STABU introduceert PIM tijdens Internationale Bouwbeurs 2007

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "STABU introduceert PIM tijdens Internationale Bouwbeurs 2007"

Transcriptie

1 AANGEDREVEN PV-INSTALLATIE LEIDINGWEG STALLATIE STALLATIE STALLATIE BELINSTALLATIE TYPE C) LATIE (TYPE B) STALLATIE LIFTSCHACHT LIFTSCHACHT LIFTSCHACHT LIFTSCHACHT STOELLIFT PLATEAULIFT ROLTRAP ROLPAD TAKEL/LIER BORDESSEN SYSTEEM SYSTEEM februari 2007 WILLY BRANDTLAAN RJ EDE (GLD.) TEL.: (0318) FAX: (0318) WEBSITE: ELEKTROTECHNISCHE INSTALLATIES NOODSTROOMINSTALLATIE, DIESEL DYNAMISCHE DIESEL NO-BREAKINSTALLATIE STATISCHE NO-BREAKINSTALLATIE WINDENERGIE-INSTALLATIE GECOMBINEERDE AARDINGSINSTALLATIE MEDISCHE AARDINGSINSTALLATIE FUNCTIONELE AARDINGSINSTALLATIE STATISCHE AARDINGSINSTALLATIE GEMEENSCHAPPELIJKE ELEKTRISCHE HOOGSPANNINGSVOEDINGSNET LAAGSPANNINGSVOEDINGSNET BLIKSEMBEVEILIGINGSINSTALLATIE KRACHTINSTALLATIE HOOGSPANNING KRACHTINSTALLATIE LAAGSPANNING ALGEMENE VERLICHTINGSINSTALLATIE DECENTRALE NOODVERLICHTINGSIN- WERKPLEKVERLICHTINGSINSTALLATIE ACCENTVERLICHTINGSINSTALLATIE BINNENSPORTVERLICHTINGSINSTALLATIE CENTRALE NOODVERLICHTINGSINSTALLATIE RECLAMEVERLICHTINGSINSTALLATIE NEONVERLICHTINGSINSTALLATIE HOOGSPANNINGSDISTRIBUTIENET LAAGSPANNINGSDISTRIBUTIENET TERREIN, STATISCHE AARDINGSINSTALLATIE SCHRIKDRAADINSTALLATIE WEGVERLICHTINGSINSTALLATIE ALGEMENE TERREINVERLICHTINGSIN- VOLGNUMMERINSTALLATIE ONTRUIMINGSINSTALLATIE (LUID ALARM ONTRUIMINGSINSTALLATIE (STIL ALARM) PERSONENOPROEPINSTALLATIE TIJDSIGNALERINGSINSTALLATIE BELETINSTALLATIE TIJDREGISTRATIE-INSTALLATIE TELEFOONINSTALLATIE DEURINTERCOMINSTALLATIE LOKETINTERCOMINSTALLATIE GELUIDSDISTRIBUTIE-INSTALLATIE ONTRUIMINGSINSTALLATIE (TYPE A) BEWAKINGSVERLICHTINGSINSTALLATIE SPORTVELDVERLICHTINGSINSTALLATIE VLIEGVELDVERLICHTINGSINSTALLATIE OBJECT-ACCENTVERLICHTINGSINSTALLATIE TERREIN, RECLAMEVERLICHTINGSIN- VERTAALINSTALLATIE VERGADERINSTALLATIE VIDEOCONFERENTIESYSTEEM GESLOTEN TELEVISIE-INSTALLATIE BEELDPROJECTIE-INSTALLATIE GESLOTEN DATANETINSTALLATIE UNIVERSELE GEBOUWBEKABELING CAI GEBOUWINSTALLATIE BRANDMELDINSTALLATIE BRANDMELD-/ONTRUIMINGSINSTAL- GRENDELINGS-/ONTGRENDELINGSIN- INBRAAKSIGNALERINGSINSTALLATIE UITBRAAKSIGNALERINGSINSTALLATIE TOEGANGSCONTROLESYSTEEM ZONWERINGSINSTALLATIE OVERSPANNINGSBEVEILIGINGSINSTALLATIE GASDETECTIE-INSTALLATIE VLOEISTOFDETECTIE-INSTALLATIE STRALINGSDETECTIE-INSTALLATIE OVERVALMELDINSTALLATIE CORROSIEBESCHERMINGSINSTALLATIE STOFDETECTIE-INSTALLATIE VERPLEEGROEPINSTALLATIE MINDERVALIDEN ALARMINSTALLATIE TELEFOONDISTRIBUTIENET DATADISTRIBUTIENET UNIVERSELE TERREINBEKABELING CAI DISTRIBUTIENET TERREIN, GELUIDSINSTALLATIE VERKEERSINFORMATIE-INSTALLATIE KLIMAATINFORMATIE-INSTALLATIE VIDEOBEWAKINGSINSTALLATIE TERREIN, PERSONENDETECTIE-INSTALLATIE TERREIN, VOERTUIGENDETECTIE-INSTALLATIE TERREIN, CORROSIEBESCHERM.INST. ANODE OPOFFERINGSSYS. TERREIN, CORROSIEBESCHERM.INST. OPGEDRUKT STROOMSYS. TERREIN, TOEGANGSBEDIENINGSINSTALLATIE VERKEERSREGELINSTALLATIE PARKEERBETAALSYSTEEM SLAGBOOMINSTALLATIE PARKEERGELEIDINGSSYSTEEM TRANSPORTINSTALLATIES ELEKTRISCHE PERSONENLIFT ELEKTR. PERS. LIFT MET VOORAF VERV. ELEKTRISCHE PERSONEN-GOEDERENLIFT ELEKTR. PERS.-GOED.LIFT MET VOORAF VERV. ELEKTRISCHE WOONHUISLIFT ELEKTRISCHE PERSONEN-AUTOLIFT HYDRAULISCHE PERSONENLIFT HYDR. PERS. LIFT MET VOORAF VERV. HYDRAULISCHE PERSONEN-GOEDERENLIFT HYDR. PERS.-GOED.LIFT MET VOORAF VERV. HYDRAULISCHE WOONHUISLIFT HYDRAULISCHE PERSONEN-AUTOLIFT STOELLIFT, BATTERIJ GEVOED PLATEAULIFT, BATTERIJ GEVOED ELEKTRISCH PERSONENHEFTABLEAU HYDRAULISCH PERSONENHEFTABLEAU ELEKTRISCHE KLEINGOEDERENLIFT HYDRAULISCHE KLEINGOEDERENLIFT ELEKTRISCHE HEFTAFEL HYDRAULISCHE HEFTAFEL ELEKTRISCHE HEFBRUG HYDRAULISCHE HEFBRUG ROLLENTRANSPORTBAAN KETTINGTRANSPORTBAAN RIEMTRANSPORTBAAN TRANSPORTBAND BAKTRANSPORTBAAN LOOPKRAANINSTALLATIE ZWENKKRAANINSTALLATIE BUIZENPOSTINSTALLATIE GEBOUWBEHEERINSTALLATIES GEBOUWBEHEERINSTALLATIE DOMOTICA-INSTALLATIE GEVELONDERHOUDINSTALLATIES HANGLADDERSYSTEEM, VAST, MET VASTE HANGLADDERSYSTEEM, VAST, MET VERP- LAATSBARE BORDESSEN HANGLADDERSYSTEEM, VERRIJDBAAR, MET VASTE BORDESSEN HANGLADDERSYST., VERRIJDB., MET VERPLAATSB. BORDESSEN HANGSTEIGERINSTALLATIE, VAST, DAKWA- GENCONSTRUCTIE HANGSTEIGERINST., VERRIJDBAAR, DAKWA- GENCONSTRUCTIE HANGSTEIGERINSTALLATIE, TELESCOOP- MASTHANGSTEIGERINSTALLATIE Installaties nu gedefineerd 4 STABU introduceert PIM tijdens Internationale Bouwbeurs 2007 Op de Internationale BouwBeurs te Utrecht, die gehouden wordt van 5 t/m 10 februari 2007 wordt officieel het startsein gegeven om kennis te komen maken met PIM. Dit Project Informatie Management systeem is specifiek ontwikkeld voor verbetering van de communicatie tussen de partijen. Wereldwijde draakracht voor objectenbibliotheek 11 De Regieraad Bouw en PSIBouw hebben op 14 december 2006 een evenement georganiseerd met als thema Metamorfose van de Bouw, in het WFCC te Den Haag. Dit evenement werd door 700 belangstellenden uit de bouw, overheid, politiek kennisinstituten en de media bijgewoond. Het evenement is aangegrepen om zowel de aftredend voorzitter van de Regieraad Bouw (Jan Hovers) als zijn opvolger per 1 januari 2007 (Hans Blankert) kennis te laten maken met PIM. HANGSTEIGERINSTALLATIE, MONORAIL- Besteksmodule gemoderniseerd 22 De grote koepelorganisaties van de Nederlandse Bouwnijverheid hebben een convenant met de Regieraad bouw afgesloten om het Vernieuwingsoffensief Bouw uit te voeren. Deze organisaties zijn ook vertegenwoordigd in het Algemeen Bestuur van STABU, zoals BNA, ONRI, Ministerie van Defensie, Ministerie VROM, Aedes, VNG, Bouwend Nederland, UNETO-VNI en NVTB. Een zeer belangrijk instrument voor dit offensief is de verbetering in de communicatie. Daartoe heeft STABU PIM ontwikkeld als belangrijkste wegvoorbereider van het uiteindelijk beoogde Bouw Informatie Model (BIM). Een interview met PIM is te lezen op bladzijde 2 van dit bulletin. Tijdens het evenement Metamorfose van de bouw op 14 december 2006 in Den Haag is PIM voorgesteld aan de Regieraad Bouw. Op de foto v.l.n.r. PIM, dr. J.C.M. Hovers, ir. M.L.A.M. van Hezik en drs. J.C. Blankert. Meer informatie Op de BouwBeurs 2007 (van 5 t/m 10 februari 2007) in Utrecht zal STABU verschillende demonstraties verzorgen van het Project Informatie Management (PIM). Voor toegangskaarten, stuur een aan Diana Kervel ( of bel: (0318) Website: of STABU bulletin 1

2 -advertentie- Wat kan PIM allemaal? OVERAL INZETBAAR ZIJN Voor al uw projecten, groot en klein, 24 uur per dag, 7 dagen per week, overal ter wereld toegankelijk via het internet. ZEER VEILIG WERKEN Voor het bewaren van data wordt gebruik gemaakt van s werelds best mogelijke beveiliging die meestal verder gaat dan de beveiliging van uw eigen interne data. UW PROJECT BEHEREN Alle projectdeelnemers hebben één unieke toegang met specifieke toegangsrechten in overeenstemming met hun rol binnen het project. Alle projectgegevens liggen vast en geven een compleet project-dossier voor controle en rapportage. ZEER SNEL WERKEN Binnen enkele seconden een uitgebreide tekening bekijken, op details inzoomen, aantekeningen maken en versturen. Sneller dan alle andere systemen! UW EIGEN PROCEDURES VASTLEGGEN Alle gewenste procedures (bijv. VISI) inzake documenten, goedkeuringen e.d. vastleggen met PIM-tool in standaardwerkschema s die echt worden uitgevoerd! TOEGANG GEVEN AAN DE BESTAANDE BOUWDOCUMENTEN Door STABU worden de relevante bouwdocumenten verzameld, in PIM ondergebracht en bijgehouden. U kunt deze actief in uw project gebruiken en raadplegen! WERKEN ZONDER SOFTWARE INSTALLATIE Iedere projectdeelnemer heeft uitsluitend een computer met internetverbinding en een browser nodig, meer niet! Iedereen die enigszins met internet bekend is kan direct met PIM aan de slag. U ALTIJD DE MEEST RECENTE INFORMATIE GEVEN Van alle documenten worden na wijziging - alle versies bijgehouden. Als iemand een document opent, werkt hij automatisch in de laatste versie maar eerdere versies kunnen ook geraadpleegd worden. KOPPELEN MET UW BESTAANDE SOFTWARE In juni 2007 wordt PIM uitgebreid met de faciliteit voor uitwisseling met uw bestaande softwareprogrammatuur die gebaseerd is op een relationele database: uniek! ELEMENTGERICHTE BESTEKKEN SCHRIJVEN Door de nieuwe koppeling tussen de Elementenmethode en de STABUsystematiek kunnen elementgericht (ook installatie-gericht) bestekken opgesteld worden die direct aan de bestaande calculatieprogrammatuur kunnen worden gekoppeld. U MEER INFORMATIE GEVEN Op de BouwBeurs 2007 (van 5 t/m 10 februari in Utrecht) zal STABU verschillende demonstraties verzorgen van het Project Informatie Management (PIM) op standnummer 09.C106. Voor meer informatie 1 2 Stabu STABU bulletin bulletin

3 Van de redactie Op het eerste STABU-bulletin in een nieuw jasje (oktober 2006) hebben we vele enthousiaste reacties mogen ontvangen. Hoewel in een nieuw jasje gestoken, streven wij er als vanouds naar om u te informeren over producten en diensten van STABU maar ook over besteksgerelateerde (wereldwijde) ontwikkelingen. Namens de Bond van Nederlandse Bestekdeskundigen zet Sietze Wierda de consequenties uiteen van de wet Bouwstoffenbesluit Bodem- en oppervlaktewaterbescherming voor de bestekschrijver. De column Uit de praktijk is deze keer gevuld door Stichting Marktwerking Installatietechniek, waarin zij het probleem bij In kort bestek Vraag het Stabu Onder ede Uit de praktijk inhoud februari Aanbesteden uiteenzetten, maar toch ook nog licht aan het eind van de tunnel zien. Over de geïntegreerde contactvormen is de afgelopen tijd veel te doen geweest. Joop van Kuijen zet als gastauteur in de rubriek Onder Ede de kansen ervan op een rijtje. Veel leesplezier toegewenst en wellicht tot ziens op de Internationale BouwBeurs! Uw reacties kunt u ook sturen via Van de redactie jaar 12 Vraag het Vraag het In kort bestek Onder ede Uit de praktijk STABU ondersteunt vernieuwsakkoord Bouw met PIM Wat kan PIM allemaal? STABU-uitgave Installaties nu gedefinieerd Fabrikantentrainingen succesvol De bitumen dakbedekking in het bestek Gebruikersdagen goed bezocht Rond-de-tafel bijeenkomst voor herhaling vatbaar! Wereldwijd draagvlak voor afstemming objectenbibliotheek Tentoonstellingen in het NAi Bestekteksten van fabrikanten in de gehele Benelux Roadshow Leven lang leren Stabumail Cursusaanbod/opleidingen Colofon Prijsoverzicht STABU-producten adverteerders index DUNCAN Automatisering BV De Twee Snoeken Automatisering STABU bulletin 3

