Decompressie/ laminectomie

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Decompressie/ laminectomie"

Transcriptie

1 6076p ORT.041/1209.CV Zorgcommunicatie Decompressie/ laminectomie Wervelkolom Orthopedie

2 Inleiding Bij u is sprake van een vernauwing van de lumbale wervelkolom. De orthopedisch chirurg zal een decompressie/ laminectomie operatie uitvoeren waarbij deze vernauwing opgeheven wordt. Anatomie wervelkolom De menselijke wervelkolom (ook wel ruggengraat genoemd) bestaat uit 33 of 34 wervels, met tussen elke twee wervels een tussenwervelschijf. (zie figuur 1) Bij 99,9% van de mensen klopt dit. In uitzonderlijke gevallen komt ook wel eens een zesde lendenwervel voor. Van boven naar onderen bestaat de wervelkolom uit: 7 nekwervels (cervicale wervelkolom) 12 borstwervels (thoracale wervelkolom) 5 lendenwervels (lumbale wervelkolom) het heiligbeen, een vergroeiing van 5 wervels (sacrum) het stuit- of staartbeentje, een vergroeiing van 4 of 5 wervels (coccygeus) Wervels De naamgeving voor de individuele wervels wordt ook wel afgekort tot C1-C7 voor de cervicale- of nekwervels; T1-T12 of Th1-Th12 voor de thoracale- of borstwervels L1-L5 voor de lumbale- of lendenwervels. Het midden van de lendenwervels bevindt zich 2 cm boven de bekkenkam. Door de vorm van de wervels en omdat ze boven elkaar zijn gepositioneerd, ontstaat er een hol kanaal dat door de wervelkolom loopt. Dit kanaal noemt men het wervelkanaal, hierbinnen bevindt zich het ruggenmerg. De wervels beschermen het ruggenmerg en dragen het gewicht. Naarmate het te dragen gewicht groter wordt, worden ook de wervels groter en anders van vorm. De wervelkolom steunt op het bekken. De wervelkolom van de mens heeft een s- vorm. Door deze vorm worden schokken die ontstaan bij lopen of rennen geïsoleerd van de gevoelige hersenen. De krommingen in deze s- vorm worden aangeduid met de termen kyfose en lordose. Een kyfose is een kromming met de bolle kant richting de achterzijde, zoals in de thoracale en de sacrale wervelkolom. Een lordose is een kromming met de bolle kant richting de voorzijde, zoals in de cervicale en de lumbale wervelkolom. Tussenwervelschijven De tussenwervelschijven bestaan uit een buitenste annulus fibrosus, welke het binnenste nucleus pulposus omringt. De annulus fibrosus is een bindweefselring die krachten op gelijke mate verdelen over de gehele schijf. De nucleus bestaat uit losse vezels in een mucoproteïne-gelei. De nucleus van de schijf gedraagt zich als een schokdemper die de impact van de dagelijkse activiteiten absorbeert en de twee wervellichamen gescheiden houdt. Figuur 1

3 Lumbale stenose De lumbale kanaalstenose of vernauwing van het lendenwervelkanaal is een aandoening die tamelijk veel en vooral bij oudere mensen voorkomt. Mensen die hieraan lijden klagen over pijn laag in de rug en uitstraling van de pijn in één of beide benen. Typisch voor deze klachten is dat ze optreden na een eind lopen en na enige tijd staan; de pijn in de rug en in de benen wordt erger, de benen gaan doof aanvoelen en worden stuurloos. Om dan de klachten weer te doen verminderen moeten de patiënten gaan zitten of voorover bukken of hurken. Liggen op de zij, of met opgetrokken benen, helpt vaak ook. Stilstaan na het lopen helpt niet omdat de klachten zelfs optreden na lang staan. Terwijl men vroeger gewend was om rechtop te lopen, gaat men wat voorovergebogen lopen, omdat in deze houding de klachten beter te dragen zijn. De mensen met deze aandoening zien er daarom steeds meer tegenop om uit te gaan voor hun dagelijkse boodschappen of sociale genoegens waardoor ze tenslotte maatschappelijk geïsoleerd kunnen raken. Het is verder opmerkelijk dat de meeste patiënten die lijden aan een lumbale wervelkanaalstenose, prima kunnen fietsen zonder noemenswaardige beenen rugklachten. Oorzaken van lumbale stenose De oorzaak van de klachten bestaat uit een vernauwing van het lendenwervelkanaal (stenose). Door de jarenlange belasting heeft bij ouderen de wervelkolom de neiging om slijtage te vertonen; slijtage is een normaal verouderingsverschijnsel dat bij iedereen voorkomt, al is de mate waarin het optreedt, van mens tot mens verschillend. Deze slijtage, ook wel genoemd artrose, is eveneens bekend van het heupgewricht of het kniegewricht. Als reactie op de artrose gaat het wervelbot woekeren, het wordt veel dikker, vooral bij de gewrichten, waardoor het wervelkanaal nauwer wordt. Bovendien zijn ook de gele ligamenten verdikt, waardoor er binnen het vernauwde wervelkanaal nog minder ruimte overblijft voor de zenuwwortels. (zie figuur 2 en 3) Maar hoeveel ruimte er uiteindelijk overblijft, wordt verder bepaald door de mate van slijtage en door de wijdte van het kanaal die beide van persoon tot persoon verschillend kunnen zijn. De wijdte van het wervelkanaal is bij de geboorte al sterk verschillend. Diegenen met een in aanleg nauw kanaal zullen bij de genoemde slijtage eerder klachten krijgen wanneer de reserve ruimte is opgebruikt. Bij patiënten met een aanboren zeer nauw kanaal kunnen de klachten al op jonge leeftijd optreden. Figuur 2 Figuur 3 De verergering van de stenose klachten zijn het gevolg van houdingsafhankelijke vernauwing van het wervelkanaal. Tijdens lopen en staan heeft men over het algemeen een holle rug. Dit heeft tot gevolg dat het wervelkanaal nauwer wordt, waardoor dan na enige tijd een stuwing en beknelling optreedt van de zenuwwortels. Als men vooroverbuigt of gaat zitten, wordt de lendenwervelkolom van hol weer recht of zelfs

4 bol. Onder deze omstandigheden is het wervelkanaal het wijdste en verdwijnt de stuwing. Er is dan weer meer ruimte voor de zenuwwortels en de pijn neemt af. Aanvankelijk kan de stenose alleen L4/5 betreffen, omdat dit niveau normaal al het nauwste is, maar bij een uitgebreide stenose kunnen ook andere niveau s betrokken zijn (L3/4, L2/3 en zelfs L1/2). Bij de slijtage kunnen ook één of meerdere tussenwervelschijven aangedaan zijn, die dan enigszins gaan puilen hetgeen de ruimtebeperking uiteraard verergert. Maar vooral is er ruimtebeperking als de slijtage van de tussenwervelschijven zich tot echte hernia s ontwikkelen; de uitstralende pijn in de benen gedraagt zich dan als die bij de hernia, zoals verergering bij hoesten en niezen. De operatie De chirurg maakt een snede in het midden van de onderrug. Hij legt vervolgens de lendenwervel vrij op de plaats waar de beknelde zenuw zich bevindt. Hij haalt de botwoekering weg waardoor de beknelde zenuw weer vrij komt te liggen. (zie figuur 4) Figuur 4 Verdoving De operatie gebeurt altijd onder volledige narcose. Voorbereiden op de operatie Tijdens uw bezoek aan de polikliniek bespreekt de orthopedisch chirurg met u de operatie en de daaraan verbonden verwachtingen en risico's. Belangrijk daarbij is dat de operatie helaas niet bij iedereen helpt. Bij ongeveer 80 % van de patiënten is een operatie succesvol. Dit is de reden dat er niet te snel overgegaan wordt tot een operatie. Op het voorbereidingsplein krijgt u aanvullende informatie over de narcose en de opname in het ziekenhuis. De opname U wordt in principe opgenomen op de dag van de operatie. De wond Indien de wond gehecht is met oplosbare hechtingen hoeven deze niet verwijderd te worden. Als de hechtingen niet oplosbaar zijn, wordt een afspraak gemaakt op het wondenspreekuur of bij de huisarts om de hechtingen 14 dagen na de operatie te verwijderen. Ontslag De meeste mensen gaan na 2 tot 3 dagen na de operatie naar huis. Soms krijgt u een lumbaal corset mee naar huis. Weer thuis U mag de eerste week niet baden en zwemmen. Droog houden van de wond bevordert een goede wondgenezing, dus kunt u beter ook geen afsluitende pleister op de wondjes gebruiken. Een goede pijnbestrijding is belangrijk voor het genezingsproces. U kunt hiervoor paracetamol, movicox en pantozol gebruiken.

5 De recepten voor de medicijnen krijgt u tijdens uw opname in het ziekenhuis. Als dit onvoldoende helpt, neemt u dan contact op met de polikliniek orthopedie. Poliklinische controle Ongeveer 6 weken na de ingreep komt u voor controle bij de nurse practitioner orthopedie of orthopedisch chirurg op de polikliniek. Voorafgaand aan deze afspraak laat u dezelfde dag ook een röntgenfoto maken. Al tijdens uw opname wordt hiervoor een afspraak gemaakt. Na drie maanden volgt een controle bij de nurse practitioner orthopedie of orthopedisch chirurg. De laatste controle zal een jaar na de ingreep plaatsvinden bij de de nurse practitioner orthopedie. Fysiotherapie na de operatie Het is belangrijk dat u na thuiskomst uit het ziekenhuis kunt starten met fysiotherapie. Om er zeker van te zijn dat dit mogelijk is, maakt u voor de opname al een afspraak met een fysiotherapeut bij u in de buurt. Vragen Hebt u na uw bezoek aan de specialist nog vragen, neem dan contact op met de polikliniek orthopedie. Gelieve ons tijdens kantooruren te bellen. Polikliniek Orthopedie Locatie Molengracht en Pasteurlaan Hebt u na uw operatie of opname nog vragen, neem dan contact op met de afdeling waar u gelegen heeft. Hebt u na de eerste controle nog vragen, neem dan contact op met de Afdeling Orthopedie Voor meer informatie zie ook de internet site: Complicaties Operaties aan de rugwervels zijn complex. Meestal verloopt de ingreep zonder problemen. Zoals bij elke grote operatieve ingreep zijn ook aan de spondylodese risico's verbonden. De meest voorkomende complicaties zijn: (tijdelijk) zenuwletsel lekkage van hersenvocht wondontsteking (verhoogde kans bij rokers)

Lumbale hernia operatie

Lumbale hernia operatie 6078p ORT.043/1209.CV Zorgcommunicatie www.amphia.nl Lumbale hernia operatie Wervelkolom Orthopedie Inleiding U wordt binnenkort in het Amphia Ziekenhuis verwacht voor een operatie aan de wervelkolom.

Nadere informatie

Conservatieve behandeling van lage rugklachten

Conservatieve behandeling van lage rugklachten 6074p ORT.039/1209.CV Zorgcommunicatie www.amphia.nl Conservatieve behandeling van lage rugklachten Wervelkolom Orthopedie Inleiding Deze folder geeft u meer informatie over uw lage rugklachten, welke

Nadere informatie

Conservatieve behandeling van lage rugklachten

Conservatieve behandeling van lage rugklachten Conservatieve behandeling van lage rugklachten Wervelkolom Orthopedie Inleiding Deze folder geeft u meer informatie over uw lage rugklachten, welke u met uw behandelend orthopeed besproken heeft. Anatomie

Nadere informatie

Cervicale Spondylodese

Cervicale Spondylodese 6073p ORT.038/1209.CV Zorgcommunicatie www.amphia.nl Cervicale Spondylodese Halswervelkolom Orthopedie Inleiding U wordt binnenkort in het Amphia Ziekenhuis verwacht voor een operatie aan de halswervelkolom.

Nadere informatie

Conservatieve behandeling van lage rugklachten

Conservatieve behandeling van lage rugklachten Conservatieve behandeling van lage rugklachten Wervelkolom Orthopedie 6074p ORT.039/0915 Inleiding Deze folder geeft u meer informatie over uw lage rugklachten waarover u met uw behandelend orthopeed en/of

Nadere informatie

Operatie aan een vernauwing van het lendenwervelkanaal

Operatie aan een vernauwing van het lendenwervelkanaal Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Operatie aan een vernauwing van het lendenwervelkanaal z 1 Een vernauwing (stenose) van het lendenwervelkanaal is een aandoening

Nadere informatie

Laminectomie / lumbale kanaalstenose. Poli Neurochirurgie

Laminectomie / lumbale kanaalstenose. Poli Neurochirurgie Laminectomie / lumbale kanaalstenose Poli Neurochirurgie De wervelkolomchirurg (neurochirurg) heeft bij u een stenose (vernauwing) vastgesteld. In dit informatieboekje leest u meer over deze diagnose en

Nadere informatie

Operatie bij een vernauwing van het wervelkanaal

Operatie bij een vernauwing van het wervelkanaal Neurologie en Neurochirurgie Operatie bij een vernauwing van het wervelkanaal www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl NEU020 / Operatie bij een vernauwing

Nadere informatie

De Lumbale Kanaalstenose

De Lumbale Kanaalstenose De Lumbale Kanaalstenose De lumbale kanaalstenose of vernauwing van het lendenwervelkanaal is een aandoening die tamelijk veel en vooral bij oudere mensen voorkomt. Mensen die hieraan lijden klagen over

Nadere informatie

Lumbale kanaalstenose

Lumbale kanaalstenose Lumbale kanaalstenose De lumbale kanaalstenose of vernauwing van het lendenwervelkanaal is een aandoening die tamelijk veel en vooral bij oudere mensen voorkomt. Mensen die hieraan lijden klagen over pijn

Nadere informatie

Lumbale stenose (vernauwing in onderrug)

Lumbale stenose (vernauwing in onderrug) Lumbale stenose (vernauwing in onderrug) De lumbale kanaalstenose of vernauwing van het lendenwervelkanaal is een aandoening die tamelijk veel en vooral bij oudere mensen voorkomt. Mensen die hieraan lijden

Nadere informatie

Cuffrepair. Schoudergewricht. Orthopedie. 6065p ORT.031/1109.CV Zorgcommunicatie www.amphia.nl

Cuffrepair. Schoudergewricht. Orthopedie. 6065p ORT.031/1109.CV Zorgcommunicatie www.amphia.nl Cuffrepair Schoudergewricht Orthopedie 6065p ORT.031/1109.CV Zorgcommunicatie www.amphia.nl Inleiding U wordt binnenkort in het Amphia Ziekenhuis verwacht voor een operatie aan de schouder. De orthopedisch

Nadere informatie

Kanaalstenose-operatie bij vernauwing van het lendenwervelkanaal

Kanaalstenose-operatie bij vernauwing van het lendenwervelkanaal Kanaalstenose-operatie bij vernauwing van het lendenwervelkanaal In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten dat u wordt geopereerd in verband met een vernauwing van uw lendenwervelkanaal (= kanaalstenose).

Nadere informatie

Hernia met een radiculair syndroom in de lage rug Informatie & behandeling. Afdeling Fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis

Hernia met een radiculair syndroom in de lage rug Informatie & behandeling. Afdeling Fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis Hernia met een radiculair syndroom in de lage rug Informatie & behandeling Afdeling Fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis Inleiding U bent patiënt op de afdeling neurologie van het IJsselland Ziekenhuis

Nadere informatie

Operatie bij wervelkanaalvernauwing

Operatie bij wervelkanaalvernauwing NEUROCHIRURGIE Operatie bij wervelkanaalvernauwing in de onderrug Lumbale stenose BEHANDELING Operatie bij wervelkanaalvernauwing in de onderrug In overleg met uw neurochirurg wordt u in het St. Antonius

Nadere informatie

Rugoperatie. Decompressie / Herniotomie / Laminectomie

Rugoperatie. Decompressie / Herniotomie / Laminectomie Rugoperatie Decompressie / Herniotomie / Laminectomie Inhoud Inleiding 3 De wervelkolom 3 De operatie Benige decompressie/laminectomie 3 Herniotomie 3 Resultaten 4 Risico's van de operatie 4 Algemene risico

Nadere informatie

Lumbale kanaalstenose

Lumbale kanaalstenose Lumbale kanaalstenose Neurochirurgie mca.nl Inhoudsopgave Wat is een lumbale kanaalstenose? 3 Hoe is de wervelkolom gebouwd? 3 Hoe ontstaat een lumbale kanaalstenose? 4 Hoe weet de arts dat u een lumbale

Nadere informatie

Fysiotherapie na een operatie aan een hernia of stenose in de lage rug. Afdeling Fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis

Fysiotherapie na een operatie aan een hernia of stenose in de lage rug. Afdeling Fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis Fysiotherapie na een operatie aan een hernia of stenose in de lage rug Afdeling Fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Algemene informatie rug en hernia 2 2.1 Bouw van de wervelkolom

Nadere informatie

Rugoperatie. Meer informatie of vragen. Uitgave van de afdeling Communicatie, i.s.m. het orthopediecentrum. Colofon. Maart 2012

Rugoperatie. Meer informatie of vragen. Uitgave van de afdeling Communicatie, i.s.m. het orthopediecentrum. Colofon. Maart 2012 Meer informatie of vragen Voor vragen of meer informatie kunt u contact opnemen met de orthopedieconsulenten: telefoonnummer (024) 365 96 60 of per e-mail orthopaedie.consulenten@maartenskliniek.nl Colofon

Nadere informatie

Vernauwing van het wervelkanaal

Vernauwing van het wervelkanaal Vernauwing van het wervelkanaal Inleiding Een vernauwing van het wervelkanaal is een veel voorkomende aandoening, die zich meestal pas op oudere leeftijd manifesteert. In principe kan een vernauwing overal

Nadere informatie

Operatie bij rughernia of kanaalstenose

Operatie bij rughernia of kanaalstenose Operatie bij rughernia of kanaalstenose In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten dat u in verband met een rughernia of een lumbale kanaalstenose een operatie zult ondergaan. In deze brochure

Nadere informatie

Operatie van een lage rughernia of rugstenose

Operatie van een lage rughernia of rugstenose U wordt binnenkort opgenomen in het MCL voor een operatie aan de rug vanwege een lage rughernia of stenose (= vernauwing). Om u hier zo goed mogelijk op voor te bereiden geven wij u in deze brochure informatie

Nadere informatie

Cervicale kanaalstenose. Poli Neurochirurgie

Cervicale kanaalstenose. Poli Neurochirurgie Cervicale kanaalstenose Poli Neurochirurgie Uw specialist heeft bij u een cervicale kanaalstenose vastgesteld. Wij vertellen u in deze brochure meer over deze diagnose en geven uitleg over de mogelijke

Nadere informatie

Een hernia De operatieve behandeling

Een hernia De operatieve behandeling Een hernia De operatieve behandeling Albert Schweitzer ziekenhuis Februari 2013 pavo 0144 Inleiding De specialist heeft bij u een hernia geconstateerd. In deze folder willen we u informeren over deze aandoening

Nadere informatie

Decompressie / Herniotomie

Decompressie / Herniotomie Decompressie / Herniotomie Inhoud Inleiding 3 De wervelkolom 3 Noodzaak van een benige decompressie 3 Benige decompressie: de operatie 3 Noodzaak van een herniotomie 4 Herniotomie: de operatie 4 Risico's

Nadere informatie

CERVICALE HERNIA 17962

CERVICALE HERNIA 17962 CERVICALE HERNIA 17962 Inleiding Om een goed begrip te krijgen van wat een hernia is, is het belangrijk u eerst iets te vertellen over de bouw van een wervelkolom. De menselijke wervelkolom (zie afbeelding)

Nadere informatie

NEUROLOGIE. Behandeling van vernauwing in de onderrug

NEUROLOGIE. Behandeling van vernauwing in de onderrug NEUROLOGIE Wervelkanaalstenose Behandeling van vernauwing in de onderrug De arts heeft bij u een wervelkanaalstenose vastgesteld. In deze folder leest u wat een wervelkanaalstenose inhoudt, hoe deze wordt

Nadere informatie

Arthroscopie van de elleboog

Arthroscopie van de elleboog Arthroscopie van de elleboog Kijkoperatie van de elleboog Orthopedie 5693p ORT.024/1008.CV..A Inleiding Uw behandelend arts heeft u een kijkoperatie (arthroscopie) van uw elleboog geadviseerd. Deze folder

Nadere informatie

Neurologie Rughernia (HNP)

Neurologie Rughernia (HNP) Neurologie Rughernia (HNP) 2 Inleiding Een hernia is een ander woord voor uitstulping. Een uitstulping van de tussenwervelschijf wordt ook wel een Hernia Nuclei Pulposi (HNP) genoemd. Bij een HNP van de

Nadere informatie

Belangrijkste anatomische structuren van de wervelkolom

Belangrijkste anatomische structuren van de wervelkolom Belangrijkste anatomische structuren van de wervelkolom Om uw rugklachten beter te kunnen begrijpen is een basiskennis van de rug noodzakelijk. Het Rughuis heeft in haar behandelprogramma veel aandacht

Nadere informatie

Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten. Een hernia-operatie

Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten. Een hernia-operatie Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Een hernia-operatie z 1 In deze brochure leest u wat een hernia is en wat u kunt verwachten van een operatie. Wervelkolom Wervelkolom

Nadere informatie

WERVELKANAALSTENOSE LAMINECTOMIE

WERVELKANAALSTENOSE LAMINECTOMIE WERVELKANAALSTENOSE LAMINECTOMIE 17732 Inleiding Om een goed begrip te krijgen van wat een wervelkanaalstenose is, is het belangrijk u eerst iets te vertellen over de bouw van een wervelkolom. De menselijke

Nadere informatie

APERIUS PercLID System. Voor de behandeling van degeneratieve lumbale kanaalstenose

APERIUS PercLID System. Voor de behandeling van degeneratieve lumbale kanaalstenose APERIUS PercLID System Voor de behandeling van degeneratieve lumbale kanaalstenose Informatie over deze brochure Onlangs is bij u een aandoening vastgesteld die degeneratieve lumbale kanaalstenose wordt

Nadere informatie

Hernia in de onderrug

Hernia in de onderrug 00 Hernia in de onderrug (HNP) Poli Neurologie / Neurochirurgie 1 Inleiding Hernia nuclei pulposi of hernia van de tussenwervelschijf, is een aandoening van de rug (rughernia) of de nek (nekhernia) waarbij

Nadere informatie

Fysiotherapie en leefregels bij lage rug problematiek Hernia en/of hernia-operatie

Fysiotherapie en leefregels bij lage rug problematiek Hernia en/of hernia-operatie Fysiotherapie en leefregels bij lage rug problematiek Hernia en/of hernia-operatie Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te gaan. Wat is een hernia? 1 De werking van de rug 1 De tussenwervelschijf

Nadere informatie

HNP hernia nuclei pulposi

HNP hernia nuclei pulposi HNP hernia nuclei pulposi INLEIDING Een hernia (Hernia Nuclei Pulposi, HNP) is een uitstulping van de tussenwervelschijf. Deze uitstulping drukt op een zenuw, waardoor pijnklachten in het been ontstaan,

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Hernia-operatie nek

PATIËNTEN INFORMATIE. Hernia-operatie nek PATIËNTEN INFORMATIE Hernia-operatie nek 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiebrochure wil het Maasstad Ziekenhuis u enige uitleg geven over dit ziektebeeld en behandeling. Wij adviseren

Nadere informatie

Cervicale Spondylodese

Cervicale Spondylodese Orthopedie Cervicale Spondylodese Operatief vastzetten van de nekwervels Inleiding U heeft in overleg met uw behandelend arts besloten dat bij u een cervicale spondylodese gaat plaatsvinden. Dit is een

Nadere informatie

Hernia en stenose in de lendenwervelkolom

Hernia en stenose in de lendenwervelkolom 1/9 Neurologie Hernia en stenose in de lendenwervelkolom Inleiding U wordt binnenkort geopereerd aan de lendenwervelkolom in het SKB te Winterswijk. Dit kan zijn in verband met een hernia of een wervelkanaalstenose.

Nadere informatie

Veel voorkomende specifieke rugaandoeningen zijn een lumbale hernia en een wervelkanaal vernauwing.

Veel voorkomende specifieke rugaandoeningen zijn een lumbale hernia en een wervelkanaal vernauwing. (Chronische) lage rugklachten en rompstabiliteit Zeven tot acht op tien personen krijgen ooit te maken met (a)specifieke lage rugpijn. Aspecifieke rugklachten zijn te definiëren als pijn in het gebied

Nadere informatie

Operatie bij een hernia

Operatie bij een hernia Neurologie en Neurochirurgie Operatie bij een hernia www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl NEU019 / Operatie bij een hernia / 14-01-2015 2 Operatie

Nadere informatie

Herniaoperatie en/of Laminectomie

Herniaoperatie en/of Laminectomie Herniaoperatie en/of Laminectomie Inleiding Binnenkort wordt u in het Jeroen Bosch ziekenhuis opgenomen voor een operatie van de onderrug. In deze folder vindt u informatie over een hernia en laminectomie

Nadere informatie

Laminectomie. Hoe ziet een rug eruit

Laminectomie. Hoe ziet een rug eruit Laminectomie U krijgt binnenkort een operatie aan uw rug; een laminectomie. In deze informatie leest u over de voorbereiding op de operatie, de operatie zelf en de nabehandeling, zoals deze met u besproken

Nadere informatie

Operatie aan de nekwervels

Operatie aan de nekwervels Operatie aan de nekwervels In overleg met de orthopedisch chirurg heeft u besloten om een operatie aan uw nek te ondergaan vanwege een nekhernia en/of vernauwing van het ruggenmergkanaal. In deze folder

Nadere informatie

Micro-invasieve operatie van een hernia in de onderrug in dagbehandeling

Micro-invasieve operatie van een hernia in de onderrug in dagbehandeling Het Slotervaart, een ziekenhuis met ambitie Het Slotervaartziekenhuis, een opmerkelijk en ambitieus ziekenhuis in Amsterdam. In een informele en vertrouwde omgeving werken wij aan innovatieve medische

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Lumbale discushernia

Patiënteninformatie. Lumbale discushernia Patiënteninformatie Lumbale discushernia Inhoud Inleiding... 4 Informatie over het ziektebeeld... 4 Voorbereiding op de ingreep... 7 Verwikkelingen... 8 De ingreep... 8 Verloop van de ingreep... 9 Ontslag...

Nadere informatie

Rugoperatie. Dorsale / Ventrale / Circumferente lumbale spondylodese

Rugoperatie. Dorsale / Ventrale / Circumferente lumbale spondylodese Rugoperatie Dorsale / Ventrale / Circumferente lumbale spondylodese Inhoud Inleiding 3 De operatie 3 Ventrale spondylodese 3 Dorsale spondylodese 4 Circumferente spondylodese 4 De risico s van de operatie

Nadere informatie

Dienst orthopedie Stedelijk ziekenhuis Roeselare. Cervicale Discusprothese

Dienst orthopedie Stedelijk ziekenhuis Roeselare. Cervicale Discusprothese Dienst orthopedie Stedelijk ziekenhuis Roeselare Cervicale Discusprothese 1. Anatomie van cervicale wervelkolom Vanuit de hersenen loopt ons ruggemerg als een buis naar ons staartbeen, beschermd door een

Nadere informatie

Lumbale hernia en kanaalstenose

Lumbale hernia en kanaalstenose Lumbale hernia en kanaalstenose In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot opname op de afdeling Neurochirurgie van het Radboudumc voor behandeling van een rughernia of een lumbale kanaalstenose.

Nadere informatie

Lage rug hernia. Poli Neurochirurgie

Lage rug hernia. Poli Neurochirurgie Lage rug hernia Poli Neurochirurgie De wervelkolomchirurg (neurochirurg) heeft bij u een hernia vastgesteld. In dit informatieboekje leest u meer over deze diagnose en over de mogelijke chirurgische behandeling.

Nadere informatie

Lumbale Laminectomie Het verwijderen van rugwervelbogen

Lumbale Laminectomie Het verwijderen van rugwervelbogen Lumbale Laminectomie Het verwijderen van rugwervelbogen Afdeling neurologie, orthopedie en fysiotherapie Inhoudsopgave Wat is een lumbale laminectomie? 3 Klachten 4 Voorbereidingen thuis 4 Opname 4 De

Nadere informatie

Spondylodese van de rug

Spondylodese van de rug Spondylodese van de rug Informatie voor patiënten F0757-1193 juni 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070

Nadere informatie

Heupoperatie. Peri-acetabulaire osteotomie en triple osteotomie van het bekken

Heupoperatie. Peri-acetabulaire osteotomie en triple osteotomie van het bekken Heupoperatie Peri-acetabulaire osteotomie en triple osteotomie van het bekken Inhoud Inleiding 3 Reden van de operatie 3 Onderzoeksresultaten 3 De operatie 4 Risico s van de operatie 4 Na de operatie 5

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Hernia operatie rug

PATIËNTEN INFORMATIE. Hernia operatie rug PATIËNTEN INFORMATIE Hernia operatie rug 2 PATIËNTENINFORMATIE In deze folder geeft het Maasstad Ziekenhuis u enige uitleg over het ziektebeeld en de behandeling ervan. Wij adviseren u deze informatie

Nadere informatie

Operatie aan een hernia in de onderrug

Operatie aan een hernia in de onderrug Operatie aan een hernia in de onderrug U wordt binnenkort voor een hernia operatie aan de rug opgenomen op de afdeling neurochirurgie van het Rode Kruis Ziekenhuis. Opname in een ziekenhuis roept ongetwijfeld

Nadere informatie

Wat is een lumbale wervelkanaalstenose?

Wat is een lumbale wervelkanaalstenose? Binnenkort wordt u in ziekenhuis Nij Smellinghe opgenomen voor een operatie aan een vernauwing van het lendenwervelkanaal. Deze brochure informeert u over de lumbale kanaalstenose, de operatie en de herstelperiode.

Nadere informatie

Nekhernia. Neurologische behandeling. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl

Nekhernia. Neurologische behandeling. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl Nekhernia Neurologische behandeling Informatie voor patiënten F0998-3111 maart 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

Externe lumbale drain Het inbrengen van een drain in het onderste gedeelte van de rug

Externe lumbale drain Het inbrengen van een drain in het onderste gedeelte van de rug Externe lumbale drain Het inbrengen van een drain in het onderste gedeelte van de rug Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Wat is een externe lumbale drain? 1 Waarom krijgt u een externe

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Nauw wervelkanaal. Wervelkanaalstenose / Laminectomie

PATIËNTEN INFORMATIE. Nauw wervelkanaal. Wervelkanaalstenose / Laminectomie PATIËNTEN INFORMATIE Nauw wervelkanaal Wervelkanaalstenose / Laminectomie 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiebrochure wil het Maasstad Ziekenhuis u enige uitleg geven over dit ziektebeeld

Nadere informatie

APPENDIX C: Patiënteninformatie over uitzaaiingen in de wervelkolom.

APPENDIX C: Patiënteninformatie over uitzaaiingen in de wervelkolom. 3692 3693 3694 3695 3696 3697 3698 3699 3700 3701 3702 3703 3704 3705 3706 3707 3708 3709 3710 3711 3712 APPENDIX C: Patiënteninformatie over uitzaaiingen in de wervelkolom. Inleiding Kwaadaardige gezwellen

Nadere informatie

Dienst Orthopedie Stedelijk Ziekenhuis Roeselare. Lumbale discusprothese

Dienst Orthopedie Stedelijk Ziekenhuis Roeselare. Lumbale discusprothese Dienst Orthopedie Stedelijk Ziekenhuis Roeselare Lumbale discusprothese 1.Waarom een lumbale discusprothese? Er werd u voorgesteld om een lumbale discusprothese te laten plaatsen. Lumbaal betekent een

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Fysiotherapie na uw rugoperatie

Patiënteninformatie. Fysiotherapie na uw rugoperatie Fysiotherapie na uw rugoperatie In deze folder vindt u de belangrijkste informatie over de rugoperatie en het herstel erna. Ook treft u een oefenprogramma aan, ontwikkeld door de fysiotherapeut(e). U kunt

Nadere informatie

Neurologie. Hernia-operatie van de rug

Neurologie. Hernia-operatie van de rug Neurologie Hernia-operatie van de rug Inhoudsopgave blz. Tekeningen wervelkolom en hernia 1 Wat wordt er onder de rug verstaan? 2 Wat is een hernia? 2 Wat zijn de verschijnselen van hernia? 3 De operatie

Nadere informatie

Nekhernia Radboud universitair medisch centrum

Nekhernia Radboud universitair medisch centrum Nekhernia In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot opname op de afdeling Neurochirurgie van het Radboudumc, voor behandeling van een nekhernia. Indien de klachten inmiddels veranderd of

Nadere informatie

Hernia Nuclei Pulposi (lumbaal) (Uitstulping van de tussenwervelschijf)

Hernia Nuclei Pulposi (lumbaal) (Uitstulping van de tussenwervelschijf) Hernia Nuclei Pulposi (lumbaal) (Uitstulping van de tussenwervelschijf) Inhoudsopgave Inleiding... 1 Anatomie van de wervelkolom... 1 De hernia... 3 Het stellen van de diagnose... 4 De operatie... 5 Operatierisico's...

Nadere informatie

Hernia en stenose in de lendenwervelkolom

Hernia en stenose in de lendenwervelkolom 1/11 Neurologie Hernia en stenose in de lendenwervelkolom Inleiding U wordt binnenkort geopereerd aan de lendenwervelkolom in het SKB te Winterswijk. Dit kan zijn in verband met een hernia of een wervelkanaalstenose.

Nadere informatie

Rughernia (behandeling door de huisarts)

Rughernia (behandeling door de huisarts) Rughernia (behandeling door de huisarts) Wat is hernia? Hernia betekent letterlijk breuk. Een hernia nuclei pulposi (kortweg HNP) komt voor in de wervelkolom en bestaat uit een scheur in de achterkant

Nadere informatie

Neurochirurgie polikliniek 512 5114 Algemene informatie van de Nederlandse Vereniging Voor Neurochirurgie Een hernia aan de onderrug

Neurochirurgie polikliniek 512 5114 Algemene informatie van de Nederlandse Vereniging Voor Neurochirurgie Een hernia aan de onderrug Neurochirurgie polikliniek 512 5114 Algemene informatie van de Nederlandse Vereniging Voor Neurochirurgie Een hernia aan de onderrug INLEIDING In de hierna volgende tekst vindt u een algemene beschrijving

Nadere informatie

Correctie van de stand van de rug

Correctie van de stand van de rug Meer informatie of vragen Voor vragen of meer informatie kunt u contact opnemen met de orthopedieconsulenten: telefoonnummer (024) 365 96 60 of per e-mail orthopaedie.consulenten@maartenskliniek.nl Colofon

Nadere informatie

Rugoperatie om vernauwing van het lendenwervelkanaal op te heffen. Laminectomie bij kanaalstenose (neurochirurgie)

Rugoperatie om vernauwing van het lendenwervelkanaal op te heffen. Laminectomie bij kanaalstenose (neurochirurgie) Rugoperatie om vernauwing van het lendenwervelkanaal op te heffen Laminectomie bij kanaalstenose (neurochirurgie) Uw arts heeft u geadviseerd om een laminectomie operatie te ondergaan om zo de klachten

Nadere informatie

Het vergroten van de ruimte tussen en het vastzetten van ruggenwervels (Spondylodese)

Het vergroten van de ruimte tussen en het vastzetten van ruggenwervels (Spondylodese) Operatie aan de rug Het vergroten van de ruimte tussen en het vastzetten van ruggenwervels (Spondylodese) Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Hoe zit de rug in elkaar? 1 Tussenwervelschijven

Nadere informatie

Correctie van de stand van de rug. Lumbale columnotomie

Correctie van de stand van de rug. Lumbale columnotomie Correctie van de stand van de rug Lumbale columnotomie Inhoud Inleiding 3 De operatie 3 Risico s van de operatie 4 Na de operatie 4 Eerste dagen na de operatie 4 Fysiotherapie 4 Eten en drinken 4 Uit bed

Nadere informatie

Liesbreuk operatie bij kinderen. polikliniek Chirurgie

Liesbreuk operatie bij kinderen. polikliniek Chirurgie 00 Liesbreuk operatie bij kinderen polikliniek Chirurgie Uw kind wordt binnenkort verwacht in het ziekenhuis voor de behandeling van een liesbreuk. Waarschijnlijk heeft u al het een en ander gehoord over

Nadere informatie

Wat is een hernia. Bouw van de wervelkolom. Onderstaande afspraken zijn voor u gemaakt op: locatie Delfzicht/locatie Lucas. Polikliniek neurologie:

Wat is een hernia. Bouw van de wervelkolom. Onderstaande afspraken zijn voor u gemaakt op: locatie Delfzicht/locatie Lucas. Polikliniek neurologie: Herniastraat Onderstaande afspraken zijn voor u gemaakt op: locatie Delfzicht/locatie Lucas MRI-onderzoek: Polikliniek neurologie: Route Neuroloog: datum Tijd. datum Tijd Telefoon: 088-066 1000 Wat is

Nadere informatie

Operatie aan de lendenwervelkolom

Operatie aan de lendenwervelkolom 1/13 Neurologie Operatie aan de lendenwervelkolom Inleiding U wordt binnenkort geopereerd aan de lendenwervelkolom in het SKB te Winterswijk. Dit kan zijn in verband met een hernia of een wervelkanaalstenose.

Nadere informatie

Operaties van de rug. Hernia en spinale stenose

Operaties van de rug. Hernia en spinale stenose Operaties van de rug Hernia en spinale stenose In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot een herniaoperatie. In deze folder leest u meer over de herniaoperatie, de voorbereiding hierop, de

Nadere informatie

Operatie wervelkanaalvernauwing, wortelkanaalvernauwing en/of hernia in de nek

Operatie wervelkanaalvernauwing, wortelkanaalvernauwing en/of hernia in de nek NEUROCHIRURGIE/FYSIOTHERAPIE Operatie wervelkanaalvernauwing, wortelkanaalvernauwing en/of hernia in de nek BEHANDELING Operatie wervelkanaalvernauwing, wortelkanaalvernauwing en/of hernia in de nek Uw

Nadere informatie

Wervelkanaal stenose

Wervelkanaal stenose Wervelkanaal stenose Informatie over de gang van zaken rondom operaties voor een wervelkanaalstenose Bestandsnaam 5.2.BI 025 Wervelkanaal stenose Pagina 1 van 11 Inhoudsopgave AVE Orthopedische Klinieken

Nadere informatie

Orthopedie. Lumbale spondylodese. www.catharinaziekenhuis.nl

Orthopedie. Lumbale spondylodese. www.catharinaziekenhuis.nl Orthopedie Lumbale spondylodese www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Inleiding... 3 De wervelkolom en slijtage... 3 Wat is een spondylodese?... 5 Redenen om een spondylodese te ondergaan... 5 Vóór uw opname...

Nadere informatie

Rugklachten. www.fysiotherapie4all.nl info@fysiotherapie4all 076-5657133

Rugklachten. www.fysiotherapie4all.nl info@fysiotherapie4all 076-5657133 Rugklachten De wervelkolom bestaat uit de nekwervels, borstwervels, lendenwervels, heiligbeenwervels en het staartbeen. Op deze site staat een specifiek artikel over nekklachten geschreven en daarom worden

Nadere informatie

Decompressie operatie van de schouder. Informatie over de ingreep

Decompressie operatie van de schouder. Informatie over de ingreep Decompressie operatie van de schouder Informatie over de ingreep Inleiding In overleg met de orthopedisch chirurg is besloten om bij u een decompressie operatie uit te voeren. Deze folder geeft u informatie

Nadere informatie

hernia in de rug Patiënteninformatie

hernia in de rug Patiënteninformatie Patiënteninformatie hernia in de rug Een hernia is een ander woord voor uitstulping. Een uitstulping van de tussenwervelschijf wordt ook wel een Hernia Nuclei Pulposi (HNP) genoemd. Deze uitstulping kan

Nadere informatie

Rughernia. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Rughernia. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Rughernia U heeft klachten die mogelijk duiden op een rughernia. Daarom bent u naar de neuroloog verwezen. In deze folder kunt u meer lezen over een hernia, de mogelijke behandeling, het behandelteam en

Nadere informatie

Facetgewrichten. Proef- en definitieve behandeling. Pijnpoli

Facetgewrichten. Proef- en definitieve behandeling. Pijnpoli 00 Facetgewrichten Proef- en definitieve behandeling Pijnpoli Samen met de arts van de Pijnpoli heeft u besloten om over te gaan tot een behandeling van de facetgewrichten in uw rug of nek. In deze folder

Nadere informatie

patiënteninformatie Dienst Neurochirurgie Lumbale discusoperatie GezondheidsZorg met een Ziel

patiënteninformatie Dienst Neurochirurgie Lumbale discusoperatie GezondheidsZorg met een Ziel i patiënteninformatie Dienst Neurochirurgie Lumbale discusoperatie GezondheidsZorg met een Ziel Inhoud 1 Wat is een lumbale hernia?...5 2 Voorbereiding operatie...6 3 De operatie...7 4 De eerste dag post-operatief...7

Nadere informatie

Operatie aan een hernia in de onderrug

Operatie aan een hernia in de onderrug Operatie aan een hernia in de onderrug OPERATIE AAN EEN HERNIA IN DE ONDERRUG U wordt binnenkort voor een herniaoperatie in de onderrug opgenomen in het Kennemer Gasthuis. Opname in een ziekenhuis roept

Nadere informatie

Heupoperatie. De Pandakplastiek

Heupoperatie. De Pandakplastiek Heupoperatie De Pandakplastiek Inhoud Inleiding 3 De operatie 3 Risico s van de operatie 3 Na de operatie 4 De eerste dag na de operatie 4 De tweede dag na de operatie 4 De derde tot de vijfde dag na de

Nadere informatie

Behandeling van wervelkanaalstenose

Behandeling van wervelkanaalstenose Pijncentrum Behandeling van wervelkanaalstenose Aperius PercLID System Inleiding De anesthesioloog-pijnspecialist heeft met u besproken dat uw pijnklachten behandeld gaan worden door middel van een Aperius

Nadere informatie

15 Rugklachten. 1 Inleiding

15 Rugklachten. 1 Inleiding DC 15 Rugklachten 1 Inleiding Rugklachten komen veel voor. Men schat dat meer dan 3 miljoen mensen van 25 jaar of ouder langdurige klachten aan rug of nek hebben. 80 tot 90% van alle mensen heeft in zijn

Nadere informatie

Vastzetten van het polsgewricht. Polsartrodese

Vastzetten van het polsgewricht. Polsartrodese Vastzetten van het polsgewricht Polsartrodese Inhoudsopgave Inleiding 3 Kraakbeenbeschadiging (artrose) 3 Klachten 3 De operatie 3 Risico s van de operatie 4 Na de operatie 4 De wond 4 Het ontslag 4 Leefregels

Nadere informatie

Rughernia. (Hernia nuclei pulposi)

Rughernia. (Hernia nuclei pulposi) Rughernia (Hernia nuclei pulposi) Wat is een hernia? Hernia betekent letterlijk breuk. Een hernia nuclei pulposi (kortweg HNP) komt voor in de wervelkolom en bestaat uit een scheur in de achterkant van

Nadere informatie

Maatschap Neurologie/vakgroep Neurochirurgie/Fysiotherapie. Lage-rugoperatie wegens hernia (HNP) en/of kanaalstenose

Maatschap Neurologie/vakgroep Neurochirurgie/Fysiotherapie. Lage-rugoperatie wegens hernia (HNP) en/of kanaalstenose Maatschap Neurologie/vakgroep Neurochirurgie/Fysiotherapie Lage-rugoperatie wegens hernia (HNP) en/of kanaalstenose Algemeen U wordt binnenkort geopereerd aan de lage rug. Deze folder geeft u algemene

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Resectie laterale/distale clavicula

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Resectie laterale/distale clavicula Resectie laterale/distale clavicula RESECTIE LATERALE/DISTALE CLAVICULA INLEIDING U wordt binnenkort geopereerd aan de schouder. Deze operatie heet een laterale/distale clavicularesectie (= weghalen van

Nadere informatie

Cuff-repair schouderoperatie Ofwel Gescheurde pees/pezen in uw schouder

Cuff-repair schouderoperatie Ofwel Gescheurde pees/pezen in uw schouder Cuff-repair schouderoperatie Ofwel Gescheurde pees/pezen in uw schouder Inleiding U heeft één of meerdere gescheurde pezen in uw schouder. Met uw behandelend arts heeft u afgesproken dat u wordt geopereerd

Nadere informatie

De wervelkolom en rugklachten (Willem J.van der Ham, Orthopedisch chirurg, Gemini ziekenhuis, Den Helder)

De wervelkolom en rugklachten (Willem J.van der Ham, Orthopedisch chirurg, Gemini ziekenhuis, Den Helder) De wervelkolom en rugklachten (Willem J.van der Ham, Orthopedisch chirurg, Gemini ziekenhuis, Den Helder) Problemen en ziekten van de rug komen zeer frequent voor, maar zijn beter te begrijpen als je weet

Nadere informatie

Een operatie bij uitzaaiingen in de wervelkolom

Een operatie bij uitzaaiingen in de wervelkolom Een operatie bij uitzaaiingen in de wervelkolom Informatie voor patiënten F1087-3510 november 2013 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411,

Nadere informatie

Carpaal tunnelsyndroom Behandeling door de plastisch chirurg

Carpaal tunnelsyndroom Behandeling door de plastisch chirurg Carpaal tunnelsyndroom Behandeling door de plastisch chirurg Albert Schweitzer ziekenhuis november 2013 pavo 0695 Wat is het carpaal tunnelsyndroom? Het carpaal tunnelsyndroom is een aandoening waarbij

Nadere informatie

De schouderprothese. Meer informatie of vragen

De schouderprothese. Meer informatie of vragen Meer informatie of vragen Voor vragen of meer informatie kunt u contact opnemen met de orthopaedieconsulenten via telefoonnumer(024) 365 9660 of per e-mail, orthopaedieconsulenten@maartenskliniek.nl Colofon

Nadere informatie

Wij wensen u een prettig verblijf en een voorspoedig herstel toe.

Wij wensen u een prettig verblijf en een voorspoedig herstel toe. Neurochirurgie Nekhernia Binnenkort wordt u in het Zuwe Hofpoort Ziekenhuis opgenomen in verband met een hernia of stenose. Het is belangrijk dat u goed geïnformeerd bent. Hierdoor kunt u zich beter voorbereiden

Nadere informatie

Herstelplan rugoperatie (hernia of kanaalvernauwing)

Herstelplan rugoperatie (hernia of kanaalvernauwing) Herstelplan rugoperatie (hernia of kanaalvernauwing) Orthopedie 5544p ORT.009/1008.CV.A Verdere informatie over goed ruggebruik vindt u in het boekje: 'Een steuntje in de rug, Rugklachten wat doe ik er

Nadere informatie