BIC-ON EEN STERKE BASIS VOOR INNOVATIE. Partners in de totstandkoming van BIC-ON

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BIC-ON EEN STERKE BASIS VOOR INNOVATIE. Partners in de totstandkoming van BIC-ON"

Transcriptie

1 Partners in de totstandkoming van BIC-ON Contact Eusebiusbuitensingel HW Arnhem (026) BIC-ON EEN STERKE BASIS VOOR INNOVATIE Het Bioeconomy Innovation Cluster Oost-Nederland (BIC-ON) verbindt en versnelt de innovatieve biobased ontwikkelingen in Gelderland en Overijssel. BIC-ON is een breed gedragen cluster met een meerjarenprogramma waarin bedrijfsleven, kennisinstellingen en provincies hun krachten bundelen. Door de regionale krachten gericht te ontwikkelen, innovatiefaciliteiten beschikbaar te stellen en uiteraard financiering te ontsluiten, wordt de transitie van fossiele naar biobased grondstoffen versneld en worden reststromen herbenut. Alleen door goede samenwerking en afstemming wordt dit realiteit; Alleen kun je sneller, samen kom je verder. Of via 1 van de partners in BIC-ON, de Overijsselse Innovatieloketten of Gelderse Regionale Centra voor Technologie.

2 Bioeconomy: de transitie is gestart De biobased economie zal wereldwijd sterk doorgroeien. De vraag naar voedsel stijgt, grondstoffen worden schaarser en de roep om verantwoord met onze natuur en klimaat om te gaan klinkt steeds luider. Verduurzaming van de grondstoffenvoorziening biedt daarnaast grote economische kansen. Steeds meer organisaties en overheden stemmen hun beleid af op deze ontwikkeling. Ook de EU heeft recent haar beleid rond de bioeconomy sterk verankerd in haar strategie. BIC-ON IS DE VERBINDENDE FACTOR EN ZORGT ER VOOR DAT ER EEN DYNAMISCH NETWERK ONTSTAAT De transitie van een fossiele naar een deels op bio of groene grondstoffen gebaseerde maatschappij staat nog in de beginfase, maar Nederland, en in het bijzonder Oost-Nederland, heeft een sterke basis om hierin voorop te lopen. Niet los van andere regio s, maar in nauwe samenwerking met andere koplopers in binnen- en buitenland. Bij biobased economy gaat het om het optimaal benutten van (rest-)stromen uit de land- en tuinbouw, bosbouw, het landschapsbeheer en uit de voedingsindustrie tot hernieuwbare producten voor chemie, voeding, diervoer, materialen, energie en zelfs cosmetica en farmacie. De kracht van Oost-Nederland Investeren in biobased innovaties biedt uitstekende kansen om een aantal sectoren in Oost Nederland te verbinden, vergroenen en versterken; land- en tuinbouw, veeteelt, chemie, papier, water en energie. Met name het innovatieve MKB heeft al vele biobased ontwikkelingen gerealiseerd. Vele hiervan zijn tot stand gekomen in samenwerking met de kennisinstellingen in Gelderland en Overijssel. Wageningen UR, Universiteit Twente en Radboud Universiteit zijn hierin complementair en vervullen al jaren een internationale voortrekkersrol. Opvallend is dat de vele agro- en veeteeltbedrijven in Oost-Nederland op lokaal niveau al samenwerken en innovaties realiseren, met name rond mestverwerking en grondstofkringlopen. Een goed voorbeeld hier-van is het cluster van bedrijven dat is georganiseerd binnen de Stichting Biomassa Achterhoek. De Nederlandse papier- en kartonindustrie, per definitie biobased, is grotendeels gecentreerd rond de Veluwe en staat voor de uitdaging om meer te doen met alternatieve grondstoffen en hergebruik van reststromen. Via BIC-ON hebben de waterschappen hun samenwerking sterk geïntensiveerd: ze zetten vol-op in op innovaties rond bijvoorbeeld efficiëntere energiewinning en hergebruik van afvalstoffen zoals nutriënten of - samen met de papierindustrie - vezels. Op bio-energiegebied hebben bedrijven hun krachten gebundeld in het Bio-energiecluster Oost-Nederland (BEON), samen met Universiteit Twente en Saxion Hogeschool. De biobased thema s met de meeste potentie voor Oost-Nederland zijn: Mest Slib Natuurvezels Verse biomassa Algen Bio-energie Uitgangspunt is dat biomassa zo ingezet wordt dat de toegevoegde waarde maximaal wordt benut, door cascadering, benutting van mogelijke coproducten en slimme inrichting van ketens. Het opwekken van bio-energie wordt veelal gecombineerd met toepassingen in de andere vijf pijlers van BIC-ON. Daarnaast is de verwachting dat een groot deel van de toekomstige omzet uit biobased ontwikkelingen zal voortkomen uit export van kennis en technologie, en niet alleen uit producten uit in Oost-Nederland aanwezige biomassa. Vanuit deze pijlers realiseert BIC-ON concrete resultaten: Economie nieuwe werkgelegenheid aantrekkelijk vestingsklimaat toename export Bij het samenstellen van het BIC-ON meerjarenplan heeft het BIC-ON bouwteam uitvoerig gesproken met vele bedrijven, kennisinstellingen, regionale en lokale clusters. Daarbij is naar voren gekomen dat er een sterke wil en drive is om de bioeconomy te laten doorgroeien door sterk te investeren in innovatie. Innovatie Energie & Klimaat nieuwe relevante innovaties en bedrijven versterkte kennis- en innovatie infrastructuur grote stap in transitie van fossiel naar biobased grondstoffen bijdrage energietransitie 1 2

