Energie10. Wet- en regelgeving en beleid. Inspanningen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Energie10. Wet- en regelgeving en beleid. Inspanningen"

Transcriptie

1 Energie10 Vrijwel geen onderwerp is in het milieuveld het afgelopen jaar zo veel in de aandacht geweest als energie. Energie en meer algemeen het klimaat staan volop in de belangstelling, zowel wereldwijd en landelijk als regionaal en lokaal. Wet- en regelgeving en beleid Mondiaal speelt op energiegebied vooral de blijvend hoge prijs van olie en gas; de vraag naar energie blijft toenemen. Dat leidt niet tot mondiaal energiebeleid, maar wel tot een afgeleide: mondiaal klimaatbeleid. Op 2 februari 2007 verscheen het vierde rapport van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). Onzekerheid over de vraag of de mens effect veroorzaakt op het klimaat is daarmee ten einde. Onzekerheid is nu beperkt tot de mate waarin en de effecten waarmee we rekening moeten houden. Daardoor kan de aandacht verschuiven van agenderen naar reageren en oplossen. De klimaattop in Bali in december geeft wat dat oplossen betreft een gemengd beeld. Voor het eerst stonden de Verenigde Staten alleen in hun verzet tegen klimaatafspraken. Daarmee is een verschuiving afgedwongen in de inzet van de VS. Dit kan bepalend zijn voor het verdere verloop van de klimaatonderhandelingen. De milieuministers van de Europese Unie hebben in 2008 het licht op groen gezet voor het commissievoorstel om de uitstoot van CO 2 de komende jaren terug te brengen. Het ambitieuze plan van de Europese Commissie moet in 2020 leiden tot een verlaging van de CO 2 -uitstoot in de Europese Unie met tenminste 20%. Voor Nederland komt dat neer op een reductie van CO 2 van 16% ten opzichte van 2005 (-22% ten opzichte van 1990) en verhoging van het aandeel hernieuwbare energie naar 14%. Het kabinet heeft voor 2020 in Nederland als doel gesteld om 30% reductie in broeikasgassenuitstoot, 2% energiebesparing per jaar en 20% duurzame energie te realiseren. Verkopers en verhuurders zijn per 1 januari 2008 verplicht om een energielabel te hebben. Op die manier kunnen belangstellenden de energiekwaliteit van een woning meenemen in hun beslissing om die woning te huren of te kopen en in hun verbouwingsplannen. Op het moment dat woningen van bewoner wisselen, dient de verkoper of verhuurder het energielabel te overhandigen aan de nieuwe eigenaar of nieuwe huurder tenzij zij samen afspreken dat dat niet hoeft. Een energielabel is voor 10 jaar geldig. Het energielabel woningen lijkt op het energielabel voor koelkasten en andere apparaten. De woningbouwcorporaties in Rotterdam (en daarmee 60% van de lokale woningen) hebben voor de zomer van 2008 aan de hand van modelwoningen een overzicht van de labels in hun bestand. De provincie draagt bij aan de (inter)nationale energie- en klimaatdoelstellingen door: het gebruik van industriewarmte in de gebouwde omgeving en bij de glastuinbouw te stimuleren; de opslag of het nuttig gebruik van CO 2 te stimuleren; duurzame energieopties te stimuleren: windenergie, koude-warmteopslag (KWO) en biomassa; zuinige en schone energieopties te stimuleren in verkeer en vervoer; subsidiëring innovatieve duurzame energieopties; en via de vergunningverlening van bedrijven. Het Rotterdam Climate Initiative is een ambitieus programma waarin de gemeente Rotterdam, Havenbedrijf Rotterdam NV, DCMR Milieudienst Rijnmond en Deltalinqs samenwerken aan een beter Rotterdams klimaat in alle opzichten. In 2007 is de nulmeting gedaan voor dit programma. We weten nu dat in 1990 de CO 2 -emissie 24 megaton CO 2 bedroeg, in 2005 circa 46 megaton en dat het doel voor 2025 dus is om niet meer dan 12 megaton uit te stoten. Afgezet tegen een autonome groei is de te realiseren besparing tussen 2005 en 2025 dus 34 megaton CO 2. Ook de stadsregio heeft een nulmeting uitgevoerd. Voor de gehele regio blijken de cijfers pakweg 3 megaton hoger te liggen dan voor Rotterdam alleen. Het verschil wordt veroorzaakt door de uitstoot van de glastuinbouw en de extra emissies van alle overige bronnen (bedrijven, verkeer en gebouwde omgeving). Inspanningen Op rijksniveau is achter de schermen hard gewerkt aan uitwerking van het werkprogramma Schoon en Zuinig. Het convenant Meer met Minder dat op 23 januari 2008 is ondertekend is het eerste sectorakkoord van het werkprogramma Schoon en zuinig: nieuwe energie voor het klimaat. Het doel is om in 2020 dertig procent energie te besparen in 2,4 miljoen bestaande woningen en andere gebouwen. Meer met Minder is erop gericht gebouweigenaren en huurders zo eenvoudig mogelijk en zonder hogere maandlasten energie te laten besparen. Minister Cramer heeft op 12 december 2007 de taskforce verlichting geïnstalleerd. Rotterdam is daarbij één van de vijf voorbeeldsteden en experimenteergebieden. De taskforce moet er voor zorgen dat uiterlijk in 2011 energiezuinige lampen gemeengoed zijn in huizen en kantoren en op straat. De taskforce gaat met onder andere producenten van verlichting en winkeliers afspraken maken over het uitbannen van de gloeilamp en het versneld invoeren van zuinige verlichting zoals spaarlampen, LED-lampen en energiezuinige tl-lampen. In Rotterdam zijn meerdere pilots opgestart. Zo is in de straat van de burgemeester Opstelten energiezuinige LED-verlichting aangebracht. Daarnaast wordt er geëxperimenteerd met dimmen en met minder licht. Bij de experimenten worden burgerervaringen betrokken. In 2008 zal er een lichtplan worden opgesteld die de kaders zal bepalen voor waar wanneer welk verlichtingsniveau. Provincie Zuid-Holland heeft in het coalitieakkoord en in het Beleidsplan Groen, Water en Milieu opgenomen dat werk gemaakt moet worden van energiebesparing en beperken van lichthinder door openbare verlichting bij gemeenten. Samen met de regionale milieudiensten, regio s en SenterNovem wordt hieraan momenteel uitvoering gegeven. In het kader van het RCI zijn veel acties gestart en uitgevoerd. Tussen 20 december 2007 en 8 februari 2008 zijn meer dan pakketjes spaarlampen huis-aan-huis afgeleverd in Rotterdam. In de ontwerpwedstrijd voor een nieuwe burgemeesterswoning was de duurzaamheid van het ontwerp een Hoofdstuk 10: Energie 75

