aan speerpunten in het bedrijfsplan, zoals de topklinische zorg en de kosteneffectstudies, zullen juist in deze tijd door moeten lopen. Dit boek biedt een blik op de grote diversiteit aan patiëntgebonden onderzoek dat binnen de Parnassia Groep plaatsvindt. Ik ben trots op de deskundigheid en inzet van de betrokken medewerkers, die met hun kennis van zaken en innovatieve ideeën voortdurend werken aan verbetering van de zorg voor onze patiënten. 32

35 Parnassia Groep Lopend onderzoek

36 34

37 Hoogleraren met een leerstoel van de Parnassia Groep Wetenschappelijk onderzoek, de implementatie van nieuwe behandelmethoden en de opleiding van medewerkers dragen bij aan de kwaliteit van de zorg. De Parnassia Groep hecht er daarom veel waarde aan. Eind 2013 waren er zeven hoogleraren met een leerstoel (mede) gefinancierd door de Parnassia Groep: Prof. dr. M. (Mark) van der Gaag Bijzondere leerstoel Cognitieve gedragstherapie bij psychotische stoornissen Vrije Universiteit Amsterdam, EMGO Instituut, Afdeling Klinische Psychologie Prof. dr. A.M. (Bert) van Hemert Bijzondere leerstoel Epidemiologie van de Openbare Geestelijke Gezondheidszorg (tot 2014) Universiteit Leiden, LUMC, Public Health en Eerstelijnsgeneeskunde Prof. dr. H.W. (Wijbrand) Hoek Leerstoel Psychiatrie Rijksuniversiteit Groningen, UMCG, Universitair Centrum Psychiatrie Bijzondere leerstoel Epidemiologie Columbia University, Mailman School of Public Health, New York Prof. dr. C.M.H. (Clemens) Hosman Emeritus-hoogleraar GGZ-preventie Radboud Universiteit Nijmegen, Sectie Klinische Psychologie, Behavioral Science Institute Maastricht University, Department of Health Promotion, CAPHRI Prof. dr. C.L. (Niels) Mulder Bijzondere leerstoel Openbare Geestelijke Gezondheidszorg Erasmus Universiteit Rotterdam, Erasmus MC, Afdeling Psychiatrie Prof. dr. J. (Jaap) van Weeghel Bijzondere leerstoel Rehabilitatie en participatie van mensen met ernstige psychische stoornissen Tilburg University, Tranzo Prof. dr. E. (Erik) Hoencamp Emeritus-hoogleraar klinische psychopathologie Universiteit Leiden Faculteit Sociale Wetenschappen, Afdeling Klinische, Gezondheidsen Neuropsychologie Parnassia Groep Lopend onderzoek

38 Overzicht promovendi Overzicht promovendi Bij de Parnassia Groep lopen diverse promotietrajecten. Het betreft promovendi die bij de Parnassia Groep in dienst zijn of die een arbeidscontract elders hebben (universiteit of zorginstelling), maar voor hun onderzoek samenwerken met de Parnassia Groep. Daarnaast zijn er ook een aantal externe promotiestudies binnen de leerstoelen van de Parnassia Groep. Hieronder staat een overzicht van huidige promovendi en van promoties die sinds de vorige publicatie over het onderzoek van de Parnassia Groep zijn afgerond. Gepromoveerd Medewerkers Parnassia Groep Boogaard, Th.M. (Michel) van den. The negotiated approach in the treatment of depressive disorders. The impact on patient-treatment compatibility and outcome. Promotoren: Prof. dr. R. van Dyck, Prof. dr. Ph. Spinhoven en Prof. dr. H. Vertommen. Vrije Universiteit Amsterdam, 16 november Dorrepaal, E. (Ethy) (2013). Before and beyond. Stabilizing Group treatment for Complex posttraumatic stress disorder related to child abuse based on psycho-education and cognitive behavioral therapy. Promotoren: prof. dr. A.J.L.M. van Balkom en prof. dr. D.J. Veltman. Co-promotor: dr. N. Draije. Vrije Universiteit Amsterdam, 28 februari Kortrijk, H.E. (Hans). Use of Routine Outcome Monitoring data for evaluating Assertive Community Treatment. Promotoren: Prof. dr. Niels Mulder en prof. dr. Durk Wiersma. Erasmus Universiteit Rotterdam, 17 januari Rietdijk, J. (Judith). People at ultra high risk for psychosis. The obvious cases and beyond. Promotoren: prof. dr. Mark van der Gaag en prof. dr. Don Linszen; copromotor: prof. dr. Pim Cuijpers. Vrije Universiteit Amsterdam, 13 april Rooij, A. (Amber) de. Finding benefits in adversity: Symbolic tools in adult development after life disruption. Promotor: prof. dr. P.G. Heymans. Universiteit Utrecht, 10 februari Schoorl, S.M.D. (Maartje). Investigating new process-focused treatments for posttraumatic stress disorder: attentional bias modification and mindfulness-based cognitive therapy. Promotor: Prof. dr. A.J.W. van der Does, Co-Promotor: dr. P. Putman. Universiteit Leiden, 30 oktober Schrier, A.C. (Agnes). Depression and anxiety in migrants in the Netherlands. Population studies on diagnosis and risk factors. Promotoren: prof. dr. A.T.F. Beekman en prof. dr. J.J.M. Dekker. Co-promotoren: dr. M.A.S. de Wit, dr. A.P. Verhoeff. Vrije Universiteit Amsterdam, 2 juli Sieh, D.S. (Dominik). The impact of parents chronic medical condition on children. Promotoren: prof. dr. D.A.V. van der Leij en prof. dr. F.J. Oort. Co-promotoren: dr. A.M. Meijer, dr. J.M.A. Visser-Meily. Universiteit van Amsterdam, 26 september