3 MEST BIC-ON: integrale aanpak van innovaties Het is de ambitie van de partners in BIC-ON om de transitie naar bioeconomy in Oost-Nederland te versnellen. De partijen uit de gouden driehoek geven binnen BIC-ON richting aan de gezamenlijke ambities en activiteiten rond de pijlers waarop en waartussen de bio-economy in Oost- Nederland verder wordt gebouwd. Pijlergroepen met bedrijven en kennisinstellingen bepalen samen de agenda tot 2020 en initiëren van daaruit nieuwe ontwikkelingen. Het BIC-ON kernteam is hierin de verbindende factor en zorgt ervoor dat er een dynamisch sectoroverschrijdend netwerk ontstaat. Vanuit dit kernteam worden innovatieve projecten ontwikkeld en ondersteund. Bij het samenstellen van het gezamenlijke programma zijn, mede dankzij BIC-ON, al meerdere kansrijke samenwerkingsprojecten geïnitieerd en gestart met financiële steun van de provincie Gelderland. Enkele hiervan vindt u onder het kopje Voorbeeldprojecten aan het eind van dit document. Kortom, BIC-ON zorgt ervoor dat de goede ontwikkelingen en kansen geïdentificeerd, gefinancierd, uitgevoerd en gepromoot worden, voor en samen met het bedrijfsleven. Veehouderij in Oost-Nederland produceert 22 mln. ton mest per jaar en heeft flink mestoverschot. Mede door nieuwe mestwetgeving is dit een groeiende kostenpost. Er lopen al vele initiatieven voor rendabele mestverwerking, met name in de Achterhoek. Afstemmen van de aanpak met andere regio s kan beter. Mineralenoverschot wegwerken en mest van kostenpost naar winstpakker te krijgen. Door verwaarding van de inhoudsstoffen: Mineralen recycling op maat via groene mest Reductie van mineralenoverschot via veevoer van eigen bodem. In combinatie met efficiënte biogasproductie. ForFarmers, Wilba, Stichting Biomassa FrieslandCampina, Dorset, Groot Zevert Kroes, De Marke, WUR, IGEV, LTO M M De bedrijven hebben aangegeven dat zij in de periode tot 2020 minimaal 200 miljoen euro zullen investeren in innovatieve biobased projecten. De provincies Gelderland en Overijssel zijn bereid een fors deel hiervan via cofinanciering te ondersteunen. Subsidies en vouchers spelen hierbij een belangrijke rol, en in toenemende mate is hiervoor revolverend vermogen beschikbaar. SLIB De provincies hebben zich daarnaast gecommitteerd aan het faciliteren van de biobased activiteiten onder BIC-ON. BIC-ON maakt gebruik van de bestaande organisatiestructuur en capaciteit van GreenTechAlliances, powered by kiemt. Daarbij is er nauwe samenwerking met Oost NV, de Overijsselse innovatieloketten en de Gelderse Regionale Centra voor Technologie (RCT s). De dragende pijlers van BIC-ON De ontwikkeling van de biobased economy is in volle gang. Bedrijven en instellingen zijn zowel alleen als samen met anderen druk met het ontwikkelen van biobased innovaties. Er is daarbij wel een sterk onderscheid tussen ontwikkelstadia van de verschillende pijlers. Waar rondom natuurvezels, bio-energie, mest en slib al samenwerking is opgezet en projecten zijn gerealiseerd, hebben de ontwikkelingen bij algen en verse biomassa gemiddeld genomen pas op een wat langere termijn impact. Voor alle sectoren geldt dat een integrale ketenaanpak nodig is en dat sleuteltechnologieën voor doorbraken moeten zorgen. Een belangrijke taak voor BIC-ON is te zorgen dat de partijen uit de verschillende sectoren elkaar beter leren kennen en nog meer gaan samenwerken, over de grenzen van de bestaande sectoren heen. Afvalwater is niet alleen een grondstof voor energieopwekking, maar bevat ook fosfaat, stikstof, kalium en bouwstenen voor bioplastics. Waterschappen in Oost-Nederland hebben het concept van de grondstoffenfabriek omarmd. Ook de industrie ziet steeds meer mogelijkheden om de kringlopen te sluiten. VEZELS Waterschappen in Oost-Nederland bepalen gezamenlijk waar zij hun biobased innovatie hubs ontwikkelen. Belangrijke thema s zijn: reductie van slib en verwerking van slib tot grondstoffen (alginaat, biogranulaat, sulfaat/zwavel, struviet, etc.) en energieopwekking rond waterzuivering. Waterschappen, Wilba, Nijhuis Water, GMB, Opure, HoSt, Dorset, Waterstromen Industriewater Eerbeek, papierfabrieken M M Kruisbestuivingen Vooral op het raakvlak van bio-energie met de andere pijlers ligt er een grote uitdaging waar in de komende jaren veel winst te behalen valt. Zo n kruisbestuiving heeft dankzij BIC-ON al geleid tot intensievere samenwerking, bijvoorbeeld tussen waterschappen en papierindustrie, en tussen de veehouderij en technologiebedrijven. Juist op die cross-overs zullen doorbraken gerealiseerd worden. In het blokkenschema (zie pagina 4/5) staat per pijler de essentie, de belangrijkste uitdagingen, een deel van de stakeholders die actief zijn in de regio en de verwachten investeringen tot Dit alles op basis van input van verschillende bedrijven, kennisinstellingen en samenwerkingsverbanden. Dit geeft een beeld van de startpositie, geschetst in de eerste helft van In de komende jaren zal dit evolueren. De papier- en kartonindustrie innoveert al enige jaren aan in nieuwe, vezelgebaseerde producten. De verpakkingsindustrie experimenteert met verpakkingen uit reststromen. De textielsector onderzoekt de mogelijkheden van nieuwe vezelbronnen. Kwaliteit en eigenschappen van vezelproducten uit reststromen verbeteren. De papier- en kartonsector vernieuwen tot multi-feed/ multiproduct installaties. Gebruik van eigen reststromen en input uit landen tuinbouw. Toepassing van vezels als bouwmateriaal en in kunststoffen bevorderen. Papierfabrieken, Ten Cate, Foreco, ABC Board, Paperfoam, UTwente, KCPK, OICAM M M 3 4

4 VERSE BIOMASSA Bederfelijke reststromen uit agro, tuinbouw, landschapsbeheer en voedingsindustrie bezitten enorme potentie in eiwitten, suikers, koolhydraten, vezels en hoogwaardige inhoudstoffen. Startpunt: functionaliteit component intact laten. Milde behandeling en raffinagetechnieken in ontwikkeling. Raffinagetechnologieën opschalen naar pilot / demoschaal, o.a. door pilotfaciliteiten beschikbaar te stellen. Beschikbaarheid biomassa ontwikkelen. Waardeketens bouwen van grondstof tot product en demo-raffinageinstallaties realiseren o.b.v. loof, gras, eendenkroos. ForFarmers, AkzoNobel, Friesland Campina Dorset, ABC Kroos, Byosis, Miccell, van Wijhe ENKI, WUR, NIZO M M Ondersteunende activiteiten Een aantal onderwerpen raakt alle pijlers en worden door het BIC-ON team integraal aangepakt, in nauwe samenwerking met het EMT-cluster van GreenTechAlliances. Aansluiting onderwijs De opleiding van goed geschoold personeel en de aansluiting van het onderwijs op het bedrijfsleven is van groot belang voor de toekomst. Onderwijsinstellingen geven aan dat zij hun programma s graag afstemmen op de wensen van het bedrijfsleven. Men wil studenten ervaringen laten op doen in biobased gerelateerde ontwikkelingen. Ook de bedrijven hebben behoefte aan en de wil om studenten te betrekken. Grote bedrijven weten de weg naar onderwijsinstellingen makkelijk te vinden, voor kleinere bedrijven is dit lastiger. BIC-ON wil hierin een schakelpunt zijn. 5 ALGEN Algaeparc heeft samen met (inter)nationaal bedrijfsleven productie en oogst van algen ontwikkeld. Algen processing tot waardevolle producten is een volgende stap. Enkele MKB ers gebruiken wel de hele alg in diervoeder en voedingniches. ENERGIE Afgelopen jaren veel innovatie en investering in energie, vooral vergisting en verbranding, maar ook torrefactie (Topell) en pyrolyse (BTG). Bio-energie komt bij voorkeur uit laagwaardige biomassa- reststromen. Energie speelt een rol in alle pijlers en is vaak (nog) drager van de businesscase. BEON heeft een coördinerende rol. Ontwikkelen van raffinagetechnieken tot waardevolle producten zoals eiwitten, algen, pigmenten en brandstoffen. Nieuwe reactorconcepten. Nieuwe ketens o.b.v. algengroei op reststromen. Realisatie Algae refining Parc in Wageningen. Regionale bedrijfsleven betrekken. Bio-energieproductie combineren met winning materialen. Laagwaardiger afval als input voor efficiënte vergisting, pyrolyse of torrefactie naar hoogwaardige brandstoffen en chemie; methaan, syngas, methanol en waterstof. Helft duurzame energie in Oost-Nederland uit bio-energie. WUR, Groot Zevert, Kroes, Nijhuis Water, Algae Parc (o.a. DSM, Unilever, Exxon, Biosolar cells, BASF), Phycom M M HoSt, Twence, Topell, BTG-BTL, ENKI BEON, Gascon, Alucha, Attero, Osomo Hygear, UTwente, Saxion M Onderzoek en innovatie BIC-ON koppelt de agenda s van de kennisinstellingen aan de thema s van het bedrijfsleven legt de focus wat betreft onderzoek op noodzakelijke doorbraaktechnologieën. Vooral preconcurrentieel toegepast onderzoek past bij BIC-ON. Universiteit Twente, Wageningen UR en Radboud Universiteit zijn complementair aan elkaar op het gebied van bioeconomy en werken samen met de regionale hogescholen HAN en Saxion aan de doorbraak van innovatieve oplossingen, met en voor het bedrijfsleven. Een aantal speerpunten hierbij zijn: kostenefficiënte processen kosten- en energieefficiënte ontwateringstechnologieën identificatie en analyse van componenten van biomassa terugwinning waardevolle componenten stabiele en robuuste katalysesystemen milde voorbehandeling en isolatie voor behoud van functionaliteit van componenten ketenontwikkeling (organisatie, technische, economische en duurzaamheidsanalyse, bijvoorbeeld afhankelijkheid van schaal en locatiekeuzes) Topfaciliteiten Eén van de grootste drempels bij de ontwikkeling van biobased innovaties is de pilot- en demofase. Hierbij zijn de risico s vaak vrij groot, net als de uitgaven. Zeker voor het MKB is dit vaak een te grote stap. BIC-ON gaat samen met kennisinstellingen en bedrijven gericht faciliteiten beschikbaar stellen en, indien nodig, ontwikkelen door slim gebruik te maken van al beschikbare apparatuur en infrastructuur. Hierdoor kunnen grotere bedrijven maar vooral het MKB laagdrempelig gebruikmaken van de benodigde faciliteiten, zonder een grote en risicovolle investering. Algae Parc 2, Fresh Biomass Refinery Parc, Stichting Biomassa Achterhoek en BIC Achterhoek zijn voorbeelden van faciliteiten die nu in ontwikkeling zijn of al draaien. Communicatie, PR en events Een belangrijk punt is dat niet alleen geïnnoveerd wordt, maar dat dit ook wordt gecommuniceerd, zowel tussen de stakeholders binnen Oost-Nederland als op nationaal en Europees niveau. BIC-ON is inmiddels participant van communicatieplatform Agro & Chemie. BIC-ON zal zich verder aansluiten bij de belangrijkste biobased netwerken in Nederland, maar zeker ook in Europa, zoals Biobased Industries Consortium (onderdeel Horizon2020) en CLIB. Daardoor kunnen regionale partners makkelijker hun weg kunnen vinden naar deze internationale clusters. Kennisinstellingen ondersteunen het bedrijfsleven in hun activiteiten en spelen een belangrijke rol in de ontwikkelingen binnen de pijlers van BIC-ON door het ontwikkelen van kennis, doorbraaktechnologieën en toepassingen. 6