2 Het milieu in de regio Rotterdam 2008 bepalende factor. Op de Coolsingel vond een autorace plaats zonder CO 2 -uitstoot onder de titel Formula zero. RET, ENECO Energie, de Stadsregio Rotterdam en het Rotterdam Climate Initiative hebben afgesproken dat ze alles op alles willen zetten om van Rotterdam de schoonste OV-stad van de wereld te maken. Daarover werd 10 december 2007 een convenant ondertekend. In de verklaring staat onder meer dat er in Rotterdam experimenten gaan plaatsvinden met metro s en trams die verloren remenergie hergebruiken of terugleveren aan het net. Er zijn 53 nieuwe trams en 64 nieuwe metro s/sneltrams besteld die beschikken over deze functionaliteit. Alle Rotterdamse trams en metro s gaan rijden op groene stroom. De oudere bussen worden allemaal vervangen door de schoonste bussen, die voldoen aan de hoogste milieunormen. In 2008 wordt een plan gepresenteerd om het OV-gebruik in de stad verder te stimuleren. Doel is 2-3% groei per jaar in het OV-gebruik. Energiebesparing en duurzame energie zijn de pijlers onder een unieke samenwerking tussen wooncorporatie Woonbron en de gemeente Rotterdam. Eén van de concrete afspraken is dat een aantal nieuwe huurwoningen in Rotterdam een windturbine op het dak krijgt. Om te beginnen gaat het om huizen bij Heijplaat, Pernis en Schiemond. Door de windturbines, energiebesparende maatregelen en andere vormen van duurzame energie besparen huurders fors op hun energierekening. Een belangrijk onderwerp voor het RCI is de CO 2 afvang, opslag en transport. Om de CO 2 reductie doelstelling te verwezenlijken is het nodig om zowel in te zetten op energiebesparing, als om de inzet van duurzame energie te vergroten, maar ook om CO 2 af te vangen en op te slaan, mede gelet op de vooralsnog toenemende vraag aan elektriciteit die op de korte termijn door de inzet van fossiele brandstoffen geleverd wordt. De verkenning die in 2007 is uitgebracht van mogelijkheden voor grootscheepse afvang, opslag en transport van CO 2 wordt in 2008 geactualiseerd en uitgewerkt in een eerste business case. NAM wil in Barendrecht een kleinschalige ondergrondse opslag van CO 2 realiseren. Realisatie van de opslag in Barendrecht vindt alleen plaats als de landelijke subsidie voor een CO 2 -proefproject aan de NAM wordt toegekend. Dit is dan één van de demonstratieprojecten ter voorbereiding op de grootschalige opslag van CO 2. Voor dit project wordt gebruikt gemaakt van de bestaande infrastructuur en bronnen waar zuivere CO 2 vrijkomt. In latere demonstratieprojecten moet ook het afvangen en zuiveren van CO 2 aan de orde komen en zijn investeringen nodig in een transportnet. Minister Cramer heeft op voor de afvang van CO 2 bij E.ON op de Maasvlakte. Tegelijk werd de oprichting van de taskforce CCS bekend, waarin vertegenwoordigers van het bedrijfsleven en de milieubeweging zitting hebben. De doelstelling van de taskforce is om de ontwikkeling van de voorwaarden voor grootschalige demonstratieprojecten op het gebied van CCS (Carbon Capture and Storage) te versnellen. Ontwikkeling van het restwarmtebedrijf is in 2007 moeizaam verlopen. Doordat met de warmte van Shell geen haalbare business case was te construeren moest gezocht worden naar andere bronnen. Het ziet ernaar uit dat restwarmte van AVR Brielselaan en de Intergen centrale Pernis nu als restwarmtebron gaan dienen. warmte in de industrie en naar een strategie voor een geleidelijke opbouw van het totale restwarmtenet in de Zuidvleugel van de Randstad. In 2007 is voor een aantal gebieden in Rotterdam een aansluitplicht aan het (nog op te leveren) warmtenet van kracht geworden. Aanbod en afname van warmte zijn dus verzekerd. In Lansingerland is de eerste geothermie bron voor de verwarming van kassen in 2007 operationeel geworden. Voor de verwarming van de kas wordt warmte onttrokken aan de diepere aardlagen. Niet alleen in Rotterdam, maar ook in andere gemeenten vinden initiatieven plaats op het gebied van energie. In najaar 2007 heeft de stadsregio Rotterdam een bestuurlijke bijeenkomst georganiseerd, waarbij de regiogemeenten een intentieverklaring hebben ondertekend dat zij zowel individueel als gezamenlijk aan de slag gaan met klimaat. De gemeenten Hellevoetsluis, Maassluis, Ridderkerk, Schiedam, Vlaardingen zijn vanaf 1 januari 2007 in regioverband gestart met de Rijnmond Wonen++ campagne. Op basis van een gratis energieadvies kunnen huiseigenaren voor een scherpe prijs bijvoorbeeld hun huis laten isoleren, een HRketel laten plaatsen of een zonne-energiesysteem aanschaffen. Op deze manier wordt fors bespaard op energie en CO 2 -uitstoot. De gemeente Barendrecht is in 2007 gestart met een zonneenergieproject. In dit project werkt de gemeente samen met een lokale leverancier van zonne-energiesystemen voor tapwaterverwarming. In dit project kunnen bewoners uit Barendrecht een compleet zonne-energiesysteem aanschaffen met een gemeentelijke subsidie en korting van de leverancier. Toekomstige ontwikkelingen De Europese Unie heeft in de richtlijn Biobrandstoffen afgesproken dat in 2010 ongeveer 6% van de brandstof aan de pomp uit biobrandstof moet bestaan. In 2020 moet dat minstens 10% motor van deze auto is geschikt gemaakt voor het gebruik van zowel gewone brandstof, als E85: een mengsel van 85% bioethanol (alcohol) en 15% benzine. In Rotterdam komen speciale E85-pompen. De eerste bio-ethanolpomp in Nederland staat in Rotterdam Feijenoord. Ook wil de gemeente het goede voorbeeld Het project Bio-Ethanol for Sustainable Transport (BEST) wil eind 2009 minstens 950 auto s in Rotterdam op bio-ethanol en twaalf pompen. Samen met de stadsregio Rotterdam wordt gewekt aan een subsidieregeling om te zorgen dat de bio-ethanol goedkoper wordt dan benzine. In het kader van het RCI wordt gewerkt aan 76