39 Spijker, A. (Annet). Cortisol exposure, cognition and clinical course of bipolar disorder. Promotoren: prof. dr. Erik Hoencamp en prof. dr. Frans Zitman (LUMC). Universiteit Leiden, 4 december Externen met directe betrokkenheid hoogleraar Parnassia Groep Balkom, I.D.C. (Inge) van. Phenotypes and epidemiology of rare neurodevelopmental disorders. Promotoren: Prof. dr. H.W. Hoek en Prof. dr. R.C.M. Hennekam. Rijksuniversiteit Groningen, 1 februari Dragt, S. (Sara). Exploring the road to a first psychosis: work in progress. Promotoren: prof. dr. Don Linszen en prof. dr. Mark van der Gaag. Universiteit van Amsterdam, 14 september Georgieva, I. (Irina). Coercive Interventions during Inpatient Psychiatric Care Patient s preference prevention and effects. Promotor: prof. dr. Niels Mulder. Erasmus Universiteit Rotterdam, 14 juni Hek, K. (Karin).Anxiety disorders and depression in older adults. Promotoren: Prof. dr. Niels Mulder en prof. dr. Henning Tiemeier. Erasmus Universiteit Rotterdam, 24 april Klaassen, R.M.C. (Rianne). Emerging symptoms on the pathway to psychosis. Promotoren: prof. dr. Lieuwe de Haan en prof. dr. Mark van der Gaag. Universiteit van Amsterdam, 1 november Promovendi Medewerkers Parnassia Groep A-Tjak, J. (Jacqueline). Acceptance and Commitment Therapy vs. cognitieve therapie voor de behandeling van depressie. Promotor: Prof. dr. P.M.G. (Paul) Emmelkamp, Universiteit van Amsterdam. Co-promotor: dr. N. (Nexh) Morina, Universiteit van Amsterdam. Adriaanse, M. (Marcia). Psychotic-like experiences among ethnic minority youth: culture, ethnicity or social disadvantage? Promotor: Prof. dr. Theo Doreleijers, VUmc. Co-promotor: mr.dr. Lieke van Domburgh, VUmc en dr. Wim Veling, UMCG. Berg, D. (David) van den. EMDR versus rescripting bij mensen met PTSS en psychose. Promotoren: prof. dr. Mark van der Gaag en prof. dr. Agnes van Minnen (Radboud Universiteit Nijmegen). Bouhaddani, S. (Saliha) el. Identification and treatment of early symptoms of severe mental illnesses in native and non-native Dutch. Promotor: Prof. dr. Theo Doreleijers, VUmc. Co-promotoren: mr.dr. Lieke van Domburgh, VUmc en dr. Wim Veling, UMCG. Bron, T.I. (Annet). Leefstijl en medicatie-effecten bij volwassenen met ADHD. Promotor: prof. dr. A.T.F. Beekman (Vrije Universiteit Amsterdam). Co-promotoren: dr. Denise Bijlenga, dr. Sandra Kooij. Cardona Cano, S. (Sebastian). Trajectories of picky eating in a community cohort of children followed prospectively from prebirth. Promotoren: Prof. dr. H.W. Tiemeier (Erasmus MC) en Prof. dr. H.W. Hoek. Co-promotor: dr. D. van Hoeken. Counotte, J. (Jacqueline). Epigenetic pathways in psychosis: exploring the interplay between genes and social environment in Virtual Reality. Promotoren: Prof. dr. J. van Os en Prof. dr. H.W. Hoek. Co-promotor: dr. W. Veling. Parnassia Groep Lopend onderzoek

40 Overzicht promovendi Ekkers, W. (Wilfried). The effects of Competitive Memory Training in elderly depressed patients. Promotor: prof. dr. Mark van der Gaag; co-promotor: dr. Kees Korrelboom. Groeneweg-Koolhoven, I (Isis). Quality of life in community-dwelling older persons with apathy. (Promotor: prof. dr. R.C. van der Mast; co-promotor: dr. P. Naarding). Hogerzeil, S. (Simon). Immigrant disparities in psychiatric disorders. A cohort study using the psychiatric case register of The Hague. Promotoren: prof. dr. Bert van Hemert (LUMC) en prof. dr. H. Wijbrand Hoek. Ising, H. (Helga). Detecting ultra-high risk patients and the prevention of a first psychotic episode. Promotoren: prof. dr. Mark van der Gaag (VU Amsterdam) en prof. dr. H.F.E. (Filip) Smit (VUmc). Jong, J. (Joop) de. Trauma, dissociatie, psychose en slaap. Promotoren: prof. dr. Willem van der Does (Universiteit Leiden) en prof. dr. Mark van der Gaag. Jong, M. (Martie) de. Psychological treatment of eating disorders: a multi-centred RCT on the (cost-) effectiveness of enhanced cognitive behaviour therapy (CBT-E) Promotoren: prof. dr. H.W. Hoek, prof. dr. Ph. Spinhoven. Co-promotor: dr. K. Korrelboom. Jong, Y. (Yvonne) de. Ontwikkeling ultra high risk bij jongeren. Promotoren: prof. dr. Niels Mulder en prof. dr. Mark van der Gaag. Kool-Goudswaart, N. (Nienke). Evaluation of an Intensive Treatment Program for Disrupted Patient- Staff Relationships in Psychiatry. Promotor Prof. dr. Ad Kerkhof (VU), co-promotoren: dr Berno van Meijel (InHolland), dr. Bauke Koekkoek (Hogeschool Arnhem en Nijmegen) Lim, A. (Anastasia). The attribution of hallucinations and other psychotic symptoms to jinn. Promotor: Prof. dr. H.W. Hoek. Co-promotor: dr. J.D. Blom. Looijestijn, J. (Jasper). Network analysis of brain activation during verbal auditory hallucinations: an fmri study. Promotoren: prof. dr. H.W. Hoek, prof. dr. A. Aleman. Co-promotoren: dr. R. Goekoop, dr. J.D. Blom. Noordraven, E. (Ernst). Money for Medication. Promotor: prof. dr. Niels Mulder Nuijten, M. (Mascha). CATCH: Cocaine Addiction Treatments to improve Control and reduce Harm. New pharmacotherapeutic treatment options for crack-cocaine dependent people in the Netherlands. Promotor: prof. dr. Wim van den Brink (AMC-UvA / AIAR Amsterdam Institute for Addiction Research). Co-promotoren: dr. Vincent Hendriks (Brijder-PARC), dr. Peter Blanken (Brijder-PARC). Oosten, A. (Ard) van. Health benefits of work: Optimization and timing of interventions for temporary employees who have been absent for causes of mental health. Promotor: Prof. dr. ir. A. Burdorf (Erasmus MC), prof. dr. R.W.B. Blonk (Universiteit Utrecht). Orden, M. (Mirjam) van. (Cost-)effectiveness of collaborative mental health care compared to regular treatment within specialised mental health care. Promotoren: prof. dr. Erik Hoencamp en prof. dr. Philip Spinhoven (LUMC). Co-promotor: dr. Judith Haffmans. Pardoen, W. (Wilmer). Fysiologie en neuropsychologie van auditieve hallucinaties bij boorderline persoonlijkheidsstoornissen. Promotoren: prof. dr. Ingmar Franken (Erasmus Universiteit) en prof. dr. Mark van der Gaag. Paul, Linda. Versterkt cognitieve gedragstherapie het effect van bariatrische chirurgie bij morbide obesitas? Een gerandomiseerd en gecontroleerd onderzoek. Promotor: Prof. dr. Wijbrand Hoek. Copromotoren: dr. Colin van der Heiden, dr. Daphne van Hoeken. Ralston, A. (Alan). Models of the mind. Promotor: prof. dr. Gerrit Glas (VU Amsterdam). Roosenschoon, B.-J. (Bert-Jan),. Onderzoek naar de effecten van Illness Management and Recovery 38

Verslaving en comorbiditeit

Verslaving en comorbiditeit Verslaving en comorbiditeit Wat is de evidentie? Dr. E. Vedel, Jellinek, Arkin 18 november 2014 Comobiditeitis hot 1 Jellinek onderzoek comorbiditeit Verslaving & persoonlijkheid, 1997 Verslaving & ADHD,

Nadere informatie

Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen?

Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Richtlijnen Casus IDDT Richtlijnen, wat zeggen ze niet! Richtlijnen Dubbele Diagnose, Dubbele hulp (2003) British

Nadere informatie

Academische Werkplaats Ernstige Psychotische Aandoeningen

Academische Werkplaats Ernstige Psychotische Aandoeningen Academische Werkplaats Ernstige Psychotische Aandoeningen 1 Inhoud 1. a. Missie en b. Geschiedenis 2. Wie zijn wij? 3. Wat gaan wij doen? a. Stadia en profiel b. Interventie onderzoek c. Onderwijs en opleiding

Nadere informatie

NISPA en Radboud(umc) Let s get together. Let s get together: 15-10-2015. - medicine/psychiatry & addiction - Universitair Medisch Centrum

NISPA en Radboud(umc) Let s get together. Let s get together: 15-10-2015. - medicine/psychiatry & addiction - Universitair Medisch Centrum NISPA en Radboud(umc) Let s get together Disclosure belangen A.H. Schene (potentiële) belangenverstrengeling: geen prof. dr Aart H. Schene Afdeling Psychiatrie NISPA-dag, 15 oktober 2015 Let s get together:

Nadere informatie

Grenzen verleggen 10E PHRENOS PSYCHOSECONGRES ZWOLLE, 13 NOVEMBER 2014

Grenzen verleggen 10E PHRENOS PSYCHOSECONGRES ZWOLLE, 13 NOVEMBER 2014 Grenzen verleggen 10 E PHRENOS PSYCHOSECONGRES ZWOLLE, 13 NOVEMBER 2014 Programma 09.00 Ontvangst en registratie 09.45 Opening door dagvoorzitter dr. R. Bruggeman, psychiater, Universitair Centrum Psychiatrie

Nadere informatie

Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014

Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014 Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014 Comorbiditeit: Voorkomen van verschillende stoornissen bij 1 persoon. Dubbele diagnose: Verslaving (afhankelijkheid en misbruik

Nadere informatie

De opzet en management van een vroegdetectie- en behandelcentrum. Hoe eerder, hoe beter 30 mei 2013, Den Haag Mark van der Gaag

De opzet en management van een vroegdetectie- en behandelcentrum. Hoe eerder, hoe beter 30 mei 2013, Den Haag Mark van der Gaag De opzet en management van een vroegdetectie- en behandelcentrum Hoe eerder, hoe beter 30 mei 2013, Den Haag Mark van der Gaag 1 VROEGDETECTIE EN BEHANDELING SCREENING DIAGNOSE BEHANDELING 2 3 SCREENING

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie

Cognitieve gedragstherapie Cognitieve gedragstherapie Een succesvolle psychotherapie voor diverse emotionele stoornissen en problemen Afdeling Psychiatrie en Medische Psychologie Wat is Cognitieve Gedragstherapie? Cognitieve gedragstherapie

Nadere informatie

Belang van wetenschappelijk onderzoek in de psychiatrie in GGz Breburg

Belang van wetenschappelijk onderzoek in de psychiatrie in GGz Breburg Belang van wetenschappelijk onderzoek in de psychiatrie in GGz Breburg Prof.dr. Christina van der Feltz-Cornelis Studieochtend De weg naar herstel ligt open hoe nu verder? CM van der Feltz-Cornelis Disclosure

Nadere informatie

Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid

Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid presentatie ESPRi Symposium 26-11-2015 Michiel Boog, klinisch psycholoog, psychotherapeut Titel:

Nadere informatie

Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen. Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema

Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen. Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema Ernstige Psychische Aandoeningen (EPA) Definitie consensus groep EPA¹ - Sprake van psychische stoornis

Nadere informatie

100% ONLINE CGT GOOI HET KIND NIET MET HET BADWATER WEG! DR. JEROEN RUWAARD

100% ONLINE CGT GOOI HET KIND NIET MET HET BADWATER WEG! DR. JEROEN RUWAARD 100% ONLINE CGT GOOI HET KIND NIET MET HET BADWATER WEG! DR. JEROEN RUWAARD ONLINE COGNITIEVE GEDRAGSTHERAPIE 2 100% Online CGT E-BOOMING? 3 100% Online CGT MIND THE GAP! 4 100% Online CGT EFFECTEN ONLINE

Nadere informatie

Innovaties voor Amsterdammers met GGZ problematiek. Prof.dr. J.H. Smit jh.smit@ggzingeest

Innovaties voor Amsterdammers met GGZ problematiek. Prof.dr. J.H. Smit jh.smit@ggzingeest Innovaties voor Amsterdammers met GGZ problematiek Prof.dr. J.H. Smit jh.smit@ggzingeest Directeur Onderzoek & Innovatie GGZ Ingeest Afdeling Psychiatrie Vumc Psychiatrie in getallen: wereldwijd in 2010

Nadere informatie

Mindfulness binnen de (psycho) oncologie. Else Bisseling, 16 mei 2014

Mindfulness binnen de (psycho) oncologie. Else Bisseling, 16 mei 2014 Mindfulness binnen de (psycho) oncologie Else Bisseling, 16 mei 2014 (Online) Mindfulness-Based Cognitieve Therapie voor kankerpatiënten. (Cost)effectiveness of Mindfulness-Based Cognitive Therapy (MBCT)

Nadere informatie

Mindfulness - de 8-weekse training in vogelvlucht

Mindfulness - de 8-weekse training in vogelvlucht Mindfulness - de 8-weekse training in vogelvlucht Flip Kolthoff, psychiater Radboud Universitair Centrum voor Mindfulness, GGZ Noord-Holland-Noord Flip Kolthoff, VUmc, 20-01-2012 1 Inleiding Flip Kolthoff,