5 Wat hebben bedrijven aan BIC-ON Voor biobased innovaties ondersteunt BIC-ON ondernemers bij het verkrijgen van benodigde financiële middelen. Doordat BIC-ON en provincies in één team samenwerken kunnen ondernemers snel en effectief de juiste weg vinden naar provinciale financieringsinstrumenten Door de inbreng van BIC-ON heeft een aanvraag een grotere kans op succes BIC-ON ondersteunt ondernemers bij het vormgeven van projecten, consortiavorming, subsidietrajecten (EFRO, Horizon2020, MIT), businessplannen en nieuwe ondernemingen Hierbij hoort ook toegang tot financiering via banken, private equity, business angels, et cetera BIC-ON koppelt ondernemers aan relevante bedrijven, onderwijs- en kennisinstellingen en andere netwerken en partijen, gericht op samenwerking en consortiumvorming Dit zowel regionaal, nationaal als internationaal. Dit gebeurt binnen, maar nadrukkelijk ook tussen de pijlers Promotie van innovaties via de BIC-ON kanalen Hoe werken BIC-ON team en de pijlers samen BIC-ON maakt in de uitvoering gebruik van bestaande structuren en van mensen uit het bedrijfsleven en kennisinstellingen. Het uitvoerende BIC-ON kernteam is klein en slagvaardig. Het heeft als belangrijkste taken het stimuleren, verbinden en faciliteren van de werkzaamheden binnen en tussen de pijlers, en het uitvoeren van de genoemde doorsnijdende thema s. BIC-ON wordt uitgevoerd vanuit de organisatie van GreenTechAlliances, powered by kiemt, in nauwe samenwerking met Oost NV. Vanuit kiemt wordt al jaren gewerkt aan de ontwikkeling van de Energieen Milieu-Technologie en Bioeconomy in Oost-Nederland. Wat doet BIC-ON nog meer Actieve promotie van biobased Oost-Nederland, onder meer door aanwezigheid bij relevante evenementen en een interessante website Samenwerken en afstemmen met relevante activiteiten en netwerken in binnen- en buitenland. Met name de banden met buurregio s Nordrhein-Westfalen, Noord-Nederland en Zuid-Oost-Nederland moeten versterkt worden Netwerkbijeenkomsten, workshops en inspirerende evenementen organiseren En natuurlijk actieve scouting en screening van goede biobased initiatieven Schematisch ziet dat er als volgt uit: Innovatie en R&D Shared facilities Financiering Internationalisering Scouting & Screening Samenwerking PR & Communicatie Human Capital In de pijlers van BIC-ON vindt het echte werk plaats. Vertegenwoordigers van bedrijven, kennisinstellingen en BIC-ON starten vanuit hun eigen expertise initiatieven op. Zij zorgen ervoor dat er een groeiende groep bedrijven betrokken wordt bij de ontwikkeling van de bioeconomy, ondersteund door het BIC-ON kernteam. BIC-ON en de provincies Bedrijven, kennisinstellingen en overheden werken samen binnen BIC-ON. Dankzij deze korte lijntjes adviseert en ondersteunt BIC-ON de provincies Gelderland en Overijssel bij bioeconomy gerelateerde zaken. Doordat het team goed weet wat er speelt bij bedrijven en instellingen en in andere regio s, profiteren de provincies van deze kennis en stemmen zij hun beleid en instrumenten hierop af. Doel is om financiële instrumenten, subsidies en revolverende fondsen, nog effectiever in te zetten voor goede biobased innovaties. Ook bij subsidieaanvragen en tenders adviseert BIC-ON over de technische en economische haalbaarheid van innovatietrajecten. Projecten waarbij BIC-ON betrokken is vinden daardoor makkelijker, sneller en met een grotere kans op succes hun weg naar financiële en niet-financiële provinciale ondersteuning. BIC-ON bepaalt samen met de provincies hoe middelen uit Europese fondsen (EFRO, Interreg, Horizon2020) het best beschikbaar gemaakt kunnen worden voor biobased projecten. Daarnaast adviseert BIC-ON de provincies gevraagd en ongevraagd op voor bioeconomy relevante thema s rond bijvoorbeeld wet- en regelgeving, vergunningen, ontwikkeling van industrieterreinen en andere niet-financiële aspecten. Denk daarbij aan het gebruik van reststromen uit landschapsbeheer zoals bermgras, aanleg van infrastructuur et cetera. BIC-ON voorbeeldprojecten Enkele voorbeelden van bioeconomy projecten en thema s waarbij BIC-ON nu al betrokken is: Vruchtbare kringloop, Winnen van mineralen uit mest Groene kunstmest Optimalisatie biogas uit mest Ontwikkelen PHA en PHB bioplastics uit papierslib bij Parenco Pyrolyse van reststromen uit papierindustrie Ecoboard bouwpanelen ABC Board Proeftuin algen en eendenkroos voor veevoer Algaeparc 2; algenraffinage en processingpilot Alginaat productie Waterschap Rijn&IJssel en Friesland Campina Fosfaten uit afvalwater en slib: GMB, Aviko en FrieslandCampina Eendenkroos raffinage ABC Kroos Fresh Biomass Refinery Parc WUR, UTwente, NIZO, Accres Praktijkcentrum Eiwit Onderzoek Laarberg, Groenlo Ontwikkeling hoogwaardige biobrandstoffen Pilot plants op het gebied van vergisting, verbranding en pyrolyse (BEON cluster) 7 8

Totaal budget Aandeel WVV Aandeel provincie Oorspronkelijke budget 7,4 mln. 1,0 mln. 6,4 mln.

Totaal budget Aandeel WVV Aandeel provincie Oorspronkelijke budget 7,4 mln. 1,0 mln. 6,4 mln. Inhoud Inleiding... 3 Spoorwegovergang Veenendaal De Klomp Voorpoort... 3 Sanering Apeldoorns kanaal... 3 Subsidie m.b.t. het project waterstofbus... 4 Subsidieverstrekking aan Bioeconomy Innovation Cluster

Nadere informatie

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011 Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H Datum 05 april 2011 kiemt KANSEN CREËREN EN BENUTTEN Thecogas Binnenstadservice.nl Sidcon Ingrepro Bredenoord Nuon Helianthos Ubbink Solar Solesta

Nadere informatie

De Biobased Economy in de Zuidvleugel

De Biobased Economy in de Zuidvleugel De Biobased Economy in de Zuidvleugel Wat is er nodig om de biobased-economy in de Zuidvleugel een impuls te geven? 17 1 13, Douwe-Frits Broens LEI: Biobased Economics - financiële en milieudoelen halen

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Proeftuin FoodValley. Biobased economy en energietransitie

Proeftuin FoodValley. Biobased economy en energietransitie Proeftuin FoodValley Biobased economy en energietransitie 1 2 Inhoudsopgave Inleiding Waarom is een biobased economy belangrijk voor FoodValley? Wat is de ambitie voor FoodValley? Hoe kun je innovaties

Nadere informatie

Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid

Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid Ondergetekenden: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, ieder handelende

Nadere informatie

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten INFORMATIE OVER HET INNOVATIEF ACTIEPROGRAMMA GRONINGEN

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

Bio Energy to Overijssel

Bio Energy to Overijssel Bio Energy to Overijssel Wat is BE2.O? BE2.O is een gezamenlijk project van de provincie Overijssel, de Universiteit Twente en regionale bedrijven met als doel in Overijssel de toepassing van bio-energie

Nadere informatie

Flevoland maakt werk van duurzame energie

Flevoland maakt werk van duurzame energie Flevoland maakt werk van duurzame energie Hans Rijnten Provincie Flevoland Chris de Visser Acrres Pieter Bergmeijer Trilance 6 december 2007 Workshop bioraffinage 1 Inhoud presentatie Flevoland maakt werk

Nadere informatie

ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases

ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases Mei 18, 2011 Waarom koploper? Zuidwest-Nederland: Aanwezigheid grondstoffen Hoogwaardige bedrijven in agro,

Nadere informatie

Cluster Agro en Food Regio Zwolle

Cluster Agro en Food Regio Zwolle Cluster Agro en Food Regio Zwolle Dé proeftuin voor duurzame, innovatieve systemen en nieuwe verdienmodellen: een living lab voor Agro en Food Cluster Agro en Food Regio Zwolle Werk en innovatie Sterk

Nadere informatie

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020 OP EFRO OOST-NEDERLAND 2014-2020PRESENTATIE KENNISPARK, 23 APRIL 2014 JOLANDA VROLIJK, PROGRAMMAMANAGER EFRO OP EFRO Oost-Nederland 2014-2020 Inhoud presentatie 1. Inleiding Europese Fondsen: cohesie beleid

