A.R.Caram Institute for Graduate Studies and Research Hakrinbank Leerstoel Geld-, Krediet en Bankwezen Paramaribo 12 juni 2013

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "A.R.Caram Institute for Graduate Studies and Research Hakrinbank Leerstoel Geld-, Krediet en Bankwezen Paramaribo 12 juni 2013"

Transcriptie

1 HET FUNDAMENT VAN ONZE WELVAART: het belang van natuurlijke hulpbronnen A.R.Caram Institute for Graduate Studies and Research Hakrinbank Leerstoel Geld-, Krediet en Bankwezen Paramaribo 12 juni

2 INLEIDING Er wordt in de vakliteratuur verschillend gedacht over het sociaaleconomische belang van het bezit van natuurlijke hulpbronnen. Het gaat dan om zowel vervangbare als niet-vervangbare hulpbronnen. Bepaalde critici beschouwen bedoeld bezit als een belemmering, omdat het aanleiding kan geven tot ongewenste reacties. Suriname disease. Op basis van een dimensionale benadering wordt gewezen op de relatief snelle groei van landen zonder natuurlijke hulpbronnen. Toepassing van multidimensionale analyse leidt echter tot de conclusie dat de achterliggende oorzaken van de minder gunstige ontwikkeling elders moeten worden gezocht. De bedoelde oorzaken spruiten veeleer voort uit het falend beleid bij het vaststellen van de condities voor het exploiteren van de natuurlijke hulpbronnen en de wijze van benutting van de hiermee gegenereerde opbrengsten. 2

3 CONDITIONEEL WAARDEVOLLE ACTIVA Natuurlijke hulpbronnen zijn waardevolle activa indien zij volgens de beginselen van duurzaam beheer worden benut. Een wijs beleid is noodzakelijk. Zij zijn de kurk waarop de economie van Suriname drijft. Volgens de Wereldbank staat Suriname op de zeventiende plaats op een landenlijst van natuurlijke hulpbronnen per hoofd van de bevolking. Wereldwijd nemen de voorraden natuurlijke hulpbronnen af, terwijl de vraag stijgt door de groeiende bevolking. Bijgevolg wordt verwacht dat de prijzen structureel zullen stijgen. De prijs van aluminium zal echter vrij stabiel blijven, mede vanwege de flauwe mondiale conjunctuur en de opkomst van kunststoffen. In potentie en bij wijs beleid heeft Suriname voldoende comparatieve voordelen bij de exploitatie van zijn natuurlijke hulpbronnen of moet in staat worden geacht deze te creëren, indien wij erin slagen voldoende goedkope energie te produceren. Er zijn echter risico s, die deels het gevolg zijn van de eenzijdige afhankelijkheid ten opzichte van buitenlandse ondernemingen en van de conjunctureel grillige markten. 3

4 BELEIDSDOELSTELLINGEN Teneinde een bevredigend resultaat te kunnen behalen bij de exploitatie van natuurlijke hulpbronnen heeft de Surinaamse wetgever expliciete beleidsdoelstellingen geformuleerd. Zo dient op grond van de Planwet 1973 het economisch beleid zich primair te richten op een doelmatige ordening van het grondgebruik, als drager van de natuurlijke hulpbronnen; onze welvaartbasis. De exploitatie dient op planmatige en duurzame wijze dienstbaar te worden gemaakt aan de welvaart en welzijn van de gehele bevolking. De productie en daarmee het inkomen per hoofd van de bevolking dienen zoveel mogelijk te worden opgevoerd, waarbij een optimale welvaartsverdeling moet worden bevorderd. Regionale spreiding van activiteiten dient te leiden tot het ontstaan van een gunstig evenwicht tussen de beschikbare ruimte en daarop te entameren activiteiten. Er dienen ruimtelijke voorwaarden te worden geschapen voor behoud van een gezond leefmilieu, rekening houdend met de toekomstige bevolkingsomvang. 4

5 DE GROEIPOLENBENADERING Op basis van de Planwet heeft een commissie onder leiding van dr.ir. Essed in 1975 ter voorbereiding van onze staatkundige onafhankelijkheid een integrale fysiek-ruimtelijke planning gemaakt voor de ontwikkeling van Suriname. Deze planning is gebaseerd op de gedachte dat de productie dient te worden geconcentreerd in geografisch gespreide gebieden met een maximum aan mogelijkheden in verschillende sectoren; de groeipolen. Een groeipool kenmerkt zich door de aanwezigheid van één of enkele stuwende grootschalige ondernemingen, met daarom heen een samenhangende scala aan middelgrote en kleine bedrijven die voorzien in de plaatselijke behoeften van de bevolking aan goederen en diensten. Op deze wijze kunnen nieuwe innovatieve productie- en bevolkingscentra ontstaan. Mede door investeringen buiten de stuwende ondernemingen en door transacties met andere groeipolen kunnen duurzame leefgemeenschappen ontstaan. 5

6 DE WEST-SURINAME CONTROVERSE Het plan voorzag in het tot ontwikkeling brengen van groeipolen in onder andere het West-Surinamegebied, waar productiemogelijkheden in vrijwel alle sectoren waren geïdentificeerd. Een belangrijk deel van de Nederlandse ontwikkelingsgelden was gereserveerd voor dit plan. Voorts bleek de Wereldbank bereid een waterkrachtproject voor energieopwekking te financieren. De in 1980 aangetreden beleidsvoerders zagen echter geen heil in de grootschalige projecten. Zij gaven er de voorkeur aan de beschikbare Nederlandse ontwikkelingsgelden te benutten voor kleinschalige agrarische bedrijven. Het resultaat is bekend: het West-Surinameproject is niet gerealiseerd. Kleinschalige agrarische bedrijven zijn nauwelijks van de grond gekomen als gevolg van een samenstel van structurele knelpunten. Achteraf beseffen wij hoe anders onze economie eruit zou zien indien wij deze groeipool daadwerkelijk hadden ontwikkeld en wij thans zouden kunnen beschikken over voldoende goedkope hydro-energie. 6

7 PUBLIC-PRIVATE PARTNERSHIPS Mede door het tekort aan complementaire binnenlandse productiefactoren, dient het in productie nemen van onze natuurlijke hulpbronnen te geschieden in het kader van public-private partnerships met buitenlandse ondernemingen. Hierbij dienen enerzijds de doelstellingen van de Planwet te worden gerealiseerd. Anderzijds moet het voor ondernemingen aantrekkelijk zijn zich hier duurzaam te vestigen. Dit houdt in dat het nationaal-economisch rendement van een project in een evenwichtige relatie dient te staan tot het commerciële rendement. Elke stakeholder heeft in het partnerschap primair een specifieke eigen verantwoordelijkheid, maar tot op zekere hoogte ook een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid. Bedrijven zijn primair verantwoordelijk voor het waarborgen van een aanvaardbare winst, daarbij rekening houdend met de eisen die een maatschappelijk verantwoord ondernemen stelt. De overheid is primair verantwoordelijk voor het scheppen van een omgevingsklimaat waarin ondernemingen kunnen gedijen, daarbij rekening houdend met het winststreven van de onderneming. 7

8 CONDITIES VOOR OVERHEIDSSTEUN Om hun comparatief voordeel op de wereldmarkt te behouden kunnen private ondernemingen gedwongen worden in het kader van het partnerschap een beroep te doen op speciale overheidsfaciliteiten en steun. Aanvragen daartoe dienen te worden beoordeeld aan de hand van de uitkomst van een onderzoek naar de lange termijneffecten op de maatschappelijke opbrengsten en kosten, tot uitdrukking komend in een gekwantificeerd nationaal-economisch rendement Er dient concreet inzicht te worden verkregen in de effecten op de staatsfinanciën, de werkgelegenheid en andere relevante variabelen. Ook dienen beleidvoerders na te gaan of de te verlenen steun niet beter voor alternatieve doelen dient te worden benut. Een basisvoorwaarde voor steunverlening is dat de onderneming vanuit een economisch optiek structureel levensvatbaar moet zijn, rekening houdend met een verantwoord pakket van stimuleringsmaatregelen die de overheid aan de onderneming biedt. Indien de onderneming niettemin in zwaar weer komt te verkeren, zal zij allereerst haar eigen reserves dienen te mobiliseren. Ik pleit voor het opzetten van company wealth funds door ondernemingen. Als een onderneming echter geen duurzaam comparatief voordeel heeft, dient zij te worden geherstructureerd en in het uiterste geval worden gesloten. De voorgaande condities houden in dat het voor de overheid alleen verstandig is te interveniëren bij verlieslatende ondernemingen indien die interventie een positief nationaaleconomisch rendement afwerpt. 8

9 UITDAGINGEN VOOR SURALCO De volgende beschouwingen zijn gebaseerd op eigen inschattingen van de situatie bij Suralco. Ik beschik nog niet over voldoende harde gegevens over de bedrijfseconomische positie van de onderneming om mijn mening afdoend kwantitatief te onderbouwen. Ik baseer mij allereerst op de berichtgeving dat de Surinaamse aluinaardesector onder de huidige duurzaam onrendabel is. De betreffende onderneming kampt met een energieprobleem, omdat zij haar relatief goedkope hydro-energie tegen een aan de vrije markt gerelateerde prijs verkoopt aan de Staat Suriname en bijgevolg zelf dure stookolie moet gebruiken. Bovendien kampt de onderneming met een tijdelijk ontoereikend lokaal aanbod van bauxiet. Verder is de wereldmarktprijs van aluminium laag, mede waardoor de vooruitzichten voor dit metaal niet gunstig zijn. Door dit samenstel van factoren moet de kostprijs van aluinaarde met minimaal 20% worden teruggebracht om rendabel te kunnen produceren. De ondernemer maakt nu van haar problemen een gemeenschapsprobleem door te eisen dat de overheid goedkope energie levert om de bauxietvoorkomens in het Nassaugebied rendabel te kunnen exploiteren. 9

10 BELEIDSAFWEGINGEN In het voorgaande heb ik in algemene zin aangegeven aan welke condities de overheid aanvragen voor steunverlening ten laste van de collectieve middelen moet beoordelen. Deze condities moeten uiteraard ook gelden voor Suralco. Allereerst dient een kwantitatieve schatting te worden gemaakt van het te verwachten nationaal rendement van de eventueel te bieden overheidssteun, alsook van de financiële en maatschappelijke risico s die zij daarbij loopt. Van belang is evenzeer of het vanuit een nationaal optiek bezien de voorkeur verdient de met de gevraagde interventie gemoeide gelden in andere productieve richtingen aan te wenden. Dit is te meer van belang gelet op het bescheiden toekomstperspectief van de aluinaarde-industrie. De gedachte om een commissie te vormen ter bestudering van deze problematiek dient dan ook positief te worden beoordeeld. Zij zal zich wel primair moeten richten op nadere analyse van de problematiek en het doen van voorstellen voor maatschappelijk verantwoorde oplossingen. 10

11 AFNEMEND BELANG BAUXIETSECTOR Bij beoordeling van de zin van de interventie in de bauxietindustrie moet worden bedacht dat het belang van deze industrie voor de economie van Suriname in de loop der tijd fors is afgenomen. Dit afnemend belang is enerzijds het gevolg van de snelle opkomst van de olie- en goudindustrie, maar vooral na 2008 ook van een geleidelijke afbrokkeling van de aluinaardeproductie. Indicatief is dat sedert 2000 haar bijdrage in de binnenlandse productie fors is gekrompen van bijna 9% tot minder dan 1% en in de export van 70% tot 18%. Zij draagt voorts voor1,5% bij tot de staatsinkomsten. Het grootste knelpunt ligt bij de werkgelegenheid. Thans biedt Suralco direct emplooi aan bijna personen. Een deel geschoolde en ervaren krachten zullen elders emplooi vinden, maar voor de anderen zullen oplossingen moeten worden gevonden. Hierbij heeft de werkgever een primaire verantwoordelijkheid. 11

12 GLOBALE KWANTIFICERING Bij het beoordelen van de effecten van een eventuele terugdringing van de aluinaardeproductie met twee derde deel in de jaren 2015 en 2016, mag vooralsnog ervan worden uitgegaan dat deze effecten in belangrijke mate zullen worden gecompenseerd door de huidige en de voorgenomen investeringen in de olie- en goudindustrie. Dit betekent dat wij in de genoemde jaren geen boven normale groei zullen hebben zoals oorspronkelijk was voorzien. De groei zal dan beperkt blijven tot een meer gebruikelijk niveau van 3 tot 4% per jaar. Onder de aangeduide omstandigheden is een dergelijk groeipercentage acceptabel. Het voorgaande houdt in dat ik vooralsnog van oordeel ben dat een eventuele tijdelijke inkrimping c.q. beëindiging van de aluinaardeproductie een ernstige tegenslag, maar geen fatale calamiteit zal zijn voor onze economie. 12

13 CONCLUSIES De aluinaarde-industrie kampt al geruime tijd met een samenstel van zwaarwichtige vraagstukken, die nu een acuut karakter hebben gekregen. Allereerst doet de zwakke wereldmarkt zich gevoelen, wat voor ons een niet beïnvloedbaar gegeven is. Er is geen uitzicht op verbetering. Voor het vraagstuk van de hoge energiekosten zal pas op termijn een duurzame oplossing kunnen worden gevonden. Het voorzien in het huidige tekort aan grondstoffen zal productie belemmerend en wellicht kostenverhogend werken. De onderneming heeft aangegeven dat zij als uitvloeisel van aangeduide vraagstukken niet in staat zal zijn deze op eigen kracht op te lossen en doet een beroep op staatssteun. Het effect van een eventuele inkrimping of tijdelijke beëindiging van de aluinaardeproductie zal goeddeels worden opgevangen indien de investeringen in de goud- en aardolie-industrie volgens de huidige voornemens zullen worden gerealiseerd. 13

14 AANBEVELINGEN In het kader van de public-private partnership zal moeten worden gezocht naar een maatschappelijk verantwoorde oplossing. De besluitvorming over de overheidsinterventie dient vooral te geschieden op basis van de uitkomst van het onderzoek naar het nationaal economisch rendement van de interventie. Mocht er geen werkbare oplossing worden gevonden dan is inkrimping en tijdelijke stopzetting van de productie welhaast onvermijdelijk. Laat de bauxiet dan maar rustig in de grond blijven. Het doorvoeren van een maatschappelijk onrendabele oplossing lijkt niet zinvol, te meer omdat de effecten van de verdere afkalving van de bauxietsector zonder drastische gevolgen zullen kunnen worden opvangen. Nader kwantitatief onderzoek is nodig om deze opvatting deugdelijk te onderbouwen. 14

Conjunctuur enquête. Technologische Industrie Nederland

Conjunctuur enquête. Technologische Industrie Nederland Conjunctuur enquête Technologische Industrie Nederland Gunstig beeld met internationale onzekerheden Het CBS kopt donderdag 16 februari dat het ondernemersvertrouwen in Nederland nog nooit op zo n hoog

Nadere informatie

Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 2014

Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 2014 Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 214 Willemstad, Maart 214 Inleiding In juni 214 zijn in het kader van de conjunctuurenquête (CE) de bedrijven benaderd met vragenlijsten op Curaçao. Doel van deze

Nadere informatie

VAN OERS AGRO SECTORRAPPORT SEIZOEN 2016/2017

VAN OERS AGRO SECTORRAPPORT SEIZOEN 2016/2017 VAN OERS AGRO SECTORRAPPORT SEIZOEN 2016/2017 AMBITIE VOEGT ONDERNEMINGSZIN ONMISKENBAAR WAARDE RESULTAAT TOE VOORBIJE SEIZOEN & VERWACHTINGEN BOS- EN HAAGPLANTSOEN Het voorbije seizoen hebben de bos-

Nadere informatie

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer)

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer) Vergadering: 11 december 2012 Agendanummer: 12 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der

Nadere informatie

BBP per hoofd in prijzen 2000, SRD 2000. jaartal

BBP per hoofd in prijzen 2000, SRD 2000. jaartal 1954 1958 1962 1966 1970 1974 1978 1982 1986 1990 1994 1998 2002 2006 2010 2014 Suriname Nederland 1975-2015 Bijdrage Door Dr. Marein van Schaaijk aan conferentie 25 oktober in het Tropenmuseum (Amsterdam)

Nadere informatie

Arbeidsproductiviteit in MKB en grootbedrijf

Arbeidsproductiviteit in MKB en grootbedrijf M21221 Arbeidsproductiviteit in MKB en groot Verklaring van verschillen tussen MKB en groot en ontwikkelingen 1993-29 Anne Bruins Ton Kwaak Zoetermeer, november 212 Arbeidsproductiviteit in MKB en groot

Nadere informatie

Examenprogramma economie havo/vwo

Examenprogramma economie havo/vwo Examenprogramma economie havo/vwo Havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein

Nadere informatie

I. Vraag en aanbod. Grafisch denken over micro-economische onderwerpen 1 / 6. fig. 1a. fig. 1c. fig. 1b P 4 P 1 P 2 P 3. Q a Q 1 Q 2.

I. Vraag en aanbod. Grafisch denken over micro-economische onderwerpen 1 / 6. fig. 1a. fig. 1c. fig. 1b P 4 P 1 P 2 P 3. Q a Q 1 Q 2. 1 / 6 I. Vraag en aanbod 1 2 fig. 1a 1 2 fig. 1b 4 4 e fig. 1c f _hoog _evenwicht _laag Q 1 Q 2 Qv Figuur 1 laat een collectieve vraaglijn zien. Een punt op de lijn geeft een bepaalde combinatie van de

Nadere informatie

VOORSTEL STRUCTURELE WIJZIGINGEN VAN DE BEGROTINGEN

VOORSTEL STRUCTURELE WIJZIGINGEN VAN DE BEGROTINGEN VOORSTEL STRUCTURELE WIJZIGINGEN VAN DE BEGROTINGEN Paramaribo, 26 maart 2015 Inleiding Reeds vele jaren hebben we te maken met een onnauwkeurige en ondoorzichtige wijze van de opstelling en presentatie

Nadere informatie

UIT groei en conjunctuur

UIT groei en conjunctuur Economische groei. Economische groei drukken we uit in de procentuele groei van het BBP op jaarbasis. De groei van het BBP heeft twee oorzaken. Het BBP kan groeien omdat de prijzen van producten stijgen

Nadere informatie

SPD Bedrijfsadministratie. Correctiemodel ALGEMENE ECONOMIE VRIJDAG 16 DECEMBER UUR

SPD Bedrijfsadministratie. Correctiemodel ALGEMENE ECONOMIE VRIJDAG 16 DECEMBER UUR SPD Bedrijfsadministratie Correctiemodel ALGEMENE ECONOMIE VRIJDAG 16 DECEMBER 2016 15.30-17.00 UUR SPD Bedrijfsadministratie Algemene economie vrijdag 16 december 2016 B / 12 2016 NGO-ENS B / 12 Opgave

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1990-1991 22187 Ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid IMr. 2 BRIEF VAN DE MINISTER EN DE STAATSSECRETARIS VAIM SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Vergelijking tussen sectoren (In (Aandeel procenten) arbeidsplaatsen in procenten)

Vergelijking tussen sectoren (In (Aandeel procenten) arbeidsplaatsen in procenten) Staat van 2014 Sectorstructuur In welke sectoren is sterker vertegenwoordigd dan het s gemiddelde? Zakelijke diensten (16,5%), Informatie en Communicatie (6,5%), Financiële instellingen (4,5%) Vergelijking

Nadere informatie

Extra opgaven hoofdstuk 1

Extra opgaven hoofdstuk 1 Extra opgaven hoofdstuk 1 Opgave 1 Er zijn economische problemen, omdat: a. de middelen en de behoeften beide onbeperkt zijn; b. de behoeften beperkt zijn in relatie tot de middelen; c. de middelen beperkt

Nadere informatie

Dit document, waarachter alle fracties in de Nationale Assemblée zich hebben geschaard, wordt U hierbij aangeboden.

Dit document, waarachter alle fracties in de Nationale Assemblée zich hebben geschaard, wordt U hierbij aangeboden. DNA no: 1942/15 Paramaribo, 30 Ney. 2015 De President van de Republiek Suriname, de heer D.D. Bouterse Heer President, De Nationale Assemblée heeft in de Huishoudelijke Vergadering van donderdag 26 november

Nadere informatie

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen:

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Algemene informatie over het project Aanleiding voor het project Het Almelose

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

No. 162 DE PRESIDENT VAN DE REPUBLIEK SURINAME

No. 162 DE PRESIDENT VAN DE REPUBLIEK SURINAME 2013 1 No. 162 2013 STAATSBLAD No. 162 VAN DE REPUBLIEK SURINAME WET van 10 september 2013, houdende toestemming tot het aangaan van een Delfstoffenovereenkomst met Suriname Gold Company LLC betreffende

Nadere informatie

Resultaten conjunctuurenquête 1 e halfjaar 2015

Resultaten conjunctuurenquête 1 e halfjaar 2015 Resultaten conjunctuurenquête 1 e halfjaar 2015 Inleiding Chris M. Jager In mei en juni 2015 zijn in het kader van de conjunctuurenquête (CE) een groot aantal bedrijven benaderd met vragenlijsten. Doel

Nadere informatie

We doen zeven aanbevelingen om de aanpak van drukte en de leefbaarheid te

We doen zeven aanbevelingen om de aanpak van drukte en de leefbaarheid te Aanbevelingen Rekenkamer t.a.v. Drukte Amsterdam december 2016 Aanbevelingen We doen zeven aanbevelingen om de aanpak van drukte en de leefbaarheid te verbeteren. Vier aanbevelingen hebben betrekking op

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

Ons kenmerk Rfv/1999079288 Doorkiesnummer 070-3027232

Ons kenmerk Rfv/1999079288 Doorkiesnummer 070-3027232 De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20011 2500 EA DEN HAAG Bijlagen Inlichtingen bij G.A. van Nijendaal Onderwerp Stimulering kinderopvang Uw kenmerk DJB/PJB-993207 Ons kenmerk

Nadere informatie

Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 41, 41a en 42 van het Eindexamenbesluit van belang:

Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 41, 41a en 42 van het Eindexamenbesluit van belang: economie 1 Correctievoorschrift VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs 20 05 Tijdvak 2 Het correctievoorschrift bestaat uit: 1 Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels

Nadere informatie

Geconsolideerde versie Beleidsregel bescherming landschap 2008, inclusief wijziging januari 2014

Geconsolideerde versie Beleidsregel bescherming landschap 2008, inclusief wijziging januari 2014 Geconsolideerde versie Beleidsregel bescherming landschap 2008, inclusief wijziging januari 2014 Aanpassingen onderstreept, geschrapte tekst onderstreept en doorgehaald. BELEIDSREGEL BESCHERMING LANDSCHAP

Nadere informatie

HET BAUXIETBELEID IN HISTORISCH PERSPECTIEF EN EEN BLIK IN DE TOEKOMST Dr. Gregory Rusland Minister van Natuurlijke Hulpbronnen 14 februari 2006

HET BAUXIETBELEID IN HISTORISCH PERSPECTIEF EN EEN BLIK IN DE TOEKOMST Dr. Gregory Rusland Minister van Natuurlijke Hulpbronnen 14 februari 2006 HET BAUXIETBELEID IN HISTORISCH PERSPECTIEF EN EEN BLIK IN DE TOEKOMST Dr. Gregory Rusland Minister van Natuurlijke Hulpbronnen 14 februari 2006 1 INHOUDSOPGAVE INLEIDING DE PERIODE VOORAF AAN DE BAUXIETWET

Nadere informatie

S A M E N V A T T I N G

S A M E N V A T T I N G 5 6 Samenvatting Dit advies bevat de reactie van de Sociaal-Economische Raad op de adviesaanvraag over het voorkómen van arbeidsmarktknelpunten in de collectieve sector. Hierover hebben de ministers van

Nadere informatie

Kwijtschelding voor ondernemers Dienst Belastingen

Kwijtschelding voor ondernemers Dienst Belastingen Rapport Gemeentelijke Ombudsman Kwijtschelding voor ondernemers Dienst Belastingen 8 mei 2006 RA0611562 Samenvatting Met enige regelmaat wenden ondernemers met financiële problemen zich tot de ombudsman.

Nadere informatie

Hoofdstuk 14 Conjunctuur

Hoofdstuk 14 Conjunctuur Hoofdstuk 14 Conjunctuur Open vragen 14.1 CPB: groei Nederlandse economie valt terug naar 1% in 2005 In 2005 zal de economische groei in Nederland licht terugvallen naar 1% ten opzichte van een groei van

Nadere informatie

Willemstad, mei Resultaten Conjunctuurenquête 2016

Willemstad, mei Resultaten Conjunctuurenquête 2016 Willemstad, mei 2017 Resultaten Conjunctuurenquête 2016 Inhoudsopgave Inleiding... 2 Methodologie... 3 Resultaten conjunctuurenquête... 5 1.1 Investeringsbelemmeringen en bevorderingen... 5 1.2 Concurrentiepositie...

Nadere informatie

Eindexamen economie havo I

Eindexamen economie havo I Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 Een antwoord waaruit blijkt dat

Nadere informatie

Meer zicht op de overmaat in basisscholen

Meer zicht op de overmaat in basisscholen Meer zicht op de overmaat in basisscholen De groeiende (verborgen) leegstand bij basisscholen, of noem het overmaat, is een bijzonder actueel thema. Het gaat om scholen die meer ruimte ter beschikking

Nadere informatie

UIT VWO geld en banken

UIT VWO geld en banken Hoe ontstaat geld in de economie? Geld heb je nodig om spullen mee te kunnen kopen, zonder geld valt er niets te kopen, en als er te weinig geld is zitten mensen te wachten op geld voordat ze het uit kunnen

Nadere informatie

18475/11 las/gra/fb 1 DG H 2A

18475/11 las/gra/fb 1 DG H 2A RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 12 december 2011 (13.12) (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2009/0157 (COD) 18475/11 JUSTCIV 356 CODEC 2397 NOTA van: het voorzitterschap aan: de Raad nr. vorig doc.:

Nadere informatie

Aan de gemeenten in de GR Breed Griffier ter attentie van gemeenteraad. Datum: 31 maart 2014 Onderwerp: gewijzigde begroting 2015

Aan de gemeenten in de GR Breed Griffier ter attentie van gemeenteraad. Datum: 31 maart 2014 Onderwerp: gewijzigde begroting 2015 Aan de gemeenten in de GR Breed Griffier ter attentie van gemeenteraad Datum: 31 maart 2014 Onderwerp: gewijzigde begroting 2015 Geachte gemeenteraadsleden, In december 2014 hebben wij u geïnformeerd over

Nadere informatie

Agenda. De huidige structuur. De strategische stappen. De tijdslijn. De wettelijke splitsing. Vragen

Agenda. De huidige structuur. De strategische stappen. De tijdslijn. De wettelijke splitsing. Vragen Agenda De huidige structuur De strategische stappen De tijdslijn De wettelijke splitsing Vragen 1 Agenda De huidige structuur 2 Huidige Structuur DELTA NV 70% 50% Wholesale (=Delta Energy bv)/ Retail (=Delta

Nadere informatie

*ONDER EMBARGO TOT DONDERDAG 19 MEI 2011, 15.00 UUR*

*ONDER EMBARGO TOT DONDERDAG 19 MEI 2011, 15.00 UUR* *ONDER EMBARGO TOT DONDERDAG 19 MEI 2011, 100 UUR* Raadsvoorstel GEMEENTEBESTUUR onderwerp Programmarapportage 2011-1 team SBSBD raadsnummer 2011 54 collegevergadering raadsvergadering fatale termijn programma

Nadere informatie

ALGEMENE ECONOMIE /01

ALGEMENE ECONOMIE /01 HBO Algemene economie Raymond Reinhardt 3R Business Development raymond.reinhardt@3r-bdc.com 3R 1 Het begrip economie M Economie: grof vanuit Grieks vertaald: management van huishouding. Sociale wetenschap

Nadere informatie

vws Huisartsenzorg Tandheelkundige zorg Aan de Voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport Den Haag, juli 2000

vws Huisartsenzorg Tandheelkundige zorg Aan de Voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport Den Haag, juli 2000 vws0001134 Aan de Voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport Den Haag, juli 2000 Inleiding Bij deze wil ik u informeren over de uitkomsten van het overleg «huisartsenzorg

Nadere informatie

BIJLAGE EXPO 2025 COMMITMENT

BIJLAGE EXPO 2025 COMMITMENT LETTER OF COMMITMENT BIJLAGE EXPO 2025 COMMITMENT Vrijdag 2 oktober 2015, 2 e concept Leeswijzer en de relatie van dit document tot andere documenten 1. De afzender van een Letter of Commitment wordt aangeduid

Nadere informatie

Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn.

Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn. Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn. 1. De Wereldbank berichtte onlangs dat de Chinese economie binnen afzienbare tijd de grootste economie van

Nadere informatie

5 Kansen en knelpunten voor de houtsector en boseigenaren

5 Kansen en knelpunten voor de houtsector en boseigenaren 5 Kansen en knelpunten voor de houtsector en boseigenaren In dit hoofdstuk wordt de vergelijking van vraag en aanbod samengevat en gekeken welke kansen en knelpunten er gesignaleerd kunnen worden voor

Nadere informatie

Groei of krimp? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 7 en 4K Hoofdstuk 5 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 2

Groei of krimp? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 7 en 4K Hoofdstuk 5 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 2 Groei of krimp? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 7 en 4K Hoofdstuk 5 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 2 Als je moet kiezen welk plaatje je op je cijferlijst zou willen hebben,

Nadere informatie

Arbeidskosten per eenheid product

Arbeidskosten per eenheid product Arbeidskosten per eenheid product CPB Achtergronddocument, behorend bij: MEV 2012 September 2011 Martin Mellens CPB Memo Aan: Belangstellenden Centraal Planbureau Van Stolkweg 14 Postbus 80510 2508 GM

Nadere informatie

Suriname: een aantrekkelijke optie voor outsourcing van diensten

Suriname: een aantrekkelijke optie voor outsourcing van diensten Suriname: een aantrekkelijke optie voor outsourcing van diensten 24 September 2015, Hotel Intercontinental Amstel, Amsterdam Drs. J.D. Bousaid, CEO Hakrinbank N.V. / Vice Chairman Surinam Bankers Association

Nadere informatie

GELDERSE GIETERIJEN TOEKOMSTBESTENDIG

GELDERSE GIETERIJEN TOEKOMSTBESTENDIG GELDERSE GIETERIJEN TOEKOMSTBESTENDIG Plan van aanpak 21 juni 2017 AGENDA: 9.15 uur 9.30 uur 9.45 uur Inloop Welkom door Dirk Jan van den Hout, Managing Director Lovink Technocast B.V, Presentatie van

Nadere informatie

Presentatie onderdirecteur Handel, Mw. Mr. H. Djosetiko voor de ASFA workshop op 20 oktober 2004. Lokatie: Ballroom Hotel Torarica

Presentatie onderdirecteur Handel, Mw. Mr. H. Djosetiko voor de ASFA workshop op 20 oktober 2004. Lokatie: Ballroom Hotel Torarica Presentatie onderdirecteur Handel, Mw. Mr. H. Djosetiko voor de ASFA workshop op 20 oktober 2004. Lokatie: Ballroom Hotel Torarica Voorzitter ASFA, dagvoorzitter Etc, Dames en heren,.. Goedemorgen, Met

Nadere informatie

Ontwikkeling positieve minus negatieve antwoorden t.a.v. bedrijvigheid

Ontwikkeling positieve minus negatieve antwoorden t.a.v. bedrijvigheid 1 e kwartaal 2016 10 e jaargang, nr. 34 31 mei 2016 INHOUDSOPGAVE Bedrijvigheid neemt toe Ook omzetniveau stijgt Winstniveau stijgt voor derde maal op rij Het tij lijkt zich te keren. Het negatieve sentiment

Nadere informatie

Bijlage 3: Budget impactanalyse

Bijlage 3: Budget impactanalyse Bijlage 3: Budget impactanalyse Inleiding Tijdens de ontwikkeling van de generieke module Arbeid als medicijn werd een budget impactanalyse uitgevoerd waarin de impact werd onderzocht van het toepassen

Nadere informatie

8.5 HANDEL EN TOERISME

8.5 HANDEL EN TOERISME Meerjaren Ontwikkelingsplan 21 t/m 25 8.5 HANDEL EN TOERISME HANDEL De activiteiten in de sector handel worden onderscheiden in groothandel, kleinhandel en markthandel. In onze economie neemt de handel,

Nadere informatie

Intentieovereenkomst tussen het Ministerie van. Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en. Rabobank met betrekking tot het Revolverend

Intentieovereenkomst tussen het Ministerie van. Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en. Rabobank met betrekking tot het Revolverend Intentieovereenkomst tussen het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Rabobank met betrekking tot het Revolverend Fonds Energiebesparing 11 Juli 2013 Betrokken partijen Initiatiefnemer:

Nadere informatie

Module 8 havo 5. Hoofdstuk 1 conjunctuurbeweging

Module 8 havo 5. Hoofdstuk 1 conjunctuurbeweging Module 8 havo 5 Hoofdstuk 1 conjunctuurbeweging Economische conjunctuur hoogconjunctuur Reëel binnenlands product groeit procentueel sterker dan gemiddeld. laagconjunctuur Reëel binnenlands product groeit

Nadere informatie

Compensatieverordening gemeente Midden-Drenthe

Compensatieverordening gemeente Midden-Drenthe Compensatieverordening gemeente Midden-Drenthe Verordening vastgesteld: 26-06-2003 In werking getreden: 15-09-2003 COMPENSATIEVERPLICHTING Artikel 1 Voor de toepassing van deze verordening wordt verstaan

Nadere informatie

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil, onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-ondernemers MKB-Nederland

Nadere informatie

Afbrokkeling van het ondernemersvertrouwen in augustus

Afbrokkeling van het ondernemersvertrouwen in augustus 26-8-24 Links: NBB.Stat Algemene informatie Maandelijkse conjunctuurenquête bij de bedrijven - augustus 26 Afbrokkeling van het ondernemersvertrouwen in augustus De conjunctuurbarometer van de Nationale

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL DE TRUMAKKERS

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL DE TRUMAKKERS RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL DE TRUMAKKERS School : basisschool De Trumakkers Plaats : Heeze BRIN-nummer : 03BV Onderzoeksnummer : 108035 Datum schoolbezoek

Nadere informatie

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam T 020 535 2637 Advies Luchtaanvallen IS(IS) Datum 24 september 2014 Opgemaakt door Prof. dr. P.A. Nollkaemper

Nadere informatie

tijdelijke en betaalbare woonruimte voor mensen met een urgente woonvraag

tijdelijke en betaalbare woonruimte voor mensen met een urgente woonvraag tijdelijke en betaalbare woonruimte voor mensen met een urgente woonvraag 02 Visie Er is in Noord-Limburg nauwelijks geschikte tijdelijke en betaalbare woonruimte voor mensen met een urgente woonvraag.

Nadere informatie

HET PROJECTPLAN. a) Wat is een projectplan?

HET PROJECTPLAN. a) Wat is een projectplan? HET PROJECTPLAN a) Wat is een projectplan? Vrijwel elk nieuw initiatief krijgt de vorm van een project. In het begin zijn het wellicht vooral uw visie, ideeën en enthousiasme die ervoor zorgen dat de start

Nadere informatie

Beleggen met LG Partners

Beleggen met LG Partners Beleggen met LG Partners Voordat u met ons gaat beleggen wilt u weten waar u aan toe bent. Bij LG Partners begrijpen we dat. Daarom zetten wij in deze brochure op een rijtje hoe wij tegen beleggen aankijken.

Nadere informatie

Persoonlijk profiel. Netto maximale maandelijkse woonlasten Tussen en netto per maand

Persoonlijk profiel. Netto maximale maandelijkse woonlasten Tussen en netto per maand Persoonlijk profiel In het kader van de Wet Financiële toezicht (Wft) leggen wij u een aantal vragen voor die betrekking hebben op uw toekomstverwachtingen en levensstijl. Toekomstperspectief aanvrager

Nadere informatie

116 De Pensioenwereld in 2015

116 De Pensioenwereld in 2015 12 116 De Pensioenwereld in 2015 Verslaggeving & communicatie 117 Meer inzicht nodig in evenwichtige belangenbehartiging bij uitvoeringskosten Auteurs: Myrna van Engelen en Tristan Helsloot Pensioenfondsen

Nadere informatie

Samenvatting UWV Arbeidsmarktprognose Met een doorkijk naar 2018

Samenvatting UWV Arbeidsmarktprognose Met een doorkijk naar 2018 Samenvatting UWV Arbeidsmarktprognose 2013-2014 Met een doorkijk naar 2018 Samenvatting UWV Arbeidsmarktprognose 2013-2014 Een belangrijke taak van UWV is het bij elkaar brengen van vraag en aanbod op

Nadere informatie

QUICK SCAN PROGRAMMABEGROTING 2008 LEIDSCHENDAM-VOORBURG EN RIJSWIJK

QUICK SCAN PROGRAMMABEGROTING 2008 LEIDSCHENDAM-VOORBURG EN RIJSWIJK 1 (2007/28317) QUICK SCAN PROGRAMMABEGROTING 2008 LEIDSCHENDAM-VOORBURG EN RIJSWIJK 1. ONDERZOEKSVRAGEN 1. Kan de raad met de programmabegroting beoordelen of de voorgenomen beleidsmaatregelen doeltreffend

Nadere informatie

Datum 9 januari 2014 Betreft Beantwoording vragen inzake faillissement aluminiumproducent Aldel

Datum 9 januari 2014 Betreft Beantwoording vragen inzake faillissement aluminiumproducent Aldel > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Aanwijzingsbesluit Markt & Overheid

Aanwijzingsbesluit Markt & Overheid Aanwijzingsbesluit Markt & Overheid DE RAAD VAN DE GEMEENTE HAREN, gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 8 december 2014; gelet op artikel 229 van de Gemeentewet; b e s l u i t : I. de

Nadere informatie

2513AA22. De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 22 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22. De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 22 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 22 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22 Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 T

Nadere informatie

Draagvlakmonitor huisvesting vluchtelingen. Rapportage derde meting juni 2016

Draagvlakmonitor huisvesting vluchtelingen. Rapportage derde meting juni 2016 Draagvlakmonitor huisvesting vluchtelingen Rapportage derde meting juni 2016 Introductie Waarom dit onderzoek? Zijn Nederlanders de afgelopen maanden anders gaan denken over de opvang van vluchtelingen

Nadere informatie

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens?

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? 8.1 Waarom handel met het buitenland? Importeren = het kopen van goederen en diensten uit het buitenland. Waarom? -Goedkoper of van betere kwaliteit -Bepaalde

Nadere informatie

Suriname: een potentiële outsourcing

Suriname: een potentiële outsourcing Suriname: een potentiële outsourcing en offshoring bestemming Business process outsourcing in de financiële sector 27 October 2009, Banquet Hall Hotel Torarica Drs. J.D. Bousaid, CEO Hakrinbank N.V. Overzicht

Nadere informatie

Feiten op een rij: Overheveling van het onderhoud

Feiten op een rij: Overheveling van het onderhoud Feiten op een rij: Overheveling van het onderhoud Tekst: Gertjan van Midden Waarom was de overheveling van het onderhoud nodig? Af en toe ontvangen we nog steeds signalen van besturen die zeggen moeilijk

Nadere informatie

Toekomst voor verzekeraars

Toekomst voor verzekeraars Position paper Toekomst voor verzekeraars Position paper ten behoeve van het rondetafelgesprek op 11 juni 2015 van de vaste commissie voor Financiën van de Tweede Kamer naar aanleiding van het rapport

Nadere informatie

Meer woonkansen voor ouderen

Meer woonkansen voor ouderen Meer woonkansen voor ouderen Ouderen willen zo lang mogelijk in hun vertrouwde leefomgeving blijven wonen. Met een slimme combinatie van maatregelen maakt u als gemeente dat mogelijk. Uw resultaten: Efficiënte

Nadere informatie

HOOFDSTUK 21: DE VRAAGZIJDE DE REELE SFEER

HOOFDSTUK 21: DE VRAAGZIJDE DE REELE SFEER 1 HOOFDSTUK 21: DE VRGZIJDE DE REELE SFEER Uitgangspunt: J. M. Keynes Bestaan van werkloosheid en niet benutte productiecapaciteit productie kan stijgen zonder dat de prijzen van de productiefactoren stijgen

Nadere informatie

Notitie Regionale aanpak vluchtelingenproblematiek Regio Kennemerland 6 november 2015

Notitie Regionale aanpak vluchtelingenproblematiek Regio Kennemerland 6 november 2015 Notitie Regionale aanpak vluchtelingenproblematiek Regio Kennemerland 6 november 2015 1. Inleiding In de regio Kennemerland (inclusief de gemeente Haarlemmermeer) hebben de gemeentelijke bestuurders een

Nadere informatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie Feike Sijbesma, CEO Royal DSM In de loop der tijd is het effect van bedrijven op de maatschappij enorm veranderd. Vijftig tot honderd

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 27e, tweede lid, van de Loodsenwet

BESLUIT. Besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 27e, tweede lid, van de Loodsenwet VERVOERKAMER BESLUIT Besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 27e, tweede lid, van de Loodsenwet Nummer 103449 / 11 Betreft zaak: Correctiefactor

Nadere informatie

Inhoud. In het kort. Het vermogensplanningsproces in vogelvlucht. Persoonlijke planning en begeleiding van uw vermogen. Uw wens is ons startpunt

Inhoud. In het kort. Het vermogensplanningsproces in vogelvlucht. Persoonlijke planning en begeleiding van uw vermogen. Uw wens is ons startpunt VERMOGENS PLANNING Inhoud In het kort Het vermogensplanningsproces in vogelvlucht Persoonlijke planning en begeleiding van uw vermogen Uw wens is ons startpunt Adequate vermogensplanning voor directeuren/grootaandeelhouders

Nadere informatie

2 raadsinformatiebrief inzake uitwerking paragraaf 10 van de conceptbegroting 2014 Economisch stimulerend en Sociaal verbindend

2 raadsinformatiebrief inzake uitwerking paragraaf 10 van de conceptbegroting 2014 Economisch stimulerend en Sociaal verbindend uw nummer uw datum ons nummer onze datum verzonden inlichtingen bij sector/afdeling doorkiesnr. 2013/UIT/54728 24 oktober 2013 2 9 OKT. 2013 AAN de voorzitter van de gemeenteraad bijlage(n) betreffende

Nadere informatie

Beleggen met LG Partners

Beleggen met LG Partners Beleggen met LG Partners Voordat u met ons gaat beleggen wilt u weten waar u aan toe bent. Bij LG Partners begrijpen we dat. Daarom zetten wij in deze brochure op een rijtje hoe wij tegen beleggen aankijken.

Nadere informatie

Verbonden Partijen. 7 mei Postbus KA ROOSENDAAL.

Verbonden Partijen. 7 mei Postbus KA ROOSENDAAL. Verbonden Partijen Notitie naar aanleiding van onderzoek naar de aansturing van verbonden partijen in de gemeenten Bergen op Zoom, Oosterhout en Roosendaal. 7 mei 2007 Postbus 5000 4700 KA ROOSENDAAL www.rekenkamerwestbrabant.nl

Nadere informatie

Deze examenopgave bestaat uit 8 pagina s, inclusief het voorblad. Controleer of alle pagina s aanwezig zijn.

Deze examenopgave bestaat uit 8 pagina s, inclusief het voorblad. Controleer of alle pagina s aanwezig zijn. SPD Bedrijfsadministratie Examenopgave ALGEMENE ECONOMIE 22 JUNI 2015 15:30-17:00 UUR Belangrijke informatie Deze examenopgave bestaat uit 8 pagina s, inclusief het voorblad. Controleer of alle pagina

Nadere informatie

5 Opstellen businesscase

5 Opstellen businesscase 5 Opstellen In de voorgaande stappen is een duidelijk beeld verkregen van het beoogde project en de te realiseren baten. De batenboom geeft de beoogde baten in samenhang weer en laat in één oogopslag zien

Nadere informatie

3.2 De omvang van de werkgelegenheid

3.2 De omvang van de werkgelegenheid 3.2 De omvang van de werkgelegenheid Particuliere bedrijven en overheidsbedrijven nemen mensen in dienst. Collectieve sector = Semicollectieve sector = De overheden op landelijk, provinciaal en lokaal

Nadere informatie

SPD Bedrijfsadministratie. Correctiemodel ALGEMENE ECONOMIE 22 JUNI UUR UUR

SPD Bedrijfsadministratie. Correctiemodel ALGEMENE ECONOMIE 22 JUNI UUR UUR SPD Bedrijfsadministratie Correctiemodel ALGEMENE ECONOMIE 22 JUNI 2015 14.45 UUR 16.15 UUR SPD Bedrijfsadministratie Algemene Economie 22 juni 2015 B / 11 2015 NGO - ENS B / 11 Opgave 1 (21 punten) Vraag

Nadere informatie

Bouwmaterialenvervoer

Bouwmaterialenvervoer 3 e kwartaal 2016 Zoetermeer, 7 december 2016 INHOUDSOPGAVE Hoger dan verwacht Een groot aantal bouwmaterialenvervoerders moet het in het afgelopen derde kwartaal onverwacht druk hebben gehad. Het niveau

Nadere informatie

Deze centrale vraag leidt tot de volgende deelvragen, die in het onderzoek beantwoord zullen worden.

Deze centrale vraag leidt tot de volgende deelvragen, die in het onderzoek beantwoord zullen worden. Aan: Gemeenteraad van Druten Druten, 27 juli 2015 Geachte voorzitter en leden van de gemeenteraad, In de eerste rekenkamerbrief van 2015 komt inkoop en aanbesteding aan bod. Dit onderwerp heeft grote relevantie,

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1A 2513 AA s-gravenhage

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1A 2513 AA s-gravenhage Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1A 2513 AA s-gravenhage Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon

Nadere informatie

Steun aan jonge innovatieve ondernemingen

Steun aan jonge innovatieve ondernemingen Steun aan jonge innovatieve ondernemingen Reglement Oproep van mei 2013 A) Ondernemingen die in aanmerking komen Elke onderneming die aan volgende voorwaarden voldoet, kan zich, met oog op de toepassing

Nadere informatie

Regionale arbeidsmarktprognose

Regionale arbeidsmarktprognose Provincie Zeeland Afdeling Economie Regionale arbeidsmarktprognose 2011-2012 Inleiding Begin juni 2011 verscheen de rapportage UWV WERKbedrijf Arbeidsmarktprognose 2011-2012 Met een doorkijk naar 2016".

Nadere informatie

Gedragscode Fondsenwerving

Gedragscode Fondsenwerving Gedragscode Fondsenwerving Inleiding Financiering van de Vereniging VGnetwerken vindt plaats langs vier hoofdstromen: 1. structurele financiering (subsidiëring) vanuit de overheid, bedoeld voor de instandhouding

Nadere informatie

Economische conjunctuur

Economische conjunctuur Economische conjunctuur hoogconjunctuur Reëel binnenlands product groeit procentueel sterker dan gemiddeld. Ontstaat door veel vraag naar producten Trend (Gemiddelde groei over groot aantal jaren) laagconjunctuur

Nadere informatie

No.W /III 's-gravenhage, 29 september 2016

No.W /III 's-gravenhage, 29 september 2016 ... No.W12.16.0191/III 's-gravenhage, 29 september 2016 Bij Kabinetsmissive van 14 juli 2016, no.2016001298, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, bij

Nadere informatie

Eind oktober gaf de heer Adriaan van Kersen een presentatie over de investering in de Merian goudmijn, een heel goed bezochte presentatie ooit.

Eind oktober gaf de heer Adriaan van Kersen een presentatie over de investering in de Merian goudmijn, een heel goed bezochte presentatie ooit. VERENIGING VAN ECONOMISTEN IN SURINAME NIEUWJAARSREDE 2015, WADDY H. SOWMA: VOORZITTER 21 JANUARI 2015 Met groot genoegen heten wij u allen van harte welkom op onze gebruikelijke nieuwjaarsreceptie. Dit

Nadere informatie

Advies- en Arbitragecommissie Rijksdienst

Advies- en Arbitragecommissie Rijksdienst Advies- en Arbitragecommissie Rijksdienst AAN: De Centrales van Overheidspersoneel, toegelaten tot het Sectoroverleg Rijkspersoneel De Voorzitter van het Sectoroverleg Rijkspersoneel Bijlagen 1 AAC/92.064

Nadere informatie

Farmacijfers 2016 België, een groeiende farmahub

Farmacijfers 2016 België, een groeiende farmahub Farmacijfers 2016 België, een groeiende farmahub 2016 in een oogopslag Groeiende en 1 2016 was opnieuw een bijzonder jaar voor de farmaceutische sector in België. Ons land versterkte haar positie als speler

Nadere informatie

Conjunctuurtest voorjaar 2012

Conjunctuurtest voorjaar 2012 Conjunctuurtest voorjaar 0 Vereniging FME-CWM, Zoetermeer, februari 0 Kasper Buiting, beleidsadviseur Onderzoek en Economie www.fme.nl Alle rechten voorbehouden. Niets van deze uitgave mag zonder bronvermelding

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2007-I

Eindexamen economie 1-2 vwo 2007-I Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 q v = 200 1,25 + 450 = 200 q a

Nadere informatie

Geachte heer Brenninkmeijer, d.d. 6 november 2007 bericht ik u als volgt. Nationale ombudsman rapport Op waarde geschat

Geachte heer Brenninkmeijer, d.d. 6 november 2007 bericht ik u als volgt. Nationale ombudsman rapport Op waarde geschat Directie Bestuurlijke en Juridische Zaken De Nationale ombudsman Postbus 93122 2509 AC 'S-GRAVENHAGE Datum Uw brief (Kenmerk) Ons kenmerk 11 maart 2008 6 november 2007; BJZ 2008 0137 M 2007.06666.014 Onderwerp

Nadere informatie

WAAR EEN WIL IS, IS EEN WEG Afschaffen van de doorsneesystematiek: wie gaat dat betalen?

WAAR EEN WIL IS, IS EEN WEG Afschaffen van de doorsneesystematiek: wie gaat dat betalen? WAAR EEN WIL IS, IS EEN WEG Afschaffen van de doorsneesystematiek: wie gaat dat betalen? Dit position statement begint het vraagstuk van het afschaffen van de doorsneesystematiek aan de achterkant : vanuit

Nadere informatie