Nadere informatie

Samenvatting SAMENVATTING Hoofdstuk 1 is de algemene introductie over de inhoud van dit proefschrift. Depressie en angststoornissen zijn de meest voorkomende psychische stoornissen en brengen een grote

Nadere informatie

EEN GEDEELDE ONDERZOEKSAGENDA VOOR BIPOLAIRE STOORNISSEN DR. BARBARA REGEER ATHENA INSTITUUT VRIJE UNIVERSITEIT AMSTERDAM

EEN GEDEELDE ONDERZOEKSAGENDA VOOR BIPOLAIRE STOORNISSEN DR. BARBARA REGEER ATHENA INSTITUUT VRIJE UNIVERSITEIT AMSTERDAM EEN GEDEELDE ONDERZOEKSAGENDA VOOR BIPOLAIRE STOORNISSEN DR. BARBARA REGEER ATHENA INSTITUUT VRIJE UNIVERSITEIT AMSTERDAM PROGRAMMA Relatie onderzoek - praktijk Een gedeelde onderzoeksagenda Methoden Resultaten

Nadere informatie

Wetenschappelijk onderzoek in de GGZ; een kwestie van (net)werken

Wetenschappelijk onderzoek in de GGZ; een kwestie van (net)werken Symposium Altrecht Science Wetenschappelijk onderzoek in de GGZ; een kwestie van (net)werken 13 november 2014 Programma 12.30-13.00u Ontvangst 13.00-13.15u Opening door prof. dr. Annemarie van Elburg,

Nadere informatie

Inhoud. Nieuw in de NHG Standaard Angst. Vraag 2. Vraag 1. Vraag 3. Nieuw in de NHG standaard in beleid. Nieuw?! Diagnose en beleid RCT Implementatie

Inhoud. Nieuw in de NHG Standaard Angst. Vraag 2. Vraag 1. Vraag 3. Nieuw in de NHG standaard in beleid. Nieuw?! Diagnose en beleid RCT Implementatie Inhoud Nieuw in de NHG Standaard Angst Christine van Boeijen PAO H 2012 Nieuw?! Diagnose en beleid RCT Implementatie En verder Wat hebt u geleerd? Vraag 1 Waarmee presenteert een patient met een angststoornis

Nadere informatie

Psychologische zorg voor kinderen en jongeren. De Golfbreker Preventie en psychologische zorg voor kinderen en jongeren. Samen werken aan jezelf

Psychologische zorg voor kinderen en jongeren. De Golfbreker Preventie en psychologische zorg voor kinderen en jongeren. Samen werken aan jezelf Psychologische zorg voor kinderen en jongeren De Golfbreker Preventie en psychologische zorg voor kinderen en jongeren Samen werken aan jezelf Inhoud Belang psychologische zorg voor jeugd Psychologische

Nadere informatie

UITNODIGING. Vierde Jaarcongres voor klinisch psychologen en klinisch neuropsychologen. vrijdag 20 april 2012 Jaarbeurs Utrecht IV 5.

UITNODIGING. Vierde Jaarcongres voor klinisch psychologen en klinisch neuropsychologen. vrijdag 20 april 2012 Jaarbeurs Utrecht IV 5. Vierde Jaarcongres voor klinisch psychologen en klinisch neuropsychologen : UITNODIGING vrijdag 20 april 2012 Jaarbeurs Utrecht Accreditatie FGzP: 6 punten Voorwoord Geachte collega, In het voorjaar van

Nadere informatie

Preventieve psychotherapie

Preventieve psychotherapie Preventieve psychotherapie Dr. Dorien Nieman, klinisch psycholoog en cognitief gedragstherapeut Academisch Medisch Centrum, Afd. Psychiatrie, Amsterdam d.h.nieman@amc.nl Overzicht Belang van vroegdetectie

Nadere informatie

Dwang(reductie) in de psychiatrie

Dwang(reductie) in de psychiatrie Dwang(reductie) in de psychiatrie Drs. Yolande Voskes Research Programme > Quality of Care Department of Medical Humanities Separatie: problematisch? Traumatische en emotionele ervaring Cliënten: angst,

Nadere informatie

het antwoord op de Basis GGZ

het antwoord op de Basis GGZ het antwoord op de Basis GGZ mentale ondersteuning direct en dichtbij 2 Inhoudsopgave Indigo Wat is de Basis GGZ? Verwijscriteria Wat kan Indigo mij bieden? 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ 3. mirro:

Nadere informatie

het antwoord op de Basis GGZ

het antwoord op de Basis GGZ het antwoord op de Basis GGZ mentale ondersteuning direct en dichtbij Inhoudsopgave Indigo Wat is de Basis GGZ? Verwijscriteria Wat kan Indigo mij bieden? 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ 3. mirro:

Nadere informatie

ParnassiaBavo Academie. Meesterschap en innovatie in de zorg

ParnassiaBavo Academie. Meesterschap en innovatie in de zorg ParnassiaBavo Academie Meesterschap en innovatie in de zorg Investeren in mentaal kapitaal - Lopend onderzoek bij Parnassia Bavo Groep 2010-2011 Meesterschap en innovatie in de zorg Investeren in mentaal

Nadere informatie

Centrum Dubbele Problematiek

Centrum Dubbele Problematiek Centrum Dubbele Problematiek Annette Bonebakker, PhD, klinisch neuropsycholoog Josje van den Heuvel, MSc, GZ-psycholoog Bert Teunissen, ervaringsdeskundige Utrecht, 22 oktober 2015 Programma Introductie

Nadere informatie

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift 153 SAMENVATTING Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift Angst en depressie zijn de meest voorkomende psychische stoornissen, de ziektelast is hoog en deze aandoeningen brengen hoge kosten met

Nadere informatie

zeer jeugdige delinquenten in nederland: een zorgwekkende ontwikkeling? theo doreleijers lieke van domburgh vumc amsterdam

zeer jeugdige delinquenten in nederland: een zorgwekkende ontwikkeling? theo doreleijers lieke van domburgh vumc amsterdam zeer jeugdige delinquenten in nederland: een zorgwekkende ontwikkeling? theo doreleijers lieke van domburgh vumc amsterdam samenwerkingsverband vu medisch centrum amsterdam Prof. Dr Th. Doreleijers, kinder-

Nadere informatie

Psychiatrische spoedinterventies in de eerste lijn: vreemd lichaam?

Psychiatrische spoedinterventies in de eerste lijn: vreemd lichaam? Psychiatrische spoedinterventies in de eerste lijn: vreemd lichaam? Jan De Lepeleire Huisarts ACHG Kuleuven UPC Kortenberg ote beg Vreemd Lichaam Huisarts Vaak wat onwennig tov psychiatrie en geestelijke

Nadere informatie

THE COMPREHENSIVE ASSESSMENT OF AT-RISK MENTAL STATE CAARMS - TRAINING. No financial disclosure.