3 De Stimuleringsregeling Duurzame Energie (SDE) die in 2008 van kracht is geworden, biedt subsidiemogelijkheden voor diverse vormen van energieopwekking. In 2008 zal er voor 500 Megawatt (MW) aan nieuw windvermogen op land subsidiabel worden gesteld. Dit zijn al gauw 200 tot 300 nieuwe windturbines. Dit is een belangrijke stap op weg naar de doelstelling van MW nieuw windvermogen op land in deze kabinetsperiode, zoals die in het werkprogramma Schoon en Zuinig is opgenomen. Zon-pv wordt in 2008 voor 10 MW gestimuleerd. De bedoeling hiervan is het lerend implementeren op gang te brengen. Het vermogen van 10 MW correspondeert met ongeveer tot zonneenergie systemen op woningen per jaar, bestaande uit enkele 10-tallen zonnepanelen per dak (woning). Voor wind op zee geldt een doelstelling van 450 MW extra gedurende deze kabinetsperiode. Er zijn afspraken gemaakt die er toe leiden dat in 2009 nieuwe vergunningen voor wind op zee kunnen worden verleend. Om deze reden is de categorie wind op zee nog niet opengesteld voor dit jaar, maar dat zal wel voor 2009 gebeuren. Indicatoren Over de omvang van de warmtelozing naar water (indicator 2008) is vorig jaar onzekerheid ontstaan. In lijn met andere jaren rapporteerde Rijkswaterstaat over 2006 een vergunde warmtelozing van in totaal MW of 128 PJ/jaar voor dit gebied. Voor het MSR-themarapport energie 2007 had het CE te Delft een energiestroomdiagram van het Rijnmondgebied opgesteld. Daaruit kwam een warmtelozing naar water van 185 PJ in Naar dit verschil is na de publicaties nader onderzoek gedaan. CE heeft de emissie berekend aan de hand van algemene karakteristieken. de standaard. Zij lozen hun warmteoverschot vrijwel geheel naar de lucht. Wordt daarvoor gecorrigeerd, dan stijgt de warmtelozing naar lucht en daalt die naar water met zo n 50 PJ/jaar. De 135 PJ/ jaar die dan overblijft als geschatte lozing naar water zit nog maar iets boven de 128 PJ/jaar die is vergund. Hoofdstuk 10: Energie 77

4 Volledig Geen Verbruik groene stroom gemeenten Beleid/doel Gemeenten hebben op veel terreinen, waaronder het afnemen van groene stroom, een voorbeeldfunctie. Toelichting De kaart laat de stand van zaken zien bij de gemeenten in het Rijnmondgebied qua afname van groene stroom in 2007 voor de eigen organisatie. De groep gemeenten die volledig groene stroom gebruikt, wisselt in de loop der jaren. Conclusie Van de zestien gemeenten in Rijnmond nemen er nu dertien alleen groene stroom af Uitvo ering business plan Business plan Business case Haalbaarheidsstudie Bestuurlijk enthousiasmeren Leve ringsgebied Restwarmtegebieden buiten Rijnmond Restwarmteproje ct ROM-3 voortgang afname Beleid/doel Het restwarmteproject R-3 van ROM-Rijnmond beoogt aansluiting van woningequivalenten op het restwarmtenet. Hierdoor wordt één miljoen ton CO 2 -uitstoot voorkomen. Er moet daartoe zo n MW aan warmte worden geleverd. Toelichting Het gebruik van restwarmte is heel gunstig voor het milieu. Het aanleggen van collectieve systemen is het meest rendabel als dit bij de planvorming en uitvoering van nieuwbouw en renovatieplannen wordt meegenomen. De kaart laat zien hoe ver de gemeenten en regio s in het plangebied zijn gevorderd bij het omschakelen naar restwarmtegebruik. Er zijn zeventien gebieden onderscheiden. Conclusie Het merendeel van de onderscheiden gebieden bevindt zich in de fase van de haalbaarheidsstudie. Slechts twee gemeenten zijn dat stadium al voorbij, waarvan er één buiten Rijnmond valt. Daarnaast is een project waarbij uitwisseling tussen bedrijven plaatsvindt al ver gevorderd Te realiseren of bestaande opstelling Gewenste opstelling Studielocatie Zoekgebied opstellingen Opstellingen windenergie Beleid/doel In de Nota Energie- en klimaatbeleid staat dat de provincie streeft naar ten minste 250 MegaWatt (MW) aan windenergie in 2010 in de hele provincie, waarvan ongeveer de helft in Rijnmond moet worden gerealiseerd. Deze doelstelling is ambitieuzer dan is afgesproken in de Bestuursovereenkomst Landelijke Ontwikkeling Windenergie (BLOW). Toelichting De kaart geeft aan waar zich in de regio de huidige windparken bevinden. Ook locaties waarvoor toekomstige ontwikkelingen zijn afgesproken, zijn hierop terug te vinden. Voor de ontwikkeling van de energieopbrengsten verwijzen we naar indicatornummer Conclusie Het in 2007 opgestelde vermogen bedraagt 161 MW, waarmee de doelstelling voor Rijnmond is gehaald. In de toekomst neemt het opgestelde vermogen waarschijnlijk verder toe als gevolg van de Stimuleringsregeling Duurzame Energie (SDE) die de minister van Economische Zaken heeft ingesteld. Voor 2008 is er een doelstelling op landelijk niveau om hierdoor 500 MW aan extra opgesteld vermogen te realiseren. Deze ontwikkeling is in deze kaart nog niet verwerkt Het milieu in de regio Rotterdam 2008 Beleid/doel Het beleid van met name de provincie, maar ook van individuele gemeenten, is erop gericht beschikbare locaties voor de opwekking van windenergie in kaart te brengen en er vervolgens voor te zorgen dat op de geschikte locaties energie wordt opgewekt. Doelstellingen zijn geformuleerd op het niveau van opgesteld vermogen, niet op basis van opbrengsten. Toelichting In de regio zijn 22 grote en kleine locaties voor de opwekking van windenergie. De cijfers zijn gebaseerd op daadwerkelijke productiegegevens en voor een deel ook op berekeningen en weergegeven in GWh (= 1 miljoen kwh). Conclusie De windenergieopbrengsten van de beschouwde locaties vertonen vanaf 2003 een aanzienlijke stijging. De verwachting is dat de stijging zich zal doorzetten door de Stimuleringsregeling Duurzame Energie (SDE)