4 STABU-uitgave Zoals in het vorige STABU-bulletin van oktober jl. al uitgebreid is aangekondigd, is het hoofdstuk Schilderwerk compleet op z n kop gezet. De regelgeving in Nederland maakte het noodzakelijk om de eerdere benadering van verfsystemen op basis van bindmiddelen te vervangen door een indeling op basis van oplosmiddelen. Dit betekent niet alleen dat de bestekschrijvers hun moederbestek moeten aanpassen maar ook dat de bestaande fabrikantenspecifi caties en de fabrikantenbestekservices geheel vernieuwd zijn. Uiteraard is ook het verdere onderhoud aan de STABU-systematiek op basis van gewijzigde wet- en regelgeving, nieuwe Normen en Beoordelingsrichtlijnen en nieuwe producten uitgevoerd. De STABU-licentiehouders zullen bij ontvangst van deze uitgave, naar verwachting in april 2007, de complete verantwoording van alle wijzigingen ontvangen. Installaties nu gedefinieerd Administratief Tot 2007 waren de bestekteksten van de STABU-systematiek naadloos gekoppeld aan het administratieve stelsel van de U.A.V (Uniforme Administratieve Voorwaarden voor de uitvoering van werken 1989). Om het mogelijk te maken om andere contractvormen, zoals bijvoorbeeld UAVgc, te koppelen met de werkbeschrijvingsteksten van de STABU-systematiek, is de koppeling met de U.A.V. in de uitgave losgelaten. Deze loskoppeling heeft tot aanpassing van een aantal bepalingen en bestekteksten geleid. Uiteraard blijft de koppeling tussen de U.A.V. en de werkbeschrijvingsteksten van STABU wel goed mogelijk. PIM-uitgave De elementgerichte besteksmodule die door PIM op de markt wordt gebracht maakt gebruik van de bestekteksten van de STABU-systematiek en dat betekent dat ook van PIM de laatste versie in de bestekteksten is opgenomen. In 2005 en 2006 heeft de Stichting STABU, ondersteund door de relevante projectgroepen met extra versterking uit de UNETO-VNI gelederen, hard gewerkt aan nieuwe definities van alle installatieconcepten. De gekozen uitgangspunten voor deze installatieconcepten waren de aansluiting op de NL/SfB-systematiek, oftewel de Elementenmethode en de STABU 2 -systematiek. Hierbij is gekeken om, op termijn, voor wat betreft de elektrotechnische installaties een koppeling te realiseren met het Handboek Calculatie van UNETO-VNI. Tevens wordt aansluiting gezocht met de reeds bestaande calculatieprogrammatuur van de Systeemhuizen. Met de lancering van PIM komen ook deze nieuwe installatieconcepten beschikbaar want binnen PIM is een nieuwe besteksmodule ontwikkeld die geheel aansluit op deze Elementenmethode. Met deze nieuwe besteksmodule kan een installatie ook op de gewenste prestaties/functies worden beschreven, zonder dat deze installatie technisch geheel uitgewerkt behoeft te worden. STABU komt hier mede tegemoet aan de wensen van de installatieadviseurs. De ontwerpende installateur kan de gewenste prestaties/functies verder uitwerken in een compleet STABU-bestek omdat STABU voor de juiste koppeling met standaard-bestekteksten heeft gezorgd. Over de nieuwe installatieconcepten is met het bestuur van UNETO-VNI afgesproken dat deze voor de gehele branche toegepast zullen worden. Dit betekent dat met de organisaties als VABI en ISSO nadere afspraken over de implementatie gemaakt gaan worden. Dit is een belangrijke stap voorwaarts in de ontwikkeling van de STABU-systematiek tot bouwbreed informatiesysteem. De koppeling met enerzijds de CAD-gegevens en anderzijds de ETIM-artikelclassificatie zijn de vervolgstappen die momenteel worden voorbereid. Voor meer informatie is voor Elektrotecniek contact op te nemen met Goof Annokkee en voor Werktuigbouw met Cor Cornax Beide projectcoördinatoren zijn ook telefonisch via (0318) bereikbaar. INSTALLATIES NU GEDEFINIEERD ELEKTROTECHNISCHE INSTALLATIES NOODSTROOMINSTALLATIE, DIESEL AANGEDREVEN DYNAMISCHE DIESEL NO-BREAKINSTALLATIE STATISCHE NO-BREAKINSTALLATIE PV-INSTALLATIE WINDENERGIE-INSTALLATIE GECOMBINEERDE AARDINGSINSTALLATIE MEDISCHE AARDINGSINSTALLATIE FUNCTIONELE AARDINGSINSTALLATIE STATISCHE AARDINGSINSTALLATIE GEMEENSCHAPPELIJKE ELEKTRISCHE LEIDINGWEG HOOGSPANNINGSVOEDINGSNET LAAGSPANNINGSVOEDINGSNET BLIKSEMBEVEILIGINGSINSTALLATIE KRACHTINSTALLATIE HOOGSPANNING KRACHTINSTALLATIE LAAGSPANNING ALGEMENE VERLICHTINGSINSTALLATIE DECENTRALE NOODVERLICHTINGSIN- STALLATIE WERKPLEKVERLICHTINGSINSTALLATIE ACCENTVERLICHTINGSINSTALLATIE BINNENSPORTVERLICHTINGSINSTALLATIE CENTRALE NOODVERLICHTINGSINSTALLATIE RECLAMEVERLICHTINGSINSTALLATIE NEONVERLICHTINGSINSTALLATIE HOOGSPANNINGSDISTRIBUTIENET LAAGSPANNINGSDISTRIBUTIENET TERREIN, STATISCHE AARDINGSINSTALLATIE SCHRIKDRAADINSTALLATIE WEGVERLICHTINGSINSTALLATIE ALGEMENE TERREINVERLICHTINGSIN- STALLATIE BEWAKINGSVERLICHTINGSINSTALLATIE SPORTVELDVERLICHTINGSINSTALLATIE VLIEGVELDVERLICHTINGSINSTALLATIE OBJECT-ACCENTVERLICHTINGSINSTALLATIE TERREIN, RECLAMEVERLICHTINGSIN- STALLATIE BELINSTALLATIE VOLGNUMMERINSTALLATIE ONTRUIMINGSINSTALLATIE (LUID ALARM TYPE C) ONTRUIMINGSINSTALLATIE (STIL ALARM) PERSONENOPROEPINSTALLATIE TIJDSIGNALERINGSINSTALLATIE BELETINSTALLATIE TIJDREGISTRATIE-INSTALLATIE TELEFOONINSTALLATIE DEURINTERCOMINSTALLATIE LOKETINTERCOMINSTALLATIE GELUIDSDISTRIBUTIE-INSTALLATIE ONTRUIMINGSINSTALLATIE (TYPE A) VERTAALINSTALLATIE VERGADERINSTALLATIE VIDEOCONFERENTIESYSTEEM GESLOTEN TELEVISIE-INSTALLATIE BEELDPROJECTIE-INSTALLATIE GESLOTEN DATANETINSTALLATIE UNIVERSELE GEBOUWBEKABELING CAI GEBOUWINSTALLATIE BRANDMELDINSTALLATIE BRANDMELD-/ONTRUIMINGSINSTAL- LATIE (TYPE B) GRENDELINGS-/ONTGRENDELINGSIN- STALLATIE INBRAAKSIGNALERINGSINSTALLATIE UITBRAAKSIGNALERINGSINSTALLATIE TOEGANGSCONTROLESYSTEEM ZONWERINGSINSTALLATIE OVERSPANNINGSBEVEILIGINGSINSTALLATIE GASDETECTIE-INSTALLATIE VLOEISTOFDETECTIE-INSTALLATIE STRALINGSDETECTIE-INSTALLATIE OVERVALMELDINSTALLATIE CORROSIEBESCHERMINGSINSTALLATIE STOFDETECTIE-INSTALLATIE VERPLEEGROEPINSTALLATIE MINDERVALIDEN ALARMINSTALLATIE TELEFOONDISTRIBUTIENET DATADISTRIBUTIENET UNIVERSELE TERREINBEKABELING CAI DISTRIBUTIENET TERREIN, GELUIDSINSTALLATIE VERKEERSINFORMATIE-INSTALLATIE KLIMAATINFORMATIE-INSTALLATIE VIDEOBEWAKINGSINSTALLATIE TERREIN, PERSONENDETECTIE-INSTALLATIE TERREIN, VOERTUIGENDETECTIE-INSTALLATIE TERREIN, CORROSIEBESCHERM.INST. ANODE OPOFFERINGSSYS. TERREIN, CORROSIEBESCHERM.INST. OPGEDRUKT STROOMSYS. TERREIN, TOEGANGSBEDIENINGSINSTALLATIE VERKEERSREGELINSTALLATIE PARKEERBETAALSYSTEEM SLAGBOOMINSTALLATIE PARKEERGELEIDINGSSYSTEEM TRANSPORTINSTALLATIES ELEKTRISCHE PERSONENLIFT ELEKTR. PERS. LIFT MET VOORAF VERV. LIFTSCHACHT ELEKTRISCHE PERSONEN-GOEDERENLIFT ELEKTR. PERS.-GOED.LIFT MET VOORAF VERV. LIFTSCHACHT ELEKTRISCHE WOONHUISLIFT ELEKTRISCHE PERSONEN-AUTOLIFT HYDRAULISCHE PERSONENLIFT HYDR. PERS. LIFT MET VOORAF VERV. LIFTSCHACHT HYDRAULISCHE PERSONEN-GOEDERENLIFT HYDR. PERS.-GOED.LIFT MET VOORAF VERV. LIFTSCHACHT HYDRAULISCHE WOONHUISLIFT HYDRAULISCHE PERSONEN-AUTOLIFT STOELLIFT STOELLIFT, BATTERIJ GEVOED PLATEAULIFT PLATEAULIFT, BATTERIJ GEVOED ELEKTRISCH PERSONENHEFTABLEAU HYDRAULISCH PERSONENHEFTABLEAU ROLTRAP ROLPAD ELEKTRISCHE KLEINGOEDERENLIFT HYDRAULISCHE KLEINGOEDERENLIFT ELEKTRISCHE HEFTAFEL HYDRAULISCHE HEFTAFEL ELEKTRISCHE HEFBRUG HYDRAULISCHE HEFBRUG ROLLENTRANSPORTBAAN KETTINGTRANSPORTBAAN RIEMTRANSPORTBAAN TRANSPORTBAND BAKTRANSPORTBAAN LOOPKRAANINSTALLATIE ZWENKKRAANINSTALLATIE TAKEL/LIER BUIZENPOSTINSTALLATIE GEBOUWBEHEERINSTALLATIES GEBOUWBEHEERINSTALLATIE DOMOTICA-INSTALLATIE GEVELONDERHOUDINSTALLATIES HANGLADDERSYSTEEM, VAST, MET VASTE BORDESSEN HANGLADDERSYSTEEM, VAST, MET VERP- LAATSBARE BORDESSEN HANGLADDERSYSTEEM, VERRIJDBAAR, MET VASTE BORDESSEN HANGLADDERSYST., VERRIJDB., MET VERPLAATSB. BORDESSEN HANGSTEIGERINSTALLATIE, VAST, DAKWA- GENCONSTRUCTIE HANGSTEIGERINST., VERRIJDBAAR, DAKWA- GENCONSTRUCTIE HANGSTEIGERINSTALLATIE, TELESCOOP- SYSTEEM HANGSTEIGERINSTALLATIE, MONORAIL- SYSTEEM MASTHANGSTEIGERINSTALLATIE 4 STABU bulletin

5 Fabrikantentrainingen SUCCESVOL De gratis toegankelijke fabrikantentrainingen van STABU zijn succesvol gebleken, gezien de ruim 750 deelnemers aan deze bijeenkomsten. Het nut voor fabrikanten om deel te nemen aan STABU middels de Fabrikantgebonden Product Specificaties (FPS), eventueel in combinatie met een STABU-Compact licentie (oftewel het aanleveren Ook in 2007 zullen weer diverse trainingen worden georganiseerd. Het is mogelijk om aan te schuiven bij een training bestaande uit een divers gezelschap, dus samengesteld uit bijvoorbeeld fabrikanten van schakelkasten, kunststof gevelelementen maar ook vlaggenmasten. De toeleveranciers die al met STABU samenwerken krijgen hiervoor automatisch een uitnodiging. Wanneer er al eerder belangstelling is voor zo n bijeenkomst, bijvoorbeeld speciaal voor de verkoopvergadering, neem dan contact op met Herman Kervel, tel. (0318) of NIEUWE FABRIKANTEN PER STABU-UITGAVE : Naam fabrikant Acoustair BV Airosonic International B.V. Akatherm International B.V. Automax N.V. Centercon Companero Elster Meters B.V Excellent Systems en Consultants B.V. EYELEDS INTERNATIONAL FELSTECH B.V. Formenta Wego Vlaggenmasten B.V. GEZE Benelux B.V. Hautau GmbH HAVE-Digitap BV Krepel Deuren KST Kalkzandsteen Luxlight Manntech Gevelinstallaties B.V. Metric B.V. Nijhuis Kunststof Kozijnen B.V. Pfleiderer BV Polux B.V. Reijntjes Interproject Volendam SafeClick Skantrae B.V. Troax Tyco Thermal Controls Victaulic Wupor Cellenbeton BV Technische eigenschappen suskasten en roosters luchtverdeelapparatuur hemelwaterafvoer en rioleringsbuis tegelroosters, verloren bekisting, geluiddempers, kolombekisting airconditioning, apparatuur en toebehoren structuur beton, bekistingsbekleding warmtemeters en toebehoren waterbehandeling en ozonapparatuur verlichting met LED dakbedekking, aluminium vlaggenmasten hang, sluitwerk en automaten hang en sluitwerk telefoon, videofoon en noodverlichting deuren kalkzandsteen blokken en elementen lichtstraat elementen gevelonderhoud installaties aluminium sandwich gevelpanelen kunststof gevelelement wandelementen, bekledingspanelen en vensterbanken polyester dakkapel, schoorsteen, luifel, dakgoot, dakrand glasfolie valbeveiliging deuren en deurbeslag gaaswandsystemen verwarming elektrisch verbindingen en afsluiters cellenbeton blokken en koudebrugstroken STABU bulletin 5

6 VEBIDAK is de branchevereniging voor bitumineuze en kunststof dakbedekkingbedrijven en bestaat dit jaar 25 jaar. De circa 190 bedrijven die aangesloten zijn bij VEBIDAK vertegenwoordigen ruim zeventig procent van de totale omzet binnen de branche. De bitumen dakbedekking 6 STABU bulletin in het bestek Arnold Vermeulen bouwtechnisch adviseur De afdeling Technische Zaken van VEBIDAK heeft zitting in technische normcommissies en behoort tot de opstellers van de Vakrichtlijn Gesloten Dakbedekkingssystemen, het richtinggevende document voor iedereen die betrokken is bij ontwerp en uitvoering van platte daken. De doelstelling van deze publicatie is om de bestekschrijver te adviseren inzake besteksbeschrijvingen van bitumen dakbedekkingsmateriaal, waarbij enige achtergrondinformatie ter verduidelijking en ondersteuning is toegevoegd. Productcodering In een bestek worden bitumen dakbedekkingen meestal aangeduid met productcoderingen. Een productcodering geeft inzicht in de samenstelling van het product. Sinds september 2004 is de herziene beoordelingsrichtlijn BRL 1511/02 baanvormige bitumen dakbedekkingssystemen van kracht. Daarmee behoren de kwaliteitsklassen A en B vanuit het oude coderingssysteem, bijvoorbeeld 446 A 14 (APP gemodifi - ceerd gebitumineerde glasvlies + polyestermat MEC, A-kwaliteit), defi nitief tot het verleden. De nieuwe productcodering (foto 1) zegt uitsluitend iets over de samenstelling van de dakbedekking, echter niets over de kwaliteit van de dakbedekking. Om de kwaliteit te kunnen borgen zal in de besteksbeschrijving vastgelegd worden dat de dakbedekking moet zijn gecertifi ceerd, bijvoorbeeld KOMO-gecertifi ceerd (foto 2). Hiermee zal in ieder geval voldaan worden aan de criteria zoals gesteld in bovengenoemde beoordelingsrichtlijn. Levensduur Opdrachtgevers zullen in de praktijk regelmatig geconfronteerd worden met alternatieve dakbedekkingsmaterialen. In deze situatie door de aanbieder zal tenminste aangetoond moeten worden dat het aangeboden dakbedekkingsmateriaal gelijkwaardig is met de uitgangspunten van de besteksbeschrijving. Het aantonen van deze gelijkwaardigheid is een lastige opgave. Een vergelijk op basis van levensduren van producten lijkt voor de hand te liggen. Maar niets is minder waar, omdat het absoluut onjuist is te veronderstellen dat deze levensduurverwachtingen gelden voor de totale dakbedekkingsconstructie, dus inclusief isolatie en alle dakaansluitingen. Helaas biedt de productcode geen uitkomst. Deze code zegt namelijk uitsluitend iets over de samenstelling van de dakbedekking, niets over de kwaliteit. En een onderlinge vergelijking van de producteigenschappen van de dakbedekkingsmaterialen zegt al evenmin iets, omdat het totaal van eigenschappen de kwaliteit bepaalt. Met gelijkwaardigheid wordt feitelijk de kwaliteit van de dakbedekking bedoeld.