THE COMPREHENSIVE ASSESSMENT OF AT-RISK MENTAL STATE CAARMS - TRAINING. No financial disclosure. THE COMPREHENSIVE ASSESSMENT OF AT-RISK MENTAL STATE CAARMS - TRAINING drs. Helga Ising PARNASSIA, DEN HAAG dr. Judith Rietdijk DIJK EN DUIN, ZAANDAM No financial disclosure. RELEVANTIE VROEGHERKENNING:

Nadere informatie

Directieve Therapie. Cure & Care Development organiseert in samenwerking met de Stichting Directieve Therapie en Uitgeverij Boom het symposium

Directieve Therapie. Cure & Care Development organiseert in samenwerking met de Stichting Directieve Therapie en Uitgeverij Boom het symposium Cure & Care Development organiseert in samenwerking met de Stichting Directieve Therapie en Uitgeverij Boom het symposium Directieve Therapie 13 September 2012 t Zand te Maarssen 1/6 SYMPOSIUM Directieve

Nadere informatie

Improving Mental Health by Sharing Knowledge. Collaborative stepped. angststoornissen

Improving Mental Health by Sharing Knowledge. Collaborative stepped. angststoornissen Improving Mental Health by Sharing Knowledge Collaborative stepped care bij angststoornissen Anna Muntingh Onderzoeksgroep: Prof. dr. C.M. van der Feltz-Cornelis, Tilburg University PI Dr. H.W.J. van Marwijk,

Nadere informatie

Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial

Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial dr. T. Verbeek arts-epidemioloog Afd. Huisartsgeneeskunde en Epidemiologie 22 januari

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Kortdurende motiverende interventie en cognitieve gedragstherapie Een effectieve behandeling

Nadere informatie

Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety

Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety Uitgave in de RGOc-reeks, nummer 12 Copyright 2006 Peter C.A.M. den Boer, Groningen Cognitive self-therapy. A contribution

Nadere informatie

Inspiratiedag. De Basis GGz: Doen wat werkt. Zaterdag 13 september 2014 World Forum in Den Haag www.dagvandecgt.nl

Inspiratiedag. De Basis GGz: Doen wat werkt. Zaterdag 13 september 2014 World Forum in Den Haag www.dagvandecgt.nl Inspiratiedag De Basis GGz: Doen wat werkt Voor huisartsen, kaderhuisartsen GGz, praktijkondersteuners huisarts (POH GGz), psychologen werkzaam in de Basis GGz Zaterdag 13 september 2014 World Forum in

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

Cognitive Bias Modification (CBM): "Computerspelletjes" tegen Angst, Depressie en Verslaving

Cognitive Bias Modification (CBM): Computerspelletjes tegen Angst, Depressie en Verslaving Cognitive Bias Modification (CBM): "Computerspelletjes" tegen Angst, Depressie en Verslaving Mike Rinck Radboud Universiteit Nijmegen Cognitieve Vertekeningen bij Stoornissen "Cognitive Biases" Patiënten

Nadere informatie

Maak kennis. met GGZ Friesland

Maak kennis. met GGZ Friesland Maak kennis met GGZ Friesland Psychische klachten hebben veel invloed op het dagelijks leven. Elke dag is een uitdaging en het is moeilijk om een normaal leven te leiden, contacten te onder houden, naar

Nadere informatie

De JES studie: effecten van huiselijk geweld op de ontwikkeling van kinderen.

De JES studie: effecten van huiselijk geweld op de ontwikkeling van kinderen. De JES studie: effecten van huiselijk geweld op de ontwikkeling van kinderen. 1 Symposium Krachtige Kinderen in de opvang. Driebergen, 29 oktober 2012 Mirjam Wouda, kinder- en jeugdpsychiater Mutsaersstichting

Nadere informatie

Wat is depressie? Oorzaak, omvang, gevolg

Wat is depressie? Oorzaak, omvang, gevolg Wat is depressie? Oorzaak, omvang, gevolg Prof. Dr. Brenda Penninx Vakgroep psychiatrie / GGZ ingeest Neuroscience Campus Amsterdam Mental Health EMGO+ Institute for Health and Care Research b.penninx@vumc.nl

Nadere informatie

Illness Management & Recovery Ervaringen met de modelgetrouwe implementatie van IMR

Illness Management & Recovery Ervaringen met de modelgetrouwe implementatie van IMR Illness Management & Recovery Ervaringen met de modelgetrouwe implementatie van IMR GGZ Groep Europoort Trimbos-instituut instituut 9 september 2005 Bronnen Evidence-based practice implementation resource

Nadere informatie

INDIGO HET ANTWOORD OP DE BASIS GGZ

INDIGO HET ANTWOORD OP DE BASIS GGZ INDIGO HET ANTWOORD OP DE BASIS GGZ Inhoudsopgave Indigo Brabant 2 Wat is de Basis GGZ? 2 Wat kan Indigo mij bieden? 4 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ Specialistische GGZ 7 Heeft u vragen? 7 Contact

Nadere informatie

Call 2014 7-5-2014. Netwerk Kwaliteitsontwikkeling GGz p/a Postbus 20062 3502 LB UTRECHT

Call 2014 7-5-2014. Netwerk Kwaliteitsontwikkeling GGz p/a Postbus 20062 3502 LB UTRECHT Call 2014 7-5-2014 Netwerk Kwaliteitsontwikkeling GGz p/a Postbus 20062 3502 LB UTRECHT KWALITEITSSTANDAARDEN GGZ 2014-2017/Ronde 1 datum geplaatst: 1 mei 2014 deadline: 8 augustus 2014 Oproep tot het

Nadere informatie

Virtual Reality. toepassingen bij psychose. Wim Veling

Virtual Reality. toepassingen bij psychose. Wim Veling Virtual Reality toepassingen bij psychose Wim Veling Disclosure Wim Veling Speaker fees received from: Lundbeck Positions held on Advisory Boards: geen Grants and sponsoring: geen Wat is VR? 1. Computer

Nadere informatie

Inhoud. deel i de omvang en aard van het probleem 19. Voorwoord 1 1

Inhoud. deel i de omvang en aard van het probleem 19. Voorwoord 1 1 Voorwoord 1 1 deel i de omvang en aard van het probleem 19 1 Psychiatrische comorbiditeit van verslaving in relatie tot criminaliteit 2 1 Arne Popma, Eric Blaauw, Erwin Bijlsma 1.1 Inleiding 2 2 1.2 Psychiatrische

