De rol van de techniek binnen de opleiding TB

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De rol van de techniek binnen de opleiding TB"

Transcriptie

1 De rol van de techniek binnen de opleiding TB Auteur: Peter van Heusden Inleiding... 2 Nederland en de kredietcrises... 3 Paradigma s in de techniek... 5 Productieprocessen... 6 De procesketens... 6 De ontwerpketen... 7 De fabricageketen... 7 De planning,- en besturingsketen... 8 De onderhoud,- en serviceketen... 8 Productie en organisatievernieuwing... 8 De kennisinfrastructuur... 9 De plaats van de TB ér... 9 Competenties Samenvatting Om de inhoud van het technisch curriculum binnen de opleiding Technisch Bedrijfskunde van de Hogeschool Rotterdam te kunnen evalueren c.q. adequaat te houden of (nog beter) continu te verbeteren moet er een consistent beeld zijn over de plaats van de techniek binnen de bedrijven in de periferie. Door de verplaatsing van de opleiding naar het IMO (Instituut voor Management Opleidingen) is de behoefte aan zo n beeld mogelijk nog veel groter. De positionering van de techniek binnen de opleiding TB in relatie tot de algemene management opleidingen binnen IMO enerzijds en die van de werktuigbouw binnen EAS (Engineering and Applied Sciences) anderzijds Notitie De rol van de techniek binnen de opleiding TB van Peter van Heusden

2 moet duidelijk en helder zijn. Om de technische inhoud van de opleiding te verantwoorden en de aansluiting met de arbeidsmarkt te borgen is een overzicht nodig van de trends en ontwikkelingen binnen bedrijven in de context. De structuur van productiebedrijven heeft de laatste jaren drastische wijzigingen ondergaan. Aanleiding daarvoor zijn o.a. de concurrentie vanuit lagelonenlanden en de eisen van de markt. Daarbovenop is in 2008 sprake geweest van een wereldwijde kredietcrises van ongekende omvang. Ook de veranderende eisen van de klant en de aard van de producten zorgen ervoor dat de logistieke en maakprocessen steeds complexer worden. De productie, verkoop, opslag, productie en beheer zijn veelal van elkaar gescheiden zijn in tijd en locatie. Er is in Nederland een verschuiving opgetreden van massaproductie naar custumbuild-productie. De toekomstige economie van Nederland (industriebrief, Balkende 2006) zal zich naar wordt verwacht ontwikkelen als een internationaal concurrerende kenniseconomie. Dat is een economie waar kennis en creativiteit belangrijke productiefactoren zijn en mensen worden uitgedaagd om zichzelf maximaal te ontplooien en gebruik te maken van hun talent. Via scholing investeren mensen hun leven lang in zichzelf. Organisaties moeten om competitief te blijven voortdurend hun bedrijfsprocessen optimaliseren. De gebruikte apparatuur wordt steeds complexer. De eisen aan machines en productieprocessen qua vakbekwaamheid, inzetbaarheid, flexibiliteit en de logistiek en service worden steeds zwaarder. Door de steeds hogere en sterk fluctuerende prijzen van energie als gevolg van ontwikkelingen op de energiemarkt, de schaarser wordende fossiele brandstoffen, de aandacht voor emissies bij de opwekking en risico s bij de opwekking is er steeds meer aandacht voor gebruik van hernieuwbare energie. Kortom voor het op innovatieve wijze voortbrengen van producten is nieuwe, gespecialiseerde kennis nodig. Voorbeelden van bedrijven in de regio Rijnmond die zich baseren op deze gedachte zijn: Electrabel en E on als belangrijkste energieproducten, IHC met de bouw van gespecialiseerde baggerschepen, Huisman Itrec met de bouw van gespecialiseerde hijs-, en kabellegschepen. De gespecialiseerde (petro)chemie Shell, BP, Q8 en Lyondell en Huntsman. Bedrijven die zich toegelegd hebben op uitvoering van onderhoud en reparatie aan haven-, en industriele installaties Spie, Cofely en Imtech. Overslagbedrijven voor erts en kolen EMO, EEVC en EBS. Inleiding Hoe zullen productiebedrijven er in de nabije toekomst uit zien? Wat zal de rol van de Technisch Bedrijfskundige zijn? Over welke competenties moet hij beschikken om die rol te kunnen vervullen. Welke consequenties heeft dit voor de inhoud van het curriculum. Hier is een poging gedaan deze vragen te beantwoorden. De samenstelling van de industrie. De Nederlandse industrie kenmerkt zich vooral door kleinere bedrijven (met 10 tot 50 werknemers). De werkgelegenheid bij de kleinere ondernemingen neemt na afloop van de kredietcrises toe, maar neemt af bij ondernemingen met meer dan 100 werknemers. Meer dan de helft van de bedrijven is sterk georiënteerd op internationale markten. De ondernemers zijn optimistisch over de groei van de afzetmarkt in de komende drie jaar. De meerderheid verwacht dat de autonome groei van hun voornaamste afzetmarkten met meer dan 5% zal toenemen. Een minderheid verwacht een stabiele ontwikkeling, slechts een paar procent van de bedrijven voorziet een krimpende afzetmarkt. Notitie De rol van de techniek binnen de opleiding TB van Peter van Heusden

3 In doorsnee produceert 70% van de Nederlandse ondernemingen op basis van orders (make to order), 15% assembleert op basis van orders en 15% produceert op voorraad (make to stock). Hiermee lopen Nederlandse bedrijven in de pas met de bedrijven in andere Europese landen. In vergelijking met andere landen vindt er in Nederland weinig massaproductie plaats. Bijna de helft van de bedrijven vervaardigt enkel-stuksproducten en slechts 16% produceert in grote series. Kenmerkend voor de industrie is de productie van discrete producten en de continu geproduceerde goederen. De procesindustrie is vergaand geautomatiseerd. Aan het eigenlijke productieproces komen nog heel weinig mensen te pas; wel in andere functies, zoals controle en onderhoud. Omdat deze geautomatiseerde wijze van produceren zeer efficiënt is wordt deze steeds vaker gebruikt als benchmark voor de discrete productie. Uitgerekend de discrete productie is moeilijk flexibel te automatiseren. Flexibiliteit is het sleutelbegrip waar alles om draait. Bedrijven moeten flexibel zijn omdat de seriegroottes vanwege de klantwens steeds kleiner zijn. Productiemachines moeten in staat zijn om veel verschillende varianten economisch te produceren. De productie-infrastructuur moet flexibel genoeg zijn om deze varianten aan te kunnen. In tegenstelling tot de procesindustrie is de maakindustrie (in aanleg) nu juist wel in staat om in te spelen op die vraag naar flexibiliteit. De mate waarin een bedrijf in de maakindustrie de flexibele productie kan automatiseren verbetert zijn concurrentiepositie en vergroot de overlevingskansen. De organisatie van het werk (eigen aan batch productie), de veranderingen die optreden als gevolg van leverbetrouwbaarheid en flexibilisering stellen eisen aan assets, organisatie en de medewerkers. Nieuwe technologieën volgen elkaar in een steeds hoger tempo op. Communicatie tussen verschillende deelsystemen is een essentiële voorwaarde geworden. Service en controle maken nu deel uit van het eisenprogramma. De volledig geïntegreerde koppeling tussen productievoorbereiding, productieproces, logistiek en management komt in zicht. Nederland en de kredietcrises Nederland is in 2008 zwaar geraakt de crisis. Nederland is als export- en handelsland extra gevoelig gebleken voor de internationale conjunctuur. Met een relatief grote financiële sector is Nederland daarnaast extra hard getroffen door de internationale krediet crisis. Als gevolg van de financiële crisis en de zich nog ontwikkelende economische crisis zal de structuur van de Nederlandse economie moeten veranderen om de aansluiting met de kopgroep van landen tot stand te brengen. De huidige crisis vindt plaats tegen de achtergrond van een aantal structurele trends. Nederland is onderdeel van een globaliserende economie. De internationale verwevenheid van onze economie gaat sneller dan de ontwikkeling van onze economie zelf. Bedrijven verdelen hun activiteiten steeds meer over landen en heroverwegen hun geografische posities. Een hoogwaardige kennisinfrastructuur, toponderzoek en een goed algemeen vestigingsklimaat zijn de belangrijkste determinanten. Een gezonde dynamiek betekent dat het verdwijnen of krimpen van sommige bedrijven wordt gecompenseerd door de opkomst van nieuwe bedrijven en werkgelegenheid. Mensen vormen een vitale infrastructuur voor de economie en zorgen voor nieuwe innovatieve bedrijvigheid en ondernemerschap. Opvallend in CPB-ramingen is in ieder geval de dramatische terugval in de investeringen van bedrijven met in totaal 22% (13 miljard) tot De private investeringen in R&D lagen met 1% van het BBP ook voor het uitbreken van de crises al beduidend lager dan andere geïndustrialiseerde Notitie De rol van de techniek binnen de opleiding TB van Peter van Heusden

4 landen. Bedrijven vertragen als antwoord op de crises R&D-projecten die gericht zijn op de lange termijn of leggen ze stil. Voor private R&D geldt daarbij: weg is weg. In concurrentiekrachtranglijsten staat Nederland nu achter onder meer de Scandinavische landen en Zwitserland. De maakindustrie neemt een belangrijke plaats in de Nederlandse economie in. In de 46 duizend bedrijven en bedrijfjes in de maakindustrie werken in totaal ongeveer 835 duizend mensen. De maakindustrie maakte in ,7 % van de Nederlandse economie uit, gemeten in toegevoegde waarde. Omdat het aantal bedrijven in andere sectoren wel blijft groeien, neemt het aandeel van de industrie in de totale werkgelegenheid af. Ook de gemiddelde omvang van de industriële bedrijven neemt af. Ook de gemiddelde werkgelegenheid per industrieel bedrijf is de afgelopen jaren duidelijk afgenomen. Dat is te wijten aan meer kleinschalige industriële productie, maar deels ook op outsourcing en opdeling van juist grote bedrijven. Offshoring lijkt echter geen dominante verklaringsfactor, gelet op import -, export - en investeringsstatistieken. Toch neemt de vraag naar technisch personeel als gevolg van de vergrijzing en ontgroening toe. Op dit moment is 40% van de technische beroepsbevolking in de regio Rijnmond betrokken bij onderhoudsactiviteiten. Door het proces van creatie en destructie verdween ongeveer 6% van de industriële werkgelegenheid, en kwam er ongeveer 6% bij. Gaandeweg worden werknemers in de industrie wel steeds hoger opgeleid en ouder. De arbeidsproductiviteit in de industrie is de laatste tien jaar sterk gegroeid, sterker dan de beloning. Dat is per saldo gunstig voor de concurrentiepositie van de industrie. Omdat de rest van de economie echter harder groeide, is het aandeel van de industrie in de toegevoegde waarde echter afgenomen. Ondanks de schaalverkleining, wordt het buitenland voor de Nederlandse industriële bedrijven steeds belangrijker. De laatste paar jaar groeit de buitenlandse omzet harder dan de binnenlandse, en ook de buitenlandse handel is de laatste jaren sterk gegroeid. De high tech en chemie opereren in de regio Rijnmond op de internationale frontier. De ligging aan de delta schept voordelen. Een belangrijke pijler is de infrastructuur (wegen, elektriciteit, telecommunicatie, luchthavens en breedbandverbindingen). Rotterdam is groot geworden door de haven. Veel activiteiten zijn direct of indirect gelieerd aan de haven. De haven raakt echter steeds verder verwijderd van de stad. Op dit moment wordt gebouwd aan de maasvlakte II. Rotterdam is zich door de bouw van grootschalige kolengestookte energiecentrales aan het ontwikkelen als energieleverancier. Enerzijds ontstaat hierdoor meer ruimte in de stad, maar anderzijds slaat de werkgelegenheidsontwikkeling van de haven slecht neer in de stad. Daardoor ontstaat er ruimte voor nieuwe vormen van vervlechting. Meer op informatie, kennis en dienstverlening gebaseerde activiteiten. De kwaliteit van de (kennis)infrastructuur (onderwijs en onderzoek) en de beschikbaarheid van vakbekwaam personeel zijn belangrijke voorwaarden voor de Rotterdamse kenniseconomie. Er lijkt een bedrijfsmatige paradox te ontstaan tussen schaalvergroting en specialisatie. De concurrentiepositie van Rotterdam wordt bepaald door de concentratie van kennis en kunde in de regio. Naast grootschaligheid ('economies of scale') zijn de nadruk op de specifieke klant ('economies of scope'; 'personal casting') en snelheid van handelen ('economies of speed') minstens zulke, in de regio aanwezige, essentiële vaardigheden. Waar de industrie voorheen haar aandacht richtte op productontwikkeling, verkoop en productie, ligt die nu op keteninnovatie. Het belang van Notitie De rol van de techniek binnen de opleiding TB van Peter van Heusden

5 een gestroomlijnde productie met korte doorlooptijden groeit en biedt concurrentievoordeel. Door processen, van toeleverancier tot aan de klant, digitaal te verbinden genereren bedrijven grotere efficiëntie. Bedrijven moet in staat zijn om gemakkelijk verbindingen leggen met bedrijven over de hele wereld, zelf een goede plek zoeken in de keten en andere bedrijven helpen maximaal waarde te creëren. Het gebruik van sociale software binnen bedrijven (Enterprise 2.0) zal deze ontwikkeling ondersteunen. De aard van de interacties met externe partijen en klanten zal veranderen. Markten en technologieën zullen verduurzamen. Andere bedrijvigheid zal verdwijnen of worden verplaatst. Paradigma s in de techniek Organisaties moeten om te kunnen concurreren voortdurend hun bedrijfsprocessen verbeteren en aanpassen. De aard van de producten en de eisen van de klant zorgen ervoor dat processen en gebruikte apparatuur steeds complexer worden. De eisen aan machines en productieprocessen qua beschikbaarheid, prestaties, betrouwbaarheid worden steeds zwaarder. Dat geldt ook voor de behoefte om processen op afstand te besturen en controleren. Binnen de bedrijven uit de context ontstaat een groeiend tekort aan goed opgeleide personen die over voldoende kennis beschikken om dit te bereiken. Nieuwe technologieën volgen elkaar in een steeds hoger tempo op. Communicatie tussen verschillende deelsystemen is een essentiële voorwaarde geworden. Service en controle maken nu deel uit van het eisenprogramma. De volledig geïntegreerde koppeling tussen productievoorbereiding, productieproces, logistiek en management komt in zicht. Veel bedrijven hebben moeite om die randvoorwaarden in te vullen, kansen te identificeren en te ontsluiten en zodoende de (mogelijke) groei ook daadwerkelijk te realiseren. Een groot aantal bedrijven onderschat de complexiteit van de materie en gebruikt daarom methoden en instrumenten voor analyse en planning die niet krachtig genoeg zijn. Daarnaast zijn er nog de volgende verschuivingen en trends: Door problemen op de kapitaalmarkt moeten bestaande assets langer meegaan dan aanvankelijk voorzien. Er bestaat een samenhang tussen het aantal werknemers van een onderneming en de grootte van de series waarin wordt geproduceerd. De reden daarvoor is dat veel bedrijven zich hebben toegelegd op de vervaardiging van complexe producten, die moeilijk in serieproductie zijn te nemen. Naarmate producten complexer zijn worden zij in minder grote series vervaardigd. De noodzaak tot het gebruik van de innovatiekracht bij het personeel veroorzaakt een verschuiving van traditioneel verticaal management naar horizontaal, op verandering gericht, management. Het aantal beslissingsniveaus daalt. Om sneller aan de snel wijzigende marktvraag te kunnen voldoen zijn technieken als JIT, parallel - en gedistribueerde verwerking, flexibele fabricage van cruciaal belang. De economische noodzaak tot het optimaal inzetten van resources noodzaakt een verschuiving van hiërarchische naar integrale controle- en supervisiestructuren, waarbij bijv. productiecontrole op de werkvloer uitgevoerd wordt. Notitie De rol van de techniek binnen de opleiding TB van Peter van Heusden