7 foto 1 Gebruikersdagen STABU goed bezocht foto 2 Een KOMO Attest-met-productcertificaat kan hier duidelijkheid in verschaffen. Het hoofdstuk levensduur in de certificaten ziet er als volgt uit: De levensduur van een dakbedekkingsconstructie is afhankelijk van: a) het ontwerp; b) de uitvoering; c periodiek onderhoud; d) afschot; e) onderconstructie; f) gebruiksbelastingen; g) klimaatsinvloeden; h) dakbedekkingssysteem. Bestudering van de verschillende certificaten laat zien dat aanzienlijke verschillen in levensduren van dakbedekkingssystemen gehanteerd worden. Deze levensduren zijn gebaseerd op laboratoriumonderzoek dan wel facultatieve praktijkervaring. Indien geschreven wordt over langere levensduurverwachtingen (ca. 20 jaar) zal het product gedurende een periode van tenminste 5 jaar continue KOMO-gecertificeerd moeten zijn. Het KOMO Attest-met-productcertificaat laat terecht zien dat de levensduurverwachting van een dakbedekkingsconstructie in grote mate wordt bepaald door andere factoren (a t/m g) dan uitsluitend het dakbedekkingssysteem (h). Kortom, uitspraken over levensduurverwachtingen in een KOMO Attest-met-productcertificaat van dakbedekkingen sluiten prima aan bij de visie van VEBIDAK. Een andere kijk op gelijkwaardigheid is zeker de moeite waard, wij geven u graag advies. Onder grote belangstelling zijn de STABU-gebruikersbijeenkomsten gehouden op 22 november en 14 december De twee sessies zijn door ruim 70 mensen bijgewoond. Dit geeft al aan dat er grote belangstelling was voor de onderwerpen die gepresenteerd zouden worden. Als binnenkomer is het vernieuwingsoffensief bouw met het antwoord van STABU daarop in de vorm van PIM (Project Informatie Management systeem) gepresenteerd. Een tweetal fabrikanten heeft uitleg gegeven over respectievelijk Domotica-toepassingen en beveiliging in de vorm van nieuwe vorm van (sleutel)systemen. Uit de nabespreking bleek dat voor de voornamelijk bestekschrijvers in de zaal veel waarde werd gehecht aan de lezing van Joop van Kuijen UAVgc en de veranderde bouwopgave. Hij heeft duidelijk de voor- en nadelen ervan aangegeven met het doel eerst daar goed over na te denken voordat zomaar de UAVgc van toepassing wordt verklaard. STABU is samen met Joop van Kuijen bezig met het implementeren van de UAVgc binnen zijn besteksysteem. Van de mogelijkheid om vooraf vragen in te dienen, is ook deze keer weer volop gebruik gemaakt. In dit STABU-bulletin is een selectie daarvan uitgewerkt. De STABU-gebruikersdagen zijn door ongeveer 70 deelnemers bijgewoond. Voor degenen die niet in de gelegenheid waren om persoonlijk van de inhoud kennis te nemen, zijn de presentaties van de gastsprekers op de website van STABU (www.stabu.org) geplaatst. STABU bulletin 7

8 Vraag het STABU Van de vragen die onder andere via de telefonische helpdesk, de STABU-gebruikersdagen en de diverse cursussen en opleidingen bij de Stichting STABU zijn binnengekomen is een selectie gemaakt, welke in deze rubriek worden weergegeven. ing. H.H.M.(Henny) Miltenburg VRAAG Op welke wijze is binnen de STABUsystematiek met het begrip derden om te gaan? Antwoord In de U.A.V staat in paragraaf 31 Verband met andere werken onder lid 1: Indien verschillende werken in elkander grijpen, wordt dit in het bestek vermeld. In een STABU-bestek kan hieraan gehoor worden gegeven door gebruik te maken van paragraaf , bepaling 01 WERKZAAMHEDEN DOOR DERDEN. In lid 2 van paragraaf 31 van de U.A.V staat: Tenzij in het bestek anders is bepaald, geschiedt de coördinatie van in elkander grijpende werken door de directie. Met behulp van de aanvullende administratieve bepaling 03 COÖRDI- NATIE behorende bij artikel VERBAND MET ANDERE WERKEN kan hierop worden geanticipeerd als men deze door de U.A.V. geopperde directietaak wil overdragen naar bijvoorbeeld een nevenaannemer of een externe partij (derde). Daar de nevenaannemers onderling geen directe contractuele relatie met elkaar hebben, is het wenselijk om een coördinatieovereenkomst tussen de opdrachtgever en de nevenaannemers af te sluiten middels bepaling 02 COORDINA- TIE-OVEREENKOMST bij artikel STABU heeft hiervoor modellen ontwikkeld, brochure coördinatie-overeenkomst 2005, zie STABU website onder Downloadpagina, BouwBaak. Het gekozen model, met of zonder schadevergoedingsregeling, kan in het bestekboek als bijlage worden gevoegd. Tevens kan geregeld worden dat er door de coördinerend aannemer, alle door de nevenaannemer of derden uit te voeren werkzaamheden, worden opgenomen in zijn algemene tijdschema en/of gedetailleerde werkplan. Dit kan via de aanvullende administratieve bepalingen 05 INPASSING WERKZAAMHEDEN DERDEN en 06 ONDERTEKENING ALGEMEEN TIJDSCHEMA, WERKPLAN onder artikel Indien de nevenaannemers of derden werkzaamheden voor elkaar moeten verrichten, als onderdeel van het project, zoals het frezen en aanhelen van sleuven door de bouwkundig nevenaannemer ten gunste van de installatietechnische nevenaannemer, dan dienen deze werkzaamheden in het bouwkundig bestek te worden beschreven in de werkbeschrijving. In plaats van de bewerkelijke werkwijze van het opstellen van vele besteksposten voor deze bouwkundige voorzieningen ten behoeve van derden kan men ook een lijst, met daarop de bouwkundige werkzaamheden ten behoeve derden, opgesteld door de nevenadviseur/bestekschrijver van de installatietechnische bestekken, als vaste bijlage bij het bestekboek worden gevoegd. VRAAG Op welke wijze zijn nutsvoorzieningen in de STABU-systematiek te regelen? Antwoord In hoofdstuk 00 en in de aanvullende technische bepalingen. Bouwwerken in een gemeente moeten meestal aangesloten zijn op de gemeentelijke nutsvoorzieningen (de waterleiding, het elektriciteit- en gasnet, enz). De bouwverordening bevat namelijk bepalingen over aansluiting op nutsvoorzieningen. Om te beginnen kan bij paragraaf WERKZAAMHE- DEN DERDEN de aansluiting op het openbaar riool, de waterleiding, de gasleiding, de elektra, telefoon, antenne (kabel) etc. worden omschreven. Hiermee wordt gehoor gegeven aan lid 1, paragraaf 31 Verband met andere werken uit de U.A.V De werkzaamheden voor de definitieve aansluitingen worden meestal tijdens de uitvoeringsduur van de aannemer gedaan. Aanvullend kunnen deze werkzaamheden ook in de aanvullende technische bepalingen onder artikeltitel INFORMATIE- OVERDRACHT: ALGEMEEN in de desbetreffende hoofdstukken worden omschreven, bijvoorbeeld 70 ELEKTROTECHNISCHE INSTALLATIES, enz. 8 STABU bulletin

9 Normaliter zijn de aansluitkosten op de permanente voorzieningen voor de opdrachtgever doch bij de genoemde aanvullende technische bepalingen kan ook geregeld worden dat deze kosten voor rekening van de aannemer komen. Uiteraard zijn de tijdelijke aansluitingen, ook wel bouwaansluitingen genoemd, conform paragraaf 6, lid 3c van de U.A.V voor rekeningen van de aannemer. Via de website is hierover meer informatie beschikbaar. VRAAG Wanneer komt er een nieuwe STABU-Standaard? Antwoord De STABU-Standaard zal eind 2007, als vervanger van de STABU-Standaard 2001, verschijnen. In deze STABU-Standaard 2007 zullen de thans losse bijlagen behorende bij de huidige STABU-Standaard 2001 worden geïntegreerd en zullen de teksten inhoudelijk worden gemodificeerd. VRAAG Is het mogelijk om per vragen aan het STABU-bureau te stellen? Antwoord Ja. Naast de gratis telefonische helpdesk is het al geruime tijd mogelijk om vragen per te stellen. Dit kan door de STABU website, bij het onderdeel STABU Helpdesk. Ook reeds eerder behandelde vragen met bijbehorende antwoorden zijn daar te raadplegen. Ook is het mogelijk om via gebruik te maken van een website-vragenformulier een vraag te stellen. Aan te bevelen is het wellicht om in het webformulier het telefoonnummer aan te geven waaronder de vragensteller te bereiken is. De ervaring leert namelijk dat telefonisch beter een (maat)werk antwoord kan worden gegeven dan schriftelijk. VRAAG Hoe kan ik in het bestek tekeningen vragen van de door de aannemer samengestelde en te verwerken onderdelen? Antwoord Bij het desbetreffende hoofdstuk onder paragraafnummer 1, (3e getal van de korttekstcode). Voorbeelden hiervan zijn a, a en a, allen met de korttekst TEKENINGEN. Dit is ook de plaats waar de functionele omschrijving in de W- en E-hoofdstukken kunnen worden geplaatst in een STABUbestekboek. Middels de vrijecode-techniek kan men in een hoofdstuk waarin deze tekening optie niet wordt aangeboden, deze zelf aanmaken. Een voorbeeld hier- van is a TEKENINGEN. Handig is het dan wel om de STABU-specificatiegroep (A221000) met als titel TEKENINGEN te koppelen. In deze specificatiegroep zitten namelijk specificaties van tekeningen die goed als onderlegger kunnen fungeren. VRAAG Is het mogelijk om in STABU te zoeken op bouwstof, fabrikant of productnaam? Antwoord Zoeken kan met behulp van het trefwoordenregister welke direct gekoppeld is aan de STABU-database of via de separate STABU Fabrikanten Index. Zoeken naar een bouwstof, waarvan u niet weet waar het in STABU kan worden beschreven, kunt u beter vinden door gebruik te maken van de trefwoorden-ingang. Middels het trefwoord komt u via de specificatiegroep terecht bij de korttekstcode waarbinnen deze bouwstof kan worden beschreven. Als u echter een fabrikant of productnaam weet, kunt u beter gebruik maken van de STABU Fabrikanten Index. Met dit navigatieprogramma kunt u traceren of hiervan STABU-fabrikantenteksten bestaan. Als dit het geval is, dan kunt u deze eenvoudig en op de juiste plaats overnemen in het bestekboek. VRAAG Zijn werkzaamheden aan bestaande materialen, zoals repareren etc. Ook in de STABU-systematiek te beschrijven? Antwoord Bij het desbetreffende hoofdstuk onder paragraafnummer 2, (3e getal van de korttekstcode). Voorbeelden hiervan zijn GRAS MAAIEN, BETONREPARATIE, NIEUWE LAGEN en REPARATIE, HOUTEN KO- ZIJNEN. Middels de vrijecode-techniek kan men in een hoofdstuk waarin werkzaamheden aan bestaand optie niet wordt aangeboden, deze zelf aanmaken. Een voorbeeld hiervan is a met de zelf bedachte korttekst HERSTELLEN BESTAANDE DORPELS. STABU bulletin 9

10 Op gezamenlijk initiatief van STABU en SBK is op 12 december 2006 een rond de tafelgesprek over KOMO-certificering gehouden. Onder aanvoering van de gespreksleider Maarten van Hezik is er uitgebreid gediscussieerd over een zevental stellingen die vooraf kenbaar waren gemaakt: Rond-de-tafel bijeenkomst voor herhaling vatbaar! Naast de directeur van Stichting Bouwkwaliteit (Martin Lagendijk) was ook beleidsmedewerker Ger Mars van SBK aanwezig. Vanuit STABU waren drie personen van de partij. De groep professionele bestekschrijvers, waarvan drie afgevaardigd namens de Bond van Bestekdeskundigen (BNB) nam actief deel aan de discussie. 1) De toepassing van KOMO gecertifi ceerde producten wordt te weinig voorgeschreven in bestekken, omdat opdrachtgevers onvoldoende op de hoogte zijn van de waarde van KOMO certifi catie. 2) Architectenbureaus worden er vaak mee geconfronteerd dat als KOMO staat voorgeschreven in het bestek, toch door aannemers regelmatig wordt gekozen voor goedkopere alternatieven die niet zijn gecertifi ceerd. Betekent dit dat de prijs belangrijker is dan de kwaliteit? 3) Het is voor bestekschrijvers en architecten te moeilijk om te achterhalen welke producten wel of niet zijn gecertifi ceerd en wat de betekenis ervan is voor de uiteindelijke kwaliteit van het bouwwerk. 4) Bij CE gemarkeerde producten moet u als bestekschrijver meer letten op kwaliteit en het voldoen aan de regelgeving dan bij KOMO-producten. Beïnvloedt dat uw keuze bij het ontwerp van het project? 5) Daarnaast zegt CE markering niets over de private eisen aan een product. KOMO wel. Is dat voor u belangrijk in verband met het maken van keuzes? 6) KOMO-certifi catie betekent extra dekking in geval van aansprakelijkheid. Dit is ook van toepassing bij bestekschrijvers en ontwerpers. 7) Voor het bevorderen van integrale kwaliteit in de bouw is het belangrijk dat KOMO als kwaliteitsmerk wordt gepromoot in de bouwsector. Bij de eerste stelling waren de aanwezigen ervan overtuigd dat er te weinig kennis bij opdrachtgevers is over de waarde van gecertifi ceerde producten in de bouw en was er de aanbeveling om meer aandacht te besteden aan informatie hierover bij opdrachtgevers. Veel werd er gediscussieerd over de in het bestek voorgeschreven gecertifi ceerde producten. Het is wel de bedoeling dat deze dan ook toegepast worden. Lang werd stilgestaan bij het onderwerp over het voorschrijven van CE-gemarkeerde producten in een bestek. Dit is niet nodig omdat deze via de wet al van toepassing is op producten. CE zegt niets over private eisen van een product. Als belangrijk kwam naar voren dat binnen het onderwijs meer aandacht aan certifi cering besteed moet worden. STABU is daar al actief in, maar in zijn geheel blijft het belangrijk dat KOMO als kwaliteitsmerk nog meer gepromoot moet worden in de bouw. De aanwezigen vonden de bijeenkomst zo zinvol dat zij aan STABU gevraagd hebben om naast de gebruikelijke gebruikersdagen meer van deze discussiebijeenkomsten te organiseren. 10 STABU bulletin

11 Wereldwijd draagvlak voor afstemming objectenbibliotheek Tijdens het wereldcongres van IAI (International Alliance for Interoperability) North American Chapter, dat begin november is gehouden in Washington is een Letter of Intent ondertekend door Construction Specifi cations Institute (VS), Construction Specifications Canada, buildingsmart Norway en STABU. Hiermee onderschrijven de partijen de strategische voordelen van samenwerking zoals verbreding van het internationale draagvlak voor een op ISO gebaseerde objectenbibliotheek, validatie van de inhoud door verschillende partijen, uitbreiding van ondersteunende talen en toepasbaarheid in verschillende applicaties. In Nederland heeft de Stichting STABU de afgelopen jaren veel energie gestoken in de ontwikkeling van een objectenbibliotheek LexiCon, die het mogelijk maakt dat computers probleemloos informatie kunnen uitwisselen betreffende getekende informatie (CAD), kwaliteitsbepalende informatie (o.a. bestekken) en kosteninformatie. Dit project maakt deel uit van de ruggengraat voor de ICT-toepassing in de bouw, PAIS genaamd, en wordt gefi nancierd door PSIBouw. In januari 2006 was reeds een Letter of Intent met het Noorse project BARBi (Bygg og Anlegg Referanse Bibliotek) overeengekomen. De gebruikte taal voor de wereldwijde objectenbibliotheek is gedefi nieerd in de internationale norm ISO Building construction - Organization of information about construction works - Part 3: Framework for object-oriented information. Zittend v.l.n.r. Roger Grant (Construction Specifications Institute), Per Jæger (buildingsmart Norway), Maarten van Hezik (STABU), David Watson (Construction Specifications Canada). Staand v.l.n.r. Inger Lindgren (Director General/Ministry of Local Government and Regional Development), Jacob Mehus (Standards Norway), Håvard Bell (Norwegian Building Research Institute) en Gerrie Mühren (PSIBouw/Regieraad). Gezamenlijk kan er nu sturing worden gegeven aan het internationale samenwerkingstraject International Framework for Dictionaries ; de harmonisatie van de objectenbibliotheken wereldwijd. Tentoonstellingen in het NAi Het Nederlands Architectuurinstituut (NAi) is méér dan een museum. Het is een voor iedereen toegankelijke culturele instelling waar op verschillende manieren aandacht wordt besteed aan de ontworpen omgeving. Het NAi is sinds 1993 gehuisvest in een markant gebouw, ontworpen door Jo Coenen, gelegen aan de rand van het Museumpark in het centrum van Rotterdam. In het NAi worden belangrijke archieven en collecties bewaard en toegankelijk gemaakt voor het publiek. Het instituut voorziet in mogelijkheden voor onderzoek en biedt een platform voor discussie. Door middel van tentoonstellingen en publicaties wil het NAi zowel het professionele werkveld als het grote publiek informeren, inspireren en stimuleren. Komende tijd zijn diverse tentoonstellingen in het NAi te bekijken, waaronder: Stad noch land over de ruimtelijke ontordening van Nederland; GeWoon Architectuur over Woonomgevingen uit de Collectie van het NAi; Huis Sonneveld, een hypermodern huis uit 1933; Moderniteit in de Tropen, architectuur in Nederlands-Indië; Architectuur van de nacht, schitterende gebouwen. Kijk voor de laatste informatie op STABU bulletin 11