Nadere informatie

volwassenen en ouderen

volwassenen en ouderen volwassenen en ouderen Inhoudsopgave 1. Aanmelding... 1 2. Eerste gesprek... 1 3. De verdere behandeling... 2 4. Privacy en kwaliteit... 2 5. Kosten... 3 6. Eigen risico... 3 7. Tot slot... 4 AmaCura is

Nadere informatie

Behandeling van eerste psychose (waar de richtlijn niet over spreekt) Dr H.J. Gijsman, psychiater Hoofd Zorgprogramma Psychose Pro Persona

Behandeling van eerste psychose (waar de richtlijn niet over spreekt) Dr H.J. Gijsman, psychiater Hoofd Zorgprogramma Psychose Pro Persona Behandeling van eerste psychose (waar de richtlijn niet over spreekt) Dr H.J. Gijsman, psychiater Hoofd Zorgprogramma Psychose Pro Persona Environment Genotype Phenotype Omgeving Gen Psychose Omgeving

Nadere informatie

AGED: Amsterdam Groningen Elderly Depression Study

AGED: Amsterdam Groningen Elderly Depression Study AGED: Amsterdam Groningen Elderly Depression Study Angst en depressie bij verpleeghuisbewoners; prevalentie en risico indicatoren Lineke Jongenelis Martin Smalbrugge EMGO, onderzoeksprogramma common mental

Nadere informatie

Preventie van depressie bij adolescenten: wat is de beste weg? Dr. Daan Creemers Gz-psycholoog i.o./onderzoekscoordinator K&J GGZ Oost Brabant

Preventie van depressie bij adolescenten: wat is de beste weg? Dr. Daan Creemers Gz-psycholoog i.o./onderzoekscoordinator K&J GGZ Oost Brabant Preventie van depressie bij adolescenten: wat is de beste weg? Dr. Daan Creemers Gz-psycholoog i.o./onderzoekscoordinator K&J GGZ Oost Brabant Film: fragmenten Iedereen depressief (VPRO) - Depressie groot

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

Dinsdag 1 november 2011

Dinsdag 1 november 2011 Congres Dinsdag 1 november 2011 09.00-17.00 uur, Golden Tulip Doorwerth Met posterpresentaties van recent en lopend onderzoek naar autisme. Er is een wetenschapsprijs voor jong onderzoekstalent! Abstracts

Nadere informatie

MGv medium voor ggz en verslavingszorg. Vroege psychose: onderzoek en praktijk

MGv medium voor ggz en verslavingszorg. Vroege psychose: onderzoek en praktijk pagina 1 van 5 MGv medium voor ggz en verslavingszorg Home Over MGv Reageren op inhoud Abonneren Adverteren Redactie Richtlijnen voor auteurs Nieuwsbrief Contact Ter Discussie Brieven Columns Lopende zaken

Nadere informatie

Preventie van depressie bij adolescenten: wat is de beste weg? Dr. Daan Creemers Gz-psycholoog/onderzoekscoordinator K&J GGZ Oost Brabant

Preventie van depressie bij adolescenten: wat is de beste weg? Dr. Daan Creemers Gz-psycholoog/onderzoekscoordinator K&J GGZ Oost Brabant Preventie van depressie bij adolescenten: wat is de beste weg? Dr. Daan Creemers Gz-psycholoog/onderzoekscoordinator K&J GGZ Oost Brabant Film: fragmenten Iedereen depressief (VPRO) Wat is een depressie?

Nadere informatie

22-10-2015. Tinnitus kwaliteit van leven en kosten. Besluitvorming. Vergoeding in Nederland. Effecten: kwaliteit van leven. Economische Evaluatie

22-10-2015. Tinnitus kwaliteit van leven en kosten. Besluitvorming. Vergoeding in Nederland. Effecten: kwaliteit van leven. Economische Evaluatie 220205 Condite, Nieuwegein, 205 Disclosure belangen spreker kwaliteit van leven en kosten Potentiële belangenverstrengeling Geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsering of

Nadere informatie

Interculturele psychiatrie en jeugd-ggz

Interculturele psychiatrie en jeugd-ggz Interculturele psychiatrie en jeugd-ggz mr.dr. Lieke van Domburgh Onderzoeker Vumc, afd. Kinder- en Jeugdpsychiatrie Hoofd afdeling O&O Intermetzo prevalentie problemen: etniciteit en gender (Zwirs 2006)

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Dutch summary)

Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Nederlandse samenvatting (Dutch summary) 125 Angststoornissen zijn veel voorkomende psychiatrische aandoeningen (ongeveer 1 op de 5 Nederlanders heeft, op enig moment in het leven een angststoornis). Onder

Nadere informatie

E-health modules voor de Basis-GGZ. Optimale zorgzwaarte met Karify

E-health modules voor de Basis-GGZ. Optimale zorgzwaarte met Karify E-health modules voor de Basis-GGZ Optimale zorgzwaarte met Karify E-health voor een hogere kwaliteit van de zorg De GGZ in Nederland krijgt een ander gezicht. Niet alleen veranderen de budgetten, de wetgeving

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

Wetenschap en praktijk: in co-creatie verbonden. Prof. dr. Petri Embregts

Wetenschap en praktijk: in co-creatie verbonden. Prof. dr. Petri Embregts Wetenschap en praktijk: in co-creatie verbonden Prof. dr. Petri Embregts Kwaliteit van zorg- en hulpverlening vindt in de meest wezenlijke vorm plaats in een betekenisvolle relatie tussen de cliënt en

Nadere informatie

O v e r d e a u t e u r s

O v e r d e a u t e u r s Over de auteurs Bart Verkuil, psycholoog, is als promovendus verbonden aan de Universiteit Leiden, faculteit Sociale Wetenschappen, sectie Klinische, Gezondheids- en Neuropsychologie. Zijn promotieonderzoek

Nadere informatie

Verdiepingsstage Dubbele diagnose. Loodds. informatie voor aios

Verdiepingsstage Dubbele diagnose. Loodds. informatie voor aios Verdiepingsstage Dubbele diagnose Loodds informatie voor aios Verdiepingsstage Dubbele diagnose Loodds Gaat je interesse uit naar psychiatrie in combinatie met een verslaving? Dan biedt Delta een verdiepingsstage

Nadere informatie

dr. Wiepke Cahn UMCUtrecht

dr. Wiepke Cahn UMCUtrecht dr. Wiepke Cahn UMCUtrecht Ypsilon 30 jaar Schizofrenie onderzoek staat in Nederland nu 20 jaar op de kaart - Ypsilon en onderzoekers trekken met elkaar op sinds die tijd Epidemiologische studies genetica

Nadere informatie

DIMENCE GROEP HELPT MENSEN ONTWIKKELEN

DIMENCE GROEP HELPT MENSEN ONTWIKKELEN DIMENCE GROEP HELPT MENSEN ONTWIKKELEN Een kwart van de Nederlanders krijgt in zijn/haar leven te maken met psychische problemen. Mensen met psychische problemen in Oost-Nederland kunnen terecht bij de

Nadere informatie

Angst en de ziekte van Parkinson. te veel of te weinig controle. Annelien Duits Harriët Smeding. www.smedingneuropsychologie.nl

Angst en de ziekte van Parkinson. te veel of te weinig controle. Annelien Duits Harriët Smeding. www.smedingneuropsychologie.nl Angst en de ziekte van Parkinson te veel of te weinig controle Annelien Duits Harriët Smeding www.smedingneuropsychologie.nl Wat moet deze workshop brengen, zodat je zegt: dat was de moeite waard? Smeding

Nadere informatie

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Online screening Online behandeling - Effectiviteit

Nadere informatie

! "! " #)% Lichamelijke Klachten Lichamelijk Onverklaarde Klachten (LOK) Somatoforme stoornissen

! !  #)% Lichamelijke Klachten Lichamelijk Onverklaarde Klachten (LOK) Somatoforme stoornissen Bert van Hemert psychiater Parnassia psycho-medisch centrum Leids Universitair Medisch Centrum L U M C Shakespeare Lichamelijke klachten Door de dokter niet verklaard door pathologische bevindingen Door

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie in en voor de Basis GGz

Cognitieve gedragstherapie in en voor de Basis GGz Cognitieve gedragstherapie in en voor de Basis GGz Mark van der Gaag PhD Hoogleraar Klinische Psychologie, Vrije Universiteit Amsterdam Hoofd Psychose Onderzoek, Parnassia, Den Haag 1 Wat is gedragstherapie

Nadere informatie

EFFICIËNT. VakkENNIs 59,- BSL PSYCHOLOGIE. Inhoudsoverzicht bsl Psychologie Totaal abonnement. alle bouwstenen voor u op een rij.

EFFICIËNT. VakkENNIs 59,- BSL PSYCHOLOGIE. Inhoudsoverzicht bsl Psychologie Totaal abonnement. alle bouwstenen voor u op een rij. 2 E-learning online + archief 2 WebTV Abonnement > 60 3.000,- 59,- aan waarde voor maar: 18 tijdschriften Slechts 12,50 EFFICIËNT bouwen aan uw VakkENNIs Inhoudsoverzicht bsl Psychologie Totaal abonnement.

Nadere informatie

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling Evidence tabel bij ADHD in kinderen en adolescenten (studies naar adolescenten met ADHD en ) Auteurs, Gray et al., 2011 Thurstone et al., 2010 Mate van bewijs A2 A2 Studie type Populatie Patiënten kenmerken

Nadere informatie

Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010)

Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010) AH 740 2010Z13219 Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010) 1 Bent u bekend met nieuw onderzoek van Michigan State University

Nadere informatie

De behandeling van chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie)

De behandeling van chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie) Improving Mental Health by Sharing Knowledge De behandeling van chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie) Jan Spijker, Annemein Kemps, Henny Sinnema VGCT najaarscongres 2013 INHOUD

Nadere informatie

Basiscursus cognitieve gedragstherapie

Basiscursus cognitieve gedragstherapie mensenkennis Ik kan mijn werk meer structuur, overzicht en effectiviteit geven met de inhoud die tijdens de opleiding is aangereikt. Basiscursus cognitieve gedragstherapie Basiscursus cognitieve gedragstherapie

Nadere informatie

Wat doen zelfhulp en vroeghulp aan verslaving?

Wat doen zelfhulp en vroeghulp aan verslaving? Wat doen zelfhulp en vroeghulp aan verslaving? Dag van de verslaving 12 oktober 2007 Gerard M. Schippers Academisch Medisch Centrum Universiteit van Amsterdam Tijdschrift sinds 2005 Bohn Stafleu Van Loghum

Nadere informatie

Toegankelijkheid en effectiviteit van de geestelijke gezondheidszorg voor ouderen. Samenvatting

Toegankelijkheid en effectiviteit van de geestelijke gezondheidszorg voor ouderen. Samenvatting Toegankelijkheid en effectiviteit van de geestelijke gezondheidszorg voor ouderen Hoofdstuk 1 is de algemene inleiding van dit proefschrift. Psychische stoornissen komen geregeld voor bij ouderen (65-plus).

Nadere informatie

Bijlage 1: Programma van Eisen

Bijlage 1: Programma van Eisen Bijlage 1: Programma van Eisen Functie: Stichting Nijmeegs Kenniscentrum Chronische Vermoeidheid afdeling Jeugd < 18 jaar Toegangscriteria 1. Karakteristieken van het kind: De algemene karakteristieken

Nadere informatie

De begeleiding bij chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie)

De begeleiding bij chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie) Improving Mental Health by Sharing Knowledge De begeleiding bij chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie) Jan Spijker, Maringa de Weerd, Henny Sinnema, Bauke Koekkoek, Ton van Balkom,

Nadere informatie

emental health bij depressie

emental health bij depressie INFORMATIEDAG DEPRESSIE UTRECHT, 12 APRIL 2014 emental health bij depressie Dr. Tara Donker, GZ-Psycholoog t.donker@vu.nl Klinische Psychologie OVERZICHT Wat is emental health? Geschiedenis van emental

Nadere informatie

De multidisciplinaire richtlijn schizofrenie - Wat kunnen we met de recente update?-

De multidisciplinaire richtlijn schizofrenie - Wat kunnen we met de recente update?- De multidisciplinaire richtlijn schizofrenie - Wat kunnen we met de recente update?- Dr. Berno van Meijel Lector GGZ-verpleegkunde Hogeschool INHolland / Amsterdam www.ggzverpleegkunde.nl De richtlijn

Nadere informatie

Centrum Integrale Psychiatrie

Centrum Integrale Psychiatrie Centrum Integrale Psychiatrie Centrum Integrale Psychiatrie Het Centrum Integrale Psychiatrie (CIP) biedt ambulante zorg aan volwassenen met (zeer) complexe psychische en/of psychiatrische problemen.

Nadere informatie

Behandeling van verslaving en comorbiditeit. de Noord Nederlandse ervaring

Behandeling van verslaving en comorbiditeit. de Noord Nederlandse ervaring Behandeling van verslaving en comorbiditeit de Noord Nederlandse ervaring Gent 14 nov2014 Primaire problematiek naar voorkomen in bevolking en % in behandeling 1 Setting van hulp in VZ VNN 34 ambulante

Nadere informatie

FACT: van organisatiemodel naar effectieve interventies

FACT: van organisatiemodel naar effectieve interventies FACT: van organisatiemodel naar effectieve interventies Bauke Koekkoek & Karin van Montfoort-de Rave Lectoraat Sociale en Methodische Aspecten van Psychiatrische zorg, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen

Nadere informatie

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Congres Focus op Onderzoek, 22 juni 2015 Gerda de Kuijper, AVG/senior senior onderzoeker CVBP/UMCG Dederieke Festen AVG/senior onderzoeker

Nadere informatie

Overzicht beschikbare informatie over alcohol, drugs, verslaving en psychiatrische aandoeningen.

Overzicht beschikbare informatie over alcohol, drugs, verslaving en psychiatrische aandoeningen. Overzicht beschikbare informatie over alcohol, drugs, verslaving en psychiatrische aandoeningen. Er is amper psycho-educatie materiaal beschikbaar voor dubbele diagnose cliënten over de interactie tussen

Nadere informatie

Mindfulness en kanker

Mindfulness en kanker Mindfulness en kanker Else Bisseling 3 oktober 2015 augustus 2014 00 maand 0000 Mindfulness (Kabat-Zinn, 1990; Teasdale, Segal & Williams, 1995) Aandacht geven aan wat we van moment tot moment doen en

Nadere informatie

Generalistische Basis GGZ en Specialistische GGZ

Generalistische Basis GGZ en Specialistische GGZ Generalistische Basis GGZ en Specialistische GGZ Informatie voor huisartsen Organisatie voor geestelijke gezondheidszorg GGZ Rivierduinen biedt vele vormen van geestelijke gezondheidszorg voor alle leeftijden;

Nadere informatie

Achtergronddocument Echelonnering

Achtergronddocument Echelonnering Achtergronddocument Echelonnering Echelonnering 1 2 Achtergronddocument bij advies Hoogspecialistische GGZ 1 Ordening van de GGZ 1.1 Het principe van echelonnering Net als de Nederlandse somatische gezondheidszorg

Nadere informatie

Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch

Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch werker Volwassenen en ouderen mensenkennis Van onze klinisch psycholoog heb ik een groep cliënten overgenomen, bij wie ik de instrumenten uit de opleiding

Nadere informatie

Protocollaire behandelingen voor volwassenen met psychische klachten

Protocollaire behandelingen voor volwassenen met psychische klachten Cure & Care Development organiseert het symposium Protocollaire behandelingen voor volwassenen met psychische klachten 15 december 2011 t Zand te Maarssen SYMPOSIUM Protocollaire behandelingen voor volwassenen

Nadere informatie

De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten.

De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten. De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten. Joanneke van der Nagel, psychiater, Tactus Verslavingszorg, Enschede Pieter-Jan Carpentier, psychiater, Reinier van Arkel groep, s-hertogenbosch

Nadere informatie

Voortgang lopend onderzoek

Voortgang lopend onderzoek Voortgang lopend onderzoek Een helicopterview Anneloes van den Broek Inhoudsopgave: 5 locaties Tilburg Breda Traverse Fontys Eindhoven Tilburg: Project efficiënte gegevensverzameling t.b.v. WO Promovendus:

Nadere informatie

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Congres Focus op Onderzoek, 22 juni 2015 Gerda de Kuijper, AVG/senior senior onderzoeker CVBP/UMCG Dederieke Festen AVG/senior onderzoeker

Nadere informatie

Separeren: voltooid verleden tijd?

Separeren: voltooid verleden tijd? Onderzoeksresultaten van een non-separeerbeleid Annet Smit senior wetenschappelijk medewerker ProCES INHOUD ambitie de Gelderse Roos onderbouwing, thema s onderzoek : Cijfers Kwalitatieve gegevens : Ervaringen

Nadere informatie

Interapy Online Psychotherapie 10 jaar Onderzoek & Praktijk. Bart Schrieken

Interapy Online Psychotherapie 10 jaar Onderzoek & Praktijk. Bart Schrieken Interapy Online Psychotherapie 10 jaar Onderzoek & Praktijk Bart Schrieken Presentatie Soorten e-mental health Onderzoek Voorbeelden praktijk Conclusies & aanbevelingen Online aanbod door GGZ in Nederland

Nadere informatie

Dynamisch overzicht. Psychologische interventies GGZ. Dynamisch overzicht psychologische interventies GGZ 2016 Pagina 1

Dynamisch overzicht. Psychologische interventies GGZ. Dynamisch overzicht psychologische interventies GGZ 2016 Pagina 1 Dynamisch overzicht Psychologische interventies GGZ Dynamisch overzicht psychologische interventies GGZ 2016 Pagina 1 Dynamisch overzicht psychologische interventies GGZ U heeft een Basisverzekering bij

Nadere informatie

Tweede Themabijeenkomst Ontwikkeling Basis ggz 24 juni 2013 Ruurd Heise, manager Vicino

Tweede Themabijeenkomst Ontwikkeling Basis ggz 24 juni 2013 Ruurd Heise, manager Vicino Tweede Themabijeenkomst Ontwikkeling Basis ggz 24 juni 2013 Ruurd Heise, manager Vicino Filosofie: Sterkere eerste lijn en ketengerichte aanpak dragen bij aan zorg voor patiënten met (lichte, niet-acute)

Nadere informatie

Universitair Medisch Centrum Groningen

Universitair Medisch Centrum Groningen Universitair Medisch Centrum Groningen Beter af met minder Reduction of Inappropriate psychotropic Drug use in nursing home residents with dementia Claudia Groot Kormelinck Prof.dr. Sytse Zuidema Probleemgedrag

Nadere informatie

Routebeschrijving Auto Als u met de auto komt, neem dan vanaf de A28 afslag Assen- Zuid en volg de borden Wilhelminaziekenhuis of GGZ Drenthe.

Routebeschrijving Auto Als u met de auto komt, neem dan vanaf de A28 afslag Assen- Zuid en volg de borden Wilhelminaziekenhuis of GGZ Drenthe. Doelgroep Dit symposium is bedoeld voor psychiaters, arts-assistenten, onderzoekers, psychologen, verpleegkundigen, managers, beleidsmedewerkers en cliëntenraden van de noordelijke ggz-instellingen en

Nadere informatie