Nadere informatie

Netwerkbijeenkomst VAVI, VIGEF & NEBAFA

Netwerkbijeenkomst VAVI, VIGEF & NEBAFA Netwerkbijeenkomst VAVI, VIGEF & NEBAFA Bio-based Economy Den Haag, 17 april 2013 VAVI VAVI is een belangenvereniging die de belangen behartigt van 7 Nederlandse ondernemingen binnen de aardappelverwerkende

Nadere informatie

Circulaire Economie. Jacqueline Cramer Member Amsterdam Economic Board, oud minister van VROM en hoogleraar duurzaamheid

Circulaire Economie. Jacqueline Cramer Member Amsterdam Economic Board, oud minister van VROM en hoogleraar duurzaamheid Circulaire Economie Jacqueline Cramer Member Amsterdam Economic Board, oud minister van VROM en hoogleraar duurzaamheid John Nederstigt Inleider Hoe maken we de MRA Circulair? Jacqueline Cramer Ambassadeur

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

Symposium Groene chemie in de delta

Symposium Groene chemie in de delta DPI Value Centre als onderdeel van TKI SPM en het valorisatienetwerk 2.0 Symposium Groene chemie in de delta A. Brouwer, 12 November 2012 TKI Smart Polymeric Materials Topresearch in polymeren 5-10 jaar

Nadere informatie

Duurzame mestverwerking voor productie van schone energie en groene mineralen

Duurzame mestverwerking voor productie van schone energie en groene mineralen Duurzame mestverwerking voor productie van schone energie en groene mineralen MTS vd Lageweg Hendrikus van de Lageweg 1 Inhoud MTS vd Lageweg Mestplaatsing veehouderij sectoren / sector belang Doelen Wat

Nadere informatie

Dutch Biorefinery Cluster

Dutch Biorefinery Cluster Dutch Biorefinery Cluster Visie, strategie en actieplan 2014-2018 Inleiding De toekomst is aan hernieuwbare recyclebare en upcyclebare groene grondstoffen voor elke denkbare toepassing. De mogelijkheden

Nadere informatie

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Energietransitie Papierketen De ambities binnen Energietransitie Papierketen: Halvering van het energieverbruik per eindproduct in de keten per

Nadere informatie

GFT-afval is een waardevolle bron voor nieuwe grondstoffen. Maar hoe ziet de toekomst eruit?

GFT-afval is een waardevolle bron voor nieuwe grondstoffen. Maar hoe ziet de toekomst eruit? GFT-afval is een waardevolle bron voor nieuwe grondstoffen. Maar hoe ziet de toekomst eruit? Spreker: Datum: Locatie: Joop Suurmeijer en Robert Jansen 19 maart 2015 VNG-congres Utrecht GFT-afval heeft

Nadere informatie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie januari 2011 Alle tuinders in Gelderland kunnen besparen Wilt u uw energiekosten verlagen? Door energie te

Nadere informatie

Innoveren doe je Samen

Innoveren doe je Samen Innoveren doe je Samen Deep in the shit Ervaringen van een innovatieve ondernemer in een hooggereguleerde sector Ir Roger A.B.C. Rammers CMC 1 Agenda 1. Introductie AquaPurga 2. Mestmarkt: mestproblematiek

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Jaarverslag 2013 samenvatting

Jaarverslag 2013 samenvatting Jaarverslag 2013 samenvatting Inhoud 1. Bestuur en organisatie 2. Programma s en projecten 2.1. GreenTechAlliances 2.2. Gelders Transitie Centrum 2.3. EMT Innovatiemotor EFRO 2.4. Innovatiemotor Overijssel

Nadere informatie

Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie

Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie Doelstelling thema bijeenkomst: Inzicht in ontwikkelingen bij overheid, industrie en agrarische sector Inzicht in kansen voor synergie

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland 2 Europees stimuleringsprogramma versterkt positie Oost-Nederland Let s GO Gelderland en Overijssel toonaangevend in innovatie Oost-Nederland is een

Nadere informatie

Water, energie en grondstoffen. We kunnen geen dag zonder. Ze zijn een bron van leven en welzijn. Een bron van nijverheid en welvaart.

Water, energie en grondstoffen. We kunnen geen dag zonder. Ze zijn een bron van leven en welzijn. Een bron van nijverheid en welvaart. 3 Water, energie en grondstoffen. We kunnen geen dag zonder. Ze zijn een bron van leven en welzijn. Een bron van nijverheid en welvaart. Een bron van inspiratie voor iedereen die wil bouwen aan een betere

Nadere informatie

Inhoud. » Wat is Sunbuilt? » Timing van het project. » Wat wordt geïnvesteerd? » Wat is de meerwaarde voor u?

Inhoud. » Wat is Sunbuilt? » Timing van het project. » Wat wordt geïnvesteerd? » Wat is de meerwaarde voor u? Inhoud» Wat is Sunbuilt?» Timing van het project» Wat wordt geïnvesteerd?» Wat is de meerwaarde voor u? 2 Wat is SUNBUILT?» EFRO investeringsproject:» Promotor: VITO» Copromotor K.H.Kempen/Thomas More»

Nadere informatie

Centre for Biobased Economy Innoveren van kennisoverdracht. Gerlinde van Vilsteren, 23 juni 2015

Centre for Biobased Economy Innoveren van kennisoverdracht. Gerlinde van Vilsteren, 23 juni 2015 Centre for Biobased Economy Innoveren van kennisoverdracht Gerlinde van Vilsteren, 23 juni 2015 Onderzoeksagenda Biobased Economy 2015-2027 B4B: biobased voor bedrijven, burgers en beleid - ONDERWIJS Kansen

Nadere informatie

Mest, mestverwerking en wetgeving

Mest, mestverwerking en wetgeving Mest, mestverwerking en wetgeving Harm Smit Beleidsmedewerker Economische Zaken, DG AGRO Inhoud Feiten en cijfers. Huidig instrumentarium. Visie op mestverwerking en hoogwaardige meststoffen Toekomstig

Nadere informatie

Green Deal. 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals

Green Deal. 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals Green Deal 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals Inhoud presentatie Overheidsbeleid Green Deal Green Deal Aanpak Voorbeelden van Green Deals Green Deal initiatief

Nadere informatie

Monitoring Biobased Economy in Nederland 2015 (samenvatting)

Monitoring Biobased Economy in Nederland 2015 (samenvatting) Monitoring Biobased Economy in Nederland 2015 (samenvatting) Auteurs Astrid Hamer Monique Mooren Wouter Siemers Dick Both Kees Kwant Datum 2 maart 2016 Status definitief Samenvatting en Trends Biobased

Nadere informatie

Mest: de melkkoe voor de productie van grondstoffen. A. Visser Maart 2015

Mest: de melkkoe voor de productie van grondstoffen. A. Visser Maart 2015 Mest: de melkkoe voor de productie van grondstoffen A. Visser Maart 2015 André Visser Sinds 1999 bij Royal HaskoningDHV Actief op het vlak duurzaamheid en circulaire economie - energiefabriek - grondstoffenfabriek

Nadere informatie

Factsheet VKP EU2014 Werkgroep Grondstoffen

Factsheet VKP EU2014 Werkgroep Grondstoffen Factsheet VKP EU2014 Werkgroep Grondstoffen Standpunten voor / van D66 D66 ziet toekomst in een circulaire en biobased economie en zet zich in om de transitie van de fossiel based economie naar de circulaire

Nadere informatie

Debat Kansen voor duurzame biomassa in Zeeland. Goes, 22 januari 2009 Conclusies en aanbevelingen CE Delft

Debat Kansen voor duurzame biomassa in Zeeland. Goes, 22 januari 2009 Conclusies en aanbevelingen CE Delft Debat Kansen voor duurzame biomassa in Zeeland Goes, 22 januari 2009 Conclusies en aanbevelingen CE Delft Notitie Delft, 1 maart 2009 Opgesteld door: A. (Ab) de Buck H.J. (Harry) Croezen G.C. (Geert) Bergsma

Nadere informatie

Samenwerking overheid en bedrijfsleven

Samenwerking overheid en bedrijfsleven Bio-energie cluster Oost Nederland Samenwerking overheid en bedrijfsleven ontwikkeling en realisatie van bioenergieprojecten Inhoud 1. inleiding 2. bioenergie in Oost Nederland 3. rol van gemeente 4. samenwerking

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

1-5-2015. 1. Programma OP Oost - Prioriteiten - Resultaat- en 0utputindicatoren - Selectie. 2. Instrumenten. 3. Budget en planning. 4.

1-5-2015. 1. Programma OP Oost - Prioriteiten - Resultaat- en 0utputindicatoren - Selectie. 2. Instrumenten. 3. Budget en planning. 4. 22 april 2015 Bastiaan de Jonge 1. Programma OP Oost - Prioriteiten - Resultaat- en 0utputindicatoren - Selectie 2. Instrumenten 3. Budget en planning 4. Tips Aan deze presentatie kunnen geen rechten worden

Nadere informatie

Gas geven voor duurzame energie

Gas geven voor duurzame energie Gas geven voor duurzame energie Programma Programma Thema Thema Workshops Workshops Lokatie Lokatie Gelders Gelders netwerk netwerk voor voor duurzame duurzame energie energie Uitnodiging Netwerkbijeenkomst

Nadere informatie

Economische kracht van de maritieme sector in de Zuidvleugel (van tweede Maasvlakte tot Gorinchem) verder versterken door inzet op vier lijnen:

Economische kracht van de maritieme sector in de Zuidvleugel (van tweede Maasvlakte tot Gorinchem) verder versterken door inzet op vier lijnen: Bijlage 1B behorend bij Voortgangsrapportage vragen Economie door gemeenten MKB: overzicht initiatieven MKB-kennisinstellingen Naam project Maritime Delta Economische kracht van de maritieme sector in

Nadere informatie

Verdeling en inzet Gelderse Revolverende Middelen 12 maart 2013

Verdeling en inzet Gelderse Revolverende Middelen 12 maart 2013 Verdeling en inzet Gelderse Revolverende Middelen 12 maart 2013 Door: Hans Wouters Programma energietransitie Provincie Gelderland Geactualiseerde verdeling 100 mln Verdeling nog te bestemmen revolverende

Nadere informatie

Sterker, Slimmer, Schoner

Sterker, Slimmer, Schoner Sterker, Slimmer, Schoner D66 visie op duurzaamheid en groei C100 01-11-2014 Stientje van Veldhoven Groene genen Van Mierlo Terlouw Club van Rome Richtingwijzer: streef naar een duurzame en harmonieuze

Nadere informatie

WORKSHOP CIRCLE SCAN. Door Wouter-Jan Schouten

WORKSHOP CIRCLE SCAN. Door Wouter-Jan Schouten WORKSHOP CIRCLE SCAN Door Wouter-Jan Schouten WOUTER-JAN SCHOUTEN Doctoraal Bedrijfskunde, Erasmus Universiteit 21 jaar bij the Boston Consulting Group - Partner & Managing Director - Leider van NL Consumer

Nadere informatie

Financieringsmogelijkheden vanuit de provincie Gelderland. Hans Cornet 30 januari 2012 Wijnfort Lent

Financieringsmogelijkheden vanuit de provincie Gelderland. Hans Cornet 30 januari 2012 Wijnfort Lent Financieringsmogelijkheden vanuit de provincie Gelderland Hans Cornet 30 januari 2012 Wijnfort Lent Coalitieakkoord Uitdagend Gelderland Economie is hèt belangrijkste thema in deze coalitieperiode 195

Nadere informatie

Watertechniek en mestverwerking

Watertechniek en mestverwerking Watertechniek en mestverwerking Workshop Wetsus & Innovatienetwerk 27 juni 2012 Leon Korving combining scientific excellence with commercial relevance 1 Rioolwater vs mest Overeenkomsten: Herkomst (vnl.

Nadere informatie

Europa 2014-2020 voor gemeenten en provincies

Europa 2014-2020 voor gemeenten en provincies Europa 2014-2020 voor gemeenten en provincies Vincent Ketelaars ERAC B.V. Binnenlands Bestuur Europa-debat Houten, 21 november 2013 Inhoud van presentatie Indeling 1 Uw ervaringen in eerdere projecten?

Nadere informatie

De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie

De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie Irene Mouthaan, themaleider Bio-based Economy, directie Industrie & Handel, ministerie van LNV en IPE 0 Opbouw Presentatie Bio-based Economy

Nadere informatie

NEW BUSINESS. Guy Konings

NEW BUSINESS. Guy Konings 2015 Guy Konings Stedin is verantwoordelijk voor transport van gas en elektriciteit in West Nederland Onze missie: Altijd energie voor onze klanten, vandaag en morgen. Simpel, betaalbaar en duurzaam KERNGETALLEN

Nadere informatie

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Jennie van der Kolk, Alterra Helmond, 22-02-13 Nico Verdoes, Livestock Research Inhoud presentatie Wetenschapswinkel

Nadere informatie

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 E-mail bestuur@snn.eu Briefnummer UP-15-15096 Bijlage

Nadere informatie

VERKENNING van de BioBased Economy

VERKENNING van de BioBased Economy VERKENNING van de BioBased Economy Biobased of Biowaste? Vereniging van Ver(s)kenners Martijn Wagener 28-nov-2013 Indeling Introductie Virida! Wat is de Biobased Economy?! Principes: cascadering en raffinage!