12 In deze rubriek gaat de auteur in op wet- en regelgeving UAV-GC 2005 en de veranderende bouwopgave De veranderende bouwopgave en de gewenste en ongewenste veranderingen in het bouwproces bemoeilijken de sturende en coördinerende rol van de opdrachtgever. Dit veroorzaakt een tendens dat steeds meer opdrachtgevers, afhankelijk van hun beroepsmatige status, afstand willen nemen van dat geschillengevoelige bouwproces en de was de deur uit doen. Onder ede Joop van Kuijen Een geïntegreerd contract op basis van de UAVgc, met één opdrachtnemer voor zowel ontwerp, uitvoering als eventueel meerjarig onderhoud of facility management, kan hiervoor de oplossing zijn. Tot nu toe zijn deze nieuwe contractvormen echter gepropageerd met de suggestie dat hiermee de creativiteit van de markt wordt bevorderd en de innovatie wordt gestimuleerd. Voor de UAVgc, maar tégen geïntegreerd contracteren Dat wordt echter gelogenstraft door CROWpublicatie 212: -Vier jaar ervaring bij honderd geïntegreerde projecten-, waarin niet of nauwelijks blijken van innovatie zijn aangetoond. Daarnaast worden deze nieuwe contractvormen nogal afgezet tegen die waarbij de opdrachtgever afzonderlijke contracten met ontwerpende, adviserende en uitvoerende partijen afsluit, en die dan ietwat denigrerend als traditioneel worden afgeschilderd. Terwijl een groot deel van de B&U-projecten, qua bestuurbaarheid, met deze traditionele contractvormen beter af is. Door deze vermeende tegenstellingen krijgen de echte argumenten die pleiten voor de toepassing van de UAVgc in de B&U te weinig aandacht. Dat heeft er ongetwijfeld toe bijgedragen dat, ondanks de inspanningen van de overheid in deze, de UAVgc na 6 jaar in de B&U helaas nog nauwelijks worden toegepast. Helaas, omdat deze sector, maar dan om andere redenen, wel degelijk behoefte heeft aan nieuwe contractvormen. Aan STABU nu de taak om het waarom van geïntegreerd contracteren beter te motiveren en de toepassing van de UAVgc bouwbreed te ondersteunen. Waarom geïntegreerd contracteren? Bij de ontwikkeling door CROW, waren de UAVgc de opdracht en de geïntegreerde contractvorm het gegeven. Het waarom van geïntegreerd contracteren was eigenlijk niet aan de orde en werd afgedaan met de, verder niet onderbouwde, veronderstelling dat met deze contractvorm de innovatie wordt gestimuleerd. Hoewel de wijze waarop CROW met dit soort ontwikkelingen aan de weg timmert alom bewondering verdient, heb ik als B&U-vertegenwoordiger bij de ontwikkeling van de UAVgc van meet af aan betreurd dat aan die waarom-vraag zo weinig aandacht is besteed. Ik heb de discussie meerdere malen vergeefs proberen aan te zwengelen met het als prikkelend bedoelde statement dat ik vóór de UAVgc ben maar tégen geïntegreerd contracteren. Ook bij de ontwikkeling van de Leidraad Aanbesteden van Geïntegreerde Contracten (LAvGC 2006) zijn we in de werkgroep van het Instituut voor Bouwrecht, overigens begrijpelijk, uit gegaan van de aanbestedingsfase als de beslissing tot de geïntegreerde contractvorm al genomen is. Nu de STABU voor de opgave staat om de toepassing van de UAVgc in de B&U bouwbreed te ondersteunen, worden we weer geconfronteerd met die waarom-vraag. Argumenten In de publicaties van de overheid, die het geïntegreerd contracteren moeten promoten, worden als antwoord op die waarom- 12 STABU bulletin

13 vraag de argumenten gebezigd dat met deze nieuwe vorm van contracteren de creativiteit van de markt wordt bevorderd en de innovatie wordt gestimuleerd. Als tegenstelling worden daarbij de contractvormen, waarbij de opdrachtgever afzonderlijke contracten met ontwerpende, adviserende en uitvoerende partijen afsluit, enigszins denigrerend als traditioneel afgeschilderd. Omdat bij deze traditionele contractvormen de opdrachtgever, als veroorzaker van de nevenrelaties, de wettelijke coördinatieplicht heeft noem ik ze hier, ter onderscheid, gecoördineerde contractvormen. Bevorderen creativiteit van de markt Bij het argument van bevordering van de creativiteit van de markt wordt het bepaalde in contracten op basis van de gewone UAV, (...)dat de opdrachtgever verantwoordelijk is voor het ontwerp(...), letterlijk genomen met de tegenwerping dat hij het ontwerpen beter aan de markt kan overlaten...(?). Tevens wordt daarbij gesuggereerd dat wanneer de opdrachtgever op basis van een Programma van Eisen aanbesteedt, in plaats van op basis van een volledig uitgewerkt ontwerp (lees: bestek), het ruimere kader van het PvE de mogelijkheid opent voor het aanbesteden van zogenaamde oplossingsrichtingen, waarmee de creativiteit van de markt extra wordt gestimuleerd. Met als meest gebruikte voorbeeld: Geen brug aanbesteden maar een oeververbinding. Nu kan ik niet zo gauw een vergelijkbare oplossingsrichting in de B&U bedenken en verbaas ik mij over de impliciete aanname dat het inschakelen van de markt met een geïntegreerd contract een unieke garantie voor creativiteit zou inhouden. Bij het afzonderlijk contracteren van ontwerpende, adviserende en uitvoerende partijen binnen een gecoördineerd contract wordt immers ook de markt ingeschakeld. Mijns inziens wordt met een meervoudige opdracht aan architecten en adviseurs, als onderdeel van een gecoördineerd contract, de creativiteit zelfs optimaal gestimuleerd. De mogelijkheid om daarna meerdere uitvoerende partijen in concurrentie een uitvoeringsvoorstel te laten opstellen, draagt daar nog aan bij. Zeker nu, sinds het UAR 2001, de acceptatie door de aanbesteder van de door inschrijvers ingediende variabelen (EU: varianten) duidelijker is omlijnd. Een minder De argumenten suggeren een tegenstelling die er niet is technisch argument is dat met een geïntegreerd contract alle (project)risico s bij de opdrachtnemer kunnen worden gelegd. Afgezien van de hoge risicodekking die daarvan het gevolg is, moet de opdrachtgever zich bewust zijn dat een optredend risico voor hem een geringere impact heeft dan voor de opdrachtnemer. De opdrachtgever verdisconteert de kostenconsequenties ervan namelijk in de investeringskosten terwijl de drachtnemer deze afzet tegen zijn beoogde winst op het op- project. Integratie van ontwerp en uitvoering De innovatie bij geïntegreerde contracten wordt kennelijk vooral gezien in de integratie van ontwerp en uitvoering. Anders gezegd, in het betrekken van de aannemer bij het ontwerp. Bij GWW- en Infra-werken, waarbij de wijze van uitvoering en materieelinzet grote invloed heeft op het ontwerp (bijvoorbeeld: een geboorde tunnel), kan ik mij daar iets bij voorstellen. Bij de gangbare B&U-werken is die invloed doorgaans minder. Hoewel het logisch lijkt om de aannemer vroegtijdig bij het ontwerp te betrekken, zijn er ook voorbeelden waarbij, afgezien van de tijdwinst, het maakbare denken van de aannemer juist een remmende werking op de creativiteit heeft. Architect en aannemer ieder z n vak. Mocht echter het soort project de inschakeling van uitvoeringskennis bij het ontwerp vereisen, dan kan ook in een gecoördineerde contractvorm, bijvoorbeeld een gecoördineerd bouwteam, de aannemer als adviseur bij het ontwerp worden betrokken. Bij opdrachten die echter onder vigeur van de Europese regelgeving vallen mag deze aannemer, door zijn voorkennis opgedaan als adviseur bij het ontwerp, niet meer aan de latere aanbesteding van de uitvoering deelnemen. Het vroegtijdig aanbesteden en contracteren als aannemer houdt echter weer een vergelijkbaar probleem in als bij het geïntegreerde contract, namelijk waarop wordt in die pre-ontwerpfase de aannemer dan gecontracteerd? Integratie van ontwerpen Een vorm van integratie die, zeker gezien de complexere bouwopgave met bijbehorende specialisatie, meer vanzelfsprekend is, is die van de verschillende ontwerpdisciplines, architectuur, constructie, installaties, etc. Met name de inpassing van de verschillende installaties, gebouwbeheer, beveiliging, communicatie, ICT en, in het kader van levensloop bestendig wonen, de domotica, is actueel. Deze ontwerpintegratie is echter nauwelijks afhankelijk van de gekozen contractvorm. Oneigenlijke argumenten De argumenten waarmee het geïntegreerde contract wordt gepromoot suggereren een tegenstelling die er eigenlijk niet is. De beoogde bevordering van de creativiteit van de markt en stimulering van innovatie kunnen namelijk in nagenoeg dezelfde mate met gecoördineerde contractvormen worden bereikt. Daarnaast worden de geïntegreerde contractvormen afgezet tegen, de als traditioneel afgeschilderde, gecoördineerde vormen. Terwijl een groot deel van de B&U-projecten, qua bestuurbaarheid, contractering per fase, en risicomanagement, beter af is met zo n gecoördineerde contractvorm. Die oneigenlijke argumenten veroorzaken dat de echte argumenten die pleiten voor toepassing van de UAVgc in de B&U nauwelijks aan bod komen. Dat verklaart mijns inziens ook waarom, ondanks de inspanningen van de overheid in deze, de UAVgc na 6 jaar nog nauwelijks in de B&U worden toegepast. Desondanks ben ik van mening dat de B&U, maar dan om andere redenen, behoefte heeft aan nieuwe contractvormen. Met name de toepassingsmogelijkheden van de UAVgc in de B&U als antwoord op de veranderende bouwopgave moeten verder worden uitgediept. En waar kan dat beter gebeuren dan bij STABU. zie volgende pagina > STABU bulletin 13

14 De veranderende bouwopgave Het bouwproces is door het specifi eke karakter toch al een afwijkend productieproces: Een gelegenheidscoalitie tussen zelfstandige ondernemingen, veelal zonder eerdere samenwerkingservaring en elk met hun eigen ondernemersbelang. Doordat ondernemingsbelang veelal prevaleert boven het projectbelang is de communicatie eerder onderhandelings- dan samenwerkingsgericht. Ingeval de ondernemingen afzonderlijk, als nevenrelatie, door de opdrachtgever worden gecontracteerd heeft deze, als veroorzaker van de nevenrelaties, de coördinatieverantwoordelijkheid. Het uitbesteden van de coördinatie in de vorm van een coördinatie-opdracht aan één van de nevenrelaties, al of niet met een coördinatieovereenkomst tussen de nevenrelaties onderling, doet hier niets aan af. De complexer wordende bouwopgave en toegenomen regelgeving, soms zelfs als verjuridisering aangemerkt, noodzaken tot specialisatie. Hierdoor neemt het aantal procesfuncties en daarmee het aantal partijen toe, hetgeen de coördinatieplicht van de opdrachtgever nog verder verzwaart. De verschillende aansprakelijkheden die, door de beperking ervan in de standaardvoorwaarden en rechtspositieregelingen, achterblijven bij de huidige wetgeving. De ondoorzichtige prijsvorming waarbij de prijs pas bekend is bij de aanbesteding. Nog afgezien van de kans op een mislukte aanbesteding als de inschrijvingssom hoger uitvalt dan waarop de opdrachtgever, op basis van zijn zorgvuldige besteksbegroting, mocht rekenen. Het probleem van de bewijslast in deze. Als gevolg van het eerder door de Raad van Arbitrage, als studeerkamerbegroting, verwerpen van de architecten- en adviseurs begroting als bewijs tegen een te hoge inschrijfbegroting. Het dilemma van beslechting van geschillen door de Raad van Arbitrage of de gewone rechter. Het bepaalde dat de aannemer niet meer aansprakelijk is na de oplevering, respectievelijk na het beëindigen van de onderhoudstermijn, voor gebreken die de opdrachtgever had moeten ontdekken, houdt een verkapte toezichtplicht voor de opdrachtgever in. Daardoor komen gebreken voor zijn rekening die zonder toezicht voor rekening aannemer zijn. Eigenlijk wordt hiermee de opdrachtgever verantwoordelijk voor de door de aannemer geleverde kwaliteit... Met betrekking tot de recente instortingen of bijna instortingen herinner ik mij dat een CUR-commissie Leren van instortingen in 2004 concludeerde dat: (...)De oorzaken vaak besloten liggen in de organisatie van het bouwproces. De verantwoordelijkheid daarin is diffuus, met vaak gebrekkige communicatie en afstemming tussen partijen. De complexe organisatie en omslachtige procedures en het ontbreken van regie op de samenhang van deelconstructies leidt tot veiligheidsproblemen en zelfs tot instortingen(...) Aldus de commissie. De aanstelling van een hoofdconstructeur die verantwoordelijk is voor het constructieve ontwerp en de kwaliteit van de engineering bewaakt (niet de uitvoering), zou al een verbetering zijn. UAVgc het antwoord op de veranderende bouwopgave? Al deze gewenste en ongewenste veranderingen in het bouwproces bemoeilijken de sturende en coördinerende rol van de opdrachtgever. Het is dan ook niet verwonderlijk dat steeds meer opdrachtgevers, afhankelijk van hun beroepsmatige status, afstand willen nemen van dat geschillengevoelige bouwproces en de was de deur uit doen. Daarbij willen zij één aansprakelijk aanspreekpunt, sturen op afstand, prijszekerheid in de vroege fase, garantie op het eindproduct in plaats van kwaliteitszorg op materialen of het proces. En resultaatsverplichtingen in plaats van inspanningsverplichtingen... Op het eerste gezicht is een geïntegreerd contract op basis van de UAVgc het antwoord op de hier geschetste veranderende bouwopgave. Aandachtspunten Doordat bij de ontwikkeling van de UAVgc de gezaghebbende juristen betrokken zijn, hebben de juridische aspecten alle aandacht gekregen, daarentegen behoeven enkele projectmanagementaspecten, voor de toepassing in de B&U, nog nadere uitdieping. Met name de aspecten die inherent zijn aan het contracteren in de vroege (pre-ontwerp-) fase, zoals: De relatief zachte contractering op basis van de prestatiespecifi caties (PvE); Het omgaan met het contracteren van lange termijn (project- en proces-)risico s; Een richtprijs met bandbreedte als inschrijvingssom; De individuele informatie-uitwisseling met inschrijvers ten behoeve van de juiste afstemming van de aanbodspecifi catie op de vraagspecifi catie (gevaar van concurrentievervalsing); Overige aandachtspunten zijn: De hoge transactiekosten voor het opstellen van aanbodspecifi caties voor een ontwerpén uitvoeringsvoorstel (én eventueel meer jarig onderhoud of facility management); De transactiekosten van de niet-gegunden, die als maatschappelijke kosten ten laste van latere projecten worden gebracht; Het objectief wegen van de kwaliteitsaspecten (meerwaarde) van de verschillende aanbodspecifi caties, als onderdeel van gunning op basis van de Economisch Meest Voordelige Inschrijving. De beperking van de aansprakelijkheid van de opdrachtnemer na de oplevering (respectievelijk na de onderhoudstermijn), tengevolge van de verzekerbaarheid ervan; De mogelijkheden van een Verborgen Gebreken Verzekering met bijbehorende Technische Inspectie Service. STABU-acties STABU beraadt zich nog over de mogelijkheden om gebruikers van geïntegreerde contractvormen, geïnteresseerden en vooral ook het onderwijs in de discussie over de toepassingsmogelijkheden van nieuwe contractvormen in de B&U te betrekken. In voorbereiding is de -STABU Leidraad Contractvormen-, waarmee potentiële opdrachtgevers, afgestemd op de eigen wensen, competenties en soort project de meest in aanmerking komende contractvorm kunnen kiezen. Voor de verspreiding van kennis over geïntegreerd contracteren verzorgt STABU de cursusdag UAVgc in de B&U, waarvan op 23 november 2006 de eerste afl evering succesvol plaatsvond. Voor de volgende cursusdata in 2007, kunt u de STABU-website raadplegen. 14 STABU bulletin

15 Bestekteksten van fabrikanten in de gehele Benelux Door afspraken te maken tussen Cobosystems N.V. in België en de Stichting STABU in Nederland wordt het veel makkelijker voor fabrikanten om hun producten in de vorm van kant-enklare bestekteksten voor de Benelux beschikbaar te stellen. Cobosystems verzorgt voor fabrikanten ten behoeve van de Belgische en Luxemburgse markt bestekteksten die aansluiten op de aldaar bestaande systematiek van Het Neutraal Bestek. De Stichting STABU verzorgt voor de Nederlandse markt de zogenaamde Fabrikantgebonden Product Specificaties als onderdeel van de STABU-bestekssystematiek. Het Neutraal Bestek wordt uitgegeven in samenwerking met NAV, de Vlaamse Architectenorganisatie en in België en Luxemburg door ongeveer 850 architecten, openbare of private instellingen toegepast. De STABU-systematiek heeft ruim 1700 licentiehouders met 2400 gebruikers. Roadshow Leven Lang leren In het kader van Leven lang leren in de Bouw en Infrastructuur zal op 1 februari 2007 door SenterNovem in de Hight Tech Campus te Eindhoven een bijeenkomst worden verzorgd. Scholing van werknemers is cruciaal om de economische bedrijvigheid in Nederland te versterken en te behouden. In de huidige economische omstandigheden gaan veranderingen vaak zo snel dat ze zonder goed opgeleid personeel niet goed bij te benen zijn. Ondanks dat het belang van scholing door ondernemers wordt onderkend, blijkt het in de praktijk vooral voor kleinere bedrijven soms lastig hieraan handen en voeten te geven. Daarom komen tijdens deze roadshow goede voorbeelden van scholing en Leven Lang Leren aan de orde waaruit inspiratie kan worden geput. Het programma start met een presentatie van drs. H.J.A. Beereboom, senior arbeidsmarkt onderzoeker van het Economisch Instituut voor de bouwnijverheid. Demissionaire Staatssecretaris van Economische Zaken mevr. ir. K. van Gennip zal een scholingscheque uitreiken. De directeur van STABU, ir. M.L.A.M. van Hezik, is gevraagd om de rol van dagvoorzitter op zich te nemen. De twee besteksystemen kennen zeer grote verschillen en daarom zijn de bestekteksten voor fabrikanten in de drie landen ook zeer afwijkend van elkaar. Om fabrikanten te helpen deze hindernissen te slechten, verlenen zowel Cobosystems als STABU de dienst aan fabrikanten om hun producten in de juiste beschrijving in de verschillende markten af te zetten. Voor meer informatie: Cobosystems, Paul Kamerbeek, Stichting STABU, Herman Kervel, SenterNovem SenterNovem is op 1 mei 2004 ontstaan uit de fusie tussen Senter en Novem, twee agentschappen van het Ministerie van Economische Zaken. Deze nieuwe organisatie bundelt kennis van innovatie, energie, klimaat, milieu en leefomgeving. SenterNovem draagt hiermee bij aan een sterkere positie van het bedrijfsleven in ons land en aan een duurzamere samenleving, met zorg voor mens en milieu. foto: Daniëlle Terpstra, Unify STABU is gestart met een digitale nieuwsbrief, genaamd. Regelmatig zal daarin geïnformeerd worden over zogenaamde STABU-evenementen zoals gebruikersdagen, nieuwe uitgaven, beurzen, etc. Zo worden actuele zaken in een kort artikel weergegeven en de aandacht gevestigd op uitgebreidere artikelen die op onze website staan. wordt ongeveer 6 x per jaar verzonden naar alle geïnteresseerden. Wilt u de informatie ook ontvangen, meldt u zich aan via de website van STABU, STABU bulletin 15

16 De Bond van Nederlandse Bestekdeskundigen BNB streeft naar het bevorderen van de kennis, het inzicht en de vaardigheid van de bestekdeskundigen. In kort bestek BSB conformiteitsverklaring Het Bouwstoffenbesluit Bodem- en oppervlaktewaterbescherming 1) stelt eisen aan het toepassen van steenachtige bouwmaterialen en grond in werken. In het algemeen is de controle op de naleving van wettelijke bepalingen door de aannemer geen taak van de directie. Echter het Bouwstoffenbesluit richt zich in eerste instantie tot eigenaren /opdrachtgevers van het werk, zoals projectontwikkelaars, overheden, stichtingen, particulieren, bedrijven. In dit artikel zijn de consequenties van de wet voor de samensteller van het bestekboek 2) op een rij gezet. ir. S.W. (Sietze) Wierda namens BNB 16 STABU bulletin In het Bouwstoffenbesluit Bodem- en oppervlaktewaterbescherming (kortweg het Bouwstoffenbesluit) staan milieuhygiënische regels voor het toepassen van grond en/of steenachtige materialen in werken op of in de bodem of in het oppervlaktewater. Niet elk materiaal valt onder de werking van het Bouwstoffenbesluit. Een bouwstof, die wordt toegepast in een bouwwerk, valt onder het besluit indien: het een steenachtig materiaal betreft; en indien het buiten worden toegepast. Volgens de definitie van het Bouwbesluit bestaan steenachtige materialen voor ten minste 10% uit silicium, calcium of aluminium. Voorbeelden van steenachtige materialen zijn: beton, zand en grind; dakpannen; tegels; keramische en betonnen (metsel)stenen; bitumineuze dakbedekkingen. Vlakglas en metallisch aluminium vallen wel onder de defi nitie maar zijn uitgezonderd. Het besluit betreft zowel voor nieuwe als hergebruikte bouwstoffen. Omdat door uitloging en emissie stoffen uit een bouwmateriaal in de bodem terecht kunnen komen, heeft het besluit ook betrekking op bouwstoffen die op het eerste gezicht niet op of in de bodem of in het oppervlaktewater worden aangebracht. De verantwoordelijkheid van eigenaren/opdrachtgevers Het Bouwstoffenbesluit richt zich in de eerste plaats op de eigenaar van de bouwstoffen of op de opdrachtgever van het werk. Op deze rust de verplichting gegevens over de chemische samenstelling en het uitlooggedrag van onder het besluit vallende bouwstoffen vast te leggen en deze beschikbaar te hebben. In een aantal gevallen moet tevoren melding worden gedaan aan het bevoegd gezag (gemeenten). Voor de toepassing van alle bouwstoffen (behalve schone grond) geldt de verwijderingsplicht. De verwijderingsplicht is ingesteld om ervoor te zorgen dat, tijdens de levensduur van het gebouw, of als het gebouw niet meer wordt gebruikt, de bouwstoffen niet met de bodem vermengen. De eigenaar van het gebouw moet op het moment dat het werk niet meer gebruikt en onderhouden wordt de toegepaste bouwstoffen verwijderen. Om deze verwijdering mogelijk te maken moeten de bouwstoffen herneembaar zijn aangebracht. In verband met de informatieplicht die rust op de eigenaren/ opdrachtgevers van gebouwen, verdient het aanbeveling in het bestekboek, onder artikel , de bepaling 02 BOUWSTOF- FENBESLUIT op te nemen. In deze tekst is bepaald dat de aannemer voor de onder het besluit vallende bouwstoffen een erkende kwaliteitsverklaring of een partijkeuring.. overlegt. Het spreekt voor zich dat ook de directievoerder (op de bouwplaats) zich bewust moet zijn van de noodzaak van het overleggen van deze bewijsmiddelen door de aannemer. Gebruik van certificaten De eigenaar/opdrachtgever kan met behulp van een erkende kwaliteitsverklaring de milieuhygiënische kwaliteit van een bouwstof aantonen. Bouwstoffen die geen erkende kwaliteitsverklaring hebben, kunnen met een partijkeuring aan de eisen van het Bouwstof-

17 fenbesluit worden getoetst. Daarvoor moet een monster van de partij bouwstoffen worden geanalyseerd in een laboratorium. De analyse moet gebeuren via het zogenaamde gebruikersprotocol. Volgens het Bouwstoffenbesluit mogen alleen bedrijven en instellingen monsters nemen en analyseren die door VROM en het ministerie van Verkeer & Waterstaat zijn aangewezen. Deze monsternemers en laboratoria gebruiken het Kwaliteitswaarborg Bouwstoffenbesluit, een bewijs dat ze hun werk volgens de eisen van het Bouwstoffenbesluit hebben gedaan. Een lijst met aangewezen monsternemers en laboratoria is te vinden op Gezien de hoeveelheid toe te passen bouwstoffen wordt het gebruik van de tweede mogelijkheid in bouwkundige werken niet aanbevolen. Kwaliteitsverklaringen met NL-BSB keurmerk (afbeelding 1) geven aan dat de bouwstof voldoet aan de eisen van het Bouwstoffenbesluit. (afbeelding 1: NL-BSB-keurmerk) Het NL-BSB keurmerk De publiekrechtelijk erkende beoordelingsrichtlijnen, op grond waarvan een KOMO-certificaat wordt verstrekt, zijn zodanig ingericht dat het gewone KOMO-certificaat tevens het bewijsmiddel vormt, dat de opdrachtgever ingevolge het Bouwstoffenbesluit beschikbaar moet houden. Bij de Stichting Bouwkwaliteit (www.bouwkwaliteit.nl) kan worden nagegaan voor welke producten een erkende kwaliteitsverklaring mag worden afgegeven. Volgens de BNB Richtlijn 01 3), artikel 4.3 dient in de bouwstofspecificaties van het bestekboek bij voorkeur gebruik te worden gemaakt van gecertificeerde bouwstoffen. Bouwstoffen die worden geleverd met KOMO-(attest-met-) productcertificaat zijn herkenbaar aan de toevoeging (BRL... ) in de specificatietitel. De voordelen van het voorschrijven van gecertificeerde bouwstoffen zijn de volgende: Bouwstoffen met een KOMO-keurmerk op basis van een publiekrechtelijk erkende Beoordelingsrichtlijn (BRL) voldoen aan de eisen van het Bouwbesluit. Gecertificeerde bouwstoffen (op basis van zowel de publiekrechtelijk erkende als de privaatrechtelijke Beoordelingsrichtlijnen) worden geacht te zijn goedgekeurd in de zin van paragraaf 18 van de U.A.V. indien het betreffende document aan de directie is afgegeven en de bouwstoffen door de directie op het werk uitwendig visueel zijn beoordeeld en in orde bevonden. (zie STABU artikel , bepaling 01, eerste keuzetekst). Een gebrek dat zich voordoet bij een gecertificeerde bouwstof (na de uitwendige en visuele beoordeling en goedkeuring) is automatisch een verborgen gebrek in de zin van U.A.V. par. 12 lid 3 (behoeft dus niet meer te worden aangetoond). Indien de bestekschrijver zich aan deze regel houdt, zullen bouwstoffen die vallen onder de werking van het Bouwbesluit en een KOMOkeurmerk hebben, altijd voldoen aan de eisen van het Bouwstoffenbesluit. Het KOMO-certifcaat is daarmee het in bepaling bepaling 02 verlangde bewijsmiddel, dat door de aannemer aan de directe worden verstrekt. In de bestekboekspecificaties van bouwstoffen die vallen onder de werking van het Bouwstoffenbesluit kan dus in alle gevallen worden volstaan met de standaardtekst (vaste- of keuzetekst)...leveren onder KOMO-(attest-met-)productcertificaat.. Het toevoegen van de vrije tekst :...leveren onder NL-BSB conformiteitsverklaring overeenkomstig... is overbodig. De keuzeteksten betreffende de NL-BSB conformiteitsverklaring zijn vanaf uitgave niet meer in de STABU catalogus aanwezig. Indien in het bestekboek voor een bouwstof, die valt onder de werking van het bouwbesluit, geen KOMO-(attest-met-)productcertifcaat word verlangd, zal door de aannemer ingevolge het bepaalde in , een NL-BSB certificaat (conformiteitsverklaring) of een partijkeuringsrapport moeten worden verstrekt. Directievoerders zullen in dat geval aan de hand van (bijvoorbeeld) de checklist in de STABU-publicatie Bouwstoffenbesluit moeten controleren of een bouwstof valt onder de werking van het Bouwstoffenbesluit, om vast te stellen van welke bouwstoffen de aannemer de verlangde bewijsmiddelen moet verstrekken. 1) Het Bouwstoffenbesluit werd bij evaluatie als te ingewikkeld, te duur, te star en de slecht handhaafbaar bestempeld. Ook de normstelling stond onderdruk, omdat deze onvoldoende rekening hield met milieurisico s. Daarom streeft VROM ernaar het Bouwstoffenbesluit te vervangen door het Besluit Bodembescherming. Het Ontwerp-besluit houdende regels inzake bescherming van de bodem is gepubliceerd in de Staatscourant van 31 maart ) De Stichting STABU en de BNB pleiten ervoor onderscheid te maken tussen het bestek en het bestekboek : Het bestek betreft de beschrijving van het werk, de daarbij behorende tekeningen, de voor het werk geldende voorwaarden, de nota van inlichtingen en het proces-verbaal van aanwijzing (U.A.V. par. 1 lid 1). Het bestekboek bevat alleen de (met behulp van de STABU systematiek samengestelde) beschrijving van het werk en de voor het werk geldende voorwaarden. 3) Meer informatie betreffende de BNB Richtlijn 01 kan worden gevonden op onder BNB keurmerk (in het ondermenu). Literatuur: Het Bouwstoffenbesluit. De hele bouw heeft er mee te maken., uitgave ministerie van VROM Bouwstoffenbesluit, uitgave Stichting STABU. STABU bulletin 17

18 Uit de praktijk Aanbesteden: de kern van het probleem Het probleem aanbesteden Je kunt de Cobouw of andere kranten niet openslaan of je komt al weer een publicatie tegen over aanbesteden. De ene keer handelt het over het mislukken van de aanbesteding van het busvervoer, dan weer is het bij de thuiszorg fout gegaan. De aanbestedingen in de bouw- en GWW- sector spannen echter de kroon. Wat is hier nu aan de hand? Ir. Pieter A.A. van den Eijnden Wie is SMI? Stichting marktwerking Installatietechniek (SMI). SMI is een stichting die in de eerste plaats aanbestedingsprocedures ten behoeve van installatiebedrijven verder wil verbeteren. Daarbij streeft SMI naar evenwichtige, objectieve en transparante vraag- en aanbodverhoudingen. Daarnaast ondersteunt SMI - met kennis, expertise en praktisch (juridisch) advies - individuele installateurs op het gebied van aanbestedingen en contractvorming van installatietechnische werken in Nederland. Doordat SMI een onafhankelijke partij is, kan zij bij uitstek de aanbestedende dienst op onjuistheden wijzen. SMI slaat bovendien een brug tussen installatiebedrijven enerzijds en de aanbestedende partijen in de bouwkolom anderzijds, als het gaat om aanbestedingsreglementen en de gevolgen ervan voor de dagelijkse praktijk. Als we de zaken analyseren dan gaat het om het volgende probleem. Vanuit Europa zijn veel voorschriften opgesteld waaraan Europese aanbestedingen 1) moeten voldoen. Deze voorschriften zijn opgesteld om een open Europese markt mogelijk te maken. Belangrijke begrippen daarbij zijn: transparantie, objectiviteit en non-discriminatie. Vanuit deze Europese regelgeving heeft de Nederlandse wetgever eigen regelgeving en reglementen opgesteld. En daar gaat het fout. In plaats van heldere eenduidige regelgeving waaruit duidelijk blijkt wat wel kan en wat niet mag, zijn er regels ontstaan die eigenlijk alléén interessant zijn voor juristen en die leiden tot juridische steekspellen. Een ander kenmerk van de reglementen is dat deze de laatste jaren eenzijdig door de overheid zijn opgesteld en als dictaat bij het bedrijfsleven zijn neergelegd. Dat het resultaat bureaucratisch is, weinig praktisch en helemaal vanuit de inkopende kant is opgesteld, is dan ook niet verwonderlijk. Met deze onduidelijke regelgeving in de hand moeten de overheidsdiensten aanbesteden. Veel inkopers, kopschuw geworden door al die problemen met aanbesteden, kiezen het zekere voor het onzekere en proberen bij de aanbesteding elk risico uit te sluiten. Resultaat is dat bij de aanbesteding vooral gelet op de vraag of er voldoende concurrentie is, maar nauwelijks gekeken wordt naar duurzaamheid, innovatie en efficiency. En dit komt het eindresultaat niet ten goede. 18 STABU bulletin

19 Een voorbeeld van inefficiency is een aanbesteding van een uitgebreid of complex werk, dus met een omvangrijk bestek. Zo n bestek betekent voor alle partijen die aan deze aanbesteding meedoen, dat zij dit bestek dienen uit te trekken, voordat zij een prijs kunnen maken. Dat houdt in dat soms 10 à 15 partijen stuk voor stuk hetzelfde werk verzetten. Hier worden dan kosten gemaakt die vroeg of laat op een of ander manier goed gemaakt moeten worden. Hoe kan dit opgelost worden? Heel eenvoudig: door als aanbesteder hoeveelheidstaten ter beschikking te stellen. Deze zijn toch al opgemaakt. Het grote bijkomende voordeel is bovendien dat alle inschrijvingen goed vergelijkbaar zijn. Ook het begrip proportionaliteit geeft in de praktijk regelmatig aanleiding tot discussie. Door vast te leggen wat men onder proportionaliteit verstaat, bijvoorbeeld de gevraagde jaaromzet mag maximaal 4 maal de begrote projectomzet zijn, wordt elke onduidelijkheid over dit punt weggenomen. En dit voorkomt dure en onwenselijke procedures voor de rechter. De oplossing voor dit probleem is nog niet in zicht De nieuwe aanbestedingswet die door de 2e Kamer in september goedgekeurd is, geeft in ieder geval niet de oplossing. Het is een kaderwet, waarin niet vastgelegd is hoe knelpunten en problemen aangepakt dienen te worden. Door middel van Algemene Maatregelen van Bestuur (AMvB) zal de praktische invulling tot stand dienen te komen. Wellicht dat een goede invulling van de AMvB s licht brengt. Maar het feit dat deze door de overheid opgesteld worden zonder inhoudelijk overleg met het bedrijfsleven doet vrezen dat de AMvB s niet op de dagelijkse praktijk afgestemd zullen zijn. Bovendien blijft zo een lappendeken gehandhaafd. Gelukkig heeft de 1e Kamer inmiddels kritische vragen gesteld en de vinger precies op de zere plek gelegd. Enig licht aan het eind van de tunnel? Een goed initiatief is genomen door de Regieraad Bouw. Uit hun analyse komt naar voren dat de Europese regelgeving niet het probleem is, maar dat veel aanbesteders niet in staat zijn te beoordelen welke mogelijkheden de regels bieden. Om aanbesteders daarmee te helpen en professioneel aanbesteden te stimuleren, zijn zij bezig een aantal praktische leidraden en een handleiding op te stellen. Die moeten aanbesteders ondersteunen om verstandige (lees: aanbesteden met focus op innovatief, duurzaamheid en praktisch) beslissingen te nemen. Echter deze leidraden zullen niet bindend zijn. Hiermee laat de Regieraad een ernstige steek vallen. Vrijblijvende leidraden gecombineerd met een weinig praktische regelgeving vanuit de overheid zullen blijven leiden tot een versnippering en verkokering van het aanbestedingsbeleid. En van de beloofde vereenvoudigingen en de beperking van de lasten van het bedrijfsleven zal helemaal geen sprake zijn. Het licht aan het einde van de tunnel, kan goed gevormd worden als de Regieraad daadwerkelijk betrokken wordt bij de opstelling van de AMvB s Dan immers kunnen de leidraden en de handleiding als basis dienen voor deze AMvB s. 1) dit zijn aanbestedingen, waarvan de waarde boven de vastgestelde drempelbedragen liggen Auteurs: Ir. Pieter A.A. van den Eijnden Mr. Margreet C.A. van Deurzen SMI STABU bulletin 19

20 STABU Cursusaanbod De Stichting STABU biedt een breed pakket opleidingen aan, gericht op de dagelijkse bestekspraktijk. De cursussen variëren van een introductie in de STABU-systematiek tot en met een volledige opleiding tot bestekschrijver. Een korte opsomming is hieronder vermeld. Cursus STABU-bestekssystematiek Om de invoering van de STABU-bestekssystematiek binnen uw organisatie snel en effectief te laten verlopen, wordt door STABU een dagcursus georganiseerd. In één dag raakt u volledig vertrouwd met de STABU-systematiek. De prijs van deze cursus bedraagt 345,-- exclusief BTW per persoon (prijsstelling 2007), inclusief lesmateriaal en lunch. Op de volgende data is nog plaats: 27 februari 2007; 10 april 2007; 22 mei Cursus STABU Bestekken lezen De Stichting STABU helpt ontvangers van projectbestekken met het kritisch beoordelen van de inhoud. Waar zitten de voetangels en klemmen in de projectbestekken? Welke risico s zitten erin verborgen? In een ochtend en een middag worden deze belangrijke zaken toegelicht. In deze cursus wordt uitgebreid aandacht besteed aan de uitleg van die administratieve en technische zaken die grote invloed kunnen hebben op de verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid van de uitvoerende en toeleverende bedrijven in de bouw. Met deze kennis kunnen de bedrijfsrisico s beter ingeschat worden. Dus alle zaken die invloed hebben op zekerheidstelling, garantie, coördinatie, aansprakelijkheid, verzekeringen en geschillen komen aan de orde. De prijs van deze cursus bedraagt 345,- - exclusief BTW per persoon (prijsstelling 2007), inclusief lesmateriaal en lunch. Op de volgende data is nog plaats: 6 februari 2007; 20 maart 2007; 1 mei 2007; 12 juni Cursus Actualiteit in wet- en regelgeving in de B&U Deze cursus actualiteit in wet- en regelgeving in de B&U is speciaal bedoeld voor hen die graag bijgeschoold willen worden over de meest recente ontwikkelingen in wet- en regelgeving in deze sector. De cursus is o.a. bestemd voor gebruikers, direct en indirect, van de STABU-bestekssystematiek zoals architecten- en ingenieursbureaus, de opdrachtgevende overheid, woningbouwverenigingen, projectontwikkelaars en aannemers- en installatiebedrijven, leveranciers en producenten van bouwstoffen die in bestekken worden voorgeschreven en iedereen die in zijn of haar dagelijkse functie in het bouwproces te maken heeft met wet- en regelgeving. Door middel van deze cursus, van één dag, is men weer geheel op de hoogte van alle valkuilen in bouwcontracten en weet men hoe deze te vermijden. De prijs van deze cursus bedraagt 345,-- exclusief BTW per persoon (prijsstelling 2007), inclusief lesmateriaal en lunch. Op de volgende data is nog plaats: 22 maart 2007; 24 mei Opleiding STABU Bestekschrijver (24 dagdelen) Deze opleiding tot professionele bestekschrijver behandelt alle relevante onderdelen voor het opstellen van projectbestekken. Ook de nieuwe ontwikkelingen op het terrein van de materialen vragen een steeds grotere kennis en deskundigheid van de bestekschrijver. In de andere bestaande cursussen en opleidingen wordt weliswaar aandacht besteed aan het belangrijke onderdeel bestekken maar niet in die mate dat daarmee de professionaliteit van de bestekschrijver wordt verhoogd. Op verzoek van velen heeft de Stichting STABU daarom dertien jaar geleden deze opleiding opgezet. Uitgangspunt daarbij is de 20 STABU bulletin

m e t 13 december 2006 13 december 2006 - 1 -

m e t 13 december 2006 13 december 2006 - 1 - W e r k e n m e t - 1 - Inleiding STABU wordt bestuurd door de grote koepelorganisaties van de Nederlandse bouwnijverheid. Al deze organisaties hebben een convenant met de Regieraad bouw afgesloten om

Nadere informatie

en noodzaak uniforme contractvoorwaarden

en noodzaak uniforme contractvoorwaarden Nut en noodzaak uniforme contractvoorwaarden Ir. M.L.A.M. van Hezik, Directeur Stichting STABU 16 maart 2010 U.A.V. 1989 / U.A.V.T.I. 1992 / AVA 1992 (traditionele overeenkomsten); DNR (ontwerp-/architecten

Nadere informatie

raadgevend ingenieurs

raadgevend ingenieurs BIRDS PUBLICATIE Deelbestekken, nevenbestekken en coördinatie auteur: Ir. S.W. Wierda datum: 4 september 2006 (herzien 26 maart 2009) gepubliceerd: STABU Bulletin oktober 2006 aantal bladen: 8 bestandsnaam:

Nadere informatie

Contractvormen op golfbanen en sportvelden

Contractvormen op golfbanen en sportvelden Contractvormen op golfbanen en sportvelden Bij de landelijke aannemers komen steeds vaker vragen binnen over de toepasbaarheid van verschillende contractvormen voor de realisatie en eventueel onderhoud

Nadere informatie

Standaardisering..Waarom? Vanuit het oogpunt van de installateur. Alexander Hoos 09 mei 2016

Standaardisering..Waarom? Vanuit het oogpunt van de installateur. Alexander Hoos 09 mei 2016 Standaardisering..Waarom? Vanuit het oogpunt van de installateur Alexander Hoos 09 mei 2016 Even voorstellen Alexander Hoos Informatiemanager Technisch dienstverlener Kuijpers (www.kuijpers.nl) Kerntaken:

Nadere informatie

Oplossingsvrij specificeren

Oplossingsvrij specificeren Oplossingsvrij specificeren ir. J.P. Eelants, projectmanager Infrabouwproces CROW Samenvatting De methodiek van oplossingsvrij specificeren richt zich niet alleen op het formuleren van functionele eisen.

Nadere informatie

Meerdaagse cursus Actuele ontwikkelingen in Projectmanagement

Meerdaagse cursus Actuele ontwikkelingen in Projectmanagement Meerdaagse cursus Actuele ontwikkelingen in Projectmanagement Inleiding Projectmanagement is een vak dat vaak al werkende is aangeleerd. Veelal is dat een uitstekende leerschool om de praktische kanten

Nadere informatie

ETIM voor bouw- en installatiesector

ETIM voor bouw- en installatiesector ETIM voor bouw- en installatiesector D S@les in de Bouw & Installatie dag Drs Ing Aart van Gelder Zonneheuvel, Doorn 25 september 2013 Even voorstellen.. - Aart van Gelder - BIM adviseur UNETO-VNI - Lid

Nadere informatie

Wijzigingen UAV2012 t.o.v. de UAV1989

Wijzigingen UAV2012 t.o.v. de UAV1989 Uniforme administratieve voorwaarden voor de uitvoering van werken en van technische installatiewerken 2012 (UAV 2012) Nr. 2011-2000541953 Directie Constitutionele Zaken en Wetgeving De Ministers van Binnenlandse

Nadere informatie

CE-markering op bouwproducten: Richtlijn wordt Wet

CE-markering op bouwproducten: Richtlijn wordt Wet CE-markering op bouwproducten: Richtlijn wordt Wet CE-markering: Wat is het, wat wordt het en wat moeten we ermee in de dakenbranche? Inderdaad, wat moeten we ermee want op dit moment is de bouwsector

Nadere informatie

Het Digitale Fundament van de Bouw Bibliotheek. BouwConnect is powered by

Het Digitale Fundament van de Bouw Bibliotheek. BouwConnect is powered by Het Digitale Fundament van de Bouw Bibliotheek BouwConnect is powered by BouwConnect: Sneller, Slimmer en Schoner BouwConnect is een samenwerking tussen KPN en De Twee Snoeken met als doel: Alle partijen

Nadere informatie

NEC3 als alternatieve contractvorm in de bouw

NEC3 als alternatieve contractvorm in de bouw Management Advies Automatisering Bouw Huisvesting Vastgoed @brinkgroep NEC3 als alternatieve contractvorm in de bouw Als u zoekt naar samenwerking en vertrouwen Specialisten geïntegreerde contracten en

Nadere informatie

Aedes bepleit, samenvattend, de door de Minister voorgestelde wettelijke regelingen die leiden tot de

Aedes bepleit, samenvattend, de door de Minister voorgestelde wettelijke regelingen die leiden tot de Datum 15 mei 2015 Kenmerk BBPZ/MCal/MGeo/15-063 Tweede Kamer der Staten-Generaal T.a.v. Algemene Commissie voor Wonen en Rijksdienst Koningin Julianaplein 10 2595 AA Den Haag Postbus 93121 2509 AC Den

Nadere informatie

Inzake de bouw van (1) 1...(2) gevestigd te.. (3) nader te noemen de opdrachtgever. gevestigd te (17) nader te noemen de aannemer van de:. (6) 3..

Inzake de bouw van (1) 1...(2) gevestigd te.. (3) nader te noemen de opdrachtgever. gevestigd te (17) nader te noemen de aannemer van de:. (6) 3.. COÖRDINATIE-OVEREENKOMST (MODEL) Coördinatie-overeenkomst met schadevergoedingsregeling. Inzake de bouw van (1) Verklaren: 1...(2) gevestigd te.. (3) nader te noemen de opdrachtgever. 2. (4) gevestigd

Nadere informatie

Auteursrecht en STABU. STABU Bezoekadres: Telefoonweg 32 Postbus 36 6712 GC EDE. Tel. 0318 63 30 26 E-mail: info@stabu.nl Website: www.stabu.

Auteursrecht en STABU. STABU Bezoekadres: Telefoonweg 32 Postbus 36 6712 GC EDE. Tel. 0318 63 30 26 E-mail: info@stabu.nl Website: www.stabu. Auteursrecht en STABU STABU Bezoekadres: Telefoonweg 32 Postbus 36 6712 GC EDE Tel. 0318 63 30 26 E-mail: info@stabu.nl Website: www.stabu.org In het kort: De bouwwereld is constant aan veranderingen onderhevig

Nadere informatie

CROW StandaardSystematiek Kostenramingen GWW-Objectenbibliotheek

CROW StandaardSystematiek Kostenramingen GWW-Objectenbibliotheek CROW StandaardSystematiek Kostenramingen GWW-Objectenbibliotheek Paul Jansen Bernard Witteveen DACE Symposium 29 november 2007 Ruimte voor een of meer logo s van andere organisaties Mijn Agenda Even kennis

Nadere informatie

Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt

Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt Aannemers Architectenbureaus Ingenieurs- en Adviesbureaus Installateurs

Nadere informatie

COÖRDINATIE-OVEREENKOMST (MODEL I) Inzake de bouw van... (1) 1... (2) gevestigd te... (3) nader te noemen de opdrachtgever.

COÖRDINATIE-OVEREENKOMST (MODEL I) Inzake de bouw van... (1) 1... (2) gevestigd te... (3) nader te noemen de opdrachtgever. COÖRDINATIE-OVEREENKOMST (MODEL I) Coördinatie-overeenkomst met schadevergoedingsregeling. Inzake de bouw van... (1) Verklaren: 1.... (2) gevestigd te... (3) nader te noemen de opdrachtgever. 2.... (4)

Nadere informatie

Open Specificaties Formaat

Open Specificaties Formaat Open Specificaties Formaat 11-11-2015 Erik Pijnenburg directeur @kubusbv Open Specificaties Formaat Voorstellen BIM voor fabrikanten OPEN standaarden Open Specificaties Formaat Korte demonstratie Vragen

Nadere informatie

Bouw Informatie Raad. De Bouw Informatie Raad. Invoering ICT in bouwprojecten Wintercourse. Universiteit Twente, De Lutte, 29 januari 2009

Bouw Informatie Raad. De Bouw Informatie Raad. Invoering ICT in bouwprojecten Wintercourse. Universiteit Twente, De Lutte, 29 januari 2009 De Bouw Informatie Raad Invoering ICT in bouwprojecten Wintercourse Universiteit Twente, De Lutte, 29 januari 2009 Drs. J.P.J. Nijssen Waar gaat het om? Ontwikkelen afsprakenstelsels, standaarden (proces

Nadere informatie

BIM Laatste BIM ontwikkelingen efficiency, kwaliteit en euro s. A.M. Slockers Admea / Smits van Burgst

BIM Laatste BIM ontwikkelingen efficiency, kwaliteit en euro s. A.M. Slockers Admea / Smits van Burgst BIM Laatste BIM ontwikkelingen efficiency, kwaliteit en euro s A.M. Slockers Admea / Smits van Burgst Voorstellen Anton Slockers Directeur Admea / Smits van Burgst Admea is onderdeel van de Smits van Burgst

Nadere informatie

BIM in de praktijk. Alexander Hoos / Kuijpers

BIM in de praktijk. Alexander Hoos / Kuijpers BIM in de praktijk Alexander Hoos / Kuijpers TVVL Eindedaglezing, 4 april 2016 Alexander Hoos Informatie Manager Even voorstellen Installatie bedrijf Kuijpers (www.kuijpers.nl) Kerntaken: Procesoptimalisatie,

Nadere informatie

Nieuwsbrief Bouw & Projectontwikkeling

Nieuwsbrief Bouw & Projectontwikkeling Nieuwsbrief Bouw & Projectontwikkeling 10 april 2015 Contractvormen in de bouw Voorafgaand In een tijd waarin de bouwbranche voorzichtige tekenen van herstel vertoont, wil Hekkelman proberen daaraan een

Nadere informatie

Kiezen opdrachtgevers het juiste bouworganisatiemodel?

Kiezen opdrachtgevers het juiste bouworganisatiemodel? Strategisch samenwerken in het bouwproces stichting bouwresearch Kiezen opdrachtgevers het juiste bouworganisatiemodel? Opdrachtgevers.. en organisatiemodellen Kiezen opdrachtgevers het juiste bouworganisatiemodel?

Nadere informatie

BIM: kennis delen is macht! ing. Gerrie Mühren MBA Voorzitter, Benelux chapter buildingsmart

BIM: kennis delen is macht! ing. Gerrie Mühren MBA Voorzitter, Benelux chapter buildingsmart BIM: kennis delen is macht! ing. Gerrie Mühren MBA Voorzitter, Benelux chapter buildingsmart Inleiding Kennismaking: Beton- en Staalconstructeur Betontechnoloog IPMA gecertificeerd projectmanager Sinds

Nadere informatie

Verslag van het jaar 2006, zoals dit is vastgesteld door het Algemeen Bestuur van de Stichting STABU in haar vergadering op 12 april 2007.

Verslag van het jaar 2006, zoals dit is vastgesteld door het Algemeen Bestuur van de Stichting STABU in haar vergadering op 12 april 2007. JAARVERSLAG 2006 Verslag van het jaar 2006, zoals dit is vastgesteld door het Algemeen Bestuur van de Stichting STABU in haar vergadering op 12 april 2007. (Klik op het gewenste hoofdstuk om hier direct

Nadere informatie

Leeswijzer Aedes Neprom Model Basisopdracht Adviseurs

Leeswijzer Aedes Neprom Model Basisopdracht Adviseurs 1.1 Aedes en Neprom hebben in samenwerking met bedrijfsjuristen binnen de Neprom, de Werkgroep Bedrijfsjuristen van Aedes en VBTM Advocaten een Aedes Neprom model basisopdracht met bijbehorende voorwaarden

Nadere informatie

ALGEMENE INSTRUCTIE RS

ALGEMENE INSTRUCTIE RS Postbus 20952 2500 EZ Den Haag Algemene Instructie RS 2011-1 Algemeen In beginsel dienen de bepalingen van de Rgd Standaard bestekbepalingen 2011-1 (RS 2011-1) in het projectbestek te worden opgenomen,

Nadere informatie

BIM: van hype naar praktijkintegratie. René Dorleijn

BIM: van hype naar praktijkintegratie. René Dorleijn BIM: van hype naar praktijkintegratie René Dorleijn DACE contactbijeenkomst 25 november 2010 Agenda 1. Introductie Movares 2. Hypecycle 3. BIM in de Bouw- & Infrasector 4. Wat is BIM? 5. Waarom BIM? 6.

Nadere informatie

Stappenplan. U (ver)bouwd uw huis niet zomaar. U wilt dat uw huis mooier wordt en beter bij u past. Daar heeft u ongetwijfeld al ideeën over.

Stappenplan. U (ver)bouwd uw huis niet zomaar. U wilt dat uw huis mooier wordt en beter bij u past. Daar heeft u ongetwijfeld al ideeën over. Introductie U (ver)bouwd uw huis niet zomaar. U wilt dat uw huis mooier wordt en beter bij u past. Daar heeft u ongetwijfeld al ideeën over. Het idee omzetten in werkelijkheid is voor velen een grote stap.

Nadere informatie

BIM in de bouwkolom. Inhoud opgave: 1 Wat is BIM en moet ik er nu al wat mee doen?: 2. 2 BIM vereist een andere wijze van samenwerken: 2

BIM in de bouwkolom. Inhoud opgave: 1 Wat is BIM en moet ik er nu al wat mee doen?: 2. 2 BIM vereist een andere wijze van samenwerken: 2 . Inhoud opgave: 1 Wat is BIM en moet ik er nu al wat mee doen?: 2 2 BIM vereist een andere wijze van samenwerken: 2 3 Hoe was het ook al weer vóór BIM: 2 1 / 18 3.1 Nadelen. 2 4 Hoe gaat samenwerken met

Nadere informatie

30 jaar. STABU ondersteunt vernieuwingsakkoord Bouw met PIM. make-over 4. Wereldwijde. Nederlands initiatief 8. STABU Statements.

30 jaar. STABU ondersteunt vernieuwingsakkoord Bouw met PIM. make-over 4. Wereldwijde. Nederlands initiatief 8. STABU Statements. oktober 2006 WILLY BRAnDTLAAn 81 6716 RJ EDE (GLD.) TEL. (0318) 63 30 26 FAX (0318) 63 59 57 E-MAIL: PoSTMASTER@STABU.nL WEBSITE: WWW.STABU.oRG STABU ondersteunt vernieuwingsakkoord Bouw met PIM De Regieraad

Nadere informatie

WAT IS EEN CUR-AANBEVELING? Doel, positie en status

WAT IS EEN CUR-AANBEVELING? Doel, positie en status WAT IS EEN CUR-AANBEVELING? Doel, positie en status Inhoud 1 Wat hebt u aan een CUR-Aanbeveling?...3 2 Wat is een CUR-Aanbeveling?...4 3 Opstellen van een CUR-Aanbeveling...6 2 1 Wat hebt u aan een CUR-Aanbeveling?

Nadere informatie

Opleiding Directievoering UAV 2012/ STABU

Opleiding Directievoering UAV 2012/ STABU Opleiding Directievoering UAV 2012/ STABU - bouwbreed erkend als de Nederlandse opleiding directievoering in de B&U-sector Inleiding Directievoering is het namens de opdrachtgever begeleiden van en toezien

Nadere informatie

De Stabu-besteksystematiek

De Stabu-besteksystematiek De Stabu-besteksystematiek Standaardisatie Het geschreven deel van een bestek, hierna te noemen bestek, was voorheen een tijdrovende aangelegenheid. Vaak werden uit bestekken van andere werken stukken

Nadere informatie

VISIEdocument. Innovatie in de bouw. April 2009

VISIEdocument. Innovatie in de bouw. April 2009 VISIEdocument April 2009 Innovatie in de bouw Innovatie in de bouw steeds belangrijker Innovatie is voor bouwbedrijven van steeds groter belang om zich in een snel veranderende samenleving te profileren

Nadere informatie

'DE ZWAAN' vof. Inhoud. 01 Bouwmanagement. 02 Initiatieffase bij het kopen van een gebouw. 03 Initiatieffase bij bestaande bouw

'DE ZWAAN' vof. Inhoud. 01 Bouwmanagement. 02 Initiatieffase bij het kopen van een gebouw. 03 Initiatieffase bij bestaande bouw 0 T Inhoud 01 ouwmanagement 02 Initiatieffase bij het kopen van een gebouw. 03 Initiatieffase bij bestaande bouw 04 Initiatieffase bij nieuwbouw 05 Schetsfase bij verbouwing of nieuwbouw 06 Voorontwerp

Nadere informatie

Na overleg met de gerechten, adviseert de Raad als volgt. 1

Na overleg met de gerechten, adviseert de Raad als volgt. 1 De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Dr. R.H.A. Plasterk Postbus 20011 2500 EA Den Haag bezoekadres Kneuterdijk 1 2514 EM Den Haag correspondentieadres Postbus 90613 2509 LP Den Haag

Nadere informatie

Inzake de bouw van (1) 1...(2) gevestigd te (17) gevestigd te.(5) nader te noemen de aannemer van de:. (6)

Inzake de bouw van (1) 1...(2) gevestigd te (17) gevestigd te.(5) nader te noemen de aannemer van de:. (6) COÖRDINATIE-OVEREENKOMST (MODEL) Coördinatie-overeenkomst zonder schadevergoedingsregeling. Inzake de bouw van (1) Verklaren: 1...(2) gevestigd te (3) nader te noemen de opdrachtgever. 2. (4) gevestigd

Nadere informatie

BRL6000 Installatietechniek

BRL6000 Installatietechniek CERTIFICERING VOOR INSTALLATIETECHNIEK Sinds 2005 kent Nederland een nieuwe certificatieregeling voor bedrijven die zich willen certificeren voor het ontwerpen, installeren en beheren van installaties,

Nadere informatie

Verslag van het jaar 2007, zoals dit is vastgesteld door het Algemeen Bestuur van de Stichting STABU in haar vergadering op 12 april 2007.

Verslag van het jaar 2007, zoals dit is vastgesteld door het Algemeen Bestuur van de Stichting STABU in haar vergadering op 12 april 2007. JAARVERSLAG 2007 1 Verslag van het jaar 2007, zoals dit is vastgesteld door het Algemeen Bestuur van de Stichting STABU in haar vergadering op 12 april 2007. (Klik op het gewenste hoofdstuk om hier direct

Nadere informatie

Thermische prestatie contracten

Thermische prestatie contracten 10 november 2005 Thermische prestatie contracten Conform ISSO-publicatie 74 Bert Elkhuizen Chrit Cox TNO Bouw en Ondergrond te Delft Contactgegevens: 015 276 33 10 Bert.Elkhuizen@tno.nl Inhoudsopgave 1.

Nadere informatie

Contractering bij infra-projecten

Contractering bij infra-projecten Contractering bij infra-projecten Mooie voornemens en waarom het toch vaak misgaat Industrieel Management & Advies Roadmap Het contracteringsproces Organisatiemodellen/Contractmodellen 3 contractmodellen

Nadere informatie

Coördinatieovereenkomst 2005

Coördinatieovereenkomst 2005 Coördinatieovereenkomst 2005 Binnen het bouwproces treden steeds meer specialismen op. Niet alleen schakelt de aannemer onderaannemers in aan wie hij specifieke taken overdraagt. Ook de opdrachtgever zal,

Nadere informatie

Jaarplan 2013 buildingsmart Chapter Benelux

Jaarplan 2013 buildingsmart Chapter Benelux Document id Title Organisation /Author Date Status 2013-01.gm Beleidsnotitie chapter BeNeLux bsbenelux/gmu 20130415 Concept Jaarplan 2013 buildingsmart Chapter Benelux Rotterdam, 15 april 2013 Bestuur

Nadere informatie

Veel voor weinig. Ir A.W. Jansen MBA, Deerns raadgevende ingenieurs

Veel voor weinig. Ir A.W. Jansen MBA, Deerns raadgevende ingenieurs Veel voor weinig Ir A.W. Jansen MBA, Deerns raadgevende ingenieurs 1 Inleiding Introductie Innovatie in de bouw? Traditioneel werkproces Modern werkproces 2 bouwbranche Kenmerken Traditionele ambachtelijke

Nadere informatie

Uitvoering van asbestsaneringen

Uitvoering van asbestsaneringen Uitvoering van asbestsaneringen Door: ir. Ingmar Scheiberlich In de uitvoeringsfase van een asbestsanering houdt de opdrachtgever of projectmanager, zich bezig met het bewaken van de contracten en de beheersing

Nadere informatie

Themabijeenkomst Cumela mr. L. Knoups. 14 februari 2013

Themabijeenkomst Cumela mr. L. Knoups. 14 februari 2013 Themabijeenkomst Cumela mr. L. Knoups 14 februari 2013 Programma - Do s & dont s van de inschrijving - Actualiteiten aanbestedingsrecht 2 Do s & Dont s van de inschrijving 3 Aankondiging Onduidelijkheden

Nadere informatie

Bouwlokaal: Bouwen is vooruitzien Jan-Willem Ponjé

Bouwlokaal: Bouwen is vooruitzien Jan-Willem Ponjé Bouwlokaal: Bouwen is vooruitzien Jan-Willem Ponjé directeur Bouwbedrijf Ponjé Vestigingsplaats: Handel (gemeente Gemert-Bakel) Opgericht in: 1932 Omzet: 8,5 mln euro Medewerkers: 46 personen Activiteiten:

Nadere informatie

ACTIVITEIT PRODUCTSCHAP AKKERBOUW RISKPLAZA DEEL A: OMSCHRIJVING RISKPLAZA. 14 juni 2013

ACTIVITEIT PRODUCTSCHAP AKKERBOUW RISKPLAZA DEEL A: OMSCHRIJVING RISKPLAZA. 14 juni 2013 ACTIVITEIT PRODUCTSCHAP AKKERBOUW RISKPLAZA 14 juni 2013 Deze activiteit is omschreven ten behoeve van de overdracht van activiteiten van het Productschap Akkerbouw (PA) aan private organisaties naar aanleiding

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven

Sector- en keteninitiatieven Sector- en keteninitiatieven Conform 1.D.1, 1.D.2 en 3.D.1 Onderzoek naar initiatieven en toelichting op de actieve deelname aan het initiatief van Pannekoek GWW B.V. Auteur(s): Carolien Degen, CO 2 -functionaris,

Nadere informatie

Dienstenpakket De Rendant

Dienstenpakket De Rendant Dienstenpakket De Rendant A. Administratie en Financiën 1. Het uitvoeren van het administratief beheer, naar beste weten en kunnen en met inachtneming van de belangen van de vereniging. Ledenbestand en

Nadere informatie

VISI vanzelfsprekend. Rotonde Dortmuiden

VISI vanzelfsprekend. Rotonde Dortmuiden VISI vanzelfsprekend Rotonde Dortmuiden Communicatie Communicatie VISI regelt de communicatie tussen intern en extern Legt afspraken vast en bewaakt processen Voorkomt overtypen van informatie Zorgt er

Nadere informatie

De hybride vraag van de opdrachtgever

De hybride vraag van de opdrachtgever De hybride vraag van de opdrachtgever Een onderzoek naar flexibele verdeling van ontwerptaken en -aansprakelijkheid in de relatie opdrachtgever-opdrachtnemer prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis ing. W.A.I.

Nadere informatie

Handreiking D&C Contracten. 26 September 2005

Handreiking D&C Contracten. 26 September 2005 Handreiking D&C Contracten 26 September 2005 Ministerie van Verkeer en Waterstaat Rijkswaterstaat BIBLIOTHEEK RIJKSWATERSTAAT UTRECHT NR Z4Z).5...qo& RWS bibliotheek locatie Utrecht Postbus 20.000 3502

Nadere informatie

Toelichting Model vraagspecificatie bestaande bouw

Toelichting Model vraagspecificatie bestaande bouw 2/7 Toelichting Model vraagspecificatie bestaande bouw Inhoud Algemeen 1 INLEIDING 1.1 Projectomschrijving 1.2 Organisatie 1.3 Scope van het werk 1.4 Randvoorwaarden 1.5 Budget 1.6 Opzet van de Vraagspecificatie

Nadere informatie

Integratie locatie-informatie in de bouw met BIM

Integratie locatie-informatie in de bouw met BIM Integratie locatie-informatie in de bouw met BIM Dik Spekkink Programmateam BIR Open Geodag, Utrecht, 2 september 2015 Bouw Informatie Raad Overheidsopdrachtgevers Branche-organisaties Architecten Ingenieursbureaus

Nadere informatie

Building Information Modeling Informatie in een digitaal prototype van het ontwerp kostenmanagement bbn adviseurs juni 2013

Building Information Modeling Informatie in een digitaal prototype van het ontwerp kostenmanagement bbn adviseurs juni 2013 Building Information Modeling Informatie in een digitaal prototype van het ontwerp kostenmanagement bbn adviseurs juni 2013 bron: Ector Hoogstad Architecten BIM BIM is een term die in het vakgebied bouw

Nadere informatie

een veilig gevoel: dat wil toch iedereen?

een veilig gevoel: dat wil toch iedereen? een veilig gevoel: dat wil toch iedereen? Een GND-deur, een ECHT veilig gevoel GND is een stichting waar 14 toonaangevende Nederlandse deurenfabrikanten bij zijn aangesloten. Samen maken we ons sterk voor

Nadere informatie

BIM bij Schüco. Hilvarenbeek, 22-05-2013

BIM bij Schüco. Hilvarenbeek, 22-05-2013 Hilvarenbeek, 22-05-2013 Definities BIM: proces of product? Ontwikkelingen in de bouw Ontwikkelingen, software, werkwijze Ondersteuning voor architecten Schüco Revit Families Ondersteuning voor klanten

Nadere informatie

Nieuwe energieprestatienorm

Nieuwe energieprestatienorm Nieuwe energieprestatienorm >> Als het gaat om energie en klimaat De tools Uw weg vinden in de nieuwe energieprestatienorm, wie helpt u daarbij? Heeft u hem al in huis, de nieuwe energieprestatienorm NEN

Nadere informatie

Nederland-'s-Gravenhage: Dienstverlening op het gebied van architectuur, bouwkunde, civiele techniek en inspectie 2014/S 141-253113

Nederland-'s-Gravenhage: Dienstverlening op het gebied van architectuur, bouwkunde, civiele techniek en inspectie 2014/S 141-253113 1/5 Deze aankondiging op de TED-website: http://ted.europa.eu/udl?uri=ted:notice:253113-2014:text:nl:html Nederland-'s-Gravenhage: Dienstverlening op het gebied van architectuur, bouwkunde, civiele techniek

Nadere informatie

De Led2-lamp. gestandaardiseerd betrouwbaar economisch

De Led2-lamp. gestandaardiseerd betrouwbaar economisch De Led2-lamp gestandaardiseerd betrouwbaar economisch Na de eerste generatie ledlampen is er nu een tweede generatie op de markt: de Led2. Het is een gestandaardiseerde ledlamp die in principe overal toepasbaar

Nadere informatie

CONTRACTMANAGEMENT Plan van aanpak

CONTRACTMANAGEMENT Plan van aanpak CONTRACTMANAGEMENT Plan van aanpak Mei 2004 Afdeling ABJ 1 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 3 2. Probleemstelling 3 2.1. Huidige situatie 2.2. Probleemstelling 3. Doelstelling 4 3.1. Hoofddoelstelling 3.2. Uitwerking

Nadere informatie

24/7. Support. smart fms

24/7. Support. smart fms 24/7 Support Smart FMS vindt het van het grootste belang dat haar klanten helder inzicht hebben in de voorwaarden, zekerheid over gemaakte afspraken en het vertrouwen in haar als softwareaanbieder. Het

Nadere informatie

Wijzigingsblad BRL 4702

Wijzigingsblad BRL 4702 Het gebruik van deze beoordelingsrichtlijn door derden, voor welk doel dan ook, is uitsluitend toegestaan nadat een schriftelijke overeenkomst met SGS INTRON Certificatie, KIWA, IKOB-BKB is gesloten waarin

Nadere informatie

NOTA AANBESTEDINGSBELEID. feb. 2005

NOTA AANBESTEDINGSBELEID. feb. 2005 NOTA AANBESTEDINGSBELEID feb. 2005 1. Leeswijzer Deze nota begint met definities. De begrippen werk, levering en dienst worden omschreven, alsmede de verschillende aanbestedingsprocedures. Daarna komen

Nadere informatie

Bouwproces volgens de visie van Veelzijdigbouw

Bouwproces volgens de visie van Veelzijdigbouw 2011 Bouwproces volgens de visie van Veelzijdigbouw Veelzijdigbouw Walnootstraat 26 2461 DV Ter Aar Telefoon 06-43822608 Fax 0847-593939 info@veelzijdigbouw.nl www.veelzijdigbouw.nl Het bouwproces volgens

Nadere informatie

ERKENNINGREGELING KLEINE BOUWWERKEN

ERKENNINGREGELING KLEINE BOUWWERKEN ERKENNINGREGELING KLEINE BOUWWERKEN Presentatie regiodagen VBWTN 2014 Maurice Dumoulin, Jacco van der Weel, Frans Fijen ACTUALITEIT Overleg commissie Wonen/Rijksdienst met minister Blok op 27 maart jl.:

Nadere informatie

Compleet assortiment hoogwaardige dakbanen

Compleet assortiment hoogwaardige dakbanen Compleet assortiment hoogwaardige dakbanen Nebiprofa: De zekerheid van kwaliteit Meer dan 65 jaar ervaring in: - bitumen dakbedekkingen - vloeibare bitumen producten - productietechnologie - verwerkingstechnieken

Nadere informatie

Ontwikkeld in opdracht van de Stichting Geïntegreerd Bouwen door CAData systems te Gorinchem.

Ontwikkeld in opdracht van de Stichting Geïntegreerd Bouwen door CAData systems te Gorinchem. GB CAD afsprakenstelsel 4.0 Ontwikkeld in opdracht van de Stichting Geïntegreerd Bouwen door CAData systems te Gorinchem. Distributie en beheer Stichting STABU Postbus 36 6710 BA Ede Telefoon: 0318-633026

Nadere informatie

Programma van Eisen voor Brandweerliften (PvE) SBCL 13-017

Programma van Eisen voor Brandweerliften (PvE) SBCL 13-017 Programma van Eisen voor Brandweerliften (PvE) SBCL 13-017 verplicht vanaf 1 maart 2013 Vanaf 1 maart dient voor brandweerliften een PvE opgesteld te worden, dit in analogie met andere brandveiligheidsinstallaties.

Nadere informatie

jadewerkwijze voor particuliere opdrachtgevers

jadewerkwijze voor particuliere opdrachtgevers jadewerkwijze voor particuliere opdrachtgevers ZELF (VER)BOUWEN? Zelf bouwen of verbouwen? JADE architecten biedt hiervoor reeds sinds 2010 een laagdrempelige service. Wij zijn gespecialiseerd in het ontwerpen

Nadere informatie

Rol van het bestek. Traditionele bouwvormen onder druk. Maar bestek nog altijd dominant aanwezig

Rol van het bestek. Traditionele bouwvormen onder druk. Maar bestek nog altijd dominant aanwezig Rol van het bestek Rol van het bestek Om de technische en functionele eisen voor bouwwerken vast te leggen, wordt in de bouwsector een bestek gebruikt. Dit bestek vormt de basis voor het contract tussen

Nadere informatie

BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT. Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012

BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT. Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012 BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012 Aannemer als de spil in de keten Een aannemer is de verbindende schakel tussen: Creatieve

Nadere informatie

TERREINCOMMISSIE K.N.B.S.B

TERREINCOMMISSIE K.N.B.S.B TERREINCOMMISSIE K.N.B.S.B Stappenplan sportveldverlichtingsinstallatie 2003 Blad nr. 2 De sportveldverlichting 1. Inleiding Bij oprichten van een lichtinstallatie voor een sportveld komen een aantal aspecten

Nadere informatie

10/09/2013. 4 Maatregelen Nederrijn. Wie zijn we. Wat doen we. Wat doen we anders. Waarom doen we dit? Rijkswaterstaat Boskalis.

10/09/2013. 4 Maatregelen Nederrijn. Wie zijn we. Wat doen we. Wat doen we anders. Waarom doen we dit? Rijkswaterstaat Boskalis. Nederland efficiënter beschermen tegen hoogwater 4 Maatregelen Nederrijn 10 september 2013 Waterschap Rivierenland, Tiel Dirk-Jan Zwemmer (PM Boskalis) Jeroen Eikholt (CM ) Wie zijn we Wat doen we Wat

Nadere informatie

Veelgestelde vragen BRL9500

Veelgestelde vragen BRL9500 Veelgestelde vragen BRL9500 1. Waarom de BRL9500? Bedrijven die energieprestatiecertificaten ofwel energielabels voor gebouwen willen gaan afgeven zullen zich verplicht moeten certificeren voor BRL9500.

Nadere informatie

CONVENANT OPEN STANDAARDEN VOOR GEGEVENSBEHEER STEDELIJK WATER Definitief, 9-8-2013 Ondertekening op maandag 4 november 2013

CONVENANT OPEN STANDAARDEN VOOR GEGEVENSBEHEER STEDELIJK WATER Definitief, 9-8-2013 Ondertekening op maandag 4 november 2013 CONVENANT OPEN STANDAARDEN VOOR GEGEVENSBEHEER STEDELIJK WATER Definitief, 9-8-2013 Ondertekening op maandag 4 november 2013 Visie Bij stedelijk waterbeheer worden steeds meer gegevens gebruikt. Dit noodzaakt

Nadere informatie

Samenwerkingsregeling Elektriciteit1

Samenwerkingsregeling Elektriciteit1 Samenwerkingsregeling Elektriciteit1 Regeling van samenwerking als bedoeld in artikel 31, lid 1, sub e van de Elektriciteitswet 1998 Disclaimer: Deze bundel bevat de doorlopende tekst van de samenwerkingsregeling

Nadere informatie

KOMO. Dakbedekkingsbedrijf Elro. procescertificaat. Uitvoering van dakbedekkingsconstructies met gesloten dakbedekkingssystemen

KOMO. Dakbedekkingsbedrijf Elro. procescertificaat. Uitvoering van dakbedekkingsconstructies met gesloten dakbedekkingssystemen KOMO procescertificaat Nummer K62388/02 Vervangt K62388/01 Uitgegeven 2013-10-01 d.d. 2011-07-15 Geldig tot Onbepaald Pagina 1 van 2 Dakbedekkingsbedrijf Elro VERKLARING VAN KIWA Dit procescertificaat

Nadere informatie

AFDELING I: AANBESTEDENDE DIENST AFDELING II: VOORWERP VAN DE OPDRACHT II.1 BESCHRIJVING I.1 NAAM, ADRESSEN EN CONTACTPUNT(EN)

AFDELING I: AANBESTEDENDE DIENST AFDELING II: VOORWERP VAN DE OPDRACHT II.1 BESCHRIJVING I.1 NAAM, ADRESSEN EN CONTACTPUNT(EN) AFDELING I: AANBESTEDENDE DIENST I.1 NAAM, ADRESSEN EN CONTACTPUNT(EN) Noorderpoort Projectbureau Huisvesting Postbus 530 9700 AM GRONINGEN Contactpunt(en): draaijer+partners Ter attentie van: A.N. de

Nadere informatie

Proces Werktekening Thema 3

Proces Werktekening Thema 3 Proces Werktekening Thema 3 Voorwoord Zowel landelijke aanbestedingen als die in Europees verband krijgen steeds meer aandacht. De bestaande werkwijze van aanbesteden en de nieuwe werkwijze (innovatie)

Nadere informatie

Bouw Informatie Raad (BIR) Hans Nijssen Workshop Kennis (Excelleren met BIM) 29 juni 2011

Bouw Informatie Raad (BIR) Hans Nijssen Workshop Kennis (Excelleren met BIM) 29 juni 2011 Bouw Informatie Raad (BIR) Hans Nijssen Workshop Kennis (Excelleren met BIM) 29 juni 2011 Missie Bouwkwaliteit verhogen door samenwerking in de keten te verbeteren, ondersteund door Bouw Informatie Modellen

Nadere informatie

Samenwerken met MMX architecten

Samenwerken met MMX architecten Samenwerken met MMX architecten 1: waarom eigenlijk een architect inschakelen? De architect zorgt voor een juiste vertaling van regelgeving en voorschriften zoals bouwbesluit, burgerlijk wetboek, plaatselijke

Nadere informatie

Erkenningseisen organisaties klachtencommissies

Erkenningseisen organisaties klachtencommissies Erkenningseisen organisaties klachtencommissies Code: ERKKC Versienummer: 1 Geldig per 17 december 2015 Secretariaat SEMH: Postbus 526 2400 AM Alphen aan den Rijn tel: 0172 414 814 fax: 020 524 8118 www.semh.info

Nadere informatie

BRL 9500 Deel 03 2006-12-06

BRL 9500 Deel 03 2006-12-06 BRL 9500 Deel 03 2006-12-06 NATIONALE BEOORDELINGSRICHTLIJN voor het KOMO -, respectievelijk het NL-EPBD -procescertificaat voor ENERGIEPRESTATIEADVISERING voor het NL-EPBD -procescertificaat voor het

Nadere informatie

4. Bij voorkeur zal de raad van toezicht van Stichting P60 bij de werving van nieuwe toezichthouders buiten het eigen netwerk zoeken.

4. Bij voorkeur zal de raad van toezicht van Stichting P60 bij de werving van nieuwe toezichthouders buiten het eigen netwerk zoeken. REGLEMENT RAAD VAN TOEZICHT Opgesteld door de voorzitter op 25.03.2013 Vastgesteld door de raad van toezicht op: 27.05.2013 te Amstelveen HOOFDSTUK I. ALGEMEEN Artikel 1. Begrippen en terminologie Dit

Nadere informatie

RVOI-2001 Bijlage: MODELCONTRACT + TOELICHTING

RVOI-2001 Bijlage: MODELCONTRACT + TOELICHTING ONRI/Organisatie van advies- en ingenieursbureaus RVOI-2001 Bijlage: MODELCONTRACT + TOELICHTING Het document is opgesteld door ir. R.E. Hoogenboom MBA/MBI, directeur van Aronsohn raadgevende ingenieurs

Nadere informatie

Zonder KNX geen toekomstvaste domotica of gebouwautomatisering. Roger Claessen bestuurslid KNX Nederland

Zonder KNX geen toekomstvaste domotica of gebouwautomatisering. Roger Claessen bestuurslid KNX Nederland Zonder KNX geen toekomstvaste domotica of gebouwautomatisering Roger Claessen bestuurslid KNX Nederland 1 Wat voor vlees heb ik in de kuip? 2 Wie zitten er in de zaal? Consumenten Vertegenwoordigers van

Nadere informatie

Apeldoorn, de meest vernieuwende opdrachtgever

Apeldoorn, de meest vernieuwende opdrachtgever Apeldoorn, de meest vernieuwende opdrachtgever Sander Lubberhuizen Jos van Nuenen Teamleiders afdeling Ingenieursbureau Keuze voor nieuwe contractvormen Projectspecifieke omstandigheden Geen systematische

Nadere informatie

Aanbesteden voor dummies. 24 november 2011 Seth van der Wielen Adviesburo De Meent b.v

Aanbesteden voor dummies. 24 november 2011 Seth van der Wielen Adviesburo De Meent b.v Aanbesteden voor dummies 24 november 2011 Seth van der Wielen Adviesburo De Meent b.v 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Aanbestedingsvormen 3. Contractvormen 4. Zorg voor een goede opdrachtnemer 5. Vraag

Nadere informatie

woord vooraf Willy Brandtlaan 81 NL-6716 RJ EDE T +31 (0)318 63 30 26 Postbus 36 NL-6710 BA EDE F +31 (0)318 63 59 57 postmaster@stabu.

woord vooraf Willy Brandtlaan 81 NL-6716 RJ EDE T +31 (0)318 63 30 26 Postbus 36 NL-6710 BA EDE F +31 (0)318 63 59 57 postmaster@stabu. woord vooraf Willy Brandtlaan 81 NL-6716 RJ EDE T +31 (0)318 63 30 26 Postbus 36 NL-6710 BA EDE F +31 (0)318 63 59 57 postmaster@stabu.nl www.stabu.org Jaarverslag 2010 inhoud Verslag van het jaar 2010,

Nadere informatie

Hoe kan de opsporing en aansluiting van ondernemingen bij verplichtgestelde bedrijfstakpensioenfondsen beter worden geregeld?

Hoe kan de opsporing en aansluiting van ondernemingen bij verplichtgestelde bedrijfstakpensioenfondsen beter worden geregeld? Hoe kan de opsporing en aansluiting van ondernemingen bij verplichtgestelde bedrijfstakpensioenfondsen beter worden geregeld? 1. Inleiding In Nederland geldt (nog) geen algehele pensioenplicht voor wat

Nadere informatie

Opzet beantwoording consultatievragen herziene NV COS editie 2014

Opzet beantwoording consultatievragen herziene NV COS editie 2014 1. Heeft u specifieke vragen of opmerkingen bij de aangepaste vertalingen van Standaarden 200-810 en 3402 (voor de nieuwe of herziene Standaarden zijn aparte vragen in hoofdstuk 2)? nee. 2. Kunt u zich

Nadere informatie

TRAINING AUDIT. Doelen van deze training is: Leden van de auditteams trainen in het uitvoeren van een audit. Voorbereiden van de audit.

TRAINING AUDIT. Doelen van deze training is: Leden van de auditteams trainen in het uitvoeren van een audit. Voorbereiden van de audit. TRAINING Doelen van deze training is: Leden van de auditteams trainen in het uitvoeren van een audit. Voorbereiden van de audit. DAGAGENDA 09.00 09.15 uur: Inloop en koffie 09.15 09.30 uur: Kennismaking

Nadere informatie

RAW-bestekken en bijdrage RAW-systematiek Versie april 2012

RAW-bestekken en bijdrage RAW-systematiek Versie april 2012 RAW-bestekken en bijdrage RAW-systematiek Versie april 2012 1. Inleiding Een onderdeel van de gebruikersovereenkomst RAW (Overeenkomst voor het toepassen van de RAW-systematiek) is het afdragen van de

Nadere informatie

VERSLAG PIA. Een van de producten van de operationele variant van de Baseline Informatiebeveiliging Nederlandse Gemeenten (BIG)

VERSLAG PIA. Een van de producten van de operationele variant van de Baseline Informatiebeveiliging Nederlandse Gemeenten (BIG) VERSLAG PIA Een van de producten van de operationele variant van de Baseline Informatiebeveiliging Nederlandse Gemeenten (BIG) Colofon Naam document Verslag PIA Versienummer 1.0 Versiedatum April 2014

Nadere informatie

AWB: SPRINGPLANK VOOR MODERN KLACHTENMANAGEMENT BINNEN DE (RIJKS)OVERHEID. drs. J. Korteweg en drs. I.M.F.J. Joukes

AWB: SPRINGPLANK VOOR MODERN KLACHTENMANAGEMENT BINNEN DE (RIJKS)OVERHEID. drs. J. Korteweg en drs. I.M.F.J. Joukes AWB: SPRINGPLANK VOOR MODERN KLACHTENMANAGEMENT BINNEN DE (RIJKS)OVERHEID drs. J. Korteweg en drs. I.M.F.J. Joukes Artikel, gepubliceerd in Overheidsmanagement, jaargang 12, nummer 7-8 (juli/augustus 1999),

Nadere informatie

Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag!

Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag! Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag! Johan van Dalen, ProRail, Cindy de Groot, Provincie Zuid-Holland Esther Veendendaal, RVO 5 juni 2014 Ontstaan van Duurzaam GWW Het begon met Duurzaam Inkopen Nu verder

Nadere informatie