5 Maasvlakte MW Koelwaterlozingen Nieuwe Waterweg 814MW Calandkanaal 149MW Nieuwe Maas MW Hollandsche IJssel 14MW Beleid/doel Om te voorkomen dat de waterkwaliteit afneemt door te hoge temperaturen van het oppervlaktewater worden beperkingen gesteld aan koel- streven naar minder restwarmtelozing naar water en lucht. Toelichting In de kaart is per gebied de vergunde warmtelozing naar het water in megawatt (MW) aangegeven. De indeling van de gebieden is dit jaar gewijzigd om beter aan te sluiten bij de werkwijze van Rijkswaterstaat. Ruim eenderde van de warmtelozingsrechten ligt bij de E.ON Maasvlaktecentrale, het Shell complex volgt met ruim een kwart van de vergunde warmtelast. Conclusie In totaal mocht MW (of 147 PJ/jaar) in 2007 aan thermische lozingen plaatsvinden. Dat is een stijging van 15% ten opzichte van de rapportage over Volgens opgave van Rijkswaterstaat wordt deze toename niet verklaard door nieuw toegekende lozingsrechten. Vermoedelijk zijn in het verleden niet alle lozingen op de Nieuw Maas meegeteld Beleid/doel Het Rotterdam Climat Initiative (RCI) streeft naar een reductie van de CO 2 uitstoot in Rotterdam van 50% in 2025 ten opzichte van het niveau in Toelichting Het RCI heeft een nulmeting CO 2 uitgevoerd. Daaruit blijkt dat de uitstoot in 1990 ongeveer 24 megaton (Mton) bedroeg. In 2005 was dat 29 Mton en in 2025 is dat bij ongewijzigd beleid en autonome groei bijna 46 Mton. Bij de situatie in 2025 is uitgegaan van onder meer de aanleg van de Tweede Maasvlakte en de bouw van twee elektriciteitscentrales. Afgerond bedroeg de bijdrage in 2005 van de industrie 88%, die van verkeer en vervoer 7% en die van de gebouwde omgeving 4%. Conclusie Om de doelstelling te realiseren mag in 2025 nog maar 12 Mton CO 2 uitgestoten worden. Er is dus een besparing nodig van 34 Mton Beleid/doel De stadsregio Rotterdam stelt een regionale klimaatagenda op, gericht op CO 2 -reductie. De gemeenten stellen ieder een gemeentelijk plan voor CO 2 -reductie vast. Door het organiseren van regionale en gemeentelijke bijeenkomsten, zowel bestuurlijk als ambtelijk, wordt een gezamenlijke ambitie en aanpak ontwikkeld. Het streven van de stadsregio is om samen met de regiogemeenten medio 2008 die gezamenlijke ambitie te vertalen in een concrete doelstelling. Toelichting De stadsregio heeft een nulmeting CO 2 voor de regio uitgevoerd. De CO 2 -uitstoot in 1990 was ruim 26 megaton (Mton), in 2005 bijna 32 Mton en in 2025 (bij autonome ontwikkeling) 49 Mton. De uitstoot voor de gehele regio is ongeveer 3 Mton hoger dan die voor Rotterdam. Die toename wordt veroorzaakt door de uitstoot van de glastuinbouw en de extra emissies van de overige bronnen (bedrijven, verkeer en gebouwde omgeving). Conclusie Deze nulmeting geeft het startniveau van CO 2 -uitstoot. De gemeenten in de regio werken samen aan reductie van CO 2 -uitstoot en werken aan het opstellen van een gezamenlijke doelstelling Beleid/doel Nederland heeft zich in Kyoto verplicht de uitstoot van broeikasgassen in de periode met 6% te hebben teruggebracht ten opzichte van Er zijn geen afspraken gemaakt over de verdeling van die reductie over de regio s. Toelichting 2 door de grote bedrijven in Rijnmond. De uitstoot van de overige broeikasgassen door de industrie in Rijnmond is verwaarloosbaar, zodat deze verder buiten beschouwing terugwerkende kracht aangepast. Conclusie In 2007 is de uitstoot van CO 2 licht toegenomen tot 25,1 miljoen ton Hoofdstuk 10: Energie 79

6 Beleid/doel Verkeer en vervoer levert een belangrijke bijdrage aan de CO 2 uitstoot in de regio. Bij de inzet voor reductie van de CO 2 -uitstoot, onderzoeken Rotterdam en stadsregio Rotterdam de mogelijkheden om die reductie ook bij verkeer en vervoer te realiseren. Daarbij wordt nadrukkelijk ook naar emissies x. Toelichting Om te kunnen bepalen welke besparing mogelijk is, is een nulmeting CO 2 uitgevoerd. Zowel door het Rotterdam Climate Initiative voor Rotterdam als door de Stadsregio Rotterdam voor de hele regio. Daarbij is onderscheid gemaakt naar wegverkeer (personen en vracht), scheepvaart, railverkeer (inclusief de uitstoot die met elektriciteitsgebruik samenhangt) en het beeld voor de gehele regio voor Conclusie Personenauto s leveren de grootste bijdrage aan de CO 2 -uitstoot door de sector verkeer en vervoer. De bijdrage van scheepvaart en vracht- kleinere bijdrage Het milieu in de regio Rotterdam

Energie 1. Inspanningen. Wet- en regelgeving en beleid

Energie 1. Inspanningen. Wet- en regelgeving en beleid Energie 1 De aandacht voor energie blijft onverminderd groot. De klimaattop in Kopenhagen in 29 en het energie- en klimaatpakket van de Europese Commissie zijn daar aansprekende voorbeelden van. Sinds

Nadere informatie

Wat vraagt de energietransitie in Nederland?

Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Jan Ros Doel/ambitie klimaatbeleid: Vermindering broeikasgasemissies in 2050 met 80 tot 95% ten opzichte van 1990 Tussendoelen voor broeikasgasemissies Geen

Nadere informatie

Energiemonitor Zuid-Holland 2009. CO 2 en duurzame energie

Energiemonitor Zuid-Holland 2009. CO 2 en duurzame energie Energiemonitor Zuid-Holland 2009 CO 2 en duurzame energie Energiemonitor Zuid- Holland 2009 uitstoot CO 2 en duurzame energie Auteur :L.F. (Koldo) Verheij Documentnummer :21119863 Afdeling :Expertisecentrum

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie door Adriaan Wondergem 6 october 2010 De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie van 2008 tot 2050. De kernvragen zijn: Hoe ziet een (bijna) CO2-loze

Nadere informatie

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Willemien Veele Cor Kamminga 08-04-16 www.rijksmonumenten.nl Achtergrond en aanleiding Ambitie om in 2020 16% van de energie duurzaam op te wekken in Fryslân

Nadere informatie

Windmolenproblematiek in rangorde van grof naar fijn Probleem Gevolg Waarschijnlijk gevolg Maatregel Voornemen E.U. Beleid Nederlandse regering

Windmolenproblematiek in rangorde van grof naar fijn Probleem Gevolg Waarschijnlijk gevolg Maatregel Voornemen E.U. Beleid Nederlandse regering Windmolenproblematiek in rangorde van grof naar fijn Probleem: Wereldwijd toename energie uit fossiele brandstof Gevolg: CO2 uitstoot, slinkende brandstofvoorraden en toenemende milieubelasting Waarschijnlijk

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Industrie Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 1% besparing op gas en elektra per jaar. Totaal is dat 8 % besparing in 2020. Opbrengst: 100 kiloton.

Nadere informatie

Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5

Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5 Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5 Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 2/5 Toelichting bij scenario-analyse energiebeleid Beesel Venlo Venray Deze toelichting beschrijft wat

Nadere informatie

Energiemanagement Actieplan 2015 CO 2 -Prestatieladder

Energiemanagement Actieplan 2015 CO 2 -Prestatieladder Bijlage E Energiemanagement Actieplan CO2- Prestatieladder Energiemanagement Actieplan 2015 CO 2 -Prestatieladder Sarens Nederland Pagina 28 van 40 E.1 Inleiding Uit CO2 uitstoot berekeningen over 2013

Nadere informatie

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres Samen op weg naar een klimaatneutraal Den Haag Rabin Baldewsingh wethouder duurzaamheid gemeente Den Haag 27 juni SBR congres Den Haag Ambitie Den Haag klimaatneutraal in 2040 CO 2 -emissie reduceren door:

Nadere informatie

CPB doorrekening verkiezingsprogrammaʼs: Duurzaamheid"

CPB doorrekening verkiezingsprogrammaʼs: Duurzaamheid CPB doorrekening verkiezingsprogrammaʼs: Duurzaamheid" Inleiding! Wat zijn de plannen van de politieke partijen op gebied van duurzaamheid en wat betekent het voor de bouw?" Dit document zet de verschillende

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen?

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? Energieakkoord voor duurzame groei Juli 2014 WERK IN UITVOERING Ed Nijpels Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? 1 Waarom een Energieakkoord? Perspectief Consistentie Ambitie Realiteit Groei

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

Energievoorziening Rotterdam 2025

Energievoorziening Rotterdam 2025 Energievoorziening Rotterdam 2025 Trends Issues Uitdagingen 9/14/2011 www.bollwerk.nl 1 Trends (1) Wereld energiemarkt: onzeker Toenemende druk op steeds schaarsere fossiele bronnen Energieprijzen onvoorspelbaar,

Nadere informatie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie Duorsume enerzjy yn Fryslân Energiegebruik en productie van duurzame energie 1 15 11 oktober 1 Inhoud Management Essay...3 1 Management Essay De conclusies op één A4 De provincie Fryslân heeft hoge ambities

Nadere informatie

Wat is het Agroconvenant?

Wat is het Agroconvenant? Wat is het Agroconvenant? Nationale doelen Agroconvenant: 200 PJ Biomassa, 12 PJ Windenergie 2 %/jr Efficiencyverbetering 30 % Reductie broeikasgasemissies Gebaseerd op ambitieuze Schoon & Zuinig doelen,

Nadere informatie

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013 16% Energie van eigen bodem 17 januari 2013 Inhoud Klimaatverandering Energie in Nederland Duurzame doelen Wind in ontwikkeling Northsea Nearshore Wind Klimaatverandering Conclusie van het IPCC (AR4, 2007)

Nadere informatie

Bouwen is Vooruitzien

Bouwen is Vooruitzien Bouwen is Vooruitzien Energie van visie tot projecten Peter Op t Veld Inhoud Waar staan we? Europees energie en klimaatbeleid Tegenstelling collectief belang individueel belang Waar gaan we naar toe?

Nadere informatie

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013 1 Beknopte samenvatting van de Inventaris duurzame energie in Vlaanderen 2013, Deel I: hernieuwbare energie, Vito, februari 2015 1 1 Het aandeel hernieuwbare energie in 2013 bedraagt 5,8 % Figuur 1 zon-elektriciteit

Nadere informatie

EEN DUURZAME ENERGIEVOORZIENING VOOR IEDEREEN

EEN DUURZAME ENERGIEVOORZIENING VOOR IEDEREEN A SUSTAINABLE ENERGY SUPPLY FOR EVERYONE A SUSTAINABLE ENERGY SUPPLY FOR EVERYONE o o o o Portaal (6x) Bo-Ex Stanleylaan Bo-Ex Livingstonelaan Isolatie Geen Wel Wel Glas enkel Dubbel Dubbel

Nadere informatie

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016 Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden 11 februari 2016 1 Managementsamenvatting Inleiding De gemeente Leiden heeft in haar duurzaamheidsambitie doelen gesteld voor de korte

Nadere informatie

Basisles Energietransitie

Basisles Energietransitie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Energietransitie Werkblad Basisles Energietransitie Werkblad 1 Wat is energietransitie? 2 Waarom is energietransitie nodig? 3 Leg in je eigen woorden uit wat het Energietransitiemodel

Nadere informatie

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Sabine van Galen-Avegaart Agenda 1. De opgave Zutphen energieneutraal 2. Resultaat van ons beleid in cijfers 3. Wat hebben we in 2010-2011

Nadere informatie

28 december 2011. Subsidieaanvraag Stadsinitiatief Rotterdam. Solar Green Point

28 december 2011. Subsidieaanvraag Stadsinitiatief Rotterdam. Solar Green Point 28december2011 SubsidieaanvraagStadsinitiatiefRotterdam SolarGreenPoint Inhoudsopgave Voorwoord...1 1. Introductie Solar Green Point.......2 2. Salderingsregeling Electriciteitswet..........2 3. Activiteiten....3

Nadere informatie

Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering 8-10-2012. Klimaatverandering

Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering 8-10-2012. Klimaatverandering Zonne-energie 2012: prijs 21 ct per kwh; 2020 prijs 12 ct kwh Groen rijden; energiehuizen, biologisch voedsel Stimular, de werkplaats voor Duurzaam Ondernemen Stichting Stimular www.stimular.nl 010 238

Nadere informatie

ZUINIGE ENERGIE EN KPN

ZUINIGE ENERGIE EN KPN ZUINIGE ENERGIE EN KPN KPN start op 30 oktober 2012 met nieuwe corporate campagne Het netwerk dat geeft om Nederland. Hierbij worden relevante maatschappelijke thema s belicht. In de eerste uiting, We

Nadere informatie

Energieakkoord voor duurzame groei

Energieakkoord voor duurzame groei Energieakkoord voor duurzame groei Netwerkbijeenkomst Duurzame regionale energie Gelderland 15 januari 2014 Lodewijk de Waal Energieakkoord Wie zaten aan tafel? Inhoud presentatie Hoofdlijnen Energieakkoord

Nadere informatie

Duurzame Energie in Utrecht

Duurzame Energie in Utrecht Duurzame Energie in Utrecht The future is now Dr. Wilfried van Sark Groep Natuurwetenschap en Samenleving Universiteit Utrecht Beat the Heat NOW!, 12 december 2009 inhoud Klimaatprobleem Waarom de zon

Nadere informatie

Elektrisch rijden in de praktijk

Elektrisch rijden in de praktijk We gaan elektrisch vooruit! Een impuls voor elektrisch vervoer in Rotterdam Elektrisch rijden in de praktijk Klimaatprobleem? Google earth januari 2009 Rotterdam Climate Initiative Als stad met wereldhaven

Nadere informatie

Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie!

Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie! Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie! voorbeeld van mogelijke besparingen Een huishouden is jaarlijks zo n q 2.000 kwijt aan gas en licht. En daar kunt u tot wel 30% op besparen. Dat begint

Nadere informatie

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Mark Frequin Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Energiebeleid: van context tot acties. Mark Frequin Rijks Universiteit Groningen Inhoud 1. Context 2. Richting

Nadere informatie

ENERGIE IN EIGEN HAND

ENERGIE IN EIGEN HAND Zonne-energie voor bedrijven? ENERGIE IN EIGEN HAND De Stichting Beheer Bedrijvenpark Merm, heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor bedrijven om d.m.v. aanbrengen van zonnepanelen op het

Nadere informatie

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Hoeveel CO 2 -reductie is nodig? doel nieuwe kabinet: in 2020 30% minder CO 2 -uitstoot dan in 1990 UN-IPCC: stabilisatie

Nadere informatie

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 Inleiding Het doel van het project Energie Besparen Gooi en Vecht is om in drie jaar tijd 2.500 tot 4.000 woningen te verduurzamen.

Nadere informatie

Klimaatakkoord Rijk en UvW

Klimaatakkoord Rijk en UvW Klimaatakkoord Rijk en UvW Politieke en beleidsmatige context (klimaatbeleid) Rafaël Lazaroms 25 mei 2010 1 Inhoud presentatie Voorstellen Internationaal en nationaal klimaatbeleid Positie waterschappen

Nadere informatie

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015 Technisch-economische scenario s voor Nederland Ton van Dril 20 mei 2015 Overzicht Energieplaatje in historisch perspectief Hoeveel en hoe gebruiken we energie? Wat gebeurt er met verbruik en uitstoot

Nadere informatie

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 Agenda Welkom door de Schepen Lode Dekimpe Inleiding SEAP door Kim Rienckens (provincie Oost-Vlaanderen) Nulmeting en uitdagingen

Nadere informatie

Energie-Nederland: Deze Green Deal is een belangrijke stap voor de verduurzaming van de Nederlandse energievoorziening de komende decennia

Energie-Nederland: Deze Green Deal is een belangrijke stap voor de verduurzaming van de Nederlandse energievoorziening de komende decennia Persbericht Vereniging Energie-Nederland Den Haag, 3 oktober 2011 Energie-Nederland: Deze Green Deal is een belangrijke stap voor de verduurzaming van de Nederlandse energievoorziening de komende decennia

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam Context Klimaatprobleem Er is sprake van een wereldwijd klimaatprobleem, waarbij de temperatuur over de afgelopen decennia structureel is opgelopen. Deze trend wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgas,

Nadere informatie

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen achtergrond Afscheid van fossiel kan Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Energie(on)zekerheid ook. Dat betekent dat een transitie naar een veel duurzamere economie noodzakelijk is. Het recept

Nadere informatie

CO-2 Rapportage 2014. Inhoudsopgave. Electrotechnische Industrie ETI bv Vierde Broekdijk 16 7122 JD Aalten Kamer van koophandel Arnhem 09080078

CO-2 Rapportage 2014. Inhoudsopgave. Electrotechnische Industrie ETI bv Vierde Broekdijk 16 7122 JD Aalten Kamer van koophandel Arnhem 09080078 CO-2 Rapportage 2014 Electrotechnische Industrie ETI bv Vierde Broekdijk 16 7122 JD Aalten Kamer van koophandel Arnhem 09080078 Aalten 28-04-2015 Versie 2.2 J.Nannings Directeur Inhoudsopgave 1. Inleiding