Nadere informatie

Een Groene Generatie met Energie voor de Toekomst. René Wijffels

Een Groene Generatie met Energie voor de Toekomst. René Wijffels Een Groene Generatie met Energie voor de Toekomst René Wijffels Inhoud Wat is Biobased Economy? De bio-economy in de VS Behoefte aan professionals in bio-based economy Een groene generatie met energie

Nadere informatie

Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe-

Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe- Vallei & Eem Veluwe Oost Veluwe Noord WELL DRA Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe- februari 2015 concept De aanpak handelingsperspectieven Ontwikkelingen maatschappij

Nadere informatie

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Symposium De Groene Delta van Nijmegen Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Noodzaak tot veranderen 13-10-2014 2 En toen was daar... http://www.energieakkoordser.nl/ https://energiekgelderland.nl/paginas/default.aspx

Nadere informatie

Circulaire economie kans voor de regio

Circulaire economie kans voor de regio Circulaire economie kans voor de regio 7 oktober 2015 Early Morning Toast Stichting kiemt Arnhem Michiel Westerhoff, Manager Strategie en Ontwikkeling Recentere geschiedenis van het afvalscheiden 7 maart

Nadere informatie

C-197 Green Deal Business met biomassa en biobased gas

C-197 Green Deal Business met biomassa en biobased gas C-197 Green Deal Business met biomassa en biobased gas Partijen 1. De Minister van Economische Zaken, de heer H.G.J. Kamp, handelend in zijn hoedanigheid van bestuursorgaan; 2. De staatssecretaris van

Nadere informatie

C-153 Green Deal Groen Bouwen

C-153 Green Deal Groen Bouwen C-153 Green Deal Groen Bouwen Partijen 1. De Minister van Economische Zaken, de heer H.G.J Kamp, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, mevrouw W.J. Mansveld, ieder handelende in haar of

Nadere informatie

VERKLARING Green Deal tussen Unie van waterschappen en Rijksoverheid

VERKLARING Green Deal tussen Unie van waterschappen en Rijksoverheid VERKLARING Green Deal tussen Unie van waterschappen en Rijksoverheid Ondergetekenden: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, ieder

Nadere informatie

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland BIObased logistiek maintenance hightech systems agrofood overheden RIS3 innovatiebevordering duurzaamheid schone energie welzijn samenwerking gezondheid

Nadere informatie

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020 Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Overzicht succesvolle waterprojecten Vanaf 2000 wordt in Fryslân gewerkt aan de ontwikkeling van het watertechnologiecluster

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie oktober 2014 In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren

Nadere informatie

Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020. SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt

Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020. SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020 SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt Noordelijke specialisatie in beeld Samengestelde behoeften Samengestelde oplossingen Achtertuin als proeftuin/

Nadere informatie

Ronde Tafel Kringlooplandbouw Noord Nederland Kansen in GLB 2014-2020. 17 okt 2013 De Tike Henk Kieft, ETC

Ronde Tafel Kringlooplandbouw Noord Nederland Kansen in GLB 2014-2020. 17 okt 2013 De Tike Henk Kieft, ETC Ronde Tafel Kringlooplandbouw Noord Nederland Kansen in GLB 2014-2020 17 okt 2013 De Tike Henk Kieft, ETC Gemeenschappelijk landbouwbeleid 2014-2020 Kansen voor Kringloop aanpak Prioriteiten 2 e pijler

Nadere informatie

PHA programma: Introductie & consortium vorming

PHA programma: Introductie & consortium vorming PHA programma: Introductie & consortium vorming Christiaan Bolck Program manager materials - Wageningen UR Workshop PHA 17 December 2013 Wageningen Forum Biorefinery; nieuwe waardeketens van groene grondstoffen

Nadere informatie

KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN

KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN AKKOORDEN EN GREEN DEALS Rafaël Lazaroms Coördinator Energie en duurzaamheid Unie van Waterschappen 1. Duurzaamheid en taken waterschappen 2. Duurzame ambities in akkoorden

Nadere informatie

Interactie tussen bio-materialen en bio-energie. Annita Westenbroek 17 december 2013

Interactie tussen bio-materialen en bio-energie. Annita Westenbroek 17 december 2013 Interactie tussen bio-materialen en bio-energie Annita Westenbroek 17 december 2013 Discussiepunten (1) Er is genoeg biomassa! Ja, na gebruik voor materialen en chemie blijft er voldoende over voor energie!

Nadere informatie

TNO Early morning Toast Biogas trends and technology development. Leon Stille Leon.stille@tno.nl +31652779011

TNO Early morning Toast Biogas trends and technology development. Leon Stille Leon.stille@tno.nl +31652779011 TNO Early morning Toast Biogas trends and technology development Leon Stille Leon.stille@tno.nl +31652779011 TNO Partners TNO is een onafhankelijk kennis instituut met meer dan 80 jaar ervaring in technologie

Nadere informatie

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Agribusiness Economie & Logistiek Recreatie & Toerisme maandag 15 juni 2015, bijeenkomst voor raadsleden Naar een nieuw Programma Jaar 2011-2014 2015 2015 2015

Nadere informatie

GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE

GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE In kort bestek Rafael Lazaroms INHOUDSOPGAVE 1. Wat houdt het in? 2. Motieven, doelstellingen en ambities 3. Organisatiestructuur GELOOFWAARDIGE BOODSCHAP Waterschappen hebben

Nadere informatie

Multi-Input-Multi-Output Papierfabriek

Multi-Input-Multi-Output Papierfabriek Multi-Input-Multi-Output Papierfabriek Platform Vezelgrondstoffen 12 maart 2013 Michiel Adriaanse sheet 1 w Doelstelling van de Dag - MIMO concept introduceren - Uitwisselen best practices - Inspiratie

Nadere informatie

Biobased Economy in BioBRUG tussen wetenschap en praktijk

Biobased Economy in BioBRUG tussen wetenschap en praktijk B r u g t u s s e n m a r k t e n k e n n i s i n d e r e g i o v o o r d e b i o b a s e d e c o n o m y Biobased Economy in BioBRUG tussen wetenschap en praktijk Prof. dr. Gert-Jan Euverink 14 11-2012

Nadere informatie

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie Nelo Emerencia, Speerpuntmanager Onderwijs & Innovatie Utrecht, 9 februari 2012 DAS Docentenconferentie

Nadere informatie

Ontwikkelingen rond de opwerking van organische reststromen en biomassa. Arjen Brinkmann Branche Vereniging Organische Reststoffen

Ontwikkelingen rond de opwerking van organische reststromen en biomassa. Arjen Brinkmann Branche Vereniging Organische Reststoffen Ontwikkelingen rond de opwerking van organische reststromen en biomassa Arjen Brinkmann Branche Vereniging Organische Reststoffen 1 Inhoud Over de BVOR Over organische reststromen & biomassa: Waar hebben

Nadere informatie

GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort

GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort GLOEI = sociale duurzaamheid, van A naar anders. Anders denken, nieuwe wegen bewandelen en nieuwe, niet voor de hand liggende samenwerking tot stand brengen

Nadere informatie

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten voor financiering van duurzame energie 4 Voorwoord Euro s zijn vaak de sleutel om projecten voor de opwekking van duurzame

Nadere informatie

CRODA - Groene chemische bouwstenen voor polymeren

CRODA - Groene chemische bouwstenen voor polymeren CRODA - Groene chemische bouwstenen voor polymeren Polymeren zijn niet weg te denken (plastics, vezels, smeermiddelen, transparante folie en coatings). Productie nu meestal op basis van petrochemische

Nadere informatie

Dicht bij huis meer rendement halen uit gras, maïs en andere eiwitbronnen

Dicht bij huis meer rendement halen uit gras, maïs en andere eiwitbronnen Dicht bij huis meer rendement halen uit gras, maïs en andere eiwitbronnen Heusden, 11 en 12 september 2014 Prof. Dr. J.P.M. (Johan) Sanders Biobased Commodity Chemicals (BCH) De nieuwe uitdaging voor biomassa

Nadere informatie

x de inhoud van deze brief voor kennisgeving aan te nemen (informatieplicht).

x de inhoud van deze brief voor kennisgeving aan te nemen (informatieplicht). Gedeputeerde Staten Datum Zaaknummer 6 november 2012 2012-017859 Onderwerp Bio- en mestvergisting in Gelderland STATENBRIEF 1 Doel van deze brief Gedeputeerde Staten verzoeken Provinciale Staten om te

Nadere informatie

Gijs Jansen (CEO Alucha)

Gijs Jansen (CEO Alucha) Gijs Jansen (CEO Alucha) December 2012 INDEX Alucha Technologie Toepassingen in de papierindustrie Drankenkartons Mixed plastics Papierslib Conclusies ALUCA istorie: Ons doel: Referentie installatie: Opgericht

Nadere informatie

OP Zuid. Programmaperiode 2014-2020

OP Zuid. Programmaperiode 2014-2020 OP Zuid Programmaperiode 2014-2020 1 Europees kader Europees Programma 2014-2020 Cohesiebeleid EFRO OP -zuid 2 Programmagebied 3 Vertrekpunten voor het nieuwe programma Houtskoolschets OP-Zuid Schatgraven

Nadere informatie

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Regie op energie Wij, de 22 gemeenten in de regio Arnhem- Nijmegen, maken ons sterk voor een versnelde transitie van fossiele

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Amsterdam, 26 januari 2016 1 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 Waarom circulair? 6 Nederland Circulair! 7

Nadere informatie

Het Bedrijfslevenbeleid

Het Bedrijfslevenbeleid Het Bedrijfslevenbeleid NAAR DE TOP! Sjoerd Visser Programmadirectie Topsectoren i.o. Inhoud Regeerakkoord Bedrijfslevenbeleid - ambitie - topsectoren - ruimtelijke aspecten - financiering - Proces fasering

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Agri Investment Fund. Studienamiddag Bio Economie 9 November 2015. Marc Rosiers Nicolas De Lange

Agri Investment Fund. Studienamiddag Bio Economie 9 November 2015. Marc Rosiers Nicolas De Lange Agri Investment Fund Studienamiddag Bio Economie 9 November 2015 Marc Rosiers Nicolas De Lange Inhoudstafel 1. Agri Investment Fund 2. Actiedomeinen FromFarm tofood Smart Farming Sustainable Farming Biobased

Nadere informatie

De visie Christiaan Kats 19 september 2012. Laarberg. Regionaal bedrijvenpark. Duurzame voedingsbodem voor nieuwe technologie

De visie Christiaan Kats 19 september 2012. Laarberg. Regionaal bedrijvenpark. Duurzame voedingsbodem voor nieuwe technologie De visie Christiaan Kats 19 september 2012 Laarberg Regionaal bedrijvenpark Duurzame voedingsbodem voor nieuwe technologie Afbeelding 1: Eindbeeld 2030 Versie website 2 19 september 2012 1. Inleiding 2.

Nadere informatie

Tweede call voor offertes voor projecten

Tweede call voor offertes voor projecten Tweede call voor offertes voor projecten Thema : kleur- geur- en smaakstoffen uit planten Inleiding Het Kenniscentrum heeft tot doel om doorbraken te bewerkstelligen voor de valorisatie van werkzame stoffen

Nadere informatie

Beter worden in wat we samen zijn!

Beter worden in wat we samen zijn! Beter worden in wat we samen zijn! Wie zijn we? Wat doen we? De gemeenten in de regio Stedendriehoek werken samen. Samen staan we sterk en maken we ons sterk voor het nog verder verbeteren van het VESTIGINGSKLIMAAT.

Nadere informatie

HealthValley. where health & innovation meet. Succesvol innoveren in de zorg

HealthValley. where health & innovation meet. Succesvol innoveren in de zorg HealthValley where health & innovation meet Succesvol innoveren in de zorg 1 Succesvol innoveren in de zorg Health Valley Health Valley is een netwerk van bedrijven, overheden, kennis- en zorginstellingen

Nadere informatie

UITNODIGING. Geachte heer, mevrouw,

UITNODIGING. Geachte heer, mevrouw, UITNODIGING EMT-Debat Vitale regionale economie: Gelderland Energieland Dinsdag 5 april van 17.00 20.30 uur Openluchtmuseum, Schelmseweg 89, 6816 SJ Arnhem Geachte heer, mevrouw, Op dinsdag 5 april vindt

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

EU subsidies voor KRW opgaven

EU subsidies voor KRW opgaven EU subsidies voor KRW opgaven Themabijeenkomst op 26 november 2015 Govert Kamperman en Wimjan van der Heijden Waar staan we bij stil Kerndoelstellingen Europa Europa 2020-strategie EU subsidies, waar begint

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie