Hierbij wordt bij de adolescenten voorafgaand aan het spreekuur hun kwaliteit van leven in kaart gebracht en vervolgens met de arts besproken.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hierbij wordt bij de adolescenten voorafgaand aan het spreekuur hun kwaliteit van leven in kaart gebracht en vervolgens met de arts besproken."

Transcriptie

1 (www.psa-ekz.nl) Chronische inflammatoire darmziekten (Inflammatory Bowel Diseases: IBD) omvatten de ziekten colitis ulcerosa en de ziekte van Crohn. In ons land worden ongeveer elk jaar 250 jongeren gediagnosticeerd met IBD. De symptomen zijn omvangrijk: krampende buikpijn, (bloederige) diarree, gewichtsverlies, algemene malaise, en in het bijzonder op de kinderleeftijd: groeivertraging. Verder is er ook een scala aan andere verschijnselen van de ziekte, zoals gewrichtspijnen, visusklachten, huidafwijkingen en leverpathologie. De behandeling bestaat uit enerzijds aanvals- en anderzijds onderhoudsbehandeling. Corticosteroïden zijn de belangrijkste behandelvorm. Grote nadelen van deze behandeling zijn de korte- en lange termijn bijwerkingen, zoals wisselende stemmingen, vetzucht en striae. Verder ondergaan veel van de patienten een of meerdere operaties als behandeling van de ziekte. Het wisselende en onvoorspelbare beloop van de ziekte en behandeling samen met de sociaal invaliderende symptomen, vormen een continue stressor voor het opgroeiende kind en zijn omgeving. In een aantal onderzoeken naar de KVL onder adolescenten met IBD bleken verschillen met gezonde leeftijdsgenoten. Adolescenten met IBD (tussen de jaar) hadden een verminderde KvL in fysiek, motorisch functioneren, zelfstandigheid en de rapportage van negatieve emoties 1. Het laatste betekent dat adolescenten met IBD vaker gevoelens van bijvoorbeeld boosheid of jaloezie aangeven. Hierbij was KvL in kaart gebracht met de TACQoL, een generieke KvL lijst die is ontwikkeld in Nederland 2. In een internationale samenwerking is een ziekte-specifieke vragenlijst ontwikkeld: de IMPACT 3. Het doel van deze vragenlijst was tweeledig: enerzijds om de KvL van kinderen met IBD te beschrijven (descriptief), en anderzijds om als uitkomstmaat te worden gebruikt in klinische onderzoeken (evaluatief). In deze vragenlijst worden 6 verschillende domeinen onderscheiden: IBD symptomen (o.a. buikpijn en diarree); systemische symptomen (o.a. energie en vermoeidheid), emotioneel functioneren (o.a. zorgen om de toekomst); sociaal functioneren (o.a. gepest worden om de ziekte); bodyimage (o.a. tevredenheid met lengte en gewicht) en behandelingsaspecten (o.a. tegen ingrepen opzien). Met deze vragenlijst bleek het mogelijk aan te tonen dat adolescenten met ernstige ziekteproblematiek meer problemen rapporteerden op al deze ziekte-specifieke domeinen. Om de KvL van deze kinderen en adolescenten te verbeteren is het van belang inzicht te hebben in die factoren die hun KvL gunstig beïnvloeden. Uit onderzoek is duidelijk geworden dat ziekteactiviteit en ernst van het ziektebeloop belangrijke factoren blijken te zijn die geassocieerd

2 zijn met KvL. Verder is aangetoond dat een specifieke cognitieve controle strategie eveneens is geassocieerd is met KvL 4. Adolescenten met een positievere kijk op de toekomst (ze stemden in met uitspraken in een vragenlijst zoals ʻik ben zeker dat alles goed zal gaanʼ, ʻik vind dat mijn toekomst er zonnig uitzietʼ) bleken een betere KvL te rapporteren. Deze manier van omgaan met de zieke wordt predictieve controle genoemd 5 en deze bevinding is een aanwijzing dat het verbeteren van deze controlestrategie de KvL van adolescenten met IBD kan verbeteren. Onder predictieve controle kan het volgende worden verstaan. Dit zijn pogingen van een persoon die als doel hebben veranderingen aan te brengen in de eigen hoop, verwachtingen, en interpretaties van de situatie. Met kennis over het verwachte ziekteverloop, het behandelingsschema en de bijwerkingen van de behandeling, kunnen kinderen gebeurtenissen voorspellen en hiermee de beheersing over de situatie bevorderen. Je instellen op een bepaalde uitkomst kan inhouden dat je uitgaat van een goede afloop. De meeste kinderen blijken zichzelf vooral te beschermen door positieve verwachtingen te behouden. Door bijvoorbeeld van dag tot dag te leven, en door optimistisch te blijven kunnen kinderen beheersing behouden over hun emoties. Sinds kort is er in het Emma Kinderziekenhuis AMC een cursus programma ontwikkeld (Op Koers) met als primair doel het aanleren van cognitieve- en gedragsmatige copingvaardigheden, en secundair de verbetering van de KvL van kinderen en adolescenten met een chronische ziekte. Aangepast aan de leeftijd en dus het ontwikkelingsniveau van de deelnemers worden er rollenspellen gedaan, relaxatietechnieken geleerd, cognitieve gedragstherapeutische technieken toegepast en wordt er psycho-educatie gegeven. De verschillende onderdelen van de cursus zijn erop gericht een positievere houding ten opzichte van de ziekte te bevorderen, het vertrouwen in de dokter te versterken, het zoeken en verkrijgen van informatie over de ziekte te stimuleren, de sociale vaardigheden te vergroten en, in relatie tot leeftijdsgenoten, de beperkingen van de ziekte te accepteren. Het accent ligt op het aanleren van meer positieve gedachten. Via het beïnvloeden van denkbeelden kan de adolescent zijn stemming en daarmee KvL in gunstige zin veranderen. Daardoor verandert zijn doen en laten in positieve zin en verminderen mogelijk de klachten. De effectiviteit van de cursus wordt onderzocht door de KvL, het emotioneel functioneren, de zelfwaardering en het gebruik van copingstrategieën voorafgaand, na de cursus en een half jaar na beëindiging van de cursus vast te stellen. Inmiddels hebben ongeveer 100 kinderen met een chronische aandoening aan deze cursus meegedaan, waaronder ongeveer 20 adolescenten met IBD. De eerste analyses laten zien dat de jongeren, en ook de jongeren met IBD, die deelgenomen hebben aan de cursus positievere verwachtingen hebben met betrekking tot hun ziekte, de zogenaamde predictieve coping, dan de jongeren die de cursus niet gevolgd hebben. Ook rapporteren de jongeren een verbeterde KvL. Dit was vooral te vinden op de domeinen zelfvertrouwen, zelfbeeld en emotioneel functioneren. Hoopgevend is dat de gevonden verschillen na 6 maanden gehandhaafd blijven.

3

4 Diabetes heeft een grote invloed op het leven van een adolescent. Een strikte en intensieve behandeling is noodzakelijk om een goede glycemische instelling te bereiken, om zo de kans op het ontwikkelen van ernstige complicaties in de toekomst te verkleinen. Juist in de pubertijd verslechtert de diabetesregulatie vaak, als gevolg van biologische, gedrags en sociale factoren. Het gaat hierbij om groeigerelateerde hormonale veranderingen, de ontwikkeling van een eigen identiteit, de transitie naar cognitieve volwassenheid, de druk van vrienden en conflicten binnen het gezin. Psychosociale problemen, zoals angst, depressiviteit en een laag zelfbeeld komen bij adolescenten met diabetes meer voor dan bij hun gezonde leeftijdsgenoten en zijn geassocieerd met een slechte metabole controle. Ook gaan diabetesgerelateerde conflicten binnen het gezin en psychosociale problemen samen met een slechtere kwaliteit van leven [1]. Deze bevindingen onderstrepen het belang om de behandeluitkomsten voor adolescenten met diabetes te verbeteren en in dit verband zeker aandacht te besteden aan hun psychosociaal functioneren. Hoewel sommige studies een positief verband vinden tussen kwaliteit van leven en metabole controle [2,3] zijn de resultaten niet eenduidig. Leeftijd, geslacht en psychosociale factoren lijken meer invloed op de kwaliteit van leven te hebben dan klinische variabelen, zoals de glycemische instelling of hypo- en hyperglycemieën. Belangrijk is ook in te zien dat adolescenten soms wel de gestelde medische doelen van de behandeling bereiken, maar dat ze de last van de diabetes zelfzorg als negatief ervaren, depressief zijn en grote diabetesgerelateerde distress ervaren. Voorlichting over de lange termijn voordelen van een goede diabetes instelling, met betrekking tot het verminderen van gezondheidsrisicoʼs, is belangrijk, maar zelden afdoende om de therapietrouw bij slecht gereguleerde adolescenten te verbeteren. Adolescenten zijn immers primair geïnteresseerd in hun leven op dit moment. De beste ingang om diabetes te bespreken lijkt dan ook vanuit het perspectief van kwaliteit van leven, waarbij de aandacht uitgaat naar onderwerpen die voor de adolescent op dat moment van belang zijn [2]. Dit zou ervoor pleiten om routinematig de ervaren levenskwaliteit in kaart brengen en deze te bespreken als vast onderdeel van het periodieke poliklinische diabetes spreekuur. Eerder onderzoek binnen het VU medisch centrum liet zien dat het systematisch ʻmonitorenʼ van de kwaliteit van leven in de dagelijkse zorg voor volwassen diabetes patiënten, een positief effect had op hun psychosociaal welbevinden en tevredenheid met de zorg [4]. Dezelfde positieve resultaten werden gevonden in de oncologie, waar het implementeren van een kwaliteit van leven assessment voorafgaand aan het spreekuur, de communicatie tussen de arts en de patiënt verbeterde en de tevredenheid met de zorg deed toenemen [5]. In de DiaQuest studie zal deze benadering worden toegepast bij adolescenten met type 1 diabetes.

5 Hierbij wordt bij de adolescenten voorafgaand aan het spreekuur hun kwaliteit van leven in kaart gebracht en vervolgens met de arts besproken. Achter de computer wordt een algemene en een diabetes specifieke kwaliteit van leven vragenlijst (de PedsQL [6]) en een ʻziektecirkelʼ ingevuld. De ziektecirkel is een intuïtieve methode om aan te geven welke plaats de diabetes inneemt in hun leven [7]. Aan de adolescenten wordt gevraagd uit drie cirkels van verschillende grootte, die te kiezen die hun diabetes voorstelt. Deze cirkel moet vervolgens geplaatst worden in een grote cirkel met als middelpunt de adolescent. Zo kunnen de adolescenten aangeven hoe groot de diabetes voor hen is en waar deze staat ten opzichte van henzelf. De uitkomsten van de vragenlijsten en de ziektecirkel worden direct door de computer berekend en uitgeprint en besproken met de kinderarts. Aan het DiaQuest onderzoek nemen ongeveer 120 adolescenten deel in de leeftijd tussen 13 en 18 jaar, uit vier verschillende pediatrische diabetespoliklinieken in Amsterdam, Alkmaar, Den Haag en Hoofddorp. Aan het begin van de studie wordt met behulp van vragenlijsten het medisch en psychosociaal functioneren van de adolescenten en hun ouders in kaart gebracht. Twee centra zullen starten met de interventie en de kwaliteit van leven assessment afnemen voorafgaand aan het spreekuur. De andere twee centra bieden ʻcare-as-usualʼ. Na drie achtereenvolgende 3-maandelijkse controles zullen de centra wisselen van aanpak en zullen de adolescenten nog een jaar gevolgd worden. De totale observatieduur is daarmee omstreeks 2 jaar. Het effect van de interventie op het psychosociaal functioneren van de adolescenten, hun tevredenheid met de zorg en de diabetes instelling, zal vastgesteld worden met behulp van vragenlijsten na 12 en 24 maanden. De verwachting is dat het psychosociaal functioneren en de metabole controle van de adolescenten verbetert, evenals de tevredenheid met de zorg.

6 Eenderde van de Nederlandse adolescenten heeft chronische pijnklachten zoals hoofdpijn, rugpijn en pijn in ledematen (Perquin et al., 2000). Bij een groot deel van de jongeren nemen die klachten na verloop van tijd weer af. Echter bij de helft blijken de pijnklachten één jaar later nog te bestaan en twee jaar later heeft nog een derde er last van (Perquin et al., 2003). Wanneer de pijn minimaal drie maanden bestaat en continue of terugkerend aanwezig is wordt bij kinderen en adolescenten gesproken over chronische pijn. Kwaliteit van leven Chronische pijn wordt geassocieerd met veelvuldig gebruik van de gezondheidszorg, beperkingen in dagelijks leven zoals schoolabsentie en verminderde kwaliteit van leven. Hoewel chronische pijn de kwaliteit van leven beïnvloedt, verklaren pijnkarakteristieken relatief weinig variantie in kwaliteit van leven (Hunfeld et al., 2001). Het lijkt er dus op dat, naast pijn, andere factoren eveneens een belangrijke invloed hebben op de kwaliteit van leven van adolescenten met chronische pijn. Een promotieonderzoek, uitgevoerd aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, bestudeerde de relatie tussen psychosociale factoren, chronische pijn en kwaliteit van leven onder adolescenten. Het onderzoek richt zich op psychosociale factoren die veelal gerelateerd zijn aan het ontstaan, het in stand houden of het versterken van pijnklachten. Het betreft psychologische kwetsbaarheid (neuroticisme), bekrachtiging van pijngedrag door de omgeving (reïnforcement), aanwezigheid van pijnmodellen in de omgeving (modeling) en manier van omgaan met pijnklachten door de adolescent (coping) (Merlijn et al., 2003). Uit het cross-sectionele onderzoek onder 194 adolescenten (12-18 jaar) met chronische pijn blijkt dat de psychosociale factoren, m.n. psychologische kwetsbaarheid (neuroticisme), een belangrijke bijdrage hebben aan de ervaren kwaliteit van leven, zelfs nadat er gecorrigeerd is voor het effect van demografische variabelen en pijnkarakteristieken. Coping blijkt daarnaast de negatieve relatie tussen pijn en psychologisch functioneren te versterken (Merlijn et al., in press). Deelnemers met veel pijn die gebruik maken van emotiegerichte vermijding (zoals internaliseren) in het omgaan met pijn blijken een slechtere kwaliteit van leven (psychologisch functioneren) te rapporteren dan deelnemers die evenveel pijn ervaren maar minder gebruik maken van deze copingstrategie. Zowel pijnkarakteristieken als de invloed van chronische pijn op kwaliteit van leven blijven stabiel gedurende een periode van drie jaar (Hunfeld et al., 2002). Dit benadrukt het belang van effectieve behandelingen. De effectiviteit van cognitieve gedragstherapeutische interventies bij kinderen en adolescenten is aangetoond voor zowel hoofdpijn als buikpijn. De meeste interventieprogrammaʼs beperken zich tot één pijnlocatie en hebben pijn vermindering als primaire

7 uitkomstmaat. In navolging van Turk et al (2003) wordt echter steeds meer gebruik gemaakt van meerdere uitkomstmaten (waaronder het functioneren van de adolescenten, reden voor uitval en tevredenheid met behandeling) om de effectiviteit van een interventie te evalueren. Met het oog op het verbeteren van de kwaliteit van leven van adolescenten met chronische pijn is in het promotieonderzoek de cognitieve gedragstherapeutische training, ʻVan pijn lijden naar pijn leidenʼ ontwikkeld (Merlijn, in press). Dit programma, waarbij ouders en leeftijdsgenoten betrokken worden, richt zich op meerdere pijnlocaties en berust gedeeltelijk op self-management principes. Het programma bestaat uit 9 weken, waarbij 5 groepsbijeenkomsten afgewisseld worden met zelf-studie weken. Het programma beoogt verbetering van kwaliteit van leven en verandering van pijngedrag door psycho-educatie, relaxatie technieken, probleem-oplossingstechnieken, assertiviteitstraining, cognitieve herstructurering en stimuleren van fysieke activiteiten. De sociale context krijgt aandacht door ouders uit te nodigen voor 2 ouderbijeenkomsten en de deelnemers de gelegenheid te bieden een leeftijdsgenootje mee te nemen naar één van de bijeenkomsten. In de ouderbijeenkomsten wordt ingegaan op themaʼs als modeling en intermitterende reïnforcement. Daarnaast zijn deze bijeenkomsten gericht op het bieden van steun en herkenning middels lotgenotencontacten en het bieden van richtlijnen hoe om te gaan met chronische pijn in het gezin. Een pilot studie laat zien dat het programma door zowel adolescenten als hun ouders positief gewaardeerd wordt en inpasbaar is in het dagelijks leven van adolescenten. Adolescenten rapporteerden dat de training hen heeft geholpen in het hervinden van controle over pijn(gedrag), waardoor ze zich minder slachtoffer voelden. De ouders evalueerden hun eigen betrokkenheid als ondersteunend en informatief. Zij voelden zich beter in staat om hun kind te ondersteunen in het de baas worden over pijn (Merlijn et al., in press). Het programma is tevens getoetst met behulp van een gerandomiseerde studie (RCT), waarbij 31 deelnemers (12 18 jaar) willekeurig werden verdeeld over een interventie en controle groep. De studie liet zien dat adolescenten die het programma gevolgd hadden minder pijnmedicatie gaan gebruiken dan adolescenten in de controle groep (Merlijn et al., submitted). De verbetering van kwaliteit van leven en vermindering van pijn na afronding van het programma was vergelijkbaar voor beide groepen. Adolescenten in de interventie groep rapporteren daarentegen een significant grotere verbetering in het functioneren thuis. Ze ervaren een betere relatie met hun ouders dan adolescenten in de controle groep. Op basis van de resultaten van het promotieonderzoek kan het volgende geconcludeerd worden: chronische pijnklachten invloed hebben op het dagelijks leven van adolescenten, wat zich onder andere uit in een laag ervaren kwaliteit van leven. Kwaliteit van leven bij adolescenten met chronische pijnklachten wordt bepaald door zowel pijn als psychosociale factoren. Hierbij speelt met name de psychologische kwetsbaarheid van de adolescent een belangrijke rol. De psychologische interventie Van pijn lijden naar pijn leiden is gericht op het verbeteren van het dagelijks functioneren en de kwaliteit van leven van adolescenten. Vooralsnog is aangetoond dat het programma een positief effect heeft op het functioneren thuis (relatie ouders en adolescenten) en resulteert in een vermindering van het gebruik van pijnmedicatie. Een kwalitatieve evaluatie door de jongeren en hun ouders onderstreept de waarde van het programma voor hen. Het verdient daarom de aanbeveling dat het programma verder uitgetest wordt.

8

het psychisch functioneren van de ouder, de tevredenheid van de ouders met de (huwelijks)relatie en de gezinscommunicatie. Een beter functioneren van

het psychisch functioneren van de ouder, de tevredenheid van de ouders met de (huwelijks)relatie en de gezinscommunicatie. Een beter functioneren van 9 Samenvatting 173 174 9 Samenvatting Kanker is een veel voorkomende ziekte. In 2003 werd in Nederland bij meer dan 72.000 mensen kanker vastgesteld. Geschat wordt dat het hier in 9.000 gevallen om mensen

Nadere informatie

Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga

Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga Nederlandse samenvatting INLEIDING Mensen met een mogelijk verhoogde kans op kanker kunnen zich

Nadere informatie

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening.

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening. amenvatting Elk jaar krijgen in Nederland zo n 45.000 mensen een beroerte, ook wel CVA (Cerebro Vasculair Accident) genoemd. Ongeveer 60% van hen keert na opname in het ziekenhuis of revalidatiecentrum

Nadere informatie

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte.

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte. Een chronische en progressieve aandoening zoals multiple sclerose (MS) heeft vaak grote consequenties voor het leven van patiënten en hun intieme partners. Naast het omgaan met de fysieke beperkingen van

Nadere informatie

diabetes kwaliteit van leven Health is a state of complete physical, mental and social well-being and not merely the absence of disease or infirmity

diabetes kwaliteit van leven Health is a state of complete physical, mental and social well-being and not merely the absence of disease or infirmity In samenwerking met Het meten van Kwaliteit van Leven Ondersteund door: DAWN - Youth Verbeteren van school support Leeftijdsgerichte psychosociale diabetes zorg Ondersteuning van ouders en gezinnen Koppelen

Nadere informatie

samenvatting 127 Samenvatting

samenvatting 127 Samenvatting 127 Samenvatting 128 129 De ziekte van Bechterew, in het Latijn: Spondylitis Ankylopoëtica (SA), is een chronische, inflammatoire reumatische aandoening die zich vooral manifesteert in de onderrug en wervelkolom.

Nadere informatie

Pediatrische Medische Stress.

Pediatrische Medische Stress. Pediatrische Medische Stress www.zorgvoorhetziekekind.nl @zorgvhziekekind Medisch traumatische stress Wat is het? Hoe herken je het? Wat kunnen we doen? www.nahetziekenhuis.nl www.hetouderkompas.nl www.opkoersonline.nl

Nadere informatie

Meten van ziekteprogressie in MS: komen de perspectieven van

Meten van ziekteprogressie in MS: komen de perspectieven van Samenvatting proefschrift Jolijn Kragt Meten van ziekteprogressie in MS: komen de perspectieven van patiënten en dokters met elkaar overeen? Multipele sclerose (MS) is een chronische progressieve neurologische

Nadere informatie

Samenvatting, conclusies en discussie

Samenvatting, conclusies en discussie Hoofdstuk 6 Samenvatting, conclusies en discussie Inleiding Het doel van het onderzoek is vast te stellen hoe de kinderen (10 14 jaar) met coeliakie functioneren in het dagelijks leven en wat hun kwaliteit

Nadere informatie

Herstel en Balans. Kanker zet je leven op zijn kop. De rol van de psycholoog. Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010

Herstel en Balans. Kanker zet je leven op zijn kop. De rol van de psycholoog. Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010 Herstel en Balans De rol van de psycholoog Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010 Kanker zet je leven op zijn kop 1 Kanker, gevolgen voor de patiënt Heftige emoties. Verlies van controle

Nadere informatie

BELEVING. Is beleving van nierziekte en behandeling te beïnvloeden? Disclosure. Beleving en beinvloeding. Ziekte- en behandelpercepties

BELEVING. Is beleving van nierziekte en behandeling te beïnvloeden? Disclosure. Beleving en beinvloeding. Ziekte- en behandelpercepties Disclosure Is beleving van nierziekte en behandeling te beïnvloeden? Subsidies voor onderzoek van de Nierstichting en Novartis. Emma K. Massey, PhD e.massey@erasmusmc.nl Erasmus MC Department of Internal

Nadere informatie

EEN ANALYSE METHODE DE PRAKTIJK

EEN ANALYSE METHODE DE PRAKTIJK EEN ANALYSE METHODE DE PRAKTIJK Ida Wijsman Ida Wijsman, Diabetesverpleegkundige en coördinator zorg Gelre Ziekenhuizen, locatie Zutphen Een analyse methode Het komende anderhalf uur. Het motto! Een analyse

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING 143. Nederlandse samenvatting

NEDERLANDSE SAMENVATTING 143. Nederlandse samenvatting NEDERLANDSE SAMENVATTING 143 Nederlandse samenvatting 144 NEDERLANDSE SAMENVATTING De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) stelt dat psychische gezondheid een staat van welzijn is waarin een individu zich

Nadere informatie

Samenvatting Samenvatting

Samenvatting Samenvatting Samenvatting Samenvatting Binnen het domein van hart- en vaatziekten is een bypassoperatie de meest uitgevoerde chirurgische ingreep. Omdat bij een hartoperatie het borstbeen wordt doorgesneden en er meestal

Nadere informatie

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131 chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 132 Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 133 Zaadbalkanker wordt voornamelijk bij jonge mannen vastgesteld

Nadere informatie

PSYCHOMETRISCHE EIGENSCHAPPEN VAN PATIËNTGERAPPORTEERDE UITKOMSTMATEN

PSYCHOMETRISCHE EIGENSCHAPPEN VAN PATIËNTGERAPPORTEERDE UITKOMSTMATEN Reumatoïde artritis (RA) is een chronische ziekte die gekenmerkt wordt door gewrichtsontstekingen. Deze ontstekingen gaan gepaard met pijnklachten, zwelling en stijfheid en kunnen op den duur leiden tot

Nadere informatie

Beperkt door pijn en/of hypermobiliteit. Revalideren bij chronische pijn. Jeanine Verbunt Emmelien Spek

Beperkt door pijn en/of hypermobiliteit. Revalideren bij chronische pijn. Jeanine Verbunt Emmelien Spek Beperkt door pijn en/of hypermobiliteit. Revalideren bij chronische pijn Jeanine Verbunt Emmelien Spek Disclosure slide belangen spreker Bedrijven Onderzoeksgelden Geen relatie Fonds Nuts Ohra Fonds Vooruit

Nadere informatie

Dutch Summary - Nederlandse Samenvatting

Dutch Summary - Nederlandse Samenvatting 119 Hoofdstuk 1 - Algemene inleiding Hoofdstuk 1 bevat algemene informatie over type 2 diabetes, waarin onderwerpen aan bod komen zoals: risicofactoren voor het ontwikkelen van type 2 diabetes, de gevolgen

Nadere informatie

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Samenvatting Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Hoofdstuk 1 bevat de algemene inleiding van dit proefschrift. Dit hoofdstuk

Nadere informatie

Dit proefschrift presenteert de resultaten van het ALASCA onderzoek wat staat voor Activity and Life After Survival of a Cardiac Arrest.

Dit proefschrift presenteert de resultaten van het ALASCA onderzoek wat staat voor Activity and Life After Survival of a Cardiac Arrest. Samenvatting 152 Samenvatting Ieder jaar krijgen in Nederland 16.000 mensen een hartstilstand. Hoofdstuk 1 beschrijft de achtergrond van dit proefschrift. De kans om een hartstilstand te overleven is met

Nadere informatie

Cerebrale parese en de overgang naar de adolescentie. Beloop van het functioneren, zelfwaardering en kwaliteit van leven.

Cerebrale parese en de overgang naar de adolescentie. Beloop van het functioneren, zelfwaardering en kwaliteit van leven. * Cerebrale parese en de overgang naar de adolescentie Beloop van het functioneren, zelfwaardering en kwaliteit van leven In dit proefschrift worden de resultaten van de PERRIN CP 9-16 jaar studie (Longitudinale

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 119 120 Samenvatting 121 Inleiding Vermoeidheid is een veel voorkomende klacht bij de ziekte sarcoïdose en is geassocieerd met een verminderde kwaliteit van leven. In de literatuur

Nadere informatie

24-2-2011. Complexiteit van zelfzorg en coping bij mensen met diabetes en nierfalen. Diabetes en nierziekte: het toekomstbeeld.

24-2-2011. Complexiteit van zelfzorg en coping bij mensen met diabetes en nierfalen. Diabetes en nierziekte: het toekomstbeeld. Complexiteit van zelfzorg en coping bij mensen met diabetes en nierfalen Indeling Introductie: Diabetes en Nierfalen, wat vraagt dat van mensen? (JW) Stress en Coping (JK) Een programma om mensen effectiever

Nadere informatie

Samenvatting Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie

Samenvatting Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie Zoals beschreven in hoofdstuk 1, is artrose een chronische ziekte die vaak voorkomt bij ouderen en in het bijzonder

Nadere informatie

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Behandeling van psychose De rol van andere interventies

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Behandeling van psychose De rol van andere interventies Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Het gevolgenmodel. SOLK Carolien Kruyff, GZ-psycholoog Praktijk Kruyff, Den Haag

Het gevolgenmodel. SOLK Carolien Kruyff, GZ-psycholoog Praktijk Kruyff, Den Haag Het gevolgenmodel Behandeling van kinderen en jongeren met Somatisch On-(voldoende) verklaarde Lichamelijke Klachten: SOLK Carolien Kruyff, GZ-psycholoog Praktijk Kruyff, Den Haag 6 november 2014 Lichamelijke

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Optimizing quality of care for patients with ALS and their family caregivers.

Optimizing quality of care for patients with ALS and their family caregivers. Proefschrift. Optimizing quality of care for patients with ALS and their family caregivers. 13 januari 2016. Huub Creemers. Nederlandse samenvatting. Momenteel is er nog geen effectieve behandeling om

Nadere informatie

Deze samenvatting is onderdeel van het rapport The social position of adolescents and young adults with chronic digestive disorders van Hiske Calsbeek uitgegeven door het NIVEL in 2003. De gegevens mogen

Nadere informatie

rapporteerden. Er werden geen verschillen gevonden in schoolprestaties, spijbelgedrag en middelengebruik tussen de verschillende groepen.

rapporteerden. Er werden geen verschillen gevonden in schoolprestaties, spijbelgedrag en middelengebruik tussen de verschillende groepen. Samenvatting Samenvatting Depressie en angst zijn de meest voorkomende psychische stoornissen in de adolescentie met een enorme impact op het individu. Veel adolescenten rapporteren depressieve en angst

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting In Nederland is het Cerebro Vasculair Accident (CVA= hersenbloeding of herseninfarct) de derde doodsoorzaak. Van degenen die getroffen worden door een CVA overleeft ongeveer 75%. Veel van

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) Parenting Support in Community Settings: Parental needs and effectiveness of the Home-Start program J.J. Asscher Samenvatting (Dutch summary) Ouders spelen een belangrijke rol in de ontwikkeling van kinderen.

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Marel, Sander van der Title: Gene and cell therapy based treatment strategies

Nadere informatie

Samenvatting Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2

Samenvatting Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 1 leidt het onderwerp van dit proefschrift in, te weten het bestuderen van de Gezondheidsgerelateerde Kwaliteit van Leven bij kinderen van 0 tot 12. Doordat het aantal medische successen toenam,

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Chapter 11

Nederlandse samenvatting. Chapter 11 Nederlandse samenvatting Chapter 11 Chapter 11 Samenvatting Dit proefschrift beschrijft de resultaten van een groot vragenlijstonderzoek over de epidemiologie van chronisch frequente hoofdpijn in de Nederlandse

Nadere informatie

UW OPVATTINGEN OVER UW DIABETES

UW OPVATTINGEN OVER UW DIABETES UW OPVATTINGEN OVER UW DIABETES Klachten Hieronder staat een lijst met klachten. U kunt in de eerste kolom aangeven door middel van een kruisje of u deze klachten heeft. Vervolgens vragen wij u of u vindt

Nadere informatie

Lange termijn functioneren en participatie bij jongeren met chronische pijn en vermoeidheid. Tessa Westendorp

Lange termijn functioneren en participatie bij jongeren met chronische pijn en vermoeidheid. Tessa Westendorp Lange termijn functioneren en participatie bij jongeren met chronische pijn en vermoeidheid Tessa Westendorp 24 januari 2014 Hoofdthema s binnen mijn onderzoek: Revalidatiebehandeling Jongeren met chronisch

Nadere informatie

Vermoeidheid na kanker. Anneke van Wijk, GZ psycholoog Helen Dowling Instituut Utrecht

Vermoeidheid na kanker. Anneke van Wijk, GZ psycholoog Helen Dowling Instituut Utrecht Anneke van Wijk, GZ psycholoog Helen Dowling Instituut Utrecht Helen Dowling Instituut: Begeleiding bij kanker voor (ex-) kankerpatienten en hun naasten: Onder andere: Individuele begeleiding Lotgenotengroepen

Nadere informatie

22/11/2011. Inhoud LITERATUUR BRUSSEN. Gezonde kinderen

22/11/2011. Inhoud LITERATUUR BRUSSEN. Gezonde kinderen Een chronisch ziek kind in het gezin: Kwaliteit van leven van gezonde broers en zussen Trui Vercruysse Psychosociale oncologie, 25 november 2011 Inhoud Literatuur siblings/brussen Gezonde kinderen Zieke

Nadere informatie

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 SAMENVATTING Dit proefschrift is gewijd aan Bouwen aan Gezondheid : een onderzoek naar de effectiviteit van een leefstijlinterventie voor werknemers in de bouwnijverheid met een verhoogd risico op hart

Nadere informatie

Psychiatrische aandoeningen behoren wereldwijd tot de meest invaliderende en ernstige ziektebeelden, en de hiermee gepaard gaande ziektelast zal naar

Psychiatrische aandoeningen behoren wereldwijd tot de meest invaliderende en ernstige ziektebeelden, en de hiermee gepaard gaande ziektelast zal naar Samenvatting Psychiatrische aandoeningen behoren wereldwijd tot de meest invaliderende en ernstige ziektebeelden, en de hiermee gepaard gaande ziektelast zal naar verwachting zelfs verder toenemen in de

Nadere informatie

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift 153 SAMENVATTING Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift Angst en depressie zijn de meest voorkomende psychische stoornissen, de ziektelast is hoog en deze aandoeningen brengen hoge kosten met

Nadere informatie

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 SAMENVATTING 117 Pas kortgeleden is aangetoond dat ADHD niet uitdooft, maar ook bij ouderen voorkomt en nadelige gevolgen kan hebben voor de patiënt en zijn omgeving. Er is echter weinig bekend over de

Nadere informatie

Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg

Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg In vergrijzende samenlevingen is de zorg voor het toenemende aantal kwetsbare ouderen een grote uitdaging

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Burnout, een toestand van mentale uitputting door chronische stress in de werksituatie, vormt een ernstig maatschappelijk probleem dat momenteel veel aandacht krijgt. In

Nadere informatie

Angstige leerlingen in de klas en het Vriendenprogramma. Drs. N.E. de Vries

Angstige leerlingen in de klas en het Vriendenprogramma. Drs. N.E. de Vries Angstige leerlingen in de klas en het Vriendenprogramma. Drs. N.E. de Vries Aandachtspunten in de klas Het Vriendenprogramma Onderdelen Vriendenprogramma in de klas Online programma s voor jongeren Aandachtspunten

Nadere informatie

Samenvatting Deel I Onderzoeksmethodologie in onderzoek naar palliatieve zorg in instellingen voor langdurige zorg

Samenvatting Deel I Onderzoeksmethodologie in onderzoek naar palliatieve zorg in instellingen voor langdurige zorg Samenvatting Palliatieve zorg is de zorg voor mensen waarbij genezing niet meer mogelijk is. Het doel van palliatieve zorg is niet om het leven te verlengen of de dood te bespoedigen maar om een zo hoog

Nadere informatie

218 SAMENVATTING De prevalentie van overgewicht en obesitas bij kinderen is de laatste jaren sterk toegenomen. In Nederland hebben 12.8% van de jongen

218 SAMENVATTING De prevalentie van overgewicht en obesitas bij kinderen is de laatste jaren sterk toegenomen. In Nederland hebben 12.8% van de jongen Samenvatting 217 218 SAMENVATTING De prevalentie van overgewicht en obesitas bij kinderen is de laatste jaren sterk toegenomen. In Nederland hebben 12.8% van de jongens en 14.8% van de meisjes overgewicht,

Nadere informatie

Weerbaarheid tegen stigmatisering bij mensen met psychose

Weerbaarheid tegen stigmatisering bij mensen met psychose Weerbaarheid tegen stigmatisering bij mensen met psychose Catherine van Zelst Afdeling Psychiatrie en Psychologie, Universiteit Maastricht Masterclass Netwerk Vroege Psychose 6 februari 2015 Disclosure

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Het aantal eerste en tweede generatie immigranten in Nederland is hoger dan ooit tevoren. Momenteel wonen er 3,2 miljoen immigranten in Nederland, dat is 19.7% van de totale

Nadere informatie

Het belangrijkste doel van dit onderzoeksproject was de interventie-studie van Nezu et

Het belangrijkste doel van dit onderzoeksproject was de interventie-studie van Nezu et Ondanks grote medische vooruitgang in de herkenning en behandeling van de ziekte kanker ervaren patiënten die de diagnose krijgen vaak negatieve emoties als angst, somberheid, en onzekerheid. Bij sommige

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De levensverwachting van mensen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA) is gemiddeld 13-30 jaar korter dan die van de algemene bevolking. Onnatuurlijke doodsoorzaken zoals

Nadere informatie

IBD-team Zorg voor patiënten met de ziekte van Crohn of Colitis Ulcerosa (IBD)

IBD-team Zorg voor patiënten met de ziekte van Crohn of Colitis Ulcerosa (IBD) IBD-team Zorg voor patiënten met de ziekte van Crohn of Colitis Ulcerosa (IBD) Van uw behandelend arts heeft u gehoord dat u de ziekte van Crohn of Colitis Ulcerosa heeft. Dit is een chronische ziekte

Nadere informatie

Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met

Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met Autismespectrumstoornissen: ADASS Achtergrond ADASS Veelvuldig voorkomen van

Nadere informatie

GGZ aanpak huiselijk geweld

GGZ aanpak huiselijk geweld GGZ aanpak huiselijk geweld Wat is er nodig en wat helpt Jeannette van Borren Mei 2011 Film moeder en zoon van Putten Voorkomen van problemen is beter en goedkoper dan genezen Preventieve GGZ interventies

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

Hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 s Samenvatting Door de hogere participatiegraad van oudere werknemers en de afname van de aanwas van jongere werknemers door daling van het geboortecijfer (ontgroening) vergrijst de beroepsbevolking.

Nadere informatie

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers ummery amenvatting Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers 207 Algemene introductie Werkgerelateerde arm-, schouder- en nekklachten zijn al eeuwen

Nadere informatie

Samenvatting (summary in Dutch)

Samenvatting (summary in Dutch) Samenvatting (summary in Dutch) 149 Samenvatting (summary in Dutch) Één van de meest voorkomende en slopende ziektes is depressie. De impact op het dagelijks functioneren en op de samenleving is enorm,

Nadere informatie

Samenvatting. Inleiding en theoretische achtergrond van de studie

Samenvatting. Inleiding en theoretische achtergrond van de studie Samenvatting Jaarlijks wordt in Nederland bij meer dan 57.000 personen kanker vastgesteld en sterven 37.000 personen aan deze ziekte. Dit maakt kanker, na hart- en vaatziekten, de belangrijkste doodsoorzaak

Nadere informatie

Wat doet Parkinson met uw relatie?

Wat doet Parkinson met uw relatie? Wat doet Parkinson met uw relatie? dr. Emma H. Collette, gezondheidszorgpsycholoog afdeling medische psychologie en MMW lid van team bewegingsstoornissen VU medisch centrum Wat doen u en uw partner met

Nadere informatie

Mindfulness en kanker

Mindfulness en kanker Mindfulness en kanker Else Bisseling 3 oktober 2015 augustus 2014 00 maand 0000 Mindfulness (Kabat-Zinn, 1990; Teasdale, Segal & Williams, 1995) Aandacht geven aan wat we van moment tot moment doen en

Nadere informatie

Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking Geeke Waverijn, Mieke Rijken

Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking Geeke Waverijn, Mieke Rijken Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking, G. Waverijn & M. Rijken, NIVEL, januari

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 134 Nederlandse samenvatting De inleiding van dit proefschrift beschrijft de noodzaak onderzoek te verrichten naar interpersoonlijk trauma en de gevolgen daarvan bij jongeren in

Nadere informatie

Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten

Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten Een verpleegkundige in Engeland die is gespecialiseerd in patiënten met multiple sclerose / MS voerde een informele studie uit waarbij

Nadere informatie

Samenvatting. Grip Op Je Dip

Samenvatting. Grip Op Je Dip Samenvatting Grip Op Je Dip Online depressie-interventie voor adolescenten en jongvolwassenen: effectiviteit, veranderingsmechanismen, en taalgebruik als psychologische marker 163 Hoofdstuk 1 is de algemene

Nadere informatie

Borderline in het gezin. Koos Krook, sr. preventiefunctionaris GGZ Midden Brabant

Borderline in het gezin. Koos Krook, sr. preventiefunctionaris GGZ Midden Brabant Borderline in het gezin. Koos Krook, sr. preventiefunctionaris GGZ Midden Brabant Inleiding - Stellingen. - Ontstaan psychiatrische aandoeningen. - Wat zien naastbetrokkenen. - Invloed van borderline op

Nadere informatie

Chapter 9 CHAPTER 9. Samenvatting

Chapter 9 CHAPTER 9. Samenvatting CHAPTER 9 Samenvatting 115 Kanker en behandelingen voor kanker kunnen grote invloed hebben op de lichamelijke gezondheid en het psychisch functioneren van mensen. Er is veel onderzoek gedaan naar de effectiviteit

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het is een uitdaging om ouderen te identificeren die baat kunnen hebben bij een interventie gericht op de preventie van beperkingen in het dagelijks leven op het moment dat dergelijke

Nadere informatie

Dokter, voelt U mijn pijn?! Over yellow flags en psychologische behandeling Tamara Sinnaeve, klinisch psychologe AZ Monica

Dokter, voelt U mijn pijn?! Over yellow flags en psychologische behandeling Tamara Sinnaeve, klinisch psychologe AZ Monica Dokter, voelt U mijn pijn?! Over yellow flags en psychologische behandeling Tamara Sinnaeve, klinisch psychologe AZ Monica 2 Geef me de kalmte om te accepteren wat ik niet kan veranderen, De moed om te

Nadere informatie

Resultatenanalyse van de openbare raadpleging in het kader van het dossier Actogenix B/BE/07/BVW1

Resultatenanalyse van de openbare raadpleging in het kader van het dossier Actogenix B/BE/07/BVW1 Resultatenanalyse van de openbare raadpleging in het kader van het dossier Actogenix B/BE/07/BVW1 Voor deze proef werden 5 raadplegingsformulieren ingevuld: FORMULIER NR. 1 Het dossier ingediend door ActoGenix

Nadere informatie

Inclusiecriteria/ indicatie

Inclusiecriteria/ indicatie Kwaliteitscriteria Groepsrevalidatie Oncologie/Stichting Herstel & Balans, Utrecht 2003 Kwaliteitscriteria Groepsrevalidatie Oncologie Herstel & Balans/2003 Deze kwaliteitscriteria zijn vastgesteld door

Nadere informatie

Geneeskunde en Volksgezondheid. Academisch Ziekenhuis Groningen Afdeling MDL. Zorg op afstand

Geneeskunde en Volksgezondheid. Academisch Ziekenhuis Groningen Afdeling MDL. Zorg op afstand Rijksuniversiteit Groningen Wetenschapswinkel Geneeskunde en Volksgezondheid Academisch Ziekenhuis Groningen Afdeling MDL Zorg op afstand Onderzoek onder patiënten met de ziekte van Crohn/ colitis ulcerosa

Nadere informatie

Let s talk. Trea Broersma psychiater

Let s talk. Trea Broersma psychiater Let s talk about SOLK Trea Broersma psychiater SOLK??? Let s talk about..solk SOLK in de huisartsenpraktijk Lichamelijke klachten zonder somatische oorzaak SOLK en somatisatie Problemen bij SOLK en somatisatie

Nadere informatie

STABLE LOVE, STABLE LIFE?

STABLE LOVE, STABLE LIFE? STABLE LOVE, STABLE LIFE? De rol van sociale steun en acceptatie in de relatie van paren die leven met de ziekte van Ménière Oktober 2011 Auteur: Drs. Marise Kaper Master Sociale Psychologie, Rijksuniversiteit

Nadere informatie

Lange termijn effecten prehospitaal handelen: De kater komt later. Hennie Knoester Kinderarts-intensivist, Intensive Care Kinderen EKZ/AMC

Lange termijn effecten prehospitaal handelen: De kater komt later. Hennie Knoester Kinderarts-intensivist, Intensive Care Kinderen EKZ/AMC prehospitaal handelen: De kater komt later Hennie Knoester Kinderarts-intensivist, Intensive Care Kinderen EKZ/AMC RS infectie, 10 dagen oud Meningococcen infectie, 1 jaar Asystolie bij cardiomyopathie,

Nadere informatie

HOUVAST, VOOR ELKAAR EEN ONLINE ZELFHULPCURSUS VOOR PARTNERS VAN KANKERPATIËNTEN. Nadine Köhle, MSc.

HOUVAST, VOOR ELKAAR EEN ONLINE ZELFHULPCURSUS VOOR PARTNERS VAN KANKERPATIËNTEN. Nadine Köhle, MSc. HOUVAST, VOOR ELKAAR EEN ONLINE ZELFHULPCURSUS VOOR PARTNERS VAN KANKERPATIËNTEN Nadine Köhle, MSc. Contactdag Leven met blaas- en nierkanker 11-04-2015 Amersfoort ACHTERGROND Kanker heb je niet alleen!

Nadere informatie

Gelukkig ondanks pijn: een online behandelprogramma voor mensen die lijden aan fibromyalgie of andere vormen van chronische pijn

Gelukkig ondanks pijn: een online behandelprogramma voor mensen die lijden aan fibromyalgie of andere vormen van chronische pijn Gelukkig ondanks pijn: een online behandelprogramma voor mensen die lijden aan fibromyalgie of andere vormen van chronische pijn Algemene informatie Dag in dag uit geconfronteerd worden met aanhoudende

Nadere informatie

Chapter 9. Samenvatting

Chapter 9. Samenvatting Samenvatting In dit proefschrift wordt beschreven hoe kinderen met Astma of met Developmental Coordination Disorder (DCD), hun kwaliteit van leven (KVL) ervaren vergeleken met gezonde kinderen. Bij schoolgaande

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Een goede hand functie is van belang voor interactie met onze omgeving. Vanaf het moment dat we opstaan, tot we s avonds weer naar bed gaan,

Nadere informatie

Pijn-Coping-Inventarisatielijst (PCI) Kraaimaat, Bakker & Evers (1997)

Pijn-Coping-Inventarisatielijst (PCI) Kraaimaat, Bakker & Evers (1997) Pijn-Coping-Inventarisatielijst (PCI) Kraaimaat, Bakker & Evers (1997) Achtergrond In de literatuur over (chronische)pijn wordt veel aandacht besteed aan de invloed van pijncoping strategieën op pijn.

Nadere informatie

5-12-2012 WELKOM. Depressieve klachten en hulpbehoefte bij diabetes. De komende 45 minuten

5-12-2012 WELKOM. Depressieve klachten en hulpbehoefte bij diabetes. De komende 45 minuten WELKOM 5 december 2012 Depressieve klachten en hulpbehoefte bij diabetes Caroline Lubach: senior verpleegkundig consulent diabetes VUmc Anita Faber: research coördinator Diabetes Research Centrum, Hoogeveen

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 en 2 bestaan uit de inleiding en de beschrijving van de onderzoeksdoelen.

Hoofdstuk 1 en 2 bestaan uit de inleiding en de beschrijving van de onderzoeksdoelen. Chapter 9 Nederlandse samenvatting 148 CHAPTER 9 De kans dat een kind kanker overleeft, is de laatste decennia sterk gegroeid. Tot in de jaren zestig van de vorige eeuw was kinderkanker meestal fataal,

Nadere informatie

Individuele creatieve therapie als onderdeel van de oncologische revalidatie

Individuele creatieve therapie als onderdeel van de oncologische revalidatie Individuele creatieve therapie als onderdeel van de oncologische revalidatie Eveline Bleiker Minisymposium Oncologische Creatieve therapie in ontwikkeling 26 mei 2015 Achtergrond Even voorstellen Creatieve

Nadere informatie

Samenvatting voor niet-ingewijden

Samenvatting voor niet-ingewijden voor niet-ingewijden Type 2 diabetes Diabetes is een ernstige chronische ziekte, die wordt gekenmerkt door te hoge glucosespiegels (de suikers ) in het bloed. Er zijn verschillende typen diabetes, waarvan

Nadere informatie

Infliximab (Remicade) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa)

Infliximab (Remicade) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa) Infliximab (Remicade) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa) Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van infliximab In deze folder leest u over de werking

Nadere informatie

Samenvatting. Beloop van dagelijkse activiteiten bij adolescenten met cerebrale parese. Een 3-jarige follow-up studie

Samenvatting. Beloop van dagelijkse activiteiten bij adolescenten met cerebrale parese. Een 3-jarige follow-up studie * Samenvatting Beloop van dagelijkse activiteiten bij adolescenten met cerebrale parese Een 3-jarige follow-up studie Samenvatting Tijdens de periode van groei en ontwikkeling tussen kindertijd en volwassenheid

Nadere informatie

huisartsgeneeskunde & ouderengeneeskunde

huisartsgeneeskunde & ouderengeneeskunde huisartsgeneeskunde & ouderengeneeskunde Dokter, hoe moet ik nu toch verder met die pijn? Pijnrevalidatie in de eerste lijn Henriëtte van der Horst, huisarts Hoofd afdeling huisartsgeneeskunde & ouderengeneeskunde

Nadere informatie

Samenvatting. (Summary in Dutch)

Samenvatting. (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Dit proefschrift gaat over depressie en de behandeling daarvan. Bestudeerd is of een behandeling bestaande uit de combinatie van medicatie en psychotherapie meer effectief

Nadere informatie

Stoma en continentie: nieuwe perspectieven. Liesbeth Kooyman 15 februari 2016

Stoma en continentie: nieuwe perspectieven. Liesbeth Kooyman 15 februari 2016 Stoma en continentie: nieuwe perspectieven Liesbeth Kooyman 15 februari 2016 Vandaag kijken we naar Gevolgen van de diagnose en de behandeling Moeilijkheden die de patiënt tegen kan komen Medische interacties

Nadere informatie

Educatie bij chronische pijn, een systematische aanpak met een model van gevolgen en beïnvloedende factoren.

Educatie bij chronische pijn, een systematische aanpak met een model van gevolgen en beïnvloedende factoren. Educatie bij chronische pijn, een systematische aanpak met een model van gevolgen en beïnvloedende factoren. Carla Palmen, psychosomatisch fysiotherapeut Adelante Zorgroep, Volwassenen, Afd. pijn, Hoensbroek

Nadere informatie

Mindfulness binnen de (psycho) oncologie. Else Bisseling, 16 mei 2014

Mindfulness binnen de (psycho) oncologie. Else Bisseling, 16 mei 2014 Mindfulness binnen de (psycho) oncologie Else Bisseling, 16 mei 2014 (Online) Mindfulness-Based Cognitieve Therapie voor kankerpatiënten. (Cost)effectiveness of Mindfulness-Based Cognitive Therapy (MBCT)

Nadere informatie

arbo 42 11-10-2013 17:27:30

arbo 42 11-10-2013 17:27:30 arbo 42 11-10-2013 17:27:30 e brengen een hoge werkdruk vaak in verband met een breed scala aan gezondheids- en veiligheidsrisico s, variërend van vermoeidheid en fysieke klachten tot hartziekten of ongelukken

Nadere informatie

Our brains are not logical computers, but feeling machines that think.

Our brains are not logical computers, but feeling machines that think. Drs. Fernando Cunha (Child Support Europe) Ontwikkelingspsycholoog Gezondheidspsycholoog (BIG) Kinder- en Jeugdpsycholoog (NIP) Onderwijsspecialist http://www.child-support-europe.com In dienst van kinderen,

Nadere informatie

Multidisciplinair Aspecifiek Rugpijn Spreekuur (MARS) Zuyderland Revalidatie

Multidisciplinair Aspecifiek Rugpijn Spreekuur (MARS) Zuyderland Revalidatie Multidisciplinair Aspecifiek Rugpijn Spreekuur (MARS) Inleiding U bent doorverwezen naar het Multidisciplinair aspecifiek lage rugpijn screeningsteam (MARS) bij. Binnen dit team wordt samen met u bekeken

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/38787 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Koenders, Manja Title: Tangled up in mood : predicting the disease course of bipolar

Nadere informatie

FEEL-E. Vragenlijst over emotieregulatie bij volwassenen. HTS Report. Simon Janzen ID 4589-2 Datum 11.11.2015. Zelfrapportage

FEEL-E. Vragenlijst over emotieregulatie bij volwassenen. HTS Report. Simon Janzen ID 4589-2 Datum 11.11.2015. Zelfrapportage FEEL-E Vragenlijst over emotieregulatie bij volwassenen HTS Report ID 4589-2 Datum 11.11.2015 Zelfrapportage FEEL-E Inleiding 2 / 14 INLEIDING De FEEL-E brengt de strategieën in kaart die volwassenen gebruiken

Nadere informatie

Handycard Zorgmonitor 1 SDQ en KIDSCREEN-27

Handycard Zorgmonitor 1 SDQ en KIDSCREEN-27 Handycard Zorgmonitor 1 SDQ en KIDSCREEN-27 SDQ (Strenghts and Difficulties Questionnaire) Meet de psychosociale aanpassing van de jeugdige. De SDQ wordt ingevuld door jeugdigen zelf (11-17 jaar) en ouders

Nadere informatie

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF SANNE NIEMER & EMMA VAN DEN EYNDE FEBRUARI 2015 Introductie In het najaar van 2014 is in 8 steden, op 10 locaties de pilot LEFF uitgevoerd. In deze factsheet worden

Nadere informatie

Inhoud van de presentatie

Inhoud van de presentatie De overgang van het basis- naar het secundair onderwijs vanuit ontwikkelingspsychologisch perspectief Annelies Somers i.s.m. Prof. Hilde Colpin Prof. Karine Verschueren ~ Centrum voor Schoolpsychologie

Nadere informatie

Herstellen doe je zelf; Evaluatie van een cliëntgestuurde cursus

Herstellen doe je zelf; Evaluatie van een cliëntgestuurde cursus Herstellen doe je zelf; Evaluatie van een cliëntgestuurde cursus Aanleiding onderzoek Meer kennis over cliëntgestuurde interventies nodig; belangrijk voor ontwikkelingen GGz Interventies door cliënten:

Nadere informatie