Nadere informatie

Reductie doelstellingen (B: Reductie)

Reductie doelstellingen (B: Reductie) Reductie doelstellingen (B: Reductie) Eis 3.B.1. Barendrecht, 28 oktober 2014 Auteur: E. Oudshoorn Geaccordeerd door: L.A. Droog Directeur E. Oudshoorn Bedrijfsleider/ MVO Verantwoordelijk CO 2 prestatieladder

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 33 561 Structuurvisie Windenergie op Zee (SV WoZ) 34 508 Regels omtrent windenergie op zee (Wet windenergie op zee) Nr. 15 BRIEF VAN DE MINISTER

Nadere informatie

Samen werken aan een klimaatbestendige en energieneutrale gemeente

Samen werken aan een klimaatbestendige en energieneutrale gemeente Samen werken aan een klimaatbestendige en energieneutrale gemeente 3 Doel 1: Een klimaatbestendig en energieneutraal Sliedrecht 4 Mileubeleidsplan en uitvoeringsprogramma 2010-2011 De gemeente vindt duurzaamheid

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. Dashboard onderdelen CO₂ uitstoot (ton per

Nadere informatie

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden Energie Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden De gemeenten in de regio Drechtsteden werken samen aan klimaat- en energiebeleid. Ingezet wordt op energiebesparing en toename van gebruik

Nadere informatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie 1 Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie Wij willen Betaalbare, Duurzame, Eigen Energie in Oosterhout 3 Waarom ONE Betaalbaar Duurzaam Eigen Samen Goedkoper dan de markt Winsten

Nadere informatie

3.C.1 Communicatie over de voortgang van CO 2 bij Prins Bouw.

3.C.1 Communicatie over de voortgang van CO 2 bij Prins Bouw. 3.C.1 Communicatie over de voortgang van CO 2 bij Prins Bouw. Datum: 12-05-2016 Versie: 1 1. Inleiding Middels deze rapportage wil Prins Bouw de voorgang op de CO 2 reductiedoelstellingen laten zien, door

Nadere informatie

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje ENERGIE Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje Zoek meer informatie op de computer en bekijk filmpjes over het onderwerp (achterin deze lesbrief staan websites en links voor filmpjes) Overleg

Nadere informatie

PUBLIEKSRAPPORT ONDERZOEK POWERPLAYER

PUBLIEKSRAPPORT ONDERZOEK POWERPLAYER Rotterdammers besparen ruim 6% op hun totale energierekening door slimme meter en actief bekijken van hun verbruik via een display Slimme Meter In 2020 moeten netbeheerders zoals Stedin bij minimaal 80%

Nadere informatie

Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE)

Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE) Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE) Peter Nuijten Mob: 06-22811585 E-mail: peter.nuijten@hotmail.nl 1 Concept Energie coöperatie

Nadere informatie

Net voor de toekomst. Frans Rooijers directeur CE Delft rooijers@ce.nl

Net voor de toekomst. Frans Rooijers directeur CE Delft rooijers@ce.nl Net voor de toekomst Frans Rooijers directeur CE Delft rooijers@ce.nl CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, Transport en Grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige expertise

Nadere informatie

Duurzame energie. Een wenked perspectief? 2003-2011 G.P.J. Dijkema, TU Delft, TBM, B.Sc Opleiding Technische Bestuurskunde

Duurzame energie. Een wenked perspectief? 2003-2011 G.P.J. Dijkema, TU Delft, TBM, B.Sc Opleiding Technische Bestuurskunde Duurzame energie Een wenked perspectief? Naar een nieuwe Delta Wet Energie Manifest van 6 politieke partijen 16 maart 2010 Ons land kan en moet voor 2050 helemaal overstappen op hernieuwbare energie, zoals

Nadere informatie

Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs

Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs Inhoud Introductie Duurzame Energie Koepel en Sector beschrijving

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2013

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2013 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2013 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 17 maart 2014 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie... 2 2.2

Nadere informatie

Arnold Maassen Holding BV. Voortgangsrapportage scope 1 en 2 1e halfjaar 2014

Arnold Maassen Holding BV. Voortgangsrapportage scope 1 en 2 1e halfjaar 2014 Arnold Maassen Holding BV Voortgangsrapportage scope 1 en 2 1e halfjaar 2014 G.R.M. Maassen 24-10-2014 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Scope 1 en 2... 3 2.1 Voortgang in relatie tot reductiedoelstellingen....

Nadere informatie

1. INLEIDING 2. CARBON FOOTPRINT

1. INLEIDING 2. CARBON FOOTPRINT 1. INLEIDING Binnen Van der Ende Beheermaatschappij B.V. staat zowel interne als externe duurzaamheid hoog op de agenda. Interne duurzaamheid richt zich met name op het eigen huisvestingsbeleid, de bedrijfsprocessen

Nadere informatie

JM Vrij beheer b.v. Reductie onderzoek, doelstellingen en het energiemeetplan 2014-2020. AH Vrij Groen, Grond en Infra Vrij Materieel

JM Vrij beheer b.v. Reductie onderzoek, doelstellingen en het energiemeetplan 2014-2020. AH Vrij Groen, Grond en Infra Vrij Materieel JM Vrij beheer b.v. AH Vrij Groen, Grond en Infra Vrij Materieel onderzoek, en het energiemeetplan 2014-2020 Conform niveau 3 op de CO 2 -Prestatieladder 3.0 Documenten 1.B1.1, 3.B1.1 en 3.B2.2 Inhoudsopgave

Nadere informatie

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren Inspiratie voor de avond Marc Londo, ECN Beleidsstudies Alkmaar 1 april 2015 www.ecn.nl Boodschappen 1. De energiehuishouding verandert, en daar zijn

Nadere informatie

Nieuwe elektriciteitscentrale op de Maasvlakte. Schone, betrouwbare en betaalbare energie uit kolen en biomassa. Benelux

Nieuwe elektriciteitscentrale op de Maasvlakte. Schone, betrouwbare en betaalbare energie uit kolen en biomassa. Benelux Nieuwe elektriciteitscentrale op de Maasvlakte Schone, betrouwbare en betaalbare energie uit kolen en biomassa Benelux Elektriciteit: behoefte en productie Nederland heeft steeds meer elektriciteit nodig.

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Voortgangsrapportage. Scope 1 en 2 CO2 emissies. Eerste halfjaar 2012

Voortgangsrapportage. Scope 1 en 2 CO2 emissies. Eerste halfjaar 2012 Voortgangsrapportage Scope 1 en 2 CO2 emissies Eerste halfjaar 2012 Wijzigingsblad Versie Datum Auteur Wijzigingen 0.1 01-10-2013 F. Wuts Draft 1.0 7-10-2013 F. Wuts Final 2 Energie Management Programma

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 1 november 2014 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie...

Nadere informatie

Voortgangsrapportage. Scope 1 en 2 CO2 emissies Eerste halfjaar 2012

Voortgangsrapportage. Scope 1 en 2 CO2 emissies Eerste halfjaar 2012 Voortgangsrapportage Scope 1 en 2 CO2 emissies Eerste halfjaar 2012 Wijzigingsblad Versie Datum Auteur Wijzigingen 0.1 01-10-2013 F. Wuts Draft 1.0 7-10-2013 F. Wuts Final 1.1 20-01-2014 F. Wuts Emissie

Nadere informatie

Voortgangsrapportage. Scope 1 en 2 CO2 emissies. Eerste halfjaar 2013

Voortgangsrapportage. Scope 1 en 2 CO2 emissies. Eerste halfjaar 2013 Voortgangsrapportage Scope 1 en 2 CO2 emissies Eerste halfjaar 2013 Wijzigingsblad Versie Datum Auteur Wijzigingen 0.1 01-10-2013 F. Wuts Draft 1.0 8-10-2013 F. Wuts Update en aanpassing van een aantal

Nadere informatie

Agendanummer: Begrotingswijz.:

Agendanummer: Begrotingswijz.: Agendanummer: Begrotingswijz.: CR5 Onderwerp : PV-project Den Bolder Aan de raad van de gemeente Waalwijk Waalwijk, 12 oktober 2010 0. Samenvatting De gemeente Waalwijk heeft een ambitieuze energie/klimaatdoelstelling,

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Zonnestroomprojecten Gemeente Amsterdam. ProjectManagement Bureau Joost de Valk

Zonnestroomprojecten Gemeente Amsterdam. ProjectManagement Bureau Joost de Valk Zonnestroomprojecten Gemeente Amsterdam ProjectManagement Bureau Joost de Valk Noodzaak en ambitie Klimaatbeleid Amsterdam: forse CO 2 reductie 40% in 2025 en klimaatneutraal bouwen en gemeentegebouwen

Nadere informatie

Convenant Realisatie Windenergie in de Rotterdamse haven Ondertekend op 5 september 2009 Aan boord van de Nieuwe Maze in de haven van Rotterdam

Convenant Realisatie Windenergie in de Rotterdamse haven Ondertekend op 5 september 2009 Aan boord van de Nieuwe Maze in de haven van Rotterdam Convenant Realisatie Windenergie in de Rotterdamse haven Ondertekend op 5 september 2009 Aan boord van de Nieuwe Maze in de haven van Rotterdam Voorafgaand Een belangrijke doelstelling van het energiebeleid

Nadere informatie

Klever Boor- en Perstechniek BV Postbus 72 3410 CB Lopik

Klever Boor- en Perstechniek BV Postbus 72 3410 CB Lopik Klever Boor- en Perstechniek BV Postbus 72 3410 CB Lopik Bezoekadres: Batuwseweg 43 3411 KX Lopikerkapel Tel: 0348-554986 Fax: 0348-550611 E-mail: info@kleverbv.nl CO₂ Footprint 2014 Inhoud 1 Inleiding...

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

Derde voortgangsrapportage CO2-emissiereductie.

Derde voortgangsrapportage CO2-emissiereductie. Derde voortgangsrapportage CO2-emissiereductie. Graag informeren wij u over de uitkomsten van onze Carbon Footprint en de derde CO 2 Emissie-inventarisatie, dit alles over 2014. Hierin zijn de hoeveelheden

Nadere informatie

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting DUTCH Wedstrijd Correspondentie en notuleren De wedstrijdtekst bevindt zich in de derde kolom van de lettergrepentabel in art. 19.1 van het Intersteno

Nadere informatie

P. DE BOORDER & ZOON B.V.

P. DE BOORDER & ZOON B.V. Footprint 2013 Wapeningscentrale P. DE BOORDER & ZOON B.V. Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Datum Versie Opsteller Gezien 31 maart 2014 Definitief Dhr. S.G. Jonker Dhr. K. De Boorder 2 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Besparen door Duurzame Energie

Besparen door Duurzame Energie Besparen door Duurzame Energie Soester Zakenkring 29 januari 2013 Agenda Welkom De bedrijven: wie zijn wij? Praktijkcase: ISO 14001 bij Van Dorresteijn. Besparingen n.a.v. energiescan. Zonnepanelen. Is

Nadere informatie

Visie op Windenergie en solar Update 2014

Visie op Windenergie en solar Update 2014 Visie op Windenergie en solar Update 2014 De vooruitzichten voor hernieuwbare energie zijn gunstig Succes hangt sterk af van de beschikbaarheid van subsidies Naast kansen in Nederland kan de sector profiteren

Nadere informatie

Voortgangsrapportage Carbon Footprint eerste half jaar 2012

Voortgangsrapportage Carbon Footprint eerste half jaar 2012 Voortgangsrapportage Carbon Footprint eerste half jaar 2012 Van Vulpen B.V. Pagina 1 van 12 Verantwoording Titel jaar 2012 : Voortgangsrapportage Carbon Footprint eerste half Versie : 1.0 Datum : 14-11-2012

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Vaststellen van beleidskaders voor windenergie-initiatieven; 2. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark

Nadere informatie

Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014

Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014 Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014 Vragen naar aanleiding van introductie wethouder Wagemakers Hoe is de provincie tot de keuze van de twee locaties gekomen? In de provincie Zuid Holland wordt

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013 Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013 Inhoud 1 Aanleiding 1 2 Werkwijze 2 2.1. Bronnen 2 2.2. Kentallen 2 3 CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie 3 4 Ontwikkeling 5 5

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie