Diagnostisch en therapeutisch beleid bij een lumbale discushernia

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Diagnostisch en therapeutisch beleid bij een lumbale discushernia"

Transcriptie

1 NEUROLOGIE Diagnostisch en therapeutisch beleid bij een lumbale discushernia J.H.C. Voormolen Neurochirurg W.C. Peul Neurochirurg Afdeling Neurochirurgie Leids Universitair Medisch Centrum Hernia nuclei pulposi (ook wel discushernia genoemd) is een aandoening met vele namen en gezichten. Het is van belang te onderscheiden of de lumbale discushernia de oorzaak is van de pijn van de patiënt, omdat alleen dat deel van de patiënten baat kan hebben bij een operatie. Redactionele coördinatie: K. Wils discushernia/diagnose (intervertebral disk displacement/diagnosis) discushernia/behandeling (intervertebral disk displacement/therapy) 26 Begrippen Op 16 november 1999 zag het rapport van de Gezondheidsraad Diagnostiek en behandeling van het lumbosacraal radiculair syndroom het licht. De belangrijkste conclusie van de Gezondheidsraad was dat er (te) vaak wordt geopereerd voor een lumbosacraal radiculair syndroom al voegden de auteurs daar meteen aan toe dat ze deze uitspraak niet op harde gegevens konden baseren. 1 De uitspraak dat er te vaak wordt geopereerd, roept gedachten op aan het oude adagium waarmee men vroeger de lange wachtlijsten vergoelijkte: The best treatment for a lumbar disk is a long waiting list. Het lijkt er inderdaad sterk op dat alle klachten van druk op een zenuwwortel door een lumbale discushernia uiteindelijk vanzelf overgaan, als men maar lang genoeg wacht. Dit kan echter wel een jaar duren! Zoveel geduld heeft de moderne mens niet. Toch is het van groot belang om in het beleid in elk geval een wachttijd in te bouwen van 6 tot 8 weken. Het rapport van de Gezondheidsraad bevat een nuttig hoofdstuk over terminologie, waarin gepleit wordt voor eenduidigheid van de gebruikte termen, met name om de literatuur goed te kunnen interpreteren. Omdat bijna altijd de annulus betrokken is bij de aandoening, wordt voorgesteld om te spreken van discushernia in plaats van hernia nuclei pulposi. De verschillende varianten en stadia van de discushernia worden benoemd met begrippen van de American Academy of Orthopaedic Surgeons. Een gewone discushernia heet een protrusie, een geperforeerde discushernia is een extrusie en een gesekwestreerde of doorgebroken discushernia wordt een sekwestratie genoemd. Het lijkt zinnig deze terminologie over te nemen, al zal het nog wel even duren voor ze ingeburgerd is. Bij MRI-onderzoek wordt apart de bulging disk onderscheiden voor een uitbochting ter plaatse van de discus. 2 Dat is uitdrukkelijk geen discushernia. De belangrijkste verschijningsvormen van de lumbale discushernia zijn de protrusie en de extrusie. Bij beide fenomenen is er een uitpuiling van de annulus, maar bij de extrusie blijft de annulus niet intact. De pijn passend bij een radiculair syndroom berust vaak op een discushernia maar de pijn die past bij een bewegingssegmentsyndroom nooit. De discushernia Observatie van patiënten heeft geleerd dat het scala aan verschijningsvormen van de discushernia voor de duidelijkheid in twee soorten lumbale discushernia s kan worden onderscheiden. Bij de gewone discushernia of protrusie, die het vaakst voorkomt (80%), is er sprake van kleine scheurtjes in de ring (annulus) van de discus. Hierdoor boet de ring in aan stevigheid maar hij blijft toch een zekere elasticiteit behouden. Als door degeneratie van de kern (nucleus) en binnenste annulus veel degeneratieproducten zijn ontstaan, zal er een ontstekingsreactie optreden om deze degeneratieproducten op te ruimen. Dit gaat gepaard met

2 Lumbale discushernia oedeem, waardoor het volume van de discus tijdelijk toeneemt. Vanwege de natuurlijke begrenzingen door het wervellichaam boven en onder de discus en de annulus rondom zal deze volumetoename leiden tot een drukverhoging in de discus. Door deze drukverhoging treedt uitpuiling op op de zwakste plaats van de discus: daar waar zich de meeste scheurtjes in de annulus bevinden. Meestal zal de stevigheid van de annulus echter voldoende zijn om niet onder deze druk te verscheuren. Het gevolg zal een aanhoudende uitpuiling zijn van de annulus. Gebeurt dit op de plaats van de uittredende zenuwwortel, dan kan deze klemgezet worden. Een zenuwwortel die enige tijd bekneld heeft gezeten, is gevoeliger voor mechanische prikkeling. 3 Als de ontsteking in de discus na enkele weken vermindert, zal door de afnemende intradiscale druk de annulus minder druk uitoefenen op de zenuwwortel. Bij een extrusie of sekwestratie (20%) blijft de annulus niet intact wanneer deze uitpuilt. Een deel van de discus perst zich door het gat in de annulus naar buiten en drukt constant tegen de zenuwwortel. Het verschil met de protrusie is dat wanneer de intradiscale druk na enkele weken lager wordt, er bij een protrusie een puilingverminderend effect is door de elasticiteit van de annulus. Dat effect ontbreekt bij de extrusie. Het ontstoken discusmateriaal zal dicht tegen de wortel blijven liggen, wat een ontsteking in de zenuwwortel kan induceren. 4,5 Hierdoor kunnen de klachten van wortelpijn persisteren. In tegenstelling tot wat men zou verwachten, is niet aangetoond dat de symptomen correleren met de grootte van de discushernia op de MRI. 6 Wel blijkt op de lange duur een voortgaande verkleining van de discushernia plaats te vinden. Ook de grotere sekwestraten hebben de neiging te verdwijnen. 6,7 Tabel 1 Motorische uitval en reflexveranderingen Niveau Reflexen Motorische uitval L4 KPR afwezig Parese m. quadriceps. De functiestoornis of verlaagd komt vooral tot uiting met traplopen. Soms ook parese m. tibialis anterior. L5 Reflexen Parese m. tibialis anterior, m. extensor meestal hallucis et digitorum longus en brevis niet afwijkend (voet- en teenheffers). Soms ook parese mm. peronei. Krachtgraad 4 van de voetheffers geeft een klapvoet, ernstiger parese en paralyse een hanentred. Bij het onderzoek lukt het haklopen niet. S1 APR is afwezig Parese m. gastrocnemius, m. soleus (kuit of verlaagd spierparese) en m. flexor hallucis et digitorum longus en brevis). Soms ook parese mm. peronei; hierbij kan men niet afzetten en dus niet hardlopen. Bij het onderzoek lukt het teenlopen niet. Het pijnsyndroom De degeneratie van de lumbale wervelkolom beperkt zich niet tot de discus. Het hele bewegingssegment is daarbij betrokken. Een bewegingssegment bestaat uit twee aangrenzende wervellichamen, de tussenliggende discus, de tussenwervelgewrichtjes en de aangehechte ligamenten en spieren. De problematiek van rugpijn met uitstraling in één of twee benen kent hierdoor twee verschijningsvormen die uit elkaar gehouden moeten worden. In het geval van het radiculaire syndroom treedt de pijn op door druk op de zenuwwortel. In alle andere gevallen van pijn bestaat er geen druk op de zenuwwortel, maar kunnen de klachten daar wel op lijken. Wij noemen dit pijnsyndroom het bewegingssegmentsyndroom, niet-radiculair pijnsyndroom of pseudoradiculaire pijnsyndroom. Een rationele behandeling van het radiculaire syndroom bestaat bij persisterende klachten uit een vorm van operatieve decompressie van de zenuwwortel. Onvermijdelijk wordt bij een chirurgische ingreep een beperkt deel van het bewegingssegment afgebroken. Dit blijkt in de praktijk goed te worden verdragen. Voor het bewegingssegmentsyndroom is er geen rationele behandeling omdat niet bekend is hoe en op welke plaats deze pijn wordt opgewekt. Wel blijkt de pijn te verergeren door belasting van de rug en door het bewegen van de lumbale wervelkolom. Om die reden werden veel operaties bedacht om een deel van de wervelkolom vast te zetten (spondylodese), maar geen enkele van deze ingrepen heeft een blijvend hoog succespercentage. Dit komt waarschijnlijk doordat de klacht in meerdere bewegingssegmenten wordt gegenereerd en er slechts één of twee bewegingssegmenten worden geïmmobiliseerd. 8 Een andere mogelijkheid is dat een gefuseerd segment nog steeds pijn kan doen. 27

3 Na een operatieve therapie bij het radiculaire syndroom kan een bewegingssegmentsyndroom in ongeveer 15% van de gevallen aanwezig blijven. Dit percentage ligt waarschijnlijk lager voor de spontaan ( conservatief ) genezen hernia. Als de radiculaire klachten na de operatie zijn verdwenen, zullen de klachten van het bewegingssegmentsyndroom op de koop toe worden genomen door de patiënt. Maar als een operatie wordt verricht op grond van de (verkeerde) diagnose radiculair syndroom terwijl de patiënt in werkelijkheid aan een bewegingssegmentsyndroom lijdt, dan zullen de klachten mogelijk alleen maar toenemen en wordt de patiënt ontevreden over de dokter. In de volgende paragrafen geven we een handvat om tussen beide syndromen te differentiëren. Er wordt niet ingegaan op het caudasyndroom, dat zeldzaam is, maar eveneens wordt veroorzaakt door een grote lumbale discushernia. Het vaststellen van mictiestoornissen tijdens de anamnese, gecombineerd met pijn en/of gevoelsverlies in meerdere sacrale dermatomen, moet aan dit zeldzame, maar invaliderende syndroom doen denken. Hierbij is wél snelle operatieve decompressie aangewezen. Het radiculaire en niet-radiculaire prikkelingssyndroom kunnen van elkaar worden onderscheiden aan de hand van het uitstralingstraject van de pijn, de aanwezigheid van functiestoornissen en radiculaire prikkelingsverschijnselen, en het bewegingspatroon van de rug. Ontstaan de klachten alleen tijdens staan en lopen, overweeg dan naast de vasculaire ook de neurogene claudicatio (het syndroom van Verbiest). 28 Klinische differentiatie Radiculair prikkelingssyndroom De meest voorkomende lumbosacrale radiculaire syndromen zijn het L5-syndroom (45%) en het S1-syndroom (45%). Deze zijn klinisch van een bewegingssegmentsyndroom en van elkaar te onderscheiden op grond van de volgende aspecten. Het uitstralingstraject van pijn en prikkelingen verloopt vanuit de rug naar de bil, dan via de achterzijkant van het bovenbeen naar het onderbeen volgens het dermatoom dat bij de betrokken wortel hoort. L4: voorzijkant van de knie, voorzijde onderbeen, binnenenkel, niet in de voet. L5: zijachterkant van de knie naar buitenenkel en vandaar over de wreef naar de grote teen. S1: achterkant knie, via de kuit naar de buitenenkel, zijkant van de voet, soms voetzool, tot in de kleine teen. Van de functiestoornissen van een wortel kan de sensibele uitval vaak erg aspecifiek zijn omdat het een subjectieve waarneming betreft. Differentiaaldiagnostisch pleit sensibele uitval voor een radiculair syndroom als er een uitval binnen een dermatoom bestaat. Uitval op andere plaatsen sluit een radiculair syndroom echter niet uit. De volgende uitvalsverschijnselen kunnen onderscheiden worden: dysesthesie (veranderd gevoel, maar de patiënt voelt de aanraking wel), hypesthesie (verminderd gevoel), anesthesie (geen gevoel), hypalgesie (verminderde pijnzin) of analgesie (geen waarneming van pijnprikkels). Motorische uitval is daarentegen zeer specifiek en altijd volgens het myotoom, maar komt (gelukkig) vrij zelden voor. Wel moet een ernstige parese tot versnelde diagnostiek leiden omdat een snelle operatie door de neurochirurg nuttig kan zijn; dit is overigens nooit bewezen. 9 Het lijkt wel logisch om snel te opereren bij een door compressie deels uitgevallen wortel, omdat de wortel nog levensvatbaar wordt geacht. Een gerandomiseerd onderzoek bij patiënten met een ernstige parese wordt niet geaccepteerd op ethische gronden. Het is bekend dat operatieve decompressie van een acuut motorisch totaal uitgevallen wortel, met paralyse van het myotoom, slechts een matig resultaat geeft. Dit wordt toegeschreven aan een te lang interval (>24 uur) tussen het ontstaan van de paralyse en de operatie maar ook deze verklaring is niet wetenschappelijk bewezen. Naast sensibele en motorische stoornissen kunnen er uitgevallen of verlaagde peesreflexen bestaan als teken van een segmentale functiestoornis van het tweede motorneuron. De achillespeesreflex, afgekort APR, verloopt via het S1-segment; de kniepeesreflex, afgekort KPR, via het L4-segment. Rug. Veel patiënten nemen de antalgische houding aan: ze staan gedwongen krom naar voren of opzij. Dit is een reflexmatig gebeuren, waarbij de spieren de wervelkolom in een zodanige houding brengen dat de wortel de meeste ruimte heeft. Bij het onderzoek kunnen ook minder uitgesproken vormen van fixatie van de lumbale wervelkolom worden vastgesteld. Subtiele verkrommingen zijn waarneembaar door de patiënt van voren te observeren nadat hem gevraagd is goed rechtop te gaan staan. De ruimte die aanwezig is tussen de ontspannen afhangende armen en de romp geeft aan naar welke kant de patiënt scheef staat. Bij het laten bewegen van de rug kunnen bepaalde excursies niet gemaakt worden ten gevolge van de fixatie.

4 Lumbale discushernia Tabel 2 Klinische differentiatie pijnsyndromen lage rug en benen Kliniek laag lumbale radiculair syndroom Pijn overweegt in been of bil, bijna altijd eenzijdig, vaak meeste last distaal. Uitstralingstraject vooral dorsaal in bil en bovenbeen en distaal volgens dermatoom. Motorische uitval volgens myotoom zeldzaam maar zeer kenmerkend. Soms uitval van segmentale reflex of sensibiliteit in dermatoom. Vaak radiculaire prikkelingsprovocatie (Lasègue). Antalgische houding. Soms toename met lopen of staan (dysbasie of dystasie). Kliniek bewegingssegmentsyndroom Pijn overweegt in de rug, uitstraling meestal dubbelzijdig, maar wel asymmetrisch; minste last distaal Uitstralingstraject vooral lateraal in bovenbeen, lateraal in onderbeen en voet. Geen motorische uitval Een reflex kan uitgevallen zijn door een tevoren opgetreden, maar inmiddels genezen radiculair syndroom. Sensibele uitval past er niet bij maar wordt wel vaak aangegeven. Geen radiculaire prikkelingsprovocatie. Geen antalgische houding, soms wel verkrampte rugspieren. Bewegingspatroon verstoord door rugpijn. Soms toename met lopen of staan (dysbasie of dystasie). Klachten nemen toe na belasten van de rug. Bewegingssegmentsyndroom Het uitstralingstraject van de pijn verloopt vanuit de rug naar de laterale bil, dan via de zijkant van het bovenbeen naar de zijkant van het onderbeen, zelden tot in de zijkant van de voet. Bij navraag zijn de klachten meestal tweezijdig, maar asymmetrisch. De intensiteit van de klachten neemt caudaalwaarts af. Omdat de pijn wat diffuser is, wordt het traject meestal met de hele hand aangegeven in plaats van met de vinger zoals bij het radiculaire syndroom. Er zijn geen radiculaire uitvalsverschijnselen. Er is evenmin sprake van radiculaire prikkelingsprovocatie. Rug. De klachten nemen toe door het bewegen van de rug. De patiënt neemt geen antalgische houding aan. Neurogene claudicatio Wanneer er overwegend klachten zijn van de benen die ontstaan of sterk toenemen met lopen, dan moet gedacht worden aan een bijzondere vorm van een radiculair syndroom waarbij meerdere zenuwwortels zijn betrokken. Dit klachtenpatroon wordt neurogene claudicatio genoemd. Kenmerkend zijn de volgende symptomen: de klachten zijn afwezig in rust; de klachten nemen tijdens het lopen zo toe dat doorlopen onmogelijk wordt; de pijn en eventueel opgetreden uitvalsverschijneselen verdwijnen na een korte rust (liggend of zittend). Het was de Utrechtse neurochirurg Verbiest die dit klinische beeld voor het eerst beschreef en het correleerde aan een te nauw lumbaal wervelkanaal. 10,11 Ook internationaal staat dit syndroom bekend als het syndroom van Verbiest. Mechanisme Het lumbale wervelkanaal is in staande houding (lordose) nauwer dan in zittende houding (kyfose). Bij een congenitaal nauw kanaal (relatieve stenose) zal bij geringe afname van de kanaalwijdte door spondylarthrose of een geringe discusprotrusie een absoluut tekort aan ruimte voor de kanaalinhoud (cauda equina) ontstaan. Het kanaal is dan in lumbale kyfose net wijd genoeg en in lordose net te nauw. Dit uit zich in het syndroom van Verbiest. Gaat de patiënt zitten of hurken (beide zorgen voor een lumbale kyfose) dan is de klacht snel weer over. Om dezelfde reden kan de patiënt wel langdurig fietsen. 29

5 30 Radiculaire prikkelingsprovocatie Sluitstuk van de diagnose radiculair prikkelingssyndroom is de handgreep van Lasègue (straight leg raising of SLR). De proef van Lasègue wordt verricht bij een patiënt die ontspannen op de rug ligt, beide benen gestrekt. De onderzoeker tilt, zonder medewerking van de patiënt, het been dat gestrekt is en exact in de lengteas van het lichaam ligt van de onderlaag. Het andere been blijft gestrekt liggen. Geobserveerd wordt bij welke hoek, die gevormd wordt door het opgetilde gestrekte been en de onderzoeksbank (0-90 graden), het bekken (en dus de bil) wordt opgetild van de onderzoeksbank. Op dat moment is een reflectoire fixatie van de bekkenspieren opgetreden die moet voorkomen dat de beknelde wortel nog meer geprikkeld raakt. Soms wordt op dat moment ook een uitstralende pijn in het zenuwworteltraject aangegeven. De hoek die bij fixatie optreedt is een maat voor de prikkeling: hoe kleiner de hoek, hoe meer prikkeling. Bij jongere mensen met goede spieren treedt vaak eerst fixatie op en bij doorzetten van de proef pijn, bij ouderen is er vaak eerst pijn en pas later fixatie of in het geheel geen fixatie. Omdat de afspraak is dat de hoek op het moment van fixatie de parameter is bij de proef van Lasègue moet apart worden vermeld als de hoek wordt afgelezen op het moment dat er pijn ontstaat. 1 Deze handgreep blijkt in verschillende regio s gevarieerd uitgevoerd te worden zonder dat dit wordt omschreven waardoor vergelijking moeilijk is. Een andere proef is de handgreep van Naffziger, waarbij de intracraniële druk wordt verhoogd door compressie van de beide venae jugulares. Via de liquor wordt deze drukverhoging doorgegeven naar de lumbale durale zak waarbij extra prikkeling van een beknelde wortel kan optreden. Alleen een positief resultaat telt. Een negatieve Naffziger sluit radiculaire prikkeling niet uit. Uit de anamnese kan al naar voren zijn gekomen dat hoesten, niezen en persen (HNP!) de klacht doet toenemen. Door deze manoeuvres wordt ook de intracraniële druk verhoogd. Referentie: 1. Vroomen, PCAJ, De Krom MCTFM, Wilmink JT. Diagnostic value of history and physical examination. The diagnosis and conservative treatment of sciatica. Maastricht: Universiteit Maastricht; Bevestiging diagnose Bij een vermoeden van neurogene claudicatio wordt de differentiaaldiagnose meestal beoordeeld door de neuroloog. Hierbij wordt tegenwoordig een magnetisch resonantieonderzoek van de lumbale wervelkolom (MR- LWK) uitgevoerd, en bij uitzondering nog een invasieve caudografie (met een wateroplosbare contrastvloeistof in de liquorruimte). Therapie In tegenstelling tot bij de discushernia treedt geen spontaan herstel op en is het natuurlijke beloop regelmatig progressief. De ernst van de handicap (de loopstoornis met soms ook pijn) bepaalt het tijdstip van een operatie, waarbij het kanaal verruimd wordt op de plaats van de sterkste vernauwing. Behandeling: een goed conservatief beleid omvat geruststelling door uitleg over de aandoening en het natuurlijk beloop en advies voor pijnverminderend gedrag. De chirurg past operatietechnieken toe die de functionele integriteit van de wervelkolom zo min mogelijk aantasten. Conservatieve behandeling De belangrijkste pijler van de conservatieve behandeling is geruststelling. 12 Omdat radiculaire pijn zo heftig is, zijn sommige patiënten bang in een rolstoel terecht te komen. Patiënten met een radiculair syndroom door een discushernia komen evenwel nooit blijvend in een rolstoel terecht. Daarnaast moet de patiënt worden aangemoedigd om zoveel mogelijk een houding te zoeken waarin hij de minste pijn heeft. Dit is ongetwijfeld de houding waarin de zenuwwortel het minst wordt gecomprimeerd. Dat kan een scheve houding zijn. Door een bewust of reflexmatig geforceerde houding ontstaat pijn in de rugspieren, die draaglijk kan worden gemaakt met fysiotherapie en pijnstillers. De fysiotherapeut zal de patiënt rugspieroefeningen moeten leren binnen de bewegingsmogelijkheden van de antalgische houding. Aandringen op een rechte rug is hier dus uit den boze. Medicamenteuze pijnstilling kan moeizaam zijn door het heftige karakter van de pijn maar is wel van groot belang. Helaas sorteren zelfs morfineachtige preparaten bij een subgroep van de patienten geen effect. De hiërarchie van voorschrijven is niet anders dan bij andere oorzaken voor pijn, dus beginnen met paracetamol en dan verder opbouwen.

6 Lumbale discushernia Radiologische diagnostiek bij discushernia Afbeelding 1 T1-gewogen MRI-opname van een normale lumbosacrale wervelkolom (a); T2-gewogen beeld bij dezelfde patiënt (b). Radiologische diagnostiek wordt pas aangevraagd als op grond van de anamnese en het neurologisch onderzoek een operatie wordt overwogen. Een MRI van de lumbale wervelkolom is het onderzoek van keuze om de lumbale discushernia aan te tonen en om aan te tonen dat deze de symptomatische wortel comprimeert. Deze compressie kan alleen vastgesteld worden door de verplaatsing of vervorming van de wortel te registreren. Nooit zal men de druk die uitgeoefend wordt op de zenuwwortel kunnen visualiseren. In duidelijke gevallen kan dit ook met een CT-LWK, maar in onduidelijke gevallen moet alsnog een MRI gemaakt worden. De caudografie met waterig contrastmiddel wordt voor deze indicatie nauwelijks meer toegepast. Afbeelding 2 T1-gewogen MRI-opname van een hernia nuclei pulposi (pijl) op L4-L5 (a). T2-gewogen opname van hetzelfde letsel. Er is een geringe impressie (pijl) op de durazak (b). Ook de NHG-standaard voor het voorschrijven van pijnmedicatie voldoet uitstekend. Andere behandelingen, zoals rustkuren, zijn obsoleet.13 Dat betekent niet dat de patiënt niet tijdelijk zou mogen liggen als hij in die houding weinig klachten ervaart. Het hervatten van eigen werkzaamheden en hobby s moet worden gestimuleerd. De begelei ding hierbij geschiedt niet op geleide van de pijn maar tijdsgericht. De patiënt moet zijn werkzaamheden in de antalgische houding kunnen uitvoeren aangevuld met adequate pijnstilling. Voor morfinepreparaten is het type werk een beperkende factor. De operatie Momenteel is het standaard om de dis31

7 Lumbale discushernia cushernia L5-S1 en de discushernia L4-5 te benaderen via een incisie van ongeveer 5 cm lengte in de middellijn boven de processus spinosi. Deze operatie vindt plaats onder loepvergroting of de operatiemicroscoop. De lange rugspieren worden alleen aan de kant van de discushernia subperiostaal afgeschoven, waardoor er nauwelijks spierweefsel kapot gaat. Daarna wordt het ligamentum flavum (het ligament tussen twee bogen in) aan de zijde van de discushernia verwijderd met alleen een randje van de onderzijde van de boog die boven de discushernia ligt (beperkte horizontale hemilaminectomie). Voorts is het voor een goed zicht op de laterale begrenzing van de wortel nodig om het mediale aspect van de processus articularis inferior van de bovenliggende boog te verwijderen, waarbij het gewricht en het gewrichtskapsel zelf intact blijven. Op deze wijze wordt een ruim zicht op de zenuwwortel en de discushernia verkregen, waarna de discushernia kan worden verwijderd en ook de rest van de gedegenereerde discus; dit laatste om een recidiefhernia te voorkomen. Het is belangrijk om te bedenken dat er bij de huidige operatietechnieken, zoals de microdiscotomie, de endoscopische discotomie en de micro-endoscopische discotomie, nauwelijks verschil is in de mate van beschadiging van de wervelkolom. De media berichten met veel tamtam over revoluties in de operatietechniek, maar in werkelijkheid gaat het om minieme verschillen. De endoscopische discotomie wordt als ineffectief beschouwd vanwege zijn zeer selectieve indicatie. De micro-endoscopische techniek lijkt veelbelovend maar door gebrek aan goed onderzoek kan deze nog niet op grote schaal toegepast worden waarbij ook zal moeten worden aangetoond dat de minder invasieve technieken geen hoger recidiefpercentage met zich brengen. 32 De operatie heeft vrijwel uitsluitend succes bij patiënten met een geperforeerde lumbale discushernia (extrusie). Een juiste selectie van de patiënten is dan ook essentieel. Beleid Op basis van het klinisch beeld kan selectie van de patiënten goed plaatsvinden door de huisarts, zodat alleen patiënten die een grote kans maken op operatieve therapie radiologische diagnostiek zullen ondergaan. Behalve bij patiënten die veel pijn hebben en bij wie de pijn niet vermindert door een antalgische houding, vindt dit onderzoek pas plaats na het afwachten van het spontane beloop van de radiculaire uitstraling gedurende ongeveer twee maanden. De kans is immers groot (naar schatting 80%) dat de radiculaire klachten binnen die periode zullen verdwijnen of sterk verminderen zonder operatieve therapie Als op grond van anamnese of lichamelijk onderzoek aanwijzingen zijn gevonden dat de klacht mogelijk een andere oorzaak heeft dan een discushernia, vindt aanvullend onderzoek eerder plaats. 1 De indicatie voor een chirurgische ingreep wordt gesteld op grond van het klinisch beeld aangevuld met een op de MRI (of CT) aangetoonde discushernia met compressie van de symptomatische wortel. Bij het in acht nemen van de bovengenoemde selectie worden vrijwel uitsluitend patiënten geopereerd met een geperforeerde lumbale discushernia (extrusie). Ook blijkt dat de radiculaire klachten binnen drie maanden na operatie bij 95% van de patiënten verdwenen zijn. Een klein percentage (15%) behoudt klachten of krijgt chronische lagerugklachten. Opvallend weinig is bekend over het verschil in resultaat tussen opereren en het afwachten van het natuurlijke beloop. Er is ruimte voor een goed opgezet onderzoek. Met name is uniformiteit aangewezen bij de selectie voor operatie. Deze geselecteerde groep zou dan volgens het lot moeten worden verdeeld in een groep die daadwerkelijk wordt geopereerd en een groep die conservatief wordt begeleid. Binnenkort wordt zo n onderzoek in Nederland uitgevoerd. Referenties: 1. Gezondheidsraad: Diagnostiek en behandeling van het lumbosacraal radiculair syndroom. Den Haag: Gezondheidsraad Publicatie nr. 1999/18. URL: 2. Jensen MC, Brandt-Zawadzki MN, Obuchowski N, et al. Magnetic Resonance Imaging of the Lumbar Spine in People Without Back Pain. New Engl J Med 1994;331: Smith MJ, Wright VJ. Sciatica and the Intervertebral Disc; an Experimental Study. Journal of Bone and Joint Surgery 1958;40a: McCarron RF, Wimpee MW, Hudkins PG. The Inflammatory Effects of Nucleus Pulposus. Spine 1987;12: Olmarker K, Rydevik B, Nordborg C. Autologous Nucleus Pulposus Induces Neurophysiologic and Histologic Changes in Porcine Cauda Equina Nerve Roots. Spine 1993;18: Modic MT, Ross JS, Obuchowski NA, et al. Contrast- Enhanced MR Imaging in Acute Lumbar Radiculopathy: a Pilot Study of the Natural History. Radiology 1995;195: Yukawa Y, Kato F, Matsubara Y, et al. Serial Magnetic Resonance Imaging Follow-Up Study of Lumbar Disc Herniation Conservatively Treated for Average 30 Months: Relation Between Reduction of Herniation and Degeneration of Disc. Journal of Spinal Disorders 1996;3: Coppes MH. Discogenic Low Back Pain. Lumbar Spondylodesis Revisited. University Groningen; ISBN Turner JA, Eresk M, Herron L, et al. Surgery for Lumbar Spinal Stenosis. An Attempted Meta-Analysis of the Literature. Spine 1992;17: Verbiest H. Primaire stenose van het lumbale wervelkanaal bij volwassenen. Een nieuw ziektebeeld. Nederlands Tijdschrift Voor Geneeskunde 1950;94: Verbiest H. A Radicular Syndrome From Developmental Narrowing of the Lumbar Vertebral Canal. Journal of Bone and Joint Surgery. British Volume 1954;36B: Williams DA. Acute pain management. In: Gatchel RJ, Turk DC. Psychological approaches to pain management: a practitioners handbook. 1st edition. New York: The Guilford Press; pp Vroomen PCAJ, De Krom MCTFM, Wilmink JT. Lack of Effectiveness of Bed Rest for Sciatica. New England Journal of Medicine 1999;340:

Chronische progressieve lagerugpijn met uitstraling in twee dermatomen bij een 44-jarige havenarbeider

Chronische progressieve lagerugpijn met uitstraling in twee dermatomen bij een 44-jarige havenarbeider 17 2 Chronische progressieve lagerugpijn met uitstraling in twee dermatomen bij een 44-jarige havenarbeider Jef Michielsen Introductie Deze casus toont het kenmerkende verhaal van een patiënt die al jaren

Nadere informatie

HNP hernia nuclei pulposi

HNP hernia nuclei pulposi HNP hernia nuclei pulposi INLEIDING Een hernia (Hernia Nuclei Pulposi, HNP) is een uitstulping van de tussenwervelschijf. Deze uitstulping drukt op een zenuw, waardoor pijnklachten in het been ontstaan,

Nadere informatie

Rughernia (behandeling door de huisarts)

Rughernia (behandeling door de huisarts) Rughernia (behandeling door de huisarts) Wat is hernia? Hernia betekent letterlijk breuk. Een hernia nuclei pulposi (kortweg HNP) komt voor in de wervelkolom en bestaat uit een scheur in de achterkant

Nadere informatie

Rugpoli in Enschede. Lucille Dorresteijn, Neuroloog Marleen Wijnstra, Physician assistant

Rugpoli in Enschede. Lucille Dorresteijn, Neuroloog Marleen Wijnstra, Physician assistant Rugpoli in Enschede Lucille Dorresteijn, Neuroloog Marleen Wijnstra, Physician assistant Stellingen Bij een langer bestaand LRS is een MRI van de LWK aangewezen Ik (huisarts) verwijs nu zelf voor een MRI

Nadere informatie

Laminectomie / lumbale kanaalstenose. Poli Neurochirurgie

Laminectomie / lumbale kanaalstenose. Poli Neurochirurgie Laminectomie / lumbale kanaalstenose Poli Neurochirurgie De wervelkolomchirurg (neurochirurg) heeft bij u een stenose (vernauwing) vastgesteld. In dit informatieboekje leest u meer over deze diagnose en

Nadere informatie

TRANSMURAAL PROTOCOL LUMBAAL RADICULAIR SYNDROOM

TRANSMURAAL PROTOCOL LUMBAAL RADICULAIR SYNDROOM TRANSMURAAL PROTOCOL LUMBAAL RADICULAIR SYNDROOM WERKAFSPRAKEN Anamnese en onderzoek: Radiculair syndroom (1) Stop Kracht < graad 4: Mictiestoornissen (2) Binnen 1 dag verwijzen naar neuroloog Uitvalsverschijnselen

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22739 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22739 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/22739 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Barzouhi, Abdelilah el Title: Paradigm shift in MRI for sciatica Issue Date: 2013-12-03

Nadere informatie

Lage rug hernia. Poli Neurochirurgie

Lage rug hernia. Poli Neurochirurgie Lage rug hernia Poli Neurochirurgie De wervelkolomchirurg (neurochirurg) heeft bij u een hernia vastgesteld. In dit informatieboekje leest u meer over deze diagnose en over de mogelijke chirurgische behandeling.

Nadere informatie

Nekhernia. Neurologische behandeling. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl

Nekhernia. Neurologische behandeling. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl Nekhernia Neurologische behandeling Informatie voor patiënten F0998-3111 maart 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

Lumbale hernia operatie

Lumbale hernia operatie 6078p ORT.043/1209.CV Zorgcommunicatie www.amphia.nl Lumbale hernia operatie Wervelkolom Orthopedie Inleiding U wordt binnenkort in het Amphia Ziekenhuis verwacht voor een operatie aan de wervelkolom.

Nadere informatie

Rughernia. (Hernia nuclei pulposi)

Rughernia. (Hernia nuclei pulposi) Rughernia (Hernia nuclei pulposi) Wat is een hernia? Hernia betekent letterlijk breuk. Een hernia nuclei pulposi (kortweg HNP) komt voor in de wervelkolom en bestaat uit een scheur in de achterkant van

Nadere informatie

Oefeningen tegen Ischias en klachten van de tussenwervelschijven

Oefeningen tegen Ischias en klachten van de tussenwervelschijven Oefeningen tegen Ischias en klachten van de tussenwervelschijven Ischias is een vorm van zenuwpijn, beginnend in de heup en verdergaand langs de achterzijde van het been tot aan de voet, veroorzaakt door

Nadere informatie

Mensendieck en Mc Kenzie praktijk Wierden en Markelo

Mensendieck en Mc Kenzie praktijk Wierden en Markelo Presentatie door Elvira van Daal Mensendieck en Mc Kenzie praktijk Wierden en Markelo Wat is McKenzie therapie? Robin McKenzie is een fysiotherapeut uit Nieuw- Zeeland. Zijn therapie wordt wereldwijd

Nadere informatie

Soms ontstaan er tijdens het actief bewegen acuut klachten in het

Soms ontstaan er tijdens het actief bewegen acuut klachten in het VERSUS, Tijdschrift voor Fysiotherapie, 26e jaargang 2008, no.5. Was het wel de hernia? zien, benoemen en handelen J.H.C. Vuurmans, manueel therapeut (Utrecht) J.H.C. Vuurmans Soms ontstaan er tijdens

Nadere informatie

Toetsstation. Onderzoek bij rugklachten

Toetsstation. Onderzoek bij rugklachten Toetsstation Onderzoek bij rugklachten Alg lgeme mene gegevens Classificatiecode(s) L02, L86, L31 Doelstelling Toetsen of de kandidaat in staat is: - de gegevens te verzamelen die nodig zijn voor de diagnostiek

Nadere informatie

Cervicale Spondylodese

Cervicale Spondylodese 6073p ORT.038/1209.CV Zorgcommunicatie www.amphia.nl Cervicale Spondylodese Halswervelkolom Orthopedie Inleiding U wordt binnenkort in het Amphia Ziekenhuis verwacht voor een operatie aan de halswervelkolom.

Nadere informatie

Wat is een hernia. Bouw van de wervelkolom. Onderstaande afspraken zijn voor u gemaakt op: locatie Delfzicht/locatie Lucas. Polikliniek neurologie:

Wat is een hernia. Bouw van de wervelkolom. Onderstaande afspraken zijn voor u gemaakt op: locatie Delfzicht/locatie Lucas. Polikliniek neurologie: Herniastraat Onderstaande afspraken zijn voor u gemaakt op: locatie Delfzicht/locatie Lucas MRI-onderzoek: Polikliniek neurologie: Route Neuroloog: datum Tijd. datum Tijd Telefoon: 088-066 1000 Wat is

Nadere informatie

Vernauwing van het wervelkanaal

Vernauwing van het wervelkanaal Vernauwing van het wervelkanaal Inleiding Een vernauwing van het wervelkanaal is een veel voorkomende aandoening, die zich meestal pas op oudere leeftijd manifesteert. In principe kan een vernauwing overal

Nadere informatie

Decompressie/ laminectomie

Decompressie/ laminectomie 6076p ORT.041/1209.CV Zorgcommunicatie www.amphia.nl Decompressie/ laminectomie Wervelkolom Orthopedie Inleiding Bij u is sprake van een vernauwing van de lumbale wervelkolom. De orthopedisch chirurg zal

Nadere informatie

APERIUS PercLID System. Voor de behandeling van degeneratieve lumbale kanaalstenose

APERIUS PercLID System. Voor de behandeling van degeneratieve lumbale kanaalstenose APERIUS PercLID System Voor de behandeling van degeneratieve lumbale kanaalstenose Informatie over deze brochure Onlangs is bij u een aandoening vastgesteld die degeneratieve lumbale kanaalstenose wordt

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Hernia-operatie nek

PATIËNTEN INFORMATIE. Hernia-operatie nek PATIËNTEN INFORMATIE Hernia-operatie nek 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiebrochure wil het Maasstad Ziekenhuis u enige uitleg geven over dit ziektebeeld en behandeling. Wij adviseren

Nadere informatie

Interventionele pijntherapie, een nuttige tussenstap?

Interventionele pijntherapie, een nuttige tussenstap? Interventionele pijntherapie, een nuttige tussenstap? Dr. Veerle Dirckx mariaziekenhuis.be Mensen zorgen voor mensen Interventionele pijntherapie, een nuttige tussenstap? Radiculair pijnsyndroom Symptomen

Nadere informatie

Chapter 7. Nederlandse samenvatting

Chapter 7. Nederlandse samenvatting Chapter 7 Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Lumbosacraal radiculair syndroom Het lumbosacraal radiculair syndroom is de aandoening die in de Nederlandse volksmond bekend staat als een

Nadere informatie

Hernia in de onderrug

Hernia in de onderrug 00 Hernia in de onderrug (HNP) Poli Neurologie / Neurochirurgie 1 Inleiding Hernia nuclei pulposi of hernia van de tussenwervelschijf, is een aandoening van de rug (rughernia) of de nek (nekhernia) waarbij

Nadere informatie

15 Rugklachten. 1 Inleiding

15 Rugklachten. 1 Inleiding DC 15 Rugklachten 1 Inleiding Rugklachten komen veel voor. Men schat dat meer dan 3 miljoen mensen van 25 jaar of ouder langdurige klachten aan rug of nek hebben. 80 tot 90% van alle mensen heeft in zijn

Nadere informatie

Hernia met een radiculair syndroom in de lage rug Informatie & behandeling. Afdeling Fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis

Hernia met een radiculair syndroom in de lage rug Informatie & behandeling. Afdeling Fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis Hernia met een radiculair syndroom in de lage rug Informatie & behandeling Afdeling Fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis Inleiding U bent patiënt op de afdeling neurologie van het IJsselland Ziekenhuis

Nadere informatie

Rugklachten. www.fysiotherapie4all.nl info@fysiotherapie4all 076-5657133

Rugklachten. www.fysiotherapie4all.nl info@fysiotherapie4all 076-5657133 Rugklachten De wervelkolom bestaat uit de nekwervels, borstwervels, lendenwervels, heiligbeenwervels en het staartbeen. Op deze site staat een specifiek artikel over nekklachten geschreven en daarom worden

Nadere informatie

Wat u dient te weten over lage rugpijn

Wat u dient te weten over lage rugpijn Wat u dient te weten over lage rugpijn Peter Goossens MSc, master na master manuele therapie Vrije Universiteit Brussel Skillsdocent SOMT master opleiding manuele therapie te Amersfoort NL Praktijk te

Nadere informatie

Wervelkolom. Discushernia. Discushernia interventie. Microchirurgische interventie

Wervelkolom. Discushernia. Discushernia interventie. Microchirurgische interventie Wervelkolom Discushernia Discushernia interventie Microchirurgische interventie Pagina 1 van 6 Discushernia U lijdt aan een wervelzuil aandoening. Uw arts meent dat er een mogelijkheid bestaat om uw toestand

Nadere informatie

Orthopedie Lumbale HNP-operatie

Orthopedie Lumbale HNP-operatie Orthopedie Lumbale HNP-operatie Wat is een hernia? Tussen iedere twee wervels bevindt zich een kussentje: de tussenwervelschijf (discus). Dit werkt als een soort stootkussen om schokken op te vangen en

Nadere informatie

Neurologie Rughernia (HNP)

Neurologie Rughernia (HNP) Neurologie Rughernia (HNP) 2 Inleiding Een hernia is een ander woord voor uitstulping. Een uitstulping van de tussenwervelschijf wordt ook wel een Hernia Nuclei Pulposi (HNP) genoemd. Bij een HNP van de

Nadere informatie

Micro-Endoscopic Discectomy

Micro-Endoscopic Discectomy Micro-Endoscopic Discectomy George Homminga, M.D., Ph.D. NedSpine The Netherlands Hernia Nucleosi Pulposa Ander woord of afkorting: hernia Betekent letterlijk uitstulping van de kern van de tussenwervelschijf

Nadere informatie

C. Wervelkolom. Inhoudsopgave 01 C 02 C 03 C 04 C 05 C 06 C 07 C 08 C 09 C

C. Wervelkolom. Inhoudsopgave 01 C 02 C 03 C 04 C 05 C 06 C 07 C 08 C 09 C C. Wervelkolom nhoudsopgave 1 C 2 C 3 C 4 C 5 C 6 C 7 C 8 C 9 C Congenitale aandoeningen... 1 Myelopathie (excl. trauma s van de wervelkolom)... 1 Mogelijke atlanto-axiale subluxatie... 1 Nekpijn... 1

Nadere informatie

Operatie aan een vernauwing van het lendenwervelkanaal

Operatie aan een vernauwing van het lendenwervelkanaal Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Operatie aan een vernauwing van het lendenwervelkanaal z 1 Een vernauwing (stenose) van het lendenwervelkanaal is een aandoening

Nadere informatie

Chapter 12. Samenvatting

Chapter 12. Samenvatting Salkantay Trek, Peru Chapter 12 Samenvatting 182 I Chapter 12 Radiculaire beenpijn veroorzaakt door een lumbale hernia komt wereldwijd vaak voor en bij de meeste patienten is het natuurlijke beloop gunstig.

Nadere informatie

Prof. Dr. P.F. de Vries Robbé arts, Klinisch Redeneren, Medische Informatiekunde UMCN Dr. J.H.M. van der Straaten arts, UMCN

Prof. Dr. P.F. de Vries Robbé arts, Klinisch Redeneren, Medische Informatiekunde UMCN Dr. J.H.M. van der Straaten arts, UMCN Casus 23N Fase A Titel Door de rug gegaan. Onderwerp Lage rugpijn Inhoudsdeskundige Prof. Dr. P.F. de Vries Robbé arts, Klinisch Redeneren, Medische Informatiekunde UMCN Dr. J.H.M. van der Straaten arts,

Nadere informatie

Lage rugklachten. www.gzcdiemenzuid.nl

Lage rugklachten. www.gzcdiemenzuid.nl Lage rugklachten Introductie De lage rug is het gebied ter hoogte van de onderste 5 lendenwervels (lumbale wervels) en de overgang met het heiligbeen (lumbo-sacrale overgang). De lendenwervelkolom bestaat

Nadere informatie

CERVICALE HERNIA 17962

CERVICALE HERNIA 17962 CERVICALE HERNIA 17962 Inleiding Om een goed begrip te krijgen van wat een hernia is, is het belangrijk u eerst iets te vertellen over de bouw van een wervelkolom. De menselijke wervelkolom (zie afbeelding)

Nadere informatie

Dienst Orthopedie Stedelijk Ziekenhuis Roeselare LUMBALE KANAAL STENOSE WAARVOOR DECOMPRESSIE

Dienst Orthopedie Stedelijk Ziekenhuis Roeselare LUMBALE KANAAL STENOSE WAARVOOR DECOMPRESSIE Dienst Orthopedie Stedelijk Ziekenhuis Roeselare LUMBALE KANAAL STENOSE WAARVOOR DECOMPRESSIE 1. Wat is lumbale kanaal stenose? De lumbale kanaalstenose of vernauwing van het lendenwervelkanaal is een

Nadere informatie

Dutch Spine Surgery Registry DSSR

Dutch Spine Surgery Registry DSSR pagina 1 Dutch Spine Surgery Registry DSSR Vetgedrukte items zijn verplicht Lumbale wervelkolom - Ongeïnstrumenteerd, versie: 2015-6-1 - v3.0.0 Identificatie Het BSN-nummer bestaat uit 9 cijfers, inclusief

Nadere informatie

Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten. Een hernia-operatie

Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten. Een hernia-operatie Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Een hernia-operatie z 1 In deze brochure leest u wat een hernia is en wat u kunt verwachten van een operatie. Wervelkolom Wervelkolom

Nadere informatie

Rughernia. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Rughernia. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Rughernia U heeft klachten die mogelijk duiden op een rughernia. Daarom bent u naar de neuroloog verwezen. In deze folder kunt u meer lezen over een hernia, de mogelijke behandeling, het behandelteam en

Nadere informatie

Wat zijn segmentale relaties?

Wat zijn segmentale relaties? 5 Wat zijn segmentale relaties? Samenvatting Tussen de ingewanden, het verborgene, en het waarneembare lichaam bestaan relaties en interacties die hun basis hebben in de segmentale innervatie. Een aandoening

Nadere informatie

Micro-invasieve operatie van een hernia in de onderrug in dagbehandeling

Micro-invasieve operatie van een hernia in de onderrug in dagbehandeling Het Slotervaart, een ziekenhuis met ambitie Het Slotervaartziekenhuis, een opmerkelijk en ambitieus ziekenhuis in Amsterdam. In een informele en vertrouwde omgeving werken wij aan innovatieve medische

Nadere informatie

Cervicale kanaalstenose. Poli Neurochirurgie

Cervicale kanaalstenose. Poli Neurochirurgie Cervicale kanaalstenose Poli Neurochirurgie Uw specialist heeft bij u een cervicale kanaalstenose vastgesteld. Wij vertellen u in deze brochure meer over deze diagnose en geven uitleg over de mogelijke

Nadere informatie

Belangrijkste anatomische structuren van de wervelkolom

Belangrijkste anatomische structuren van de wervelkolom Belangrijkste anatomische structuren van de wervelkolom Om uw rugklachten beter te kunnen begrijpen is een basiskennis van de rug noodzakelijk. Het Rughuis heeft in haar behandelprogramma veel aandacht

Nadere informatie

LAGE RUGKLACHTEN / HERNIA Oorzaak en behandeling, wel of niet opereren?

LAGE RUGKLACHTEN / HERNIA Oorzaak en behandeling, wel of niet opereren? LAGE RUGKLACHTEN / HERNIA Oorzaak en behandeling, wel of niet opereren? Dokter op dinsdag, 28 februari 2012 Marcel Garssen Neuroloog Jeroen Bosch Ziekenhuis Inleiding Er is nog een boel recht te zetten.

Nadere informatie

Herniaoperatie aan de lage rug

Herniaoperatie aan de lage rug NEUROLOGIE/NEUROCHIRURGIE Herniaoperatie aan de lage rug BEHANDELING Herniaoperatie aan de lage rug In overleg met de neurochirurg hebt u besloten om uw hernia via een operatie te laten behandelen. In

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Hernia operatie rug

PATIËNTEN INFORMATIE. Hernia operatie rug PATIËNTEN INFORMATIE Hernia operatie rug 2 PATIËNTENINFORMATIE In deze folder geeft het Maasstad Ziekenhuis u enige uitleg over het ziektebeeld en de behandeling ervan. Wij adviseren u deze informatie

Nadere informatie

C. Wervelkolom. Inhoudsopgave 01 C 02 C 03 C 04 C 05 C 06 C 07 C 08 C 09 C 10 C

C. Wervelkolom. Inhoudsopgave 01 C 02 C 03 C 04 C 05 C 06 C 07 C 08 C 09 C 10 C C. Wervelkolom nhoudsopgave 1 C 2 C 3 C 4 C 5 C 6 C 7 C 8 C 9 C 1 C Congenitale aandoeningen... 1 Myelopathie (excl. trauma s van de wervelkolom)... 1 Mogelijke atlanto-axiale subluxatie... 1 Nekpijn...

Nadere informatie

Neurologie. Hernia-operatie van de rug

Neurologie. Hernia-operatie van de rug Neurologie Hernia-operatie van de rug Inhoudsopgave blz. Tekeningen wervelkolom en hernia 1 Wat wordt er onder de rug verstaan? 2 Wat is een hernia? 2 Wat zijn de verschijnselen van hernia? 3 De operatie

Nadere informatie

Lagerugklachten met pijn in het linkerbeen en de linkervoet bij een 70-jarige man

Lagerugklachten met pijn in het linkerbeen en de linkervoet bij een 70-jarige man 15 2 Lagerugklachten met pijn in het linkerbeen en de linkervoet bij een 70-jarige man Koos van Nugteren Introductie Pijn in een been kan allerlei oorzaken hebben. Hij kan veroorzaakt worden door een aandoening

Nadere informatie

Centrum voor Revalidatie Complex Regionaal Pijn Syndroom (CRPS)

Centrum voor Revalidatie Complex Regionaal Pijn Syndroom (CRPS) Centrum voor Revalidatie Complex Regionaal Pijn Syndroom (CRPS) Het verloop, de symptomen en de behandeling Centrum voor Revalidatie Inleiding Uw arts heeft bij u de diagnose Complex Regionaal Pijn Syndroom

Nadere informatie

HET LUMBOSACRALE. resultaat van een consensusbijeenkomst, gehouden op vrijdag 9 juni 1995

HET LUMBOSACRALE. resultaat van een consensusbijeenkomst, gehouden op vrijdag 9 juni 1995 CONSENSUS HET LUMBOSACRALE RADICULAIRE SYNDROOM resultaat van een consensusbijeenkomst, gehouden op vrijdag 9 juni 1995 te Utrecht ONDER AUSPICIëN VAN: - Centraal Begeleidingsorgaan voor de Intercollegiale

Nadere informatie

Nekhernia. Poli Neurochirurgie

Nekhernia. Poli Neurochirurgie Nekhernia Poli Neurochirurgie Uw specialist heeft bij u een hernia van de nek vastgesteld. In deze brochure wordt u uitgelegd wat een hernia is en hoe de arts tot deze diagnose komt. Verder geven wij u

Nadere informatie

Veel voorkomende specifieke rugaandoeningen zijn een lumbale hernia en een wervelkanaal vernauwing.

Veel voorkomende specifieke rugaandoeningen zijn een lumbale hernia en een wervelkanaal vernauwing. (Chronische) lage rugklachten en rompstabiliteit Zeven tot acht op tien personen krijgen ooit te maken met (a)specifieke lage rugpijn. Aspecifieke rugklachten zijn te definiëren als pijn in het gebied

Nadere informatie

Een hernia De operatieve behandeling

Een hernia De operatieve behandeling Een hernia De operatieve behandeling Albert Schweitzer ziekenhuis Februari 2013 pavo 0144 Inleiding De specialist heeft bij u een hernia geconstateerd. In deze folder willen we u informeren over deze aandoening

Nadere informatie

Conservatieve behandeling van lage rugklachten

Conservatieve behandeling van lage rugklachten 6074p ORT.039/1209.CV Zorgcommunicatie www.amphia.nl Conservatieve behandeling van lage rugklachten Wervelkolom Orthopedie Inleiding Deze folder geeft u meer informatie over uw lage rugklachten, welke

Nadere informatie

Conservatieve behandeling van lage rugklachten

Conservatieve behandeling van lage rugklachten Conservatieve behandeling van lage rugklachten Wervelkolom Orthopedie Inleiding Deze folder geeft u meer informatie over uw lage rugklachten, welke u met uw behandelend orthopeed besproken heeft. Anatomie

Nadere informatie

Frequent optredende nek- en rugklachten bij een 23-jarige hockeyster

Frequent optredende nek- en rugklachten bij een 23-jarige hockeyster 13 Frequent optredende nek- en rugklachten bij een 3-jarige hockeyster Koos van Nugteren K. van Nugteren, D. Winkel (Red.), Onderzoek en behandeling van de thorax, DOI 10.1007/978-90-368-0489-9_, 013 Bohn

Nadere informatie

richtlijn Handelen van de bedrijfsarts bij werknemers met rugklachten

richtlijn Handelen van de bedrijfsarts bij werknemers met rugklachten richtlijn Handelen van de bedrijfsarts bij werknemers met rugklachten Colofon NVAB 2006 Uitgave NVAB Kwaliteitsbureau NVAB Postbus 2113 3500 GC Utrecht t 030 2845750 e kwaliteitsbureau@nvab-online.nl w

Nadere informatie

Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015

Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015 Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015 Wat is de invloed van tractie op een lumbale

Nadere informatie

Hernia Nucleus Pulposus: Fact or function?

Hernia Nucleus Pulposus: Fact or function? VERSUS, Tijdschrift voor Fysiotherapie, 26e jaargang 2008, no. 6. Hernia Nucleus Pulposus: Fact or function? J.H.C. Vuurmans J.H.C. Vuurmans, Manueel Therapeut, Manuele Therapie B.A.A.T., Nederhorst den

Nadere informatie

Rugklachten bij turnen. Esther Schoots, sportarts 13 oktober 2010

Rugklachten bij turnen. Esther Schoots, sportarts 13 oktober 2010 Rugklachten bij turnen Esther Schoots, sportarts 13 oktober 2010 www.smautrecht.nl www.estherschoots.nl Wat gaan we doen: Rugbelasting bij turnen Turnen en rugklachten: epidemiologie Aandoeningen van de

Nadere informatie

CHRONISCHE LAGE RUGPIJN (met dank aan Peter de Jong, anesthesioloog, Laurentius Ziekenhuis te Roermond)

CHRONISCHE LAGE RUGPIJN (met dank aan Peter de Jong, anesthesioloog, Laurentius Ziekenhuis te Roermond) Deze informatie is bestemd voor patiënten, die lijden aan CHRONISCHE LAGE RUGPIJN (met dank aan Peter de Jong, anesthesioloog, Laurentius Ziekenhuis te Roermond) Inleiding Vrijwel alle volwassenen (60-90%)

Nadere informatie

Fysiotherapie na een operatie aan een hernia of stenose in de lage rug. Afdeling Fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis

Fysiotherapie na een operatie aan een hernia of stenose in de lage rug. Afdeling Fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis Fysiotherapie na een operatie aan een hernia of stenose in de lage rug Afdeling Fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Algemene informatie rug en hernia 2 2.1 Bouw van de wervelkolom

Nadere informatie

Hernia in de borstwervelkolom

Hernia in de borstwervelkolom Hernia in de borstwervelkolom Informatie voor patiënten F0846-3510 juli 2011 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

Herniastraat Een versneld onderzoeks- en behandeltraject bij verdenking op een rughernia

Herniastraat Een versneld onderzoeks- en behandeltraject bij verdenking op een rughernia Het MCL biedt patiënten met rugklachten en uitstralende pijn een verkort onderzoeks- en behandeltraject: de herniastraat. Dit houdt in dat er binnen één dag een diagnose gesteld wordt en u een behandeling

Nadere informatie

Factsheet Indicatoren Lage Rug Hernia (DSSR) A. Beschrijving Indicator

Factsheet Indicatoren Lage Rug Hernia (DSSR) A. Beschrijving Indicator Factsheet en Lage Rug Hernia (DSSR) A. Beschrijving DSSR 2014 [2.5; 14-11- 2014] Registratie gestart: 01-01- 2014 Gestart met Spinaalchirurgie Lumbaal geïnstrumenteerd; Januari 2015 start met Lumbale hernia

Nadere informatie

Claudicatio intermittens

Claudicatio intermittens V-III Claudicatio intermittens Inleiding Deze richtlijnen betreffen alleen de arteriële claudicatio intermittens en niet de veneuze en neurogene claudicatio intermittens. Ze zijn gebaseerd op de consensus

Nadere informatie

Hernia met een radiculair syndroom in de lage rug Adviezen & oefeningen. Afdeling Fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis

Hernia met een radiculair syndroom in de lage rug Adviezen & oefeningen. Afdeling Fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis Hernia met een radiculair syndroom in de lage rug Adviezen & oefeningen Afdeling Fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis Inleiding U bent patiënt op de afdeling neurologie van het IJsselland Ziekenhuis. Er

Nadere informatie

Vertebroplastiek behandeling. Centrumlocatie

Vertebroplastiek behandeling. Centrumlocatie Centrumlocatie Uw behandelend specialist heeft u geadviseerd om een vertebroplastiek behandeling te ondergaan. In deze folder vindt u informatie over deze behandeling. Wat is vertebroplastiek Vertebroplastiek

Nadere informatie

Acuut Lumbosacraal Radiculair Syndroom

Acuut Lumbosacraal Radiculair Syndroom Neurologie Kies rechts op de pagina het onderwerp. Acuut Lumbosacraal Radiculair Syndroom Uitgangspunt Huisarts Patiënt NHG standaard M55 De diagnose acuut lumbosacraal radiculair syndroom wordt gesteld

Nadere informatie

RAADPLEGING VOOR RUGAANDOENINGEN

RAADPLEGING VOOR RUGAANDOENINGEN CONSULTATI VOOR ORTHOPDI, TRAUMATOLOGI N RHUMA (letsels van wervelkolom, steun -en bewegingsapparaat) Kortrijksesteenweg 724 9000 GNT Tel: 09/222.27.03 Fax: 09/220.03.66 Website: http://flandersorthopaedics.com

Nadere informatie

Richtlijn fysiotherapeutische behandeling lumbale kanaalstenose

Richtlijn fysiotherapeutische behandeling lumbale kanaalstenose Richtlijn fysiotherapeutische behandeling lumbale kanaalstenose Een wetenschappelijk onderzoek naar de (kosten) effectiviteit van operatie vergeleken met een voortgezet conservatief beleid bij de behandeling

Nadere informatie

Nekhernia. Neurochirurgie. mca.nl

Nekhernia. Neurochirurgie. mca.nl Nekhernia Neurochirurgie mca.nl Inhoudsopgave Wat is een hernia 3 Hoe is de wervelkolom gebouwd? 4 Hoe ontstaat een hernia? 5 Hoe weet de arts dat u een hernia heeft? 5 De behandeling van een hernia en

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Een liesbreukoperatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Een liesbreukoperatie Refaja Ziekenhuis Stadskanaal Een liesbreukoperatie EEN LIESBREUKOPERATIE INLEIDING Deze folder geeft u informatie over een liesbreuk en de meest gebruikelijke behandelingsmogelijkheden. Het is goed u

Nadere informatie

NEUROCHIRURGIE. Hernia

NEUROCHIRURGIE. Hernia NEUROCHIRURGIE Hernia Hernia U bent, of wordt binnenkort, opgenomen voor uw herniaklachten. Waarschijnlijk hebt u vragen, misschien ook na het lezen van de folder. Stelt u ze gerust aan de verpleegkundigen,

Nadere informatie

hernia in de rug Patiënteninformatie

hernia in de rug Patiënteninformatie Patiënteninformatie hernia in de rug Een hernia is een ander woord voor uitstulping. Een uitstulping van de tussenwervelschijf wordt ook wel een Hernia Nuclei Pulposi (HNP) genoemd. Deze uitstulping kan

Nadere informatie

Hernia-operatie. Neurochirurgie

Hernia-operatie. Neurochirurgie Hernia-operatie Neurochirurgie Inleiding Uw behandelend arts heeft met u afgesproken dat u binnenkort wordt opgenomen voor een hernia-operatie. De arts heeft u al informatie gegeven over deze ingreep en

Nadere informatie

Lumbosacraal Radiculair Syndroom (LRS) F.J. de Jong en M.H.A. Willems, februari 2009, revisie februari overleg neurochirurg na (spoed)mri Ja

Lumbosacraal Radiculair Syndroom (LRS) F.J. de Jong en M.H.A. Willems, februari 2009, revisie februari overleg neurochirurg na (spoed)mri Ja Lumbosacraal Radiculair Syndroom (LRS) F.J. de Jong en M.H.A. Willems, februari 2009, revisie februari 2017 LRS cauda-syndroom? ernstige parese? overleg neurochirurg na (spoed)mri koorts, trauma, maligniteit,

Nadere informatie

Verdiepingsmodule. Vaardigheid schouderonderzoek. Schoudersklachten: Vaardigheid schouderonderzoek. 1. Toelichting. 2. Doel, doelgroep en tijdsduur

Verdiepingsmodule. Vaardigheid schouderonderzoek. Schoudersklachten: Vaardigheid schouderonderzoek. 1. Toelichting. 2. Doel, doelgroep en tijdsduur Schoudersklachten: 1. Toelichting Deze verdiepingsmodule is gebaseerd op de NHG Standaard van oktober 2008 (tweede herziening). De anatomie van de schouder is globaal wel bekend bij de huisarts. Veelal

Nadere informatie

Percutane vertebroplastiek

Percutane vertebroplastiek Percutane vertebroplastiek Inleiding Patiënten die wervelbreuken hebben ten gevolge van osteoporose, hebben vaak veel last van rugpijn. In enkele gevallen is er ook sprake van neurologische uitval. Vroeger

Nadere informatie

Cursus FT bij LRP 18 juni 2014, blok 11

Cursus FT bij LRP 18 juni 2014, blok 11 Cursus FT bij LRP 18 juni 2014, blok 11 Behandelopties bij LRP gezien door de ogen van de neurochirurg Wie is de beste speler op het veld? (AtB) INHOUD: 1. ANATOMIE 2. RUGPIJN 3. LUMBALE HNP / RADICULAIR

Nadere informatie

The Sciatica Trial. Inleiding

The Sciatica Trial. Inleiding The Sciatica Trial Inleiding U hebt vanwege pijn in uw been en/of rug uw arts bezocht en daar te horen gekregen dat er hoogst waarschijnlijk sprake is van een lage rug hernia. Deze hernia is ontstaan door

Nadere informatie

Geschreven door Martijn Raaijmaakers woensdag, 04 november 2009 22:05 - Laatst aangepast maandag, 19 augustus 2013 07:51

Geschreven door Martijn Raaijmaakers woensdag, 04 november 2009 22:05 - Laatst aangepast maandag, 19 augustus 2013 07:51 Heupartrose (coxartrose) Een gezond heupgewricht heeft gladde kraakbeenoppervlakten die vrij over elkaar glijden en een soepele en pijnvrije beweeglijkheid van de heup toe laten. Slijtage van gewrichtskraakbeen

Nadere informatie

Stenose- en/of herniaoperatie Oefeningen voor herstel

Stenose- en/of herniaoperatie Oefeningen voor herstel Stenose- en/of herniaoperatie Oefeningen voor herstel H15.016-01 Inhoudsopgave Inleiding... 2 Vóór de operatie... 2 Thuis oefenen... 2 Lees deze adviezen vast goed door... 2 De dag van de operatie... 3

Nadere informatie

Is het wel een carpaal tunnel syndroom? Cathelijne Gorter de Vries Neuroloog 30-03-2016

Is het wel een carpaal tunnel syndroom? Cathelijne Gorter de Vries Neuroloog 30-03-2016 Is het wel een carpaal tunnel syndroom? Cathelijne Gorter de Vries Neuroloog 30-03-2016 Disclosures spreker (potentiële) belangenverstrengeling geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven

Nadere informatie

Wat is Spasmodische torticollis?

Wat is Spasmodische torticollis? Wat is Spasmodische torticollis? Nederlandse Vereniging van Dystoniepatiënten Deze folder werd mede mogelijk gemaakt door: Wat is Spasmodische torticollis? Tortis betekent gedraaid, collis hals en spasmodisch

Nadere informatie

Wervelkolomchirurgie. Hernia of prolaps van de tussenwervelschijf

Wervelkolomchirurgie. Hernia of prolaps van de tussenwervelschijf Wervelkolomchirurgie Wervelkolomchirurgie is een deelgebied van de chirurgie welke alle chirurgie van de wervelkolom zelf maar ook van ruggenmerg, zenuwen of andere weefsels in of direct om de wervelkanaal

Nadere informatie

De juxta-articulaire facetcyste

De juxta-articulaire facetcyste Casuïstiek De juxta-articulaire facetcyste een bijzondere oorzaak van het lumbosacraal radiculair syndroom Janet W.K. de Beukelaar, Alof Dallenga, Gert-Jan de Jong, Koos J.A. Ruizeveld de Winter en Stef

Nadere informatie

Ingeklemde zenuw in de pols. Carpal tunnel syndroom

Ingeklemde zenuw in de pols. Carpal tunnel syndroom Ingeklemde zenuw in de pols Carpal tunnel syndroom Inhoudsopgave Wat is het carpal tunnel syndroom... 1 Waardoor wordt het veroorzaakt... 2 Klachten... 2 Diagnose... 3 Behandeling... 3 Tot slot... 5 Wat

Nadere informatie

Lage rugpijn. Kan acupunctuur helpen? Lage rugpijn is één van de meest voorkomende pijnklachten in onze maatschappij. Ze is

Lage rugpijn. Kan acupunctuur helpen? Lage rugpijn is één van de meest voorkomende pijnklachten in onze maatschappij. Ze is Lage rugpijn Kan acupunctuur helpen? Lage rugpijn is één van de meest voorkomende pijnklachten in onze maatschappij. Ze is verantwoordelijk voor vele duizenden uren van arbeidsongeschiktheid en voor het

Nadere informatie

Operatie bij een hernia

Operatie bij een hernia Neurologie en Neurochirurgie Operatie bij een hernia www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl NEU019 / Operatie bij een hernia / 14-01-2015 2 Operatie

Nadere informatie

Hoogenergetisch trauma Wervelletsels kunnen ook voorkomen na val van een paard of van een huishoudtrapje

Hoogenergetisch trauma Wervelletsels kunnen ook voorkomen na val van een paard of van een huishoudtrapje Gerian Huitema orthopedisch chirurg Komen minder vaak voor dan letsels van het perifere skelet Leiden tot aanzienlijke invaliditeit en de slechtste functionele uitkomsten (Hu et al 1996, Fisher et al 2006).

Nadere informatie

Graad 1 verzwikking: Lichte overrekking en geringe beschadiging van de vezels (fibrillen) van het ligament.

Graad 1 verzwikking: Lichte overrekking en geringe beschadiging van de vezels (fibrillen) van het ligament. Verstuikte enkel Een verstuikte enkel is een veel voorkomende aandoening. Ongeveer 25.000 mensen per dag maken dat mee. Enkel verstuikingen komen voor bij atleten en bij niet atleten, bij kinderen en volwassenen.

Nadere informatie

Patiënteninformatie IntraDiscal Electothermal Therapy (IDET).

Patiënteninformatie IntraDiscal Electothermal Therapy (IDET). Patiënteninformatie IntraDiscal Electothermal Therapy (IDET). IntraDiscal Electothermal Therapy (IDET) is de Engelse benaming voor een behandeling van rugpijn, al dan niet met uitstraling in het been,

Nadere informatie

patiënteninformatie Dienst Neurochirurgie Lumbale discusoperatie GezondheidsZorg met een Ziel

patiënteninformatie Dienst Neurochirurgie Lumbale discusoperatie GezondheidsZorg met een Ziel i patiënteninformatie Dienst Neurochirurgie Lumbale discusoperatie GezondheidsZorg met een Ziel Inhoud 1 Wat is een lumbale hernia?...5 2 Voorbereiding operatie...6 3 De operatie...7 4 De eerste dag post-operatief...7

Nadere informatie

Hernia Lumbalis Rughernia

Hernia Lumbalis Rughernia Deze uitgebreide informatiefolder wordt u aangeboden door de Maatschap Chirurgen & Orthopeden Arnhem. Deze maatschap maakt deel uit van de Alysiszorggroep. Hernia Lumbalis Rughernia Auteur: Dr. JLC van

Nadere informatie

Neurochirurgie Een operatie aan de rug

Neurochirurgie Een operatie aan de rug Neurochirurgie Een operatie aan de rug Lumbale hernia en lumbale stenose Neurochirurgie Inleiding U wordt binnenkort opgenomen in het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) waar u een operatie

Nadere informatie