6 De snelle veroudering van de kapitaalintensieve machines, nodig om hoogtechnologische producten te produceren brengt een verschuiving teweeg van grote bedrijven naar kleinere gespecialiseerde bedrijven die de apparatuur ook voor andere afnemers inzetten. De toenemende bewustwording ten opzichte van duurzaam ondernemen verschuift de aandacht naar productontwerp met het oog op recycling en op minimalisatie van de schadelijkheid. Het besef dat energievoorraden eindig zijn en het inzicht dat de schadelijke effecten op het milieu zoveel mogelijk moeten worden beperkt, hebben in het begin van de jaren 80 een ontwikkeling ingezet van de verbetering van energie-efficiency. De behoefte om te optimaliseren zet zich vandaag de dag (nu ook ingegeven door economische) ontwikkelingen nog steeds voort. Door vergrijzing en ontgroening enerzijds en de noodzaak tot snelle, tijdige, juiste besluitvorming anderzijds is kennismanagement onmisbaar. Deze paradigma's, verschuivingen en trends beïnvloeden de ontwikkelingen in bedrijven. Zij vragen het beter en soepeler inspelen op wensen van de klant en het toepassen van nieuwe technologieën. Meer aandacht wordt gevraagd voor planning op alle niveaus (technologie -, strategische -, producten productieplanning) en het gebruik van middelen voor planning, ontwerp, engineering, testen, kwaliteitscontrole, enz. Integrale kwaliteitszorg en productie zonder noemenswaardige verliezen (six sigma, lean manufacturing). Interfaces (hardware en software!) moeten door standaardisering de processen mogelijk maken en vergemakkelijken. Productieprocessen Met gebruik van CIM computer integrated manufacturing zijn vormen te genereren of materialen te bewerken die met klassieke bewerkingstechnieken voorheen onmogelijk waren. Als gevolg van bovengenoemde ontwikkeling zijn nu ook nieuwe technologieën als vijf-assige bewerkingen beschikbaar. Vijf-assige bewerking vindt vooral toepassingen bij het maken van dubbelgekromde oppervlakken: matrijzen voor het vervaardigen van autoplaatwerk, - en spuitgietmatrijzen, enz. Vijfassig laser- en waterstraalsnijden worden toegepast voor het snijden van complexe vormen in metaal, textiel, papier, koolstof- en glasvezels composieten, enz. Tot voor kort waren de productietechnieken gebaseerd op materiaalverwijdering of materiaalvervorming. Op dit moment zijn er technieken beschikbaar gebaseerd op materiaalaangroei, omdat het product gefabriceerd wordt door progressief materiaal toe te voegen. De procesketens Om de technisch bedrijfskundige te situeren ten opzichte van andere concepten kunnen de functies binnen een discreet fabricagebedrijf opgesplitst worden in drie procesketens: de ontwerpketen; de fabricageketen; de planning -, en productiebesturingsketen; de onderhoud -, en serviceketen. Notitie De rol van de techniek binnen de opleiding TB van Peter van Heusden

7 Elk van deze ketens is onderhevig aan aangepaste vormen van automatisering, tot op heden zonder veel onderlinge verbindingen. Bedrijven worden beschouwd als informatieverwerkende systemen. Er zijn twee informatiestromen: product- en procesgerelateerde informatie en logistieke of organisatie informatie. Universele datamodellen, ondersteund door adequate datastructuren, samen met effectieve communicatiekanalen zijn sleutelfactoren voor een succesvolle integratie. Informatie is daarmee een productiefactor geworden en moet even rationeel behandeld worden als de andere productiefactoren. De ontwerpketen Op het gebied van de productietechnologie is de trend naar verdere globalisering overal waarneembaar. De wereldwijde samenwerkingsverbanden tussen clusters van bedrijven genereren een min of meer constante stroom innovaties. Flexibiliteit en het vermogen om innovaties zo snel mogelijk om te zetten zijn steeds belangrijker bij de implementatie van nieuwe productietechnologieën. De ontwerpfunctie wordt steeds verder door de computer ondersteund. In de productontwikkelingsfase worden de product- en proceseigenschappen, zoals levenscycluskosten, de 'time-to-market' en de kwaliteit, voor de volledige levenscyclus van een product vastgelegd. De komst van nieuwe materialen, nieuwe productietechnieken levert nieuwe ontwerpmogelijkheden op. Maar ook bestaande materialen kunnen met gebruik van nieuwe technologieën gebruikt worden in compleet nieuwe toepassingsgebieden. Door de globalisering is een steeds efficiënte productontwikkeling noodzakelijk geworden. De maakindustrie (en de daar aan gelieerde bedrijvigheid) moet zich steeds op deze uitdaging instellen, tegelijkertijd verwacht de klant een individuele benadering én een efficiënte productie verwacht. Een product wordt niet alleen ontworpen om goed te functioneren, maar het moet ook efficiënt en economisch geproduceerd kunnen worden, gemakkelijk te onderhouden zijn, gemakkelijk te monteren en, onder druk van het milieu, ook eenvoudig te recyclen. Al tijdens het ontwerp kan de energiebalans worden opgemaakt van alle processen nodig om het product te vervaardigen en de gevolgen voor het milieu worden afgewogen. De bouw van prototypen ondersteunt de productontwikkeling. Met virtuele prototypen kunnen al in het ontwikkelingsstadium essentiële kenmerken worden beoordeeld. De geometrische voorstelling wordt aangevuld met relevante productdata. Validatie van het ontwerp gebeurt, met het oog op reductie van de ontwerptijd en -kosten, steeds meer op basis van simulaties. Ook het programmeren van machines, het onderhoud van complexe productiesystemen, zijn met behulp van virtuele realiteit mogelijk. De fabricageketen Discrete productieprocessen worden uitgevoerd op aangepaste machines of flexibele productiesystemen. De automatisering, de besturing en de programmering van deze systemen zijn nog steeds in volle evolutie. Er wordt gezocht naar nieuwe productieprocessen om aan de eisen van moderne producten te kunnen voldoen en om in te spelen op de eisen van flexibiliteit en kostprijs. Ondanks de steeds wisselende productieaantallen, verschillende productvariaties, voortdurende wijzigingen in ontwerp, toegepaste materialen en de eisen aan flexibiliteit moet er steeds efficiënt en JIT geproduceerd worden. Steeds vaker produceert men ook, gelet op de vereiste specialistische technologieën en/ of apparatuur, in samenwerking met andere disciplines en expertises. Notitie De rol van de techniek binnen de opleiding TB van Peter van Heusden

8 Via iteratieve processen moet steeds opnieuw beoordeeld worden of er nog efficiënt geproduceerd wordt c.q. taken uitbesteed moet worden expertise verworven moet worden. Als gevolg van die overwegingen moeten (onder productiedruk), innovaties geïmplementeerd worden. De planning -, en besturingsketen Het planning, - en besturingssysteem van een complex flexibel productiesysteem is hiërarchisch opgebouwd en bestaat uit een strategisch, een tactisch en een operationeel niveau. Het strategisch niveau omvat de fabrieksplanning en het algemeen productieplan. Het tactisch niveau omvat de inzet van resources. Het operationeel niveau ten slotte de controle van de productieactiviteit zelf. Hierin zijn de voornaamste functies: "process planning", "scheduling" en "dispatching" of real-time controle. In de strategische fase wordt bepaald hoeveel en wat er geproduceerd moet worden, wanneer onderhoud noodzakelijk is, nieuwe apparatuur in gebruik moet worden. Dit over een relatief lange periode (maanden of weken), in de operationele fase om uit te maken hoe, waar en wanneer de verschillende deelbewerkingen moeten uitgevoerd worden om te voldoen aan bepaalde criteria als kosten, doorlooptijd, machinebezetting, enz. De tijdspanne waarover gepland wordt is kort en bij voorkeur moet ook herpland kunnen worden indien onverwachte gebeurtenissen optreden. Op de strategische en tactische niveaus wordt gebruik gemaakt van MRP (Materials Requirements Planning) en MRP II (Manufacturing Resources Planning) pakketten. Deze pakketten omvatten alle beheersprocessen vanaf de fabrieksplanning tot en met de uitvoering en de meting van de fabrieksprestaties. Technieken als just in time (JIT), kanban, OPT worden ingevoerd om de productie meer lean en agile te maken. Flexibiliteit is slechts gegarandeerd in dergelijke systemen als er vanuit het productiesysteem, een terugmelding komt van wijzigingen die zich voordoen en er mogelijkheden zijn om deze taken te herplannen. De onderhoud,- en serviceketen Steeds vaker is onderhoud en of service een onderdeel van een product geworden. Er zijn zelfs bedrijven die een product gratis of tegen inkoopprijs leveren aan de klant in ruil voor een meerjarig onderhoudscontract (inhibitie). Steeds vaker is sprake van prestatiecontracten. In een prestatiecontract wordt voor een vaste prijs gezorgd dat de fysieke assets aan de gestelde eisen voldoen. Voornaamste argumenten om uit te besteden in de industrie: vinden en binden van onderhoudspersoneel (schaarste) efficiency uit een flexibele schil kennis (vooral voor specialisten en OEM) In de regio Rijnmond zijn meerdere grotere contrators actief. Contractors zijn bedrijven die zich gespecialiseerd hebben in het uitvoeren van onderhoud -, serviceactiviteiten voor anderen. Vaak is er bij uitbesteden van onderhoud of service sprake van meer van hetzelfde. Bedrijven die meer dan 60% uitbesteden gaan nog meer uitbesteden. Bedrijven die minder dan 35% uitbesteden gaan nog meer zelf doen (Onderhoudskompas NVDO). Productie en organisatievernieuwing Naast innovaties van productietechnologie geven veel bedrijven prioriteit aan vernieuwing van de productieorganisatie, het introduceren van nieuwe werkwijzen en (management)concepten in de Notitie De rol van de techniek binnen de opleiding TB van Peter van Heusden

9 productie. Daarbij gaan innovatieve technologieën nogal eens gepaard met nieuwe werkwijzen in de productie. Het vernieuwen en verbeteren van blijft een constante uitdaging voor bedrijven. Nieuwe technologische ontwikkelingen en nieuwe organisatieconcepten, maar ook veranderende marktomstandigheden vormen sterke drijfveren voor bedrijven om hun productiesystemen kritisch tegen het licht te blijven houden. De kennisinfrastructuur De veranderingen in de techniek waar bedrijven aan onderhevig zijn hebben invloed op de kennisinfrastructuur. De beschikbaarheid van goed, adequaat opgeleid personeel en de aanwezigheid van een goede, toegankelijke kennisinfrastructuur zijn voor de positie van bedrijven van groot belang. Kennisinstellingen en bedrijfsleven kunnen elkaar maar lastig vinden. Innovaties in het primaire proces blijven daardoor uit c.q. worden met een zekere vertraging ingevoerd. Door teruglopende investeringen in R&D activiteiten stokt het elementaire onderzoek. In bedrijven en neemt de spin-off daarvan voor het primaire proces af. De interne kennisontwikkeling door instroom van nieuwe, pas opgeleide werknemers staat onder druk vanwege het teruglopend aantal leerlingen met affiniteit voor techniek. Het dedain voor techniek in de maatschappij speelt de bedrijven in ieder geval parten. De plaats van de TB ér Met techniek werd voorheen meestal bedoeld 'georganiseerde' technologie in concrete geïmplementeerde technische systemen of situaties. Studenten TB zullen vooral betrokken raken bij situaties die niet aan deze voorwaarden voldoen. De aankomend technisch bedrijfskundigen moeten daarom adequaat opgeleid zijn op dit terrein. Technische bedrijfskundigen moeten in staat zijn delen van het bedrijfsproces te optimaliseren, (her)ontwerpen en of nieuwe onderdelen te implementeren. Vragen waar TB ers antwoord op moeten kunnen geven: Hoe efficiënt en effectief exploiteren we onze huidige technische assets? Hoe kunnen we met gebruik van onze kennis en ervaring de inzet van technologie optimaliseren? Hoe kunnen we bruikbare, toekomstige technologieën identificeren? Welke impact zullen nieuwe technologieën hebben op onze businessmodel? In de wereld van de productietechniek zijn significante veranderingen gaande die een grote impact hebben op de bedrijfsvoering. Om de positie van een technisch bedrijfskundige in die organisaties te kennen en de mogelijke gevolgen daarvan te kunnen verklaren, moet er inzicht zijn in trends en ontwikkelingen en hoe deze ingrijpen in de verschillende bedrijfsprocessen. De technische problematiek waar een technisch bedrijfskundige mee te maken krijgt, is breed en complex van aard. Breed omdat het gaat om een scala aan technische aspecten. Complex omdat al deze verschillende aspecten samenhangen met andere bedrijfskundige aspecten. Technisch bedrijfskundigen moeten in staat zijn om aspecten van een primair proces te optimaliseren, (her)ontwerpen en of nieuwe onderdelen te implementeren. Bij veranderingen moet de technisch bedrijfskundige rekening houden met de gevolgen voor de totale organisatie. Technische vaardigheden waarover een bedrijfskundige op Hbo niveau moet beschikken; Notitie De rol van de techniek binnen de opleiding TB van Peter van Heusden

10 verzamelen interpreteren en analyseren van relevante data uit technische bedrijfsprocessen; controleren van werkzaamheden in het primaire proces; optimaal laten functioneren van de afzonderlijke technische bedrijfsprocessen; signaleren en rapporteren van innovaties; geven van adviezen op operationeel niveau en tactisch niveau; verbanden leggen tussen de afzonderlijke technische bedrijfsprocessen; managen van werkzaamheden in het primaire proces; projectmatig managen. Competenties. Opvallend de zwakke relatie tussen competentie ondernemen en processen. Voor een Hbo opleiding lijkt het te kloppen dat het uitvoeren van beleid geen prioriteit heeft. Dat er een sterke relatie bestaat tussen ontwikkelen en formuleren van beleid enerzijds en vernieuwen van producten, diensten, organisaties en innovatie processen anderzijds mag geen verrassing zijn. In de onderstaande matrix van het domein productie is een opsomming van de bijbehorende beroepsproducten gegeven. Activiteit Domein Ontwikkelen en formuleren van beleid Uitvoeren van beleid A. Productie Strategisch productieplan Capaciteitsjaarplan Ondernemen Business developmentplan Vernieuwen van producten Productvernieuwing Vernieuwen van organisaties Procesanalyse Hieronder een matrix van de modulen en projecten waar de beroepsproducten uit het domein productie aan de orde komen. De modulen zullen worden gebruikt voor het bespreken, toelichten van modellen, theorieën, het leggen van verbanden en het toelichten van achtergronden. Deze zijn bedoeld om de activiteiten in de projecten aan te sturen. Modulen uit de conceptuele leerlijn en inhoud Notitie De rol van de techniek binnen de opleiding TB van Peter van Heusden

11 MOW Productvernieuwing Projecten en de beroepsproducten PRJ08 Strategisch productieplan? Capaciteitsjaarplan Prj04 Business Development plan? Procesanalyse PRJ03 Productvernieuwing Overzicht van de modellen, theorieën, begrippen en de technische modulen waar deze aan de orde (moeten) komen. MPR10&1 1 TEM10 IMR30 MOW30 OHM30 ENS30 ENS40 Statistische procescontrole, proceshaalbaarheid, toleranties, regelgrenzen, trends, borging, efficiëntie, materialenkennis, proceskennis, procesparameters, lay-out types, lay-out selectie (nieuw voorheen IAU41 nu Technology Management) innovation management, IP, knowledge management, technology forcasting, competitive advantage, QFD, TRIZ en Business Technology Roadmapping Besturen en regelen van processen, meten aan processen, Data-aqcuisitie, protocollen, industriële netwerken, PLC s, microprocessoren, programmeren Integrale productontwikkeling, management en organisatie van productontwikkeling, creativiteit in ontwikkelprocessen Asset management, onderhoudsproces, risicomanagement, onderhoudbesturing-, en beheersing onderhoudsconcepten, onderhoudsorganisatie Energievormen, energieomzetting, koudetechniek, thermodynamica, hernieuwbare energievormen, (nog in te voeren APX, loadmanagement, smart metering, distributie) (nieuw) Rekenen aan energiesystemen, energieomzetting, energietarieven, thermodynamica, hernieuwbare energievormen, vermogens, belastingen Bronnen Kenniswerkers aan het werk voor innovatie. BREIN Bestrijdt de recessie met innovatie (20 februari 2009) Weathering the storm, McKinsey & Company, 21 januari 2009 Nederland in de Wereld: connecting global ambitions (2008) Commissie Van Velzen Voortgangscommissie Sleutelgebieden, Voortgang sleutelgebieden en tussentijdse evaluatie sleutelgebiedenaanpak, 21 januari CPB-ramingen 2009 Industrie in beweging, februari 2007 SIC Notitie De rol van de techniek binnen de opleiding TB van Peter van Heusden

Uw specialist in technisch management

Uw specialist in technisch management IP-Solutions Het technisch beheer van installaties staat onder druk. De toenemende concurrentie, kostendruk en veranderende wet- en regelgeving vraagt om grotere transparantie, flexibiliteit en efficiency.

Nadere informatie

Duurzame automatiseringsoplossingen

Duurzame automatiseringsoplossingen A u t o m a t i o n S o l u t i o n s B u s i n e s s o p t i m a l i s a t i e d o o r P r o c e s I n t e g r a t i e Duurzame automatiseringsoplossingen Door mondiale ontwikkelingen en steeds sneller

Nadere informatie

THE WAY TO FACTORY OF THE FUTURE 4.0

THE WAY TO FACTORY OF THE FUTURE 4.0 THE WAY TO FACTORY OF THE FUTURE 4.0 How to create a sustainable future for production companies in Belgium, given the context of high costs & global competition? Industry 4.0: visie op een industriële

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

3.2 De omvang van de werkgelegenheid

3.2 De omvang van de werkgelegenheid 3.2 De omvang van de werkgelegenheid Particuliere bedrijven en overheidsbedrijven nemen mensen in dienst. Collectieve sector = Semicollectieve sector = De overheden op landelijk, provinciaal en lokaal

Nadere informatie

THEME Competence Matrix - Mechatronics

THEME Competence Matrix - Mechatronics COMPETENTIEGEGIED COMPETENTIE ONTWIKKELINGSSTAPPEN 1. Onderhouden van systemen en borgen van de betrouwbaarheid Hij/zij kan het elementaire onderhoud van machines en systemen, volgens planning uitvoeren.

Nadere informatie

MES geïntegreerd binnen ERP in productie is de sleutel tot betaalbare flexibiliteit

MES geïntegreerd binnen ERP in productie is de sleutel tot betaalbare flexibiliteit MES geïntegreerd binnen ERP in productie is de sleutel tot betaalbare flexibiliteit VRAAG: Hoe implementeer je betaalbare en uitvoerbare Real-time-business-optimized-flexibility in uw productiebedrijf?

Nadere informatie

Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland

Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland Jan Dirk Gardenier 17 april 2015 Lokale verschillen in leefbaarheid veel gesloten platteland Economie is afhankelijk van ruimtelijke gebiedsontwikkeling en de

Nadere informatie

Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten

Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten Eric Polman HIMSS 2010, Atlanta 1 4 maart 2010 Agenda en doelstelling 1. Introductie 2. ICT in de zorg: kenmerken huidige

Nadere informatie

INNOVATIEVE PROCESSEN in de voertuigindustrie in Vlaanderen

INNOVATIEVE PROCESSEN in de voertuigindustrie in Vlaanderen INNOVATIEVE PROCESSEN in de voertuigindustrie in Vlaanderen Prof.dr.ir.. Hendrik Van Landeghem Onderzoekscentrum voor In-Plant Logistics (AoG) Lean Enterprise Research Center Vakgroep Industrieel Beheer

Nadere informatie

Application Services. Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten

Application Services. Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten Application Services Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten Application Services van KPN Afdelingen smelten samen, markten verschuiven, klanten willen

Nadere informatie

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Wereldwijde veranderingen vereisen nieuwe manieren van denken en doen op het gebied van wereldwijde megatrends Demografische veranderingen Globale

Nadere informatie

Inleiding Logistiek, Hoofdstuk 2 13 april 2007

Inleiding Logistiek, Hoofdstuk 2 13 april 2007 Comptenties Inleiding Logistiek Hoofdstuk 2 Logistieke concepten Na het bestuderen van dit hoofdstuk kun je vertellen wat: een regelkring is; het doel is van logistiek; wat Value-Added Partnership inhoudt;

Nadere informatie

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek KvK Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Algemene gegevens: Start- en einddatum onderzoek: 02-07-2014 tot 22-07-2014 Aantal deelnemende ondernemers: 484 (doelgroep mkb-topsectoren) In dit document

Nadere informatie

ERP & Lean: Hoe kunnen ze elkaar versterken. 7 juni 2007

ERP & Lean: Hoe kunnen ze elkaar versterken. 7 juni 2007 ERP & Lean: Hoe kunnen ze elkaar versterken 7 juni 2007 Even voorstellen. Erik Meevis, partner bij KCLA KCLA: Groep onafhankelijke organisatieadviseurs Afkomstig uit MKB Gericht op productiebedrijven in

Nadere informatie

Kracht door samenwerking. VDL Industrial Modules

Kracht door samenwerking. VDL Industrial Modules Kracht door samenwerking VDL Industrial Modules IN DE HIGH-TECH WERELD WAARIN U EN WIJ OPEREREN, DRAAIT ALLES OM EFFICIENCY: STREVEN NAAR REDUCTIE VAN KOSTEN EN UITBESTEDING VAN NIET KERNCOMPETENTIES.

Nadere informatie

ISO Crises! What Crises?

ISO Crises! What Crises? 30 maart 2006 ISO Crises! What Crises? kennisteam kwaliteitsmanagement Agenda 13.00 uur opening DB ISO, crises, what crises GB discussie olv DB afronding/conclusies 15.00 uur einde GB 1 Onderwerp KKT-enquête

Nadere informatie

Bark Verpakkingen. Outsourcing Concept

Bark Verpakkingen. Outsourcing Concept Bark Verpakkingen Outsourcing Concept Outsourcing Bark Verpakkingen BV als uw partner in strategisch verpakkingsmanagement. De win-win relatie tussen 'outsourcing' en uw 'core business efficiency'. Met

Nadere informatie

Microsoft. de oplossing voor de voedingsmiddelenindustrie

Microsoft. de oplossing voor de voedingsmiddelenindustrie Microsoft Dynamics AX de oplossing voor de voedingsmiddelenindustrie 2 Microsoft Dynamics AX - FOOD Inzicht begint met Microsoft Dynamics AX U wilt:..constante kwaliteit kunnen leveren......inzage in het

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht. Monique Roso, 12 maart 2014!

EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht. Monique Roso, 12 maart 2014! EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht Monique Roso, 12 maart 2014! Inhoud presentatie 1. economische trends en ontwikkelingen!! 2. economische monitor provincie Utrecht! - economische

Nadere informatie

Voorop in de ontwikkeling van multimodale ketenregie

Voorop in de ontwikkeling van multimodale ketenregie Voorop in de ontwikkeling van multimodale ketenregie Overseas Logistics Multimodal Inland Locations Supply Chain Solutions Advanced logistics for a smaller world Als het gaat om het optimaal beheersen

Nadere informatie

INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING

INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING 1 INNOVATION BY MAKING, LEARNING BY DOING Bij alles wat we doen, hanteren we deze twee principes. Innovation happens by making. The only way to learn innovation is

Nadere informatie

In de tegenaanval; Investeren in mensen en kennis om sneller uit de crisis te komen

In de tegenaanval; Investeren in mensen en kennis om sneller uit de crisis te komen In de tegenaanval; Investeren in mensen en kennis om sneller uit de crisis te komen Het kabinet bezint zich op een pakket van maatregelen ter stimulering van de Nederlandse economie in de huidige cyclus.

Nadere informatie

Innoveren maakt het verschil

Innoveren maakt het verschil Innoveren maakt het verschil De logistieke dienstverlener van vandaag bestaat niet meer in 2020! Pascal van Beek Supply chain strategie ontwikkeling & implementatie Business development Customer focussed

Nadere informatie

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Doel Zorgdragen voor de vorming van beleid voor de eigen functionele discipline, alsmede zorgdragen voor de organisatorische en personele aansturing van een of

Nadere informatie

enabling your ambition

enabling your ambition Ctac: enabling your ambition Ambities helpen realiseren Als ondernemer of organisatie heeft u plannen voor de toekomst: groeien, een nog efficiënter bedrijfsvoering realiseren of nieuwe producten of diensten

Nadere informatie

M200608. Vooral anders. De kwaliteit van het personeel van de toekomst. Frans Pleijster

M200608. Vooral anders. De kwaliteit van het personeel van de toekomst. Frans Pleijster M200608 Vooral anders De kwaliteit van het personeel van de toekomst Frans Pleijster Zoetermeer, september 2006 De Werknemer van de toekomst Van alle ondernemingen in het midden- en kleinbedrijf verwacht

Nadere informatie

Uitdagingen ICT markt

Uitdagingen ICT markt Uitdagingen ICT markt Kwalitatieve verstoring arbeidsmarkt Kwantitatieve verstoring arbeidsmarkt Sociaal-Maatschappelijke frictie door veranderende perceptie van arbeid Traditionele organisatie modellen

Nadere informatie

De 17 principes van lean working

De 17 principes van lean working De 17 principes van lean working Lean working kan samengevat worden in 17 basis principes. De totale aanpak is hieruit opgebouwd. Het kennen en beheersen van de principes is belangrijk voor de continu

Nadere informatie

De Rotterdamse haven na 2030

De Rotterdamse haven na 2030 De Rotterdamse haven na 2030 B. Kuipers, zakelijk directeur Erasmus Rotterdam Onderzoek ministerie van V&W: Wat is het belang en de betekenis van de mainports in 2040 voor de Nederlandse economie? Onderzoek

Nadere informatie

Wat is de impact van operationele KPI s op uw productie?

Wat is de impact van operationele KPI s op uw productie? Discussieforum Productie Rapportering Deel uw ervaringen en leer uit die van anderen! Wat is de impact van operationele KPI s op uw productie? Johannes Cottyn, XiaK-UGent Doelstelling van de presentatie

Nadere informatie

Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten

Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten Eric Polman HIMSS 2010, Atlanta 1 4 maart 2010 Agenda en doelstelling 1. Even voorstellen: M&I/Partners 2. ICT in de zorg:

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

Onderhoud kan productieprocessen LEAN-er maken. LEAN en onderhoud in de voedingsmiddelen industrie 16 september 2011. Inhoud

Onderhoud kan productieprocessen LEAN-er maken. LEAN en onderhoud in de voedingsmiddelen industrie 16 september 2011. Inhoud Onderhoud kan productieprocessen LEAN-er maken LEAN en onderhoud in de voedingsmiddelen industrie 16 september 2011 Rob Brager 1 Inhoud 1. Inleiding 2. Waarom productieprocessen? 3. Traditioneel productieproces

Nadere informatie

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat Meer waarde creëren Assetmanagement op maat Zo maken wij assetmanagement toepasbaar Met de toolbox Zeven bouwstenen van professioneel assetmanagement maken we de ISO55000 toepasbaar voor u. Belanghebbenden

Nadere informatie

Process & IT: eerst KIEZEN maakt het DOEN daarna zoveel makkelijker

Process & IT: eerst KIEZEN maakt het DOEN daarna zoveel makkelijker Process & IT: eerst KIEZEN maakt het DOEN daarna zoveel makkelijker Wim Tindemans Manager Business Applications Business and Automation Solutions Egemin NV Agenda Probleemstelling Tegenstelling tussen

Nadere informatie

MKB investeert in kennis, juist nu!

MKB investeert in kennis, juist nu! M201016 MKB investeert in kennis, juist nu! drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, september 2010 MKB investeert in kennis, juist nu! MKB-ondernemers blijven investeren in bedrijfsopleidingen,

Nadere informatie

Goedkoper, beter en duurzamer produceren met Smart Manufacturing

Goedkoper, beter en duurzamer produceren met Smart Manufacturing Goedkoper, beter en duurzamer produceren met Smart Manufacturing Even voorstellen Pim Berends, 1963 Business Consultant, ICT Automatisering. > 25 jaar ervaring in de industriële automatisering. MES scans

Nadere informatie

Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy. The perfect match is our standard

Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy. The perfect match is our standard Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy The perfect match is our standard Burdock is de verbindende factor tussen opdrachtgevers en technische specialisten in de procesindustrie.

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

Suriname: een potentiële outsourcing

Suriname: een potentiële outsourcing Suriname: een potentiële outsourcing en offshoring bestemming Business process outsourcing in de financiële sector 27 October 2009, Banquet Hall Hotel Torarica Drs. J.D. Bousaid, CEO Hakrinbank N.V. Overzicht

Nadere informatie

Lean Werkvoorbereiding

Lean Werkvoorbereiding Lean Werkvoorbereiding Werkvoorbereiding is rendementbepalend Even voorstellen Peter Zijderveld Technisch en bedrijfskundig Ondernemer 95 tot 99 Stork Fokker 99 tot 07 PKM vanaf 08 Getrouwd, 3 kinderen

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

KRUISBESTUIVINGEN TUSSEN LUCHT EN ZEEHAVEN

KRUISBESTUIVINGEN TUSSEN LUCHT EN ZEEHAVEN KRUISBESTUIVINGEN TUSSEN LUCHT EN ZEEHAVEN Dick van Damme Lector Logistiek Hogeschool van Amsterdam Terneuzen 3 september 2015 AGENDA 1. Ontwikkelingen lucht- en zeehaven 2. Uitdagingen en strategierichtingen

Nadere informatie

Tot slot. Aanbevelingen. Inleiding. Naar een lerende economie Investeren in het verdienvermogen van Nederland synopsis van WRR - rapport 90

Tot slot. Aanbevelingen. Inleiding. Naar een lerende economie Investeren in het verdienvermogen van Nederland synopsis van WRR - rapport 90 Hoe ziet dat er on de praktijk uit? (per sector / organisatie / afdeling / functie) Natuurlijke hulpbronnen en mensen zullen schaars zijn en de beschikbaarheid van kapitaal is niet te voorspellen. Met

Nadere informatie

Inhoud Tien jaar Economische Barometer Breda Kenniseconomie Visie 2011 Rabobank Stand van zaken Breda Breda & West-Brabant

Inhoud Tien jaar Economische Barometer Breda Kenniseconomie Visie 2011 Rabobank Stand van zaken Breda Breda & West-Brabant Van harte welkom! Programma 19:00 Ontvangst 19:30 Opening door Paul Rüpp 19:35 Presentatie resultaten Willem-Peter Kriek 20:00 Uit de praktijk: Bart van Nuland, Lansto BV 20:15 Uit de praktijk: Jeroen

Nadere informatie

8 Productiebeheer met Navision

8 Productiebeheer met Navision 7 Voorwoord Productiebedrijven worden geconfronteerd met steeds korter wordende levertijden en veel meer variatie in het aantal producten. Veel klanten willen dat er op klantspecificatie geleverd wordt.

Nadere informatie

Strategisch document Ambulancezorg Nederland

Strategisch document Ambulancezorg Nederland Strategisch document Ambulancezorg Nederland 1 Inleiding: relevante ontwikkelingen 2 Missie en visie AZN 3 Kernfuncties: profiel en kerntaken AZN 4 Strategische agenda AZN vastgesteld: woensdag 23 mei

Nadere informatie

CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT

CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT Exact Online CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY GROEI DOOR PROACTIEF ADVIES Het gaat goed bij Joanknecht & Van Zelst: dit Eindhovens

Nadere informatie

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties Sociale innovatie Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties DATUM 1 maart 2014 CONTACT Steef de Vries MCC M 06 46 05 55 57 www.copertunity.nl info@copertunity.nl 2 1. Wat is sociale

Nadere informatie

INNOVATIE- MOTOR VOOR HAVEN EN STAD

INNOVATIE- MOTOR VOOR HAVEN EN STAD INNOVATIE- MOTOR VOOR HAVEN EN STAD _ RDM CENTRE OF EXPERTISE Rotterdam heeft de ambitie uit te groeien tot een klimaatbestendige deltastad met de meest innovatieve en duurzame haven ter wereld. Deze ambitie

Nadere informatie

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten INFORMATIE OVER HET INNOVATIEF ACTIEPROGRAMMA GRONINGEN

Nadere informatie

Globalisatie, met nieuwe opkomende economieën als China, Brazilië en

Globalisatie, met nieuwe opkomende economieën als China, Brazilië en Globalisatie, met nieuwe opkomende economieën als China, Brazilië en India, heeft de wereld in veel opzichten in hoog tempo veranderd. Voor veel bedrijven betekent dit een strategische herbezinning op

Nadere informatie

TECHNIEK ALS ECONOMISCHE AANJAGER

TECHNIEK ALS ECONOMISCHE AANJAGER TECHNIEK ALS ECONOMISCHE AANJAGER Wij geloven in techniek en technici, economische vooruitgang en maatschappelijke welvaart. Dat wij een positief beeld van de techniek en de technici hebben, is gezien

Nadere informatie

INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025. De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025

INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025. De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025 INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025 De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025 Startnotitie: Naar een Visie voor de Nederlandse industrie 28 maart 2010 Naar de Visie 2025 -

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Het in kaart brengen van de Supply Chain. Customer Solutions

Het in kaart brengen van de Supply Chain. Customer Solutions Het in kaart brengen van de Supply Chain Customer Solutions Het in kaart brengen van de Supply Chain Werkt u aan het verbeteren van supply chain management in uw organisatie? Het in kaart brengen van uw

Nadere informatie

Research & development

Research & development Research & development Publishing on demand Workflow ondersteuning Typesetting Documentproductie Gespecialiseerd document ontwerp Web ontwerp en onderhoud Conversie Database publishing Advies Organisatie

Nadere informatie

DEMO en Financiële dienstverlening

DEMO en Financiële dienstverlening DEMO en Financiële dienstverlening Richard Schoones 28-9-2012 1 Wie ben ik? Ruim 30 jaar actief binnen Financiële dienstverlening Ondernemer Als zelfstandig intermediair & gevolmachtigde Directie van Lanschot

Nadere informatie

Welkom bij PROPOS software. Robert Peters

Welkom bij PROPOS software. Robert Peters Welkom bij PROPOS software Robert Peters PROPOS software AB Software & Consultancy Klantendag 2 juni 2015 Wat gaan we doen? Korte introductie PROPOS 4 stellingen, uw mening, discussie Visie van PROPOS

Nadere informatie

Procesmanagement. Waarom processen beschrijven. Algra Consult

Procesmanagement. Waarom processen beschrijven. Algra Consult Procesmanagement Waarom processen beschrijven Algra Consult Datum: 22 oktober 2009 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. WAAROM PROCESMANAGEMENT?... 3 3. WAAROM PROCESSEN BESCHRIJVEN?... 3 4. PROCESASPECTEN...

Nadere informatie

Zijn ERP Systemen log?

Zijn ERP Systemen log? Zijn ERP Systemen log? Intelligent op weg Waar gaat het om? ERP is een verzamelnaam voor toepassingen welke door organisaties worden gebruikt ter ondersteuning van de primaire bedrijfsprocessen. Een aantal

Nadere informatie

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI)

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het zelfbeoordelingsformulier Het doel van deze evaluatie is om u te helpen bij het bepalen van de belangrijkste aandachtsvelden van uw leidinggevende

Nadere informatie

Introductie IP-Solutions Uw Technisch Management service provider

Introductie IP-Solutions Uw Technisch Management service provider Introductie IP-Solutions Uw Technisch Management service provider IP-Solutions : Wij maken Asset Management eenvoudig en praktisch Passie voor Asset Management. Resultaat gedreven. Toegepaste filosofieën:

Nadere informatie

In een keten gaat het om de verbindingen, niet om de schakels.

In een keten gaat het om de verbindingen, niet om de schakels. Verbindingsmodel IV Serviceketen Theo Thiadens en Adri Cornelissen In een keten gaat het om de verbindingen, niet om de schakels. Verbindingsmodel IV Serviceketen Theo Thiadens Alleen een organisatie die

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist

FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist Doel van de functiefamilie Vanuit de eigen technische specialisatie voorbereiden en opmaken van plannen, ontwerpen of studies en de uitvoering ervan opvolgen specialistische

Nadere informatie

Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy. Continuous effort is our standard

Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy. Continuous effort is our standard Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy Continuous effort is our standard Burdock lost kennis- en capaciteitsvraagstukken op bij opdrachtgevers in de civiele techniek, infrastructuur,

Nadere informatie

Het nieuw industrieel beleid: - een korte review -de rol van Agentschap Ondernemen

Het nieuw industrieel beleid: - een korte review -de rol van Agentschap Ondernemen Het nieuw industrieel beleid: - een korte review -de rol van Agentschap Ondernemen Industrie in Vlaanderen blijft belangrijk 40 % Vlaamse toegevoegde waarde (15% BBP) 70 % O&O uitgaven 80 % Vlaamse export

Nadere informatie

De derde industriële revolutie is de redding van de Nederlandse Economie

De derde industriële revolutie is de redding van de Nederlandse Economie is de redding van de Nederlandse Economie 3D printing als voorbeeld van een nieuw industrieel paradigma Managing Director Industrial Innovation 2 Hier de RTL video over 3D-printen invoegen 3 De vraag Een

Nadere informatie

Uitdagingen ICT markt

Uitdagingen ICT markt Uitdagingen ICT markt Kwalitatieve verstoring arbeidsmarkt Kwantitatieve verstoring arbeidsmarkt Sociaal-Maatschappelijke frictie door veranderende visie op arbeid Traditionele organisatie modellen zijn

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement Doel van de functiefamilie Leiden van projecten en/of deelprojecten de realisatie van de afgesproken projectdoelstellingen te garanderen. Context: In lijn met de overgekomen normen in termen van tijd,

Nadere informatie

Samenvatting ... 7 Samenvatting

Samenvatting ... 7 Samenvatting Samenvatting... In rapporten en beleidsnotities wordt veelvuldig genoemd dat de aanwezigheid van een grote luchthaven én een grote zeehaven in één land of regio, voor de economie een bijzondere meerwaarde

Nadere informatie

www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur

www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur Efficiëntie Meegaan met de tijd Mobiliteit De markt verandert evenals onze manier van werken. Het leven wordt mobieler en we

Nadere informatie

Ordina ICT Talent Development. Zijn uw ICT medewerkers klaar voor de toekomst?

Ordina ICT Talent Development. Zijn uw ICT medewerkers klaar voor de toekomst? Ordina ICT Talent Development Zijn uw ICT medewerkers klaar voor de toekomst? Waarom het thema ICT Talent Development? 2 Onze klanten hebben een structurele behoefte aan gekwalificeerde ICT professionals

Nadere informatie

KENSINGTON Business Intelligence

KENSINGTON Business Intelligence De formule voor vooruitgang... Kensington B.I. geeft de formule om uw bedrijf nog beter te besturen... De cockpitsoftware verschaft u alle informatie die u nodig heeft voor het besturen van uw bedrijf.

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Supply Chain Management in nieuw Europees perspectief

Supply Chain Management in nieuw Europees perspectief Supply Chain Management in nieuw Europees perspectief Dr.ir. Rob Kwikkers 02-06-2004 Fontys Hogescholen 1 Inleiding SCM is samenwerken in ketens van bedrijven taakverdeling communiceren partnerschap 02-06-2004

Nadere informatie

Optimalisatie door integratie

Optimalisatie door integratie Optimalisatie door integratie industriële en utilitaire dienstverlening op het gebied van elektrotechniek, werktuigbouw, instrumentatie, automatisering, HVAC en service & onderhoud Dassen Group is opgericht

Nadere informatie

FME: de bindende kracht. 31 mei 2010 - Geert Huizinga

FME: de bindende kracht. 31 mei 2010 - Geert Huizinga FME: de bindende kracht 31 mei 2010 - Geert Huizinga Vereniging FME-CWM Opgericht door en voor ondernemers in de technologische-industriële sector Nederlands grootste werkgeversorganisatie in de technologisch-industriële

Nadere informatie

Prestatiecontracten, de toekomst? Ap Borsje 06-51398334 Koert Meuldijk 06-51398322 Senior consultants exploitatie

Prestatiecontracten, de toekomst? Ap Borsje 06-51398334 Koert Meuldijk 06-51398322 Senior consultants exploitatie Prestatiecontracten, de toekomst? Ap Borsje 06-51398334 Koert Meuldijk 06-51398322 Senior consultants exploitatie Quadrance Wat is Quadrance en wie zijn wij? Adviesbureau vastgoed exploitatie: 16 medewerkers,

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management Exact Synergy Enterprise Krachtiger Financieel Management 1 Inleiding Waar gaat het om? Makkelijke vragen zijn vaak het moeilijkst te beantwoorden. Als het hectische tijden zijn, moet u soms veel beslissingen

Nadere informatie

Van der Hoeven Tuinbouwprojecten met IQ

Van der Hoeven Tuinbouwprojecten met IQ Van der Hoeven Tuinbouwprojecten met IQ Een kassenbouwer die mee verandert Hoeveel is er allemaal al niet veranderd in de internationale glastuinbouw? Misschien is het grootste verschil wel de ontwikkeling

Nadere informatie

The Netherlands of 2040 en de Olympische Spelen George Gelauff Hogeschool Amsterdam 1 februari 2012

The Netherlands of 2040 en de Olympische Spelen George Gelauff Hogeschool Amsterdam 1 februari 2012 The Netherlands of 2040 en de Olympische Spelen George Gelauff Hogeschool Amsterdam 1 februari 2012 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Scenariostudies Lange termijn vraagstukken Grote

Nadere informatie

Factsheet KICKSTARTERS Mirabeau

Factsheet KICKSTARTERS Mirabeau Factsheet KICKSTARTERS Mirabeau KICKSTARTERS We lanceren binnen twee maanden een nieuw digitaal platform waarmee u in hoog tempo business value genereert. De digitale transformatie is in volle gang. Consumenten

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

Software voor AGF ondernemers.

Software voor AGF ondernemers. NEOX Software voor AGF ondernemers. Uw rendement in beeld met Neddox. NEOX S O F T W A R E V O O R A G F O N E R N E M E R S Next Business Solutions Mission Statement e oorsprong van Neddox B.V. ligt in

Nadere informatie

Koning & Hartman maakt het verschil

Koning & Hartman maakt het verschil Koning & Hartman maakt het verschil KH Smart Manufacturing KH Smart Manufacturing Smart Made Simple Smart Made Simple Nieuwe technologieën volgen elkaar steeds sneller op en leiden tot nieuwe concepten,

Nadere informatie

Customer Case CED. Feiten in het kort:

Customer Case CED. Feiten in het kort: Feiten in het kort: Bedrijf: European Claim Experts Branche: Verzekeringen Werknemers: 1.150 Activiteiten: Internationale Claims management en Expertise Oplossing: Opbouw Mendix-platform voor het flexibel

Nadere informatie

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie Nelo Emerencia, Speerpuntmanager Onderwijs & Innovatie Utrecht, 9 februari 2012 DAS Docentenconferentie

Nadere informatie

Logistiek modellen H3 Logistiek raamwerk bij productielogistiek:

Logistiek modellen H3 Logistiek raamwerk bij productielogistiek: Logistiek modellen H3 Logistiek raamwerk bij productielogistiek: 1. Grondvorm productielogistiek (fysieke inrichting) 2. Besturingssysteem productielogistiek (beheersing) 3. Informatiesysteem productielogistiek

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Trends in de financiële sector

Trends in de financiële sector Trends in de financiële sector Inleiding Om uitstekend te kunnen functioneren op directie en management niveau is het van belang voor de netwerkpartners van InterimProf dat zij een beeld hebben van belangrijke

Nadere informatie

SVHT-IT. Mission statement

SVHT-IT. Mission statement SVHT-IT Mission statement Wij leveren oplossingen en diensten aan het MKB op het gebied van ICT, waarbij service, flexibiliteit en een persoonlijke relatie met de klant voorop staan SVHT-IT is een onderneming

Nadere informatie

ENERGY INNOVATION PARK Alkmaar - Nederland

ENERGY INNOVATION PARK Alkmaar - Nederland Alkmaar - Nederland Alkmaar - Nederland PARK Ruimte voor innovatie en groei Uw bedrijf tussen nationale en internationale spelers uit de energiebranche met kavelmogelijkheden tussen de 2.000 en 27.000

Nadere informatie

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst M200803 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Bedrijfsstrategieën in het MKB drs. M. Mooibroek Zoetermeer, juli 2008 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Ongeveer de helft van de MKB-ondernemers

Nadere informatie

Industrieel Ontwerpen

Industrieel Ontwerpen Industrieel Ontwerpen Industrieel ontwerpen, het vakgebied Industrieel Ontwerpen in Twente Industrieel Ont Industrieel ontwerpen, het vakgebied Industrieel Ontwerpen houdt zich bezig met het ontwikkelen

Nadere informatie

Kenmerkend voor ruimtevaart is de succesvolle samenwerking van bedrijfsleven, universiteiten & kennisinstituten en overheid: de gouden driehoek.

Kenmerkend voor ruimtevaart is de succesvolle samenwerking van bedrijfsleven, universiteiten & kennisinstituten en overheid: de gouden driehoek. 00 Ruimtevaart in Nederland en in Europa - Kort resume van de Nederlandse positie. Aandacht voor de komende Ministersconferentie van de European Space Agency (ESA) In december 2014 vindt de ESA Ministersconferentie

Nadere informatie

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

. Winstgevendheid door wenbaarheid. Wendbare organisaties bieden zekerheid voor de toekomst. 24 april 2012

. Winstgevendheid door wenbaarheid. Wendbare organisaties bieden zekerheid voor de toekomst. 24 april 2012 . Winstgevendheid door wenbaarheid Wendbare organisaties bieden zekerheid voor de toekomst 24 april 2012 wie zijn wij Optines Consultancy is als HRM business partner gespecialiseerd in verandermanagement,

Nadere informatie