ONDERZOEK RENDEMENT VAN MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN DOOR BVOÕS

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ONDERZOEK RENDEMENT VAN MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN DOOR BVOÕS"

Transcriptie

1 ONDERZOEK RENDEMENT VAN MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN DOOR BVOÕS SEIZOEN Maart 2011 Departement voor Bestuurs- en Organisatiewetenschap (USBO) Universiteit Utrecht STICHTING MEER DAN VOETBAL

2 DIT ONDERZOEK IS Colofon MEER DAN VOETBAL Uitgave: Universiteit Utrecht Departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap (USBO) Bijlhouwerstraat ZC Utrecht Website: Telefoon: Auteurs: Frank van Eekeren Bake Dijk Opdrachtgever: Stichting Meer dan Voetbal Woudenbergseweg HX Zeist Website: Telefoon:

3 INHOUD Samenvatting 4 1. Inleiding 8 2. Onderzoeksopzet Begrippen Theoretische context Onderzoeksvragen Onderzoeksaanpak Context en doelstellingen BVO s Maatschappelijke partners Analyse Investeringen BVO s Maatschappelijke partners Analyse Bereik Activiteiten Deelnemers en uren Analyse Opbrengsten BVO s Maatschappelijke partners Analyse Conclusies en aanbevelingen BVO s Maatschappelijke partners Aanbevelingen Tot slot 39 Bijlagen 40 3

4 SAMENVATTING In opdracht van Stichting Meer dan Voetbal heeft het Departement voor Bestuurs- en Organisatiewetenschap (USBO) van de Universiteit Utrecht de maatschappelijke activiteiten van clubs uit de Eredivisie en Eerste Divisie in het seizoen onderzocht. Het is voor het eerst dat er op deze schaal onderzoek is gedaan naar de inspanningen en opbrengsten van de maatschappelijke activiteiten van de betaald voetbalorganisaties (BVO s) en hun partners. Onderzoeksopzet De centrale onderzoeksvraag, Wat is het rendement van de maatschappelijke activiteiten voor de betaald voetbalclubs en de samenleving?, is onderzocht door middel van vier case studies, documentenanalyses en een landelijke survey onder alle 36 BVO s en hun maatschappelijke partners. Het rendement van de activiteiten wordt in dit onderzoek uitgedrukt in verworven sociaal, symbolisch en economisch kapitaal. Sociaal kapitaal kan gezien worden als voordelen voor personen en organisaties die ontstaan door sociale connecties, zoals maatschappelijke activiteiten. Sociaal kapitaal bestaat uit (1) maatschappelijk nuttige contacten, kennis en vaardigheden (2) normen van wederkerigheid (3) vertrouwen in de medemens. In dit onderzoek wordt sociaal kapitaal gebruikt om de inhoudelijke doelstellingen en opbrengsten ten aanzien van de deelnemers aan de maatschappelijke activiteiten te duiden en om uitspraken te kunnen doen over de kwaliteit en intensiteit van de relatie tussen de BVO en haar stakeholders. Onder symbolisch kapitaal worden begrippen als autoriteit, prestige, reputatie en kennis verstaan. In dit onderzoek wordt symbolisch kapitaal gebruikt om de invloed van de maatschappelijke activiteiten op de uitstraling van de BVO s en de uitstraling en naamsbekendheid van de betrokken maatschappelijke partners en hun activiteiten te duiden. Economisch kapitaal heeft betrekking op de financiën van de clubs en hun maatschappelijke partners. Onder economisch kapitaal worden in dit onderzoek de te kapitaliseren opbrengsten verstaan die een direct gevolg zijn van de maatschappelijke activiteiten. 4

5 Onderstaand schema laat de onderzochte vormen van kapitaal zien: Vormen van kapitaal BVO Maatschappij Sociaal Relatie tussen de BVO en: Sponsoren Supporters Lokale overheid Welzijnsinstelling Onderwijsinstelling Woningcorporatie Participatie aan de activiteiten Verandering in bewustwording bij deelnemers Gedragsverandering bij deelnemers Symbolisch Uitstraling van de BVO Legitimiteit onder stakeholders Goodwill onder stakeholders Uitstraling van de activiteiten Naamsbekendheid van de activiteiten Uitstraling van de partner Naamsbekendheid van de partner Financieel Inkomsten uit: Sponsoring Ticketing Merchandising Inkomsten voor de maatschappelijke partners Inkomsten ten gunste van de activiteiten Het onderzoek richt zich op het rendement voor de hele sector betaald voetbal en haar maatschappelijke partners. De maatschappelijke activiteiten worden uitgevoerd in zeer verschillend contexten, waardoor onderlinge vergelijking van de inspanningen en opbrengsten van clubs moeilijk is. Bevindingen Clubs hebben uiteenlopende motieven om zich maatschappelijk in te zetten. Verschillende clubs vinden dat ze het aan hun stand verplicht zijn, andere willen zich beter wortelen in de samenleving of streven naar een beter imago. 11% van de clubs is maatschappelijk actief omdat ze er aan willen verdienen. De BVO s werken samen met 136 maatschappelijke organisaties in Nederland, waarvan ruim een derde welzijnen zorginstellingen. 70% van de clubs werkt samen met de lokale overheid. De partners van de BVO s hebben uiteenlopende doelstellingen voor de samenwerking, zowel voor de maatschappelijke activiteiten als de eigen organisatie. De partners richten zich nauwelijks op het verwerven van financiën door middel van de samenwerking, maar wensen vooral opbrengsten in de vorm van sociaal kapitaal meer deelnemers, meer bewustzijn en gedragsverandering bij hun doelgroepen) en symbolisch kapitaal (verbeterde uitstraling en bekendheid van de activiteiten en de eigen organisatie). In totaal is er met de maatschappelijke inspanningen van de betaald voetbalclubs een bedrag van 6,4 miljoen euro gemoeid. Clubs investeren gezamenlijk Van dit bedrag investeren zij direct, de overige investeringen bestaan uit het beschikbaar stellen van stadion, wedstrijd-kaarten, spelers en technische staf. Daarnaast houden 35,75 FTE zich bezig bij de clubs met de sociale activiteiten. Het bedrag dat de clubs investeren, komt overeen met 0,7% van de totale omzet van de betaald voetbal sector in het seizoen

6 De partners die hebben meegewerkt aan het onderzoek investeren in de verschillende projecten , waarvan direct. In werkelijkheid zal dit bedrag vermoedelijk hoger liggen, omdat niet van alle maatschappelijke partners bekend is welke investeringen zij hebben gedaan. Met deze investeringen worden ruim mensen bereikt die actief deelnemen aan in totaal 195 projecten. De clubs richten zich op een breed scala aan activiteiten: ongeveer een kwart houdt zich bezig met het bevorderen van sportiviteit en respect, ruim 20 procent met arbeidsintegratie of participatie, 15 procent met educatie, 14 procent met gezondheid, 6 procent richt zijn pijlen op de wijken waar het stadion is gevestigd en bijna 2 procent richt zich op activiteiten tegen vandalisme. De grootste opbrengsten voor de BVO s betreffen het verwerven van sociaal en symbolisch kapitaal. Zo ervaart een groot deel van de betaald voetbalclubs een verbeterde relatie met onderwijsinstellingen, de gemeente en welzijnsorganisaties. Clubs geven daarnaast aan dat het maatschappelijke bewustzijn van spelers 87,9 procent) en technische staf (69,7 procent) verbetert door de betrokkenheid bij maatschappelijke activiteiten. Ook geeft 43 procent van de clubs aan dat maatschappelijke inzet ten goede komt aan de relatie met supporters en eigen werknemers. De meeste clubs ervaren een verbeterd imago; zo komen ze bijvoorbeeld vaker op positieve wijze in de media. 30 procent van de clubs geeft bovendien aan dat de inspanningen leiden tot hogere sponsor-inkomsten en een stijging van het aantal sponsoren. Een klein gedeelte van de clubs geeft aan dat de inkomsten uit merchandising en ticketing stijgen als gevolg van de maatschappelijke betrokkenheid. De partners geven tevens aan dat zij, dankzij samenwerking met de BVO s, beter in staat zijn om bestaande contacten te onderhouden en in contact te komen met andere maatschappelijke organisaties. Ook geeft 68 procent van de partners aan dat de uitstraling van hun eigen organisatie is verbeterd als gevolg van de samenwerking op maatschappelijk gebied met de BVO. 48 procent van de partners geeft ten slotte aan dat zij financiële meerwaarde zien voor de activiteiten, door de samenwerking met de BVO. De belangrijkste opbrengst voor de maatschappelijke partners is de verbeterde uitstraling van hun activiteiten. De samenwerking met de BVO zorgt ervoor dat de activiteiten aantrekkelijker worden voor de (soms moeilijk bereikbare) doelgroepen. Zo n 70 procent van de partners ziet dankzij de club de participatie verbeteren, 62 procent is door de inzet van voetballers in staat een diverse doelgroep te bereiken. Het verbeteren van de participatie is een belangrijke voorwaarde om te kunnen komen tot meer bewustwording en gedragsverandering, maar het betekent niet dat deze effecten ook automatisch optreden. Een direct verband tussen participatie, dankzij de inspanning van de club, en andere maatschappelijke effecten, zoals gezonder gedrag door kinderen of blijvende re-integratie van langdurig werklozen, is niet aantoonbaar. Veelal zijn de activiteiten niet direct op dergelijke effecten gericht en worden deze effecten ook niet onderzocht. 6

7 Conclusies en aanbevelingen Voetbal is geen oplossing voor alle maatschappelijke problemen, wel heeft een BVO de unieke positie om moeilijke doelgroepen te bereiken en verbindingen te leggen. Samenwerken met de BVO s loont voor maatschappelijke organisaties als zij die samenwerking gericht inzetten op het verwerven van symbolisch en sociaal kapitaal en de samenwerking zien als een onderdeel van groter scala van interventies dat nodig is om maatschappelijke problemen op te lossen. Het uitvoeren van maatschappelijke activiteiten levert de BVO s geen direct financieel rendement op, maar de clubs raken beter geworteld en meer gelegitimeerd in de samenleving. Zij kunnen profiteren van een betere uitstraling en beschikken over meer goodwill dan voorheen. Dergelijke vormen van sociaal en symbolisch kapitaal kunnen de clubs uiteindelijk ook economisch kapitaal opleveren, doordat meer partners, zoals sponsors, zich aan de club willen binden. Het onderzoek toont aan dat profclubs het meeste rendement uit hun maatschappelijke activiteiten halen als ze hun spelers en trainers, de ruimte in het stadion en andere middelen die direct met de club te maken hebben, inzetten. Opvallend is dat de clubs hun maatschappelijke en commerciële doelstellingen nog nauwelijks aan elkaar verbinden. De BVO s en hun maatschappelijke partners werken veelal nog samen op basis van enthousiasme en het gevoel dat zij veel aan elkaar kunnen hebben. Van uitgekiende en duurzame strategieën, waaraan analyses over de maatschappelijke problemen ten grondslag liggen, en waarin de meerwaarde van de inzet van de clubs is geëxpliciteerd, is veelal nog geen sprake. Dit leidt tot de conclusie dat het rendement van investeringen in de maatschappelijke activiteiten al heel behoorlijk is, maar dat een meer doordachte aanpak ( slim partnerschap ) ruimte biedt om dit rendement te vergroten. De BVO s kunnen het rendement van hun investeringen vergroten door: MVO structureel onderdeel van bedrijfsvoering te maken Maatschappelijke en commerciële doelen aan elkaar te koppelen Realistische doelen op te stellen Focus op de eigen meerwaarde in de samenleving te leggen Sterke en structurele partners te kiezen De maatschappelijke partners kunnen het rendement van hun investeringen vergroten door: Meerwaarde van BVO binnen interventiestrategie te bepalen Te zorgen voor regie Projecten te volgen en te evalueren Het is de uitdaging voor clubs en hun maatschappelijke partners gezamenlijk in te zetten op slim partnerschap en zo de samenwerking naar een hoger niveau te tillen. 7

8 Street League

9 1. INLEIDING De Stichting Meer dan Voetbal stimuleert betaald voetbal organisaties (BVO s) de bindende kracht van voetbal te benutten om problemen in de samenleving aan te pakken. Dit doet zij door het verbreden, verdiepen en zichtbaar maken van de maatschappelijke rol van het voetbal. Meer dan Voetbal fungeert als kenniscentrum en coördinator van maatschappelijke projecten die de BVO s in Nederland uitvoeren. Kernthema s van de Stichting zijn sportiviteit en respect, gezondheid, participatie en educatie. De maatschappelijke activiteiten van de BVO s dienen een bijdrage te leveren aan deze thema s. Tegelijkertijd wenst de BVO zelf ook profijt te hebben van haar maatschappelijke activiteiten. Uitgangspunt is dat de club zich hierdoor steviger wortelt in haar omgeving, fans meer betrokken zijn en het de reputatie van het voetbal goed doet. De vraag is nu wat de inspanningen van de Stichting en de BVO s daadwerkelijk opleveren. Wat is het rendement van de maatschappelijke activiteiten van de clubs, zowel voor de samenleving, de club zelf als de sector betaald voetbal? In opdracht van Meer dan Voetbal heeft het Departement voor Bestuurs- en Organisatiewetenschap (USBO) van de Universiteit Utrecht in de periode oktober 2010-februari 2011 onderzoek gedaan naar de maatschappelijke activiteiten van BVO s en hun maatschappelijke partners. Het is voor het eerst dat er op deze schaal onderzoek is gedaan naar de inspanningen en opbrengsten van de maatschappelijke activiteiten van de betaald voetbalclubs en hun partners. Doel van het onderzoek is inzicht te verkrijgen in het rendement van maatschappelijke activiteiten die de BVO s uitvoeren in samenwerking met (lokale) maatschappelijke partners. De ambitie is om elk jaar te peilen wat de kosten en baten zijn, zowel voor de samenleving als voor de sector betaald voetbal, te beginnen over het seizoen , en daartoe een passende methodiek te ontwikkelen. Opzet van het rapport Dit rapport beschrijft de belangrijkste bevindingen en conclusies van het onderzoek. Het rapport trapt af met de theoretische achtergrond van waaruit het onderzoek is opgezet, waarna de onderzoeksvragen en onderzoeksaanpak worden toegelicht. Hoofdstuk 3 beschrijft vanuit welke motieven en met welke doelstellingen de BVO s en hun maatschappelijke partners de activiteiten hebben opgezet. Hoofdstuk 4 geeft inzicht in de investeringen die door de BVO s en hun partners zijn gedaan om de maatschappelijke activiteiten op te zetten en uit te voeren. Hoofdstuk 5 laat zien tot welk bereik deze investeringen hebben geleid, in de vorm van het aantal projecten, aantal deelnemers en aantal uitgevoerde uren. Hoofdstuk 6 analyseert in hoeverre dit bereik heeft geleid tot het behalen van de beoogde effecten en welke eventuele andere effecten zijn opgetreden. Hoofdstuk 7 analyseert de voorgaande hoofdstukken en komt tot conclusies ten aanzien van het rendement van de investeringen en tot aanbevelingen aan de BVO s en hun partners om dit rendement in de toekomst te kunnen vergroten. 9

10 Playing for Success

11 2. ONDERZOEKSOPZET Het onderzoek dient inzicht te verschaffen in het rendement van de maatschappelijke activiteiten van de BVO s in samenwerking met (lokale) maatschappelijke partners. Dit hoofdstuk maakt duidelijk vanuit welk perspectief dit onderzoek is opgezet en op welke wijze het is uitgevoerd. Het eerste deel van het hoofdstuk gaat in op de gehanteerde begrippen en de achterliggende theoretische context. De daarop volgende paragraaf expliciteert de onderzoeksvraag en aanpak. 2.1 Begrippen Het onderzoek richt zich op maatschappelijke activiteiten. Hieronder verstaan we in dit onderzoek alle activiteiten van een BVO die: a. (volgens opgave van de BVO) De doelstelling hebben bij te dragen aan de inhoudelijke doelstelling van de Stichting Meer dan Voetbal b. Meer dan eenmalig worden uitgevoerd c. Plaatsvinden in samenwerking met één of meer maatschappelijke partners Onder maatschappelijke partners worden in dit onderzoek de organisaties verstaan waarmee de BVO de maatschappelijke activiteiten uitvoert en/of die voor de BVO maatschappelijk relevant zijn. Hierbij gaat het om (potentiële) sponsoren, supportersverenigingen, lokale en provinciale overheden, welzijnsinstellingen, zorginstellingen, onderwijsinstellingen, woningcorporaties, amateurverenigingen en maatschappelijke stichtingen, zoals de Johan Cruyff Foundation. Vervolgens richt het onderzoek zich op het rendement van de activiteiten. Rendement kan omschreven worden als return on investment. Ofwel: wat hebben de investeringen opgeleverd? Dit betekent dat de verhouding tussen investeringen (input) en opbrengsten (outcome) in beeld gebracht dient te worden. Onder input wordt in dit onderzoek verstaan: de directe en indirecte financiële investeringen in de maatschappelijke activiteiten. Onder outcome wordt in dit onderzoek verstaan de bredere effecten op organisatie en samenleving. Het rendement van het maatschappelijk verantwoord ondernemen door betaald voetbal organisaties wordt in dit onderzoek vanuit twee perspectieven beschreven. Allereerst is er het perspectief van de club: wat leveren de investeringen in maatschappelijk verantwoord ondernemen de BVO s op? Daarnaast is er het maatschappelijk perspectief: welk rendement hebben de activiteiten voor de de maatschappelijke partners? 11

12 In schema: Investeringen Betaald Voetbal Opbrengsten Betaald Voetbal ROI Sector Betaald Voetbal Investeringen Maatschappelijke partners Opbrengsten Maatschappelijke partners ROI Maatschappelijke partners Daarnaast is het van belang om het rendement te kunnen beoordelen: is het behaalde rendement goed of nog te verbeteren? Om uitspraken te kunnen doen over de mate van succes van het rendement worden de opbrengsten gerelateerd aan de oorspronkelijke doelstellingen en de investeringen aan het bereik (aantal projecten, aantal deelnemers en aantal uren uitvoering). Hierdoor ontstaat inzicht de mate van effectiviteit en efficiëntie. 2.2 Theoretische context De neiging bestaat om bij het begrip rendement vooral te spreken, denken en onderzoeken in termen van economisch kapitaal. Vanuit deze opvatting gaat het om de commerciële waarde en een financiële kostenbatenanalyse van de activiteiten. Tegelijkertijd kunnen maatschappelijke activiteiten ook minder tastbaar rendement opleveren. Dergelijk rendement is uit te drukken in sociaal en symbolisch kapitaal (Bourdieu, 1989). Deze vormen van kapitaal zijn niet los te zien van het economische kapitaal: een verbetering van sociaal kapitaal en symbolisch kapitaal zal een positief effect kunnen hebben op het economische kapitaal. In schema: Financieel kapitaal Symbolisch kapitaal Sociaal kapitaal 12

13 In dit onderzoek worden bovenstaande drie vormen van kapitaal van belang geacht: de gebruikelijke focus op alleen het economische kapitaal gaat voorbij aan de maatschappelijke en symbolische betekenis van betaald voetbalorganisaties en hun activiteiten, terwijl een focus welke alleen gericht is op de kwalitatieve en minder grijpbare vormen van kapitaal voorbij gaat aan de in toenemende mate bedrijfseconomische benadering, en gewenste wijze van verantwoording, van BVO s, sponsors en subsidiegevers 1. De begrippen economisch kapitaal, sociaal kapitaal en symbolisch kapitaal worden hierna verder toegelicht. Sociaal kapitaal Sociaal kapitaal heeft betrekking op de sociale waarde van de maatschappelijke activiteiten voor deelnemers en de betrokken organisaties. Sociaal kapitaal kan gezien worden als voordelen die ontstaan door sociale connecties (Smart in Burnett 2006: 283) die plaatsvinden tijdens (de samenwerking bij) maatschappelijke activiteiten. Sociaal kapitaal wordt in deze definitie verworven door het aangaan van sociale relaties. Op dit punt verschilt sociaal kapitaal van andere vormen van kapitaal. De voordelen voor personen en organisaties bestaan onder andere uit sociale netwerken waarin: (1) maatschappelijk nuttige contacten, kennis en vaardigheden worden verworven. (2) zich normen van wederkerigheid ontwikkelen. (3) vertrouwen in de medemens wordt gegenereerd (Verweel, 2005). Een individu kan door de sociale relaties welke hij aangaat kennis en vaardigheden ontwikkelen. Voor het individu stelt Coalter (2007): [sociaal kapitaal] refers to social networks based on social and group norms which enable people to trust and cooperate with each other and via which individuals or groups can obtain certain types of advantage. In dit onderzoek wordt de term sociaal kapitaal tweeledig gebruikt: 1. Om de inhoudelijke doelstellingen en opbrengsten ten aanzien van de deelnemers aan de maatschappelijke activiteiten te duiden. In hoeverre hebben de BVO s en de maatschappelijke partners doelstellingen geformuleerd die betrekking hebben op de participatie, mate van bewustwording of gedragsverandering van de deelnemers aan de activiteiten en worden deze doelstellingen ook gerealiseerd? 2. Om uitspraken te kunnen doen over de kwaliteit en intensiteit van de relatie tussen de BVO en haar stake-holders. Wat voor invloed heeft de maatschappelijke betrokkenheid van een BVO op haar relatie met bijvoorbeeld de supporters, of sponsoren? Verandert de relatie met bijvoorbeeld de gemeente doordat de BVO activiteiten uitvoert die bijdragen aan het oplossen van lokale maatschappelijke problemen? Ook de relaties tussen de verschillende stakeholders wordt bestudeerd. Hierbij wordt onderzocht of de maatschappelijke partners een andere of verbeterde relatie hebben gekregen met elkaar dankzij de samenwerking met een BVO. Samengevat heeft sociaal kapitaal in dit onderzoek betrekking op: Participatie aan maatschappelijke activiteiten Bewustwording bij deelnemers aan maatschappelijke activiteiten Gedragsverandering bij deelnemers aan maatschappelijke activiteiten Kwaliteit en intensiteit van de relatie tussen een BVO en haar stakeholders (sponsoren, gemeente, supporters, welzijn, onderwijs, woningcorporaties) Kwaliteit en intensiteit van de relatie tussen de maatschappelijke partners van de BVO onderling. 1 Overigens is in het voetbal ook zeer nadrukkelijk het sportieve rendement relevant. Dit valt buiten het blikveld van dit onderzoek, omdat de aanname vooralsnog is dat maatschappelijke activiteiten geen direct effect zullen hebben op de sportieve prestaties en daar ook niet voor bedoeld zijn. Mogelijk bestaat er wel een indirect effect tussen de genoemde vormen van kapitaal en de sportieve prestaties. Bijvoorbeeld: het vergroten van het symbolisch kapitaal zal een positief effect kunnen hebben op inkomsten uit tv-gelden en het aantal toeschouwers, waardoor clubs in staat zijn betere spelers aan te trekken en als gevolg daarvan sportief beter gaan presteren. 13

14 Symbolisch kapitaal Het symbolische kapitaal is tevens een vorm van kapitaal die waardevol kan zijn voor individuen en organisaties. Onder symbolisch kapitaal worden begrippen als autoriteit, prestige, reputatie en kennis verstaan (Sideri, 2004: 66). Fuller (2006: 291) spreekt van de credit of renown, welke symbolisch kan zijn via autoriteit, prestige en reputatie. Dit onderzoek richt zich op het symbolisch kapitaal dat BVO s en maatschappelijke organisaties verwerven dankzij het gezamenlijk uitvoeren van activiteiten. Het symbolisch kapitaal van de clubs betreft vooral de uitstraling (imago) van de BVO. Voor de BVO s is van belang om te weten of de uitstraling (imago) van de club verbetert dankzij de maatschappelijke activiteiten, mede omdat het imago invloed heeft op de jaarlijkse verdeling van de TV-gelden 2. In dit onderzoek is tevens van belang of een eventueel verbeterde uitstraling leidt tot een toename van goodwill en legitimiteit voor de BVO. Tegelijkertijd is het verwerven van symbolisch kapitaal van belang voor de maatschappelijke partners. Het onderzoek richt zich ook op de vraag of de uitstraling van de maatschappelijke activiteiten verandert door de verbinding met een BVO. Dit is (vooral) voor de maatschappelijke partners een interessant gegeven omdat een verbeterde uitstraling van de activiteiten kan leiden tot een verhoogde deelname aan de activiteiten. Aanvullend worden de uitstraling en naamsbekendheid van de betrokken maatschappelijke partners onderzocht. Daarbij is het de vraag of de samenwerking met de BVO, behalve op de activiteiten, ook invloed heeft op de uitstraling van hun eigen organisatie. Samengevat heeft symbolisch kapitaal in dit onderzoek betrekking op: De uitstraling van de BVO Legitimiteit onder partners van de BVO Goodwill onder partners van de BVO De uitstraling van de maatschappelijke activiteiten De naamsbekendheid van de maatschappelijke activiteiten De uitstraling van de betrokken maatschappelijke partners De naamsbekendheid van de betrokken maatschappelijke partners Economisch kapitaal Economisch kapitaal heeft betrekking op de financiën van de clubs en hun maatschappelijke partners. Financieel betekent in termen van Social Return on Investment (FM State of the Art, 2005) het volgende: betrekking hebbend op monetaire transacties die direct het runnen van het bedrijf of de organisatie betreffen, zoals investeringen in cash, aankopen, dividenden, enzovoort. Onder economisch kapitaal worden in dit onderzoek de te kapitaliseren opbrengsten verstaan die een direct gevolg zijn van de maatschappelijke activiteiten. Het gaat hier bijvoorbeeld om de inkomsten uit sponsoring, merchandising en ticketing voor de BVO die direct of indirect voortvloeien uit de maatschappelijke betrokkenheid van de BVO. 2 Het imago van BVO s wordt jaarlijks gemeten om de CPM score van elke BVO te bepalen. Deze CPM score is de basis voor het verdelen van de TV-gelden onder de BVO s in Nederland. In de CPM score wordt er bij de bepaling van het imago geen onderscheid gemaakt naar een verbeterd imago als gevolg van sportieve prestaties en een verbeterd imago als gevolg van maatschappelijke activiteiten. 14

15 Daarnaast worden ook de financiële opbrengsten voor de maatschappelijke partners onderzocht. Krijgt bijvoorbeeld een zorgverzekeraar, door de samenwerking met een BVO op maatschappelijk gebied, extra verzekerden, en daarmee extra inkomsten? En kunnen bijvoorbeeld welzijnsorganisaties extra subsidies of sponsorgelden aantrekken als gevolg van de samenwerking met de BVO? Hierbij zal in het onderzoek steeds een onderscheid gemaakt worden tussen economisch kapitaal voor de maatschappelijke organisatie en economisch kapitaal voor de maatschappelijke activiteiten. Samengevat heeft economisch kapitaal in dit onderzoek betrekking op: Inkomsten voor de BVO uit sponsoring Inkomsten voor de BVO uit ticketing Inkomsten voor de BVO uit merchandising Inkomsten voor de maatschappelijke partners ten gunste van de eigen organisatie. Inkomsten die ten gunste komen aan de maatschappelijke activiteiten Vormen van kapitaal In schema ziet het onderscheid tussen sociaal, symbolisch en financieel kapitaal in dit onderzoek er als volgt uit: Vormen van kapitaal BVO Maatschappij Sociaal Relatie tussen de BVO en: Sponsoren Supporters Lokale overheid Welzijnsinstelling Onderwijsinstelling Woningcorporatie Participatie aan de activiteiten Verandering in bewustwording bij deelnemers Gedragsverandering bij deelnemers Symbolisch Uitstraling van de BVO Legitimiteit onder stakeholders Goodwill onder stakeholders Uitstraling van de activiteiten Naamsbekendheid van de activiteiten Uitstraling van de partner Naamsbekendheid van de partner Financieel Inkomsten uit: Sponsoring Ticketing Merchandising Inkomsten voor de maatschappelijke partners Inkomsten ten gunste van de activiteiten 15

16 2.3 Onderzoeksvragen De voorgaande afbakening en interpretatie van begrippen, op basis van de doelstelling van het onderzoek, leiden tot de centrale onderzoeksvraag en subvragen. De centrale onderzoeksvraag luidt: Wat is het rendement van de maatschappelijke activiteiten van de BVO s en hun maatschappelijke partners in het seizoen ? De subvragen luiden: Wat zijn de motivaties/doelstellingen van de BVO s en de maatschappelijke partners ten aanzien van de maatschappelijke activiteiten? Wat zijn de investeringen in maatschappelijke activiteiten, door BVO s en haar partners, in ? Wat is het bereik van de maatschappelijke activiteiten, in ? Wat zijn de opbrengsten van de maatschappelijke activiteiten, voor BVO s en voor de samenleving, in in termen van sociaal, symbolisch en financieel kapitaal? Hoe verhouden de investeringen zich tot de opbrengsten (rendement) in ? Hoe kan het rendement verhoogd worden, in termen van effectiviteit en efficiëntie? In het onderstaande schema wordt de volgordelijkheid van het onderzoek weergegeven: Doelstellingen Inversteringen Bereik Opbrengsten Rendement 2.4 Onderzoeksaanpak Het onderzoek is in verschillende fasen uitgevoerd in de periode oktober 2010-februari Daarbij is gebruik gemaakt van de volgende onderzoeksmethoden: Secundaire data-analyse De benodigde data en cijfers, vooral voor de investeringen, zijn zoveel mogelijk verzameld door middel van bestaande onderzoeksrapporten uit de bedrijfstak betaald voetbal en van de maatschappelijke partners. Case studies Binnen het onderzoek zijn vier case studies uitgevoerd. Case studies bieden de mogelijkheid om binnen een specifieke context de diepte in te gaan en, naast kwantitatieve, ook kwalitatieve gegevens te verzamelen. De case studies hebben in dit onderzoek vooral geleid tot inzicht in de opbrengsten, in termen van sociaal, symbolisch en financieel kapitaal. De case studies dienden een beeld te geven van de meerwaarde van maatschappelijke activiteiten en zijn om die reden niet uitgevoerd bij clubs die nog niets, of weinig, doen op maatschappelijk vlak. Het gehanteerde selectiecriterium hierbij was dat de onderzochte clubs minimaal één Meer dan Voetballabel hebben ontvangen. Daarnaast was het van belang om binnen de cases een zo goed mogelijke afspiegeling te hebben van de diver-siteit van de betaald voetbalorganisaties in Nederland. Daarbij is voor de selectie van te onderzoeken BVO s gelet op de volgende punten: mate van maatschappelijke activiteit, omvang van de BVO, grootte van het verzorgingsgebied, sportief niveau. 16

17 De volgende cases zijn geselecteerd: Twee eredivisieclubs die reeds geruime tijd actief zijn op dit vlak: NAC Breda en PSV. Eén club uit de Jupiler League die reeds geruime tijd actief is op dit vlak: SC Cambuur Leeuwarden. Eén club die ervaring heeft, maar tegelijkertijd nog middenin in de opbouw van de maatschappelijke activiteiten zit: FC Utrecht. De case studies bestonden uit: Interviews met stakeholders binnen en buiten de BVO Documentenanalyse (jaarverslagen/ begrotingen BVO s; projectrapportages BVO s; projectrapportages/ begrotingen partnerorganisaties; bestaande onderzoeksrapporten (lokale) partners) Observaties Enquêtes Vervolgens zijn de opbrengsten vanuit de case studies verbreed naar de hele sector. Het onderzoek doet uitspraken over de gehele bedrijfstak betaald voetbal, hiervoor zijn vragenlijsten ontwikkeld voor, en uitgezet onder, verschillende groepen stakeholders. Daarmee zijn de opbrengsten gekwantificeerd en kunnen deze in de toekomst vergeleken worden met komende metingen. De enquêtes zijn uitgezet onder alle clubs en hun maatschappelijke partners 3. De analysetechnieken zijn er op gericht zoveel mogelijk een direct verband te leggen tussen maatschappelijke activiteiten (en bijbehorende investeringen) en opbrengsten, in termen van sociaal, symbolisch en economisch rendement. De vragen met betrekking tot sociaal-maatschappelijk en symbolisch rendement zijn deels kwalitatief en deels kwantitatief geanalyseerd en gerapporteerd. De vragen met betrekking tot het economisch rendement zijn kwantitatief geanalyseerd gerapporteerd. In de bijlage is een overzicht opgenomen van de respondenten, geanalyseerde onderzoeks- en beleidsrapporten en gebruikte literatuur. 3 De clubs hebben de gegevens van hun maatschappelijke partners verstrekt. Uiteindelijk bleken niet van alle maatschappelijke partners de gegevens beschikbaar, waardoor het onderzoek zich heeft beperkt tot een deel van de partners. Zie hoofdstuk 4. 17

18 Scoren door Scholing

19 3. CONTEXT EN DOELSTELLINGEN Allereerst is het van belang vast te stellen met welke intenties de BVO s en hun maatschappelijke partners de samenwerking zijn aangegaan. Zowel de BVO s als de maatschappelijke partners hebben doelstellingen die zij trachten te behalen door het gezamenlijk uitvoeren van maatschappelijke activiteiten. Tevens is het van belang om inzicht te verkrijgen in de contexten waarin de BVO s en maatschappelijke partners samenwerken, zodat vastgesteld kan worden of de opbrengsten van de maatschappelijke activiteiten met elkaar te vergelijken zijn. Allereerst worden de context en doelstellingen van de BVO s besproken, daarna de context en doelstellingen van de maatschappelijke partners. 3.1 BVO s De sector betaald voetbal bestaat uit 36 BVO s. Van deze 36 zijn 31 clubs maatschappelijke actief, volgens de definitie in dit onderzoek. Van de overige clubs zijn geen gegevens bekend. De case studies en de enquêtes laten zien dat er een grote verscheidenheid zit in de doelstellingen van de BVO s om maatschappelijk actief te zijn. Het volgende schema toont deze verscheidenheid: 10% De BVO beter wortelen in de samenleving De BVO is het aan haar stand verplicht 11% 19% Imagoverbetering van de BVO Meer supporters binden aan de BVO 12% MVO is onderdeel moderne bedrijfsvoering 18% MVO leidt tot meer inkomsten voor de BVO 12% Sponsoren verlangen het van de BVO 18% 19

20 Bij de analyse van bovenstaand schema dient een onderscheid gemaakt te worden tussen de doelstellingen van de BVO s en de motivatie om maatschappelijk actief te zijn. Motivaties hebben betrekking op het proces dat leidt tot het maatschappelijk actief zijn, zoals het aan de stand verplicht zijn (meer intrinsieke motivatie) en sponsoren verlangen het (extrinsieke motivatie). Doelstellingen hebben betrekking op wat de BVO wil bereiken met de maatschappelijke betrokkenheid. Het is authentiek bij onze club, puur, van onszelf en het zal altijd in ons DNA zitten. (Directielid BVO) 4 De doelstellingen van de BVO s zijn vooral gericht op het verwerven van sociaal kapitaal ( beter wortelen in de samenleving en meer supporters binden) en symbolisch kapitaal ( imagoverbetering ). Slechts 11,4 % van de clubs wil direct economisch kapitaal verwerven met de maatschappelijke activiteiten. Het is vooral belangrijk om meer feeling te krijgen met de mensen op de tribune, want dat waren we langzaamaan kwijtgeraakt. Geld verdienen is niet de hoofdzaak. (Medewerker BVO) Niet alleen de doelstellingen van de BVO s zijn divers, ook de BVO s zelf verschillen van elkaar. De BVO s verschillen bijvoorbeeld op de volgende aspecten 5 : Omzet, van (Ajax) tot (Almere City FC) Aantal werknemers, van 226 FTE (Ajax) tot 2 FTE (Almere City FC) Stadion grootte, van (Ajax) tot 3000 (Almere City FC) Daarnaast verschillen de clubs in sportieve prestaties, uitstraling, supportersomvang, achterland, etc. (KNVB, 2010). Ook verschillen de clubs in de wijze waarop de maatschappelijke activiteiten georganiseerd worden: 12 clubs hebben een aparte maatschappelijke stichting opgericht waaruit de activiteiten georganiseerd worden. 24 clubs hebben aparte functie(s) binnen de BVO gecreëerd, of MVO geïntegreerd in bestaande functies binnen de BVO. 4 De citaten in dit rapport zijn afkomstig uit de interviews tijdens de case studies. De citaten dienen ter illustratie of verduidelijking van de voorgaande beschrijving. 5 KNVB: Het seizoen in cijfers, deel 2 ( ) 20

Rendement en kritische succesfactoren van maatschappelijk verantwoord ondernemen door BVO s

Rendement en kritische succesfactoren van maatschappelijk verantwoord ondernemen door BVO s Onderzoek Rendement en kritische succesfactoren van maatschappelijk verantwoord ondernemen door BVO s Seizoen 2010-2011 Februari 2012 Departement voor Bestuurs- en Organisatiewetenschap (USBO) Universiteit

Nadere informatie

KENNISBANK - ONDERZOEK

KENNISBANK - ONDERZOEK KENNISBANK - ONDERZOEK RENDEMENT VAN MVO DOOR BVO S STICHTING MEER DAN VOETBAL EN UNIVERSITEIT UTRECHT Samenvatting De 36 betaald voetbalorganisaties (BVO s) in Nederland voeren in toenemende mate maatschappelijke

Nadere informatie

Competitie 1e elftallen, programma 8-8-2008 t/m 30-5-2009 Eredivisie

Competitie 1e elftallen, programma 8-8-2008 t/m 30-5-2009 Eredivisie Eredivisie Vrijdag 29-8-2008 1135 Vitesse - FC Groningen Zaterdag 30-8-2008 1031 N.E.C. - De Graafschap 1126 Willem II - Ajax 1141 FC Utrecht - PSV 1294 Roda JC - FC Twente Zondag 31-8-2008 1038 AZ - NAC

Nadere informatie

dins. 29 / woensdag 30 juli 2014 Feyenoord donderdag 31 juli 2014 PSV / FC Groningen JCS zondag 3 augustus 2014 PEC Zwolle Ajax 18:00

dins. 29 / woensdag 30 juli 2014 Feyenoord donderdag 31 juli 2014 PSV / FC Groningen JCS zondag 3 augustus 2014 PEC Zwolle Ajax 18:00 vr vr CL vr donderdag 17 + 24 juli 2014 FC Groningen vrijdag 18 juli 2014 loting Q3 CL + dins. 29 / woensdag 30 juli 2014 Feyenoord donderdag 31 juli 2014 PSV / FC Groningen JCS zondag 3 augustus 2014

Nadere informatie

VERVOLG PROGRAMMA BETAALD VOETBAL SEIZOEN 2012/'13

VERVOLG PROGRAMMA BETAALD VOETBAL SEIZOEN 2012/'13 KNVB BEKER ACHTSTE FINALES 18 vrijdag 21 december 2012 AZ FC Twente 20:00 18 vrijdag 21 december 2012 SC Veendam Sparta Rotterdam 20:00 18 zaterdag 22 december 2012 sc Heerenveen Vitesse 18:45 18 vrijdag

Nadere informatie

CONCEPT PROGRAMMA BETAALD VOETBAL SEIZOEN 2015/'16 EREDIVISIE / JUPILER LEAGUE

CONCEPT PROGRAMMA BETAALD VOETBAL SEIZOEN 2015/'16 EREDIVISIE / JUPILER LEAGUE vr EL vr EL donderdag 2 + 9 juli 2015 Go Ahead Eagles donderdag 16 + 23 juli 2015 Go Ahead Eagles vrijdag 17 juli 2015 loting Q3 CL + EL CONCEPT PROGRAMMA BETAALD VOETBAL SEIZOEN 2015/'16 vr CL vr EL dins.

Nadere informatie

PROGRAMMA BETAALD VOETBAL SEIZOEN 2015/'16 EREDIVISIE / JUPILER LEAGUE

PROGRAMMA BETAALD VOETBAL SEIZOEN 2015/'16 EREDIVISIE / JUPILER LEAGUE vr EL vr EL donderdag 2 + 9 juli 2015 Go Ahead Eagles donderdag 16 + 23 juli 2015 Go Ahead Eagles vrijdag 17 juli 2015 loting Q3 CL + EL PROGRAMMA BETAALD VOETBAL SEIZOEN 2015/'16 vr CL vr EL dins. 28

Nadere informatie

Zeist, KNVB wedstrijdorganisatie BV, 28-06-2013 pagina 1 van 15

Zeist, KNVB wedstrijdorganisatie BV, 28-06-2013 pagina 1 van 15 vr donderdag 18 + 25 juli 2013 FC Utrecht JCS zaterdag 27 juli 2013 AZ Ajax 20:00 vr CL vr din. 30 / woe. 31 juli 2013 PSV donderdag 1 augustus 2013 Vitesse, FC Utrecht 1 vrijdag 2 augustus 2013 Ajax Roda

Nadere informatie

JCS zondag 31 juli 2016 Feyenoord PSV 18:00

JCS zondag 31 juli 2016 Feyenoord PSV 18:00 vr CL vr dins. 26 / woensdag 27 juli 2016 Ajax donderdag 28 juli 2016 AZ / Heracles Almelo JCS zondag 31 juli 2016 Feyenoord PSV 18:00 vr CL vr din. 2 / woe. 3 augustus 2016 Ajax donderdag 4 augustus 2016

Nadere informatie

CONCEPT PROGRAMMA EREDIVISIE / JUPILER LEAGUE SEIZOEN 2012/'13

CONCEPT PROGRAMMA EREDIVISIE / JUPILER LEAGUE SEIZOEN 2012/'13 vr EL vr EL vr CL vr EL donderdag 5 + 12 juli 2012 FC Twente donderdag 19 + 26 juli 2012 Vitesse, FC Twente din. 31 juli / woe. 1 aug. 2012 Feyenoord donderdag 2 augustus 2012 sc Heerenveen, FC Twente,

Nadere informatie

CONTACT QUESTIONNAIRE

CONTACT QUESTIONNAIRE Interviewer name: Sampling Point: (01, CPM Eredivisie/Jupiler League, oktober 2009, ) CONTACT QUESTIONNAIRE Goedemiddag, mijn naam is van marktonderzoekbureau Sport + Markt. Wij doen op dit moment een

Nadere informatie

PROGRAMMA EREDIVISIE / JUPILER LEAGUE SEIZOEN 2012/'13

PROGRAMMA EREDIVISIE / JUPILER LEAGUE SEIZOEN 2012/'13 vr EL vr EL vr CL vr EL donderdag 5 + 12 juli 2012 FC Twente donderdag 19 + 26 juli 2012 Vitesse, FC Twente din. 31 juli / woe. 1 aug. 2012 Feyenoord donderdag 2 augustus 2012 sc Heerenveen, FC Twente,

Nadere informatie

ONDERZOEK De maatschappelijke. amateurvoetbal. Augustus 2013 Departement voor Bestuurs- en Organisatiewetenschap (USBO) Universiteit Utrecht

ONDERZOEK De maatschappelijke. amateurvoetbal. Augustus 2013 Departement voor Bestuurs- en Organisatiewetenschap (USBO) Universiteit Utrecht ONDERZOEK De maatschappelijke betrokkenheid van het Nederlandse amateurvoetbal cijfers en karakteristieken Augustus 2013 Departement voor Bestuurs- en Organisatiewetenschap (USBO) Universiteit Utrecht

Nadere informatie

KENNISBANK - ONDERZOEK

KENNISBANK - ONDERZOEK KENNISBANK - ONDERZOEK MAATSCHAPPELIJKE BETROKKENHEID NEDERLANDSE AMATEURVOETBAL STICHTING MEER DAN VOETBAL, KNVB EN UNIVERSITEIT UTRECHT Samenvatting Amateurvoetbalverenigingen zetten zich in toenemende

Nadere informatie

Perspresentatie Financiële Benchmark Eredivisie. Seizoen 06/07

Perspresentatie Financiële Benchmark Eredivisie. Seizoen 06/07 Perspresentatie Financiële Benchmark Eredivisie Seizoen 06/07 Financiële Benchmark Eredivisie seizoen 06/07 Aanleiding Maart 2008 is het eerste financiële benchmarkonderzoek voor de Eredivisie afgerond.

Nadere informatie

Speelronde 1. Speelronde 2. Speelronde 3. Vrijdag 6 augustus 2010 Roda JC FC Twente

Speelronde 1. Speelronde 2. Speelronde 3. Vrijdag 6 augustus 2010 Roda JC FC Twente Speelronde 1 Vrijdag 6 augustus 2010 Roda JC FC Twente Zaterdag 7 augustus 2010 Heracles Almelo Willem II NEC - VVV Venlo SC Heerenveen - PSV De Graafschap - Excelsior Zondag 8 augustus 2010 Vitesse ADO

Nadere informatie

Learnings presentatie 1 MVO als integraal onderdeel van de club Samir Singh (Arsenal FC)

Learnings presentatie 1 MVO als integraal onderdeel van de club Samir Singh (Arsenal FC) Learnings presentatie 1 MVO als integraal onderdeel van de club Samir Singh (Arsenal FC) Arsenal in the Community is een afdeling binnen de club en voert diverse projecten uit, de Arsenal Foundation is

Nadere informatie

Programma Eredivisie

Programma Eredivisie pagina 1 van 16 JULI wo 01 do 02 vr 03 za 04 zo 05 ma 06 di 07 wo 08 do 09 vr 10 za 11 zo 12 ma 13 di 14 wo 15 do 16 Europa League voorronde 2 instroom NAC Breda vr 17 loting EL voorronde 3 loting CL voorronde

Nadere informatie

Algemeen Het sportieve seizoen 2013/ 14.

Algemeen Het sportieve seizoen 2013/ 14. Algemeen Het sportieve seizoen 2013/ 14. Algemeen Het bedrijfsresultaat wordt berekend door de netto-omzet te verminderen met de bedrijfslasten. Het bedrijfsresultaat houdt geen rekening met incidentele

Nadere informatie

Benchmark Betaald Voetbal

Benchmark Betaald Voetbal Perspresentatie Benchmark Betaald Voetbal Seizoen 2008/ 09 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Netto omzet Netto omzet vs. behaalde punten 4 Opbouw netto omzet 6 Trend netto omzet vs. behaalde punten 8 Netto

Nadere informatie

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth Stappenplan Social Return on Investment Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth 1 1. Inleiding Het succesvol implementeren van ehealth is complex en vraagt investeringen van verschillende

Nadere informatie

Bijlage HAVO. management & organisatie. tijdvak 2. Informatieboekje. 800047-2-063b

Bijlage HAVO. management & organisatie. tijdvak 2. Informatieboekje. 800047-2-063b Bijlage HAVO 2008 tijdvak 2 management & organisatie Informatieboekje 800047-2-063b Formuleblad Formule voor de beantwoording van vraag 30. 30 Solvabiliteit = totaal vermogen vreemd vermogen 100% 800047-2-063b

Nadere informatie

FAN ONDERZOEK EREDIVISIE

FAN ONDERZOEK EREDIVISIE 2 0 1 3 / 1 4 FAN ONDERZOEK EREDIVISIE KNVB Expertise is een gezamenlijk initiatief van: Fan onderzoek in samenwerking met: AHEAD EAGLES GO D EVENTE R 3 Inleiding Sinds het seizoen 2009/ 10 organiseert

Nadere informatie

Potentieelanalyse Helmond Sport. 25 februari 2009

Potentieelanalyse Helmond Sport. 25 februari 2009 Potentieelanalyse Helmond Sport 25 februari 2009 0. Inhoud 1. Inleiding 2. Sportieve context 3. Financiële context 4. Relatie omzet en sportieve kwaliteit 5. Toeschouwers 6. Sponsoring 7. Mediabaten 8.

Nadere informatie

1 3Programma Jupiler League

1 3Programma Jupiler League pagina 1 van 17 JULI 01 do 02 vr 03 za 04 zo 05 ma 06 di 07 wo 08 do 09 vr 10 za 11 zo 12 ma 13 di 14 wo 15 do Europa League voorronde 2 16 vr loting CL voorronde 3 loting EL voorronde 3 17 za 18 zo 19

Nadere informatie

Programma Eredivisie

Programma Eredivisie pagina 1 van 19 JULI vr 01 za 02 zo 03 ma 04 di 05 wo 06 do 07 vr 08 za 09 zo 10 ma 11 di 12 wo 13 do 14 Europa League voorronde 2 instroom ADO Den Haag vr 15 loting CL voorronde 3 loting EL voorronde

Nadere informatie

HET SPORTPROGRAMMA MET UITZICHT OP EEN BAAN

HET SPORTPROGRAMMA MET UITZICHT OP EEN BAAN HET SPORTPROGRAMMA MET UITZICHT OP EEN BAAN Stichting Life Goals organiseert sportprogramma s voor kwetsbare mensen. Wij verbinden sportclubs, zorginstellingen, gemeenten en werkgevers en brengen jaarlijks

Nadere informatie

Nationaal sportvelden congres 2013 Vereniging aan het stuur HYPERCUBE B U S I N E S S I N N O V A T I O N

Nationaal sportvelden congres 2013 Vereniging aan het stuur HYPERCUBE B U S I N E S S I N N O V A T I O N Kunstgras in het betaald voetbal Nationaal sportvelden congres 2013 Vereniging aan het stuur HYPERCUBE B U S I N E S S I N N O V A T I O N 0. Kunstgras in het betaald voetbal Inhoud 0. Hypercube 1. Situatie

Nadere informatie

Jaarverslag 2014/2015

Jaarverslag 2014/2015 Jaarverslag 2014/2015 Deventer, november 2015 Terugblik op het seizoen 2014/2015 Financieel Go Ahead Eagles heeft het boekjaar afgesloten met positief resultaat na belastingen van 468.434, dit bedrag is

Nadere informatie

Programma Eredivisie

Programma Eredivisie pagina 1 van 19 JULI do 01 vr 02 za 03 zo 04 ma 05 di 06 wo 07 do 08 vr 09 za 10 zo 11 ma 12 di 13 wo 14 do 15 Europa League voorronde 2 vr 16 loting CL voorronde 3 loting EL voorronde 3 za 17 zo 18 ma

Nadere informatie

Competitieprogramma 2009/'10

Competitieprogramma 2009/'10 Koninklijke Nederlandse Voetbalbond Betaald voetbal Competitieprogramma 2009/'10 Jupiler League pagina 1 van 20 AUGUSTUS 01 za 02 zo 03 ma 04 di return CL vr 3 deelname FC Twente 05 wo return CL vr 3 06

Nadere informatie

Programma Eredivisie

Programma Eredivisie pagina 1 van 20 JULI do 01 vr 02 za 03 zo 04 ma 05 di 06 wo 07 do 08 vr 09 za 10 zo 11 ma 12 di 13 wo 14 do 15 Europa League voorronde 2 instroom FC Utrecht vr 16 loting CL voorronde 3 loting EL voorronde

Nadere informatie

Concept programma Eredivisie

Concept programma Eredivisie pagina 1 van 19 JULI za 10 zo 11 ma 12 di 13 wo 14 do 15 Europa League voorronde 2 instroom FC Utrecht vr 16 loting CL voorronde 3 loting EL voorronde 3 za 17 zo 18 ma 19 di 20 wo 21 do 22 return Europa

Nadere informatie

Programma Eredivisie

Programma Eredivisie pagina 1 van 18 AUGUSTUS vr 01 loting CL voorronde 3 loting UC voorronde 2 za 02 zo 03 ma 04 di 05 wo 06 do 07 vr 08 za 09 zo 10 ma 11 di 12 Champions League voorronde 3 wo 13 Champions League voorronde

Nadere informatie

HET SPORTPROGRAMMA MET UITZICHT OP EEN BAAN

HET SPORTPROGRAMMA MET UITZICHT OP EEN BAAN HET SPORTPROGRAMMA MET UITZICHT OP EEN BAAN S2ch2ng Life Goals organiseert sportprogramma s voor kwetsbare mensen. Wij verbinden sportclubs, zorginstellingen, gemeenten en werkgevers en brengen jaarlijks

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics 1 Inleiding Veel organisaties hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in

Nadere informatie

Sponsorbrochure BSV Boeimeer

Sponsorbrochure BSV Boeimeer Sponsorbrochure BSV Boeimeer 2014-2015 In dit document staat een korte introductie over de vereniging BSV Boeimeer en de bijbehorende sponsordoelen en mogelijkheden vermeld. INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave...

Nadere informatie

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen?

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen? Samenvatting Aanleiding en onderzoeksvragen ICT en elektriciteit spelen een steeds grotere rol bij het dagelijks functioneren van de maatschappij. Het Ministerie van Veiligheid en Justitie (hierna: Ministerie

Nadere informatie

HANDLEIDING VOOR HET OPSTELLEN VAN MEETBARE DOELSTELLINGEN

HANDLEIDING VOOR HET OPSTELLEN VAN MEETBARE DOELSTELLINGEN HANDLEIDING VOOR HET OPSTELLEN VAN MEETBARE DOELSTELLINGEN drs. A.L. Roode Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juni 2006 Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) Auteur: drs. A.L. Roode Project:

Nadere informatie

COLOFON STICHTING MEER DAN VOETBAL WOUDENBERGSEWEG 21 3707 HW ZEIST T+31-343-493242 I INFO@MEERDANVOETBAL.NL W MEERDANVOETBAL.NL

COLOFON STICHTING MEER DAN VOETBAL WOUDENBERGSEWEG 21 3707 HW ZEIST T+31-343-493242 I INFO@MEERDANVOETBAL.NL W MEERDANVOETBAL.NL JAARVERSLAG 2013/2014 COLOFON STICHTING MEER DAN VOETBAL WOUDENBERGSEWEG 21 3707 HW ZEIST T+31-343-493242 I INFO@MEERDANVOETBAL.NL W MEERDANVOETBAL.NL Jaarverslag 2013-2014 Meer dan Voetbal 2 INLEIDING

Nadere informatie

Duurzame inzetbaarheid in de HR praktijk Onderzoeksrapport 2012

Duurzame inzetbaarheid in de HR praktijk Onderzoeksrapport 2012 Duurzame inzetbaarheid in de HR praktijk Onderzoeksrapport 2012 Zicht krijgen op duurzame inzetbaarheid en direct aan de slag met handvatten voor HR-professionals INHOUDSOPGAVE 1. Duurzame inzetbaarheid

Nadere informatie

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Datum: 16 december 2010 Ir. Jan Gerard Hoendervanger Docent-onderzoeker Lectoraat Vastgoed Kenniscentrum Gebiedsontwikkeling NoorderRuimte Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

Visitatie. Omnia Wonen 2012. Maatschappelijke prestaties op het gebied van: Ambities en doelstellingen

Visitatie. Omnia Wonen 2012. Maatschappelijke prestaties op het gebied van: Ambities en doelstellingen Visitatie Omnia Wonen 2012 Maatschappelijke prestaties op het gebied van: Ambities en doelstellingen Landelijke, regionale en lokale opgaven Belanghebbenden Vermogen en effiency Governance DIT IS EEN UITGAVE

Nadere informatie

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97 Wanneer gebruiken we kwalitatieve interviews? Kwalitatief interview = mogelijke methode om gegevens te verzamelen voor een reeks soorten van kwalitatief onderzoek Kwalitatief interview versus natuurlijk

Nadere informatie

Een benchmark van de communicatiefunctie onder 13 organisaties

Een benchmark van de communicatiefunctie onder 13 organisaties Een benchmark van de communicatiefunctie onder 13 organisaties Robert Wester Angela Liebregts Alexandra Schippers april 2015 1 Onderzoeksaanpak Dataverzameling en analyse Voor de deelnemers aan de benchmark

Nadere informatie

Met deze sportieve succes namen ook de verwachtingen bij de achterban toe. Het bovengenoemde traject was intensief en het spanningsveld tussen

Met deze sportieve succes namen ook de verwachtingen bij de achterban toe. Het bovengenoemde traject was intensief en het spanningsveld tussen Financiële positie FC Twente heeft in de periode 2007 t/m 2013 op alle functionele gebieden een sterke groei doorgemaakt. De ambitie om de stap te maken van middenmoter naar top 5 club is, door te investeren

Nadere informatie

inhoudsopgave 22 - sc heerenveen - scoren voor gezondheid 24 - knvb - dream teams

inhoudsopgave 22 - sc heerenveen - scoren voor gezondheid 24 - knvb - dream teams inhoudsopgave 2 - voorwoord 5 - de OPRICHTERS zijn meer dan voetbal 7 - de tussenstand van meer dan voetbal 13 - amateurvoetbal 14 - fc zwolle - playing for success 16 - nac breda - street league 18 -

Nadere informatie

Behandeld door Telefoonnummer E-mailadres Kenmerk SBES/djon/GGZ 088 770 8770 vragencure@nza.nl 0146749/0204428

Behandeld door Telefoonnummer E-mailadres Kenmerk SBES/djon/GGZ 088 770 8770 vragencure@nza.nl 0146749/0204428 Aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport T.a.v. mevrouw drs. E.I. Schippers Postbus 20350 2500 EJ 'S-GRAVENHAGE Newtonlaan 1-41 3584 BX Utrecht Postbus 3017 3502 GA Utrecht T 030 296 81 11

Nadere informatie

Club Nieuws Voetbal Media Fanservice Betrokken Zakelijke Relaties Kids Club Contact. 1 van 6 16-8-2010 13:15

Club Nieuws Voetbal Media Fanservice Betrokken Zakelijke Relaties Kids Club Contact. 1 van 6 16-8-2010 13:15 1 van 6 16-8-2010 13:15 Club Nieuws Voetbal Media Fanservice Betrokken Zakelijke Relaties Kids Club 2 van 6 16-8-2010 13:15 Clubgegevens Organisatie Missie Historie Clublied Speellocaties Hertog II Wie

Nadere informatie

Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw

Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw De opgave is groot De Rijksoverheid streeft naar een energieneutrale bebouwde omgeving in 2050. Op weg daar naar toe is de ambitie

Nadere informatie

Introductie Methoden Bevindingen

Introductie Methoden Bevindingen 2 Introductie De introductie van e-health in de gezondheidszorg neemt een vlucht, maar de baten worden onvoldoende benut. In de politieke en maatschappelijke discussie over de houdbaarheid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

Zondag 28 augustus 2011 Aanvang 14:30 uur

Zondag 28 augustus 2011 Aanvang 14:30 uur Zondag 28 augustus 2011 Aanvang 14:30 uur SCHIPPERSPRAAT Een woordje van vice-voorzitter Henk Schoorl Zegeningen Als kleine club in het grote betaald-voetbal-geweld is het toch leuk als je na dit weekend

Nadere informatie

9 oktober 2006 Toestemming voor een commercieel televisieprogramma voor bijzondere omroep. Uw kenmerk Ons Kenmerk Contactpersoon Doorkiesnummer

9 oktober 2006 Toestemming voor een commercieel televisieprogramma voor bijzondere omroep. Uw kenmerk Ons Kenmerk Contactpersoon Doorkiesnummer Brinkhof Advocaten T.a.v. de heer R.D. Chavannes De Lairessestraat 111-115 1075 HH AMSTERDAM Datum Onderwerp 9 oktober 2006 Toestemming voor een commercieel televisieprogramma voor bijzondere omroep Uw

Nadere informatie

FAN ONDERZOEK JUPILER LEAGUE

FAN ONDERZOEK JUPILER LEAGUE 2 0 1 3 / 1 4 FAN ONDERZOEK JUPILER LEAGUE KNVB Expertise is een gezamenlijk initiatief van: Fan onderzoek in samenwerking met: 3 Inleiding Sinds het seizoen 2009/ 10 organiseert de Jupiler League in samenwerking

Nadere informatie

Juni 2011 Hanzehogeschool Groningen Niels Reurink & Rick Kingma Sportmanagement

Juni 2011 Hanzehogeschool Groningen Niels Reurink & Rick Kingma Sportmanagement Juni 2011 Hanzehogeschool Groningen Niels Reurink & Rick Kingma Sportmanagement Colofon Uitgave: N.V. Reurink & R. Kingma FC Emmen Stadionplein 1 7825 SG Emmen Website: www.fcemmen.nl Telefoon: 0591 670

Nadere informatie

Algemeen Het sportieve seizoen 2012/ 13

Algemeen Het sportieve seizoen 2012/ 13 Algemeen Het sportieve seizoen 2012/ 13 Het seizoen 2012/ 13 begon op 5 augustus 2012 toen bekerwinnaar PSV en landskampioen Ajax traditioneel voetbalden om de Johan Cruijff Schaal. PSV wist beslag te

Nadere informatie

JAARVERSLAG 2010/2011

JAARVERSLAG 2010/2011 AN VOETBAL JAARVERSLAG 2010/2011 inhoudsopgave 2 - voorwoord 5 - de OPRICHTERS zijn meer dan voetbal 7 - de tussenstand van meer dan voetbal 13 - amateurvoetbal 14 - fc zwolle - playing for success 16

Nadere informatie

MENSENRECHTEN & BEDRIJFSLEVEN. ICCO Onderzoek 2015

MENSENRECHTEN & BEDRIJFSLEVEN. ICCO Onderzoek 2015 MENSENRECHTEN & BEDRIJFSLEVEN ICCO Onderzoek 2015 Inhoud 1. Uitgangspunten 2. Onderzoek Demografie Bedrijfsgegevens Functie van de respondent Landen Wat zijn mensenrechten? Waarom mensenrechten? Six step

Nadere informatie

ONZE CLUB HELMOND SPORT IS MEER DAN VOETBAL SAMEN EEN MAATSCHAPPELIJK DOEL. Samen

ONZE CLUB HELMOND SPORT IS MEER DAN VOETBAL SAMEN EEN MAATSCHAPPELIJK DOEL. Samen ONZE CLUB Samen HELMOND SPORT IS MEER DAN VOETBAL SAMEN EEN MAATSCHAPPELIJK DOEL VOORWOORD Philippe van Esch SAMEN NOG BETER WORDEN Helmond Sport wil een open club zijn, waar je makkelijk binnen kunt stappen.

Nadere informatie

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland 18 december 2012 Social Media Onderzoek MKB Nederland 1. Inleiding Er wordt al jaren veel gesproken en geschreven over social media. Niet alleen in kranten en tijdschriften, maar ook op tv en het internet.

Nadere informatie

Vraagstelling fundamentele vragen

Vraagstelling fundamentele vragen Vraagstelling De roerige tijden van bezuinigingen op lokaal en Rijksniveau zorgen ervoor dat geldstromen kritisch onder de loep worden genomen. Zowel door de uitvoerende organisaties, als door de subsidieverstrekkers,

Nadere informatie

Zicht krijgen op resultaten en effecten van de inzet van buurtsportcoaches

Zicht krijgen op resultaten en effecten van de inzet van buurtsportcoaches Zicht krijgen op resultaten en effecten van de inzet van buurtsportcoaches Caroline van Lindert Ine Pulles Nationale Kennisdag Sport en Gemeenten 29 januari 2015 Mulier Instituut, Utrecht Agenda Doelstellingen

Nadere informatie

Plan van Aanpak. Campagneproject. Slow Food Rijnzoet. Lili Ujvari 488236 Sean Nauta 472323

Plan van Aanpak. Campagneproject. Slow Food Rijnzoet. Lili Ujvari 488236 Sean Nauta 472323 Campagneproject 2014 Slow Food Rijnzoet Lili Ujvari 488236 Sean Nauta 472323 Inhoudsopgave Inleiding 3 Probleemstelling 4 Probleemoriëntatie 4 Probleemdefinitie 4 Doelstelling 5 Hoofdvraag 5 Deelvragen

Nadere informatie

23e nationale G-voetbaltoernooi. 5 augustus 2015 Sportpark de Bongerd Barendrecht

23e nationale G-voetbaltoernooi. 5 augustus 2015 Sportpark de Bongerd Barendrecht 3 23e nationale G-voetbaltoernooi 5 augustus 2015 Sportpark de Bongerd Barendrecht Inhoud Inhoud Voorwoord KNVB Welkomstwoord CBV en BSBV KNVB Marcel Geestman Programma G-toernooi, informatie (Advertentie)

Nadere informatie

Huiswerk, het huis uit!

Huiswerk, het huis uit! Huiswerk, het huis uit! Een explorerend onderzoek naar de effecten van studiebegeleiding op attitudes en gedragsdeterminanten en de bijdrage van de sociale- en leeromgeving aan deze effecten Samenvatting

Nadere informatie

HPC-O. Human Performance Contextscan Organisatierapportage Datum: Opdrachtgever: Auteur:

HPC-O. Human Performance Contextscan Organisatierapportage <Naam onderwijsinstelling> Datum: Opdrachtgever: Auteur: HPC-O 1 HPC-O Human Performance Contextscan Organisatierapportage Datum: Opdrachtgever: Auteur: 24 april 2008 drs M.G. Wildschut HPC-O

Nadere informatie

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda 2012-2013 Inleiding M&S Breda bestaat uit acht organisaties die er voor willen zorgen dat de kwetsbare burger in Breda mee kan doen. De deelnemers in M&S Breda delen

Nadere informatie

Check Je Kamer Rapportage 2014

Check Je Kamer Rapportage 2014 Check Je Kamer Rapportage 2014 Kwantitatieve analyse van de studentenwoningmarkt April 2015 Dit is een uitgave van de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb). Voor vragen of extra informatie kan gemaild worden

Nadere informatie

Wie heeft de meeste fans? Onderzoek naar de social media netwerken van de eredivisieclubs seizoen 2011-2012

Wie heeft de meeste fans? Onderzoek naar de social media netwerken van de eredivisieclubs seizoen 2011-2012 Wie heeft de meeste fans? Onderzoek naar de social media netwerken van de eredivisieclubs seizoen 2011-2012 Augustus 2011 Voorwoord Open je -account en grote kans dat je fan bent van verschillende bedrijven

Nadere informatie

Whitepaper ORMIT: Ontwikkelen loont

Whitepaper ORMIT: Ontwikkelen loont Whitepaper ontwikkelen loont! Inleiding Gemiddeld geeft een organisatie ieder jaar zo n 2% van de loonkosten uit aan opleiden en ontwikkelen. Is deze investering de moeite waard? Zijn medewerkers tevreden

Nadere informatie

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen?

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wordt ook wel maatschappelijk ondernemen, maatschappelijk betrokken ondernemen, duurzaam ondernemen of ethisch

Nadere informatie

Klant. Pensioen life cycle indicators

Klant. Pensioen life cycle indicators Pensioen life cycle indicators Klant Rapport om een gefundeerde keuze te maken tussen verschillende premiepensioenproducten. Gebaseerd op analyses op het gebied van beleggingsbeleid, duurzaamheid, rendement

Nadere informatie

EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP. - eindrapport - dr. Marga de Weerd. Amsterdam, november 2009

EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP. - eindrapport - dr. Marga de Weerd. Amsterdam, november 2009 EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP - eindrapport - dr. Marga de Weerd Amsterdam, november 2009 Regioplan Beleidsonderzoek Nieuwezijds Voorburgwal 35 1012 RD Amsterdam Tel.: +31 (0)20-5315315

Nadere informatie

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening.

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening. amenvatting Elk jaar krijgen in Nederland zo n 45.000 mensen een beroerte, ook wel CVA (Cerebro Vasculair Accident) genoemd. Ongeveer 60% van hen keert na opname in het ziekenhuis of revalidatiecentrum

Nadere informatie

Het seizoen in cijfers 2011/ 12

Het seizoen in cijfers 2011/ 12 GO AHEAD EAGLES DEVENTER Het seizoen in cijfers 211/ 12 2 Inhoud HET SEIZOEN IN CIJFERS 1 KERNCIJFERS 3 DE BELANGRIJKSTE CIJFERS OVER HET SEIZOEN 211/ 12 3 INLEIDING 4 1.1 HET SPORTIEVE SEIZOEN 211/ 12

Nadere informatie

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling...

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling... Meetinstrumenten De meetinstrumenten zijn ondersteunend aan de projecten van De Sportbank en ontwikkeld met de Erasmus Universiteit. Deze instrumenten helpen om op een gefundeerde manier te kijken naar

Nadere informatie

5 Opstellen businesscase

5 Opstellen businesscase 5 Opstellen In de voorgaande stappen is een duidelijk beeld verkregen van het beoogde project en de te realiseren baten. De batenboom geeft de beoogde baten in samenhang weer en laat in één oogopslag zien

Nadere informatie

Monitoring. Meetbare effecten van beleid. Hoofdlijnen. Bestuurlijk contracteren

Monitoring. Meetbare effecten van beleid. Hoofdlijnen. Bestuurlijk contracteren Monitoring De concretisering van beleid wordt in beeld gebracht en zo veel mogelijk gemeten om tijdig bij te kunnen sturen. Wanneer beleid ingezet wordt dient de outcome (effecten en resultaten) gemeten

Nadere informatie

PUURS 2005-2010. Puurs 2005-2010. K. Puurs Excelsior F.C. K.B.V.B. Stamnr. 3855 TERREINEN Kerkhofstraat Puurs. Beleidsplan 2005-2010

PUURS 2005-2010. Puurs 2005-2010. K. Puurs Excelsior F.C. K.B.V.B. Stamnr. 3855 TERREINEN Kerkhofstraat Puurs. Beleidsplan 2005-2010 PUURS 2005-2010 Puurs 2005-2010 K. Puurs Excelsior F.C. K.B.V.B. Stamnr. 3855 TERREINEN Kerkhofstraat Puurs Beleidsplan 2005-2010 VOETBAL IS VERANDERD VOETBAL IS IN BEWEGING Kinderen zijn veranderd Maatschappij

Nadere informatie

Jaarplan PSV in the community 2013-2014

Jaarplan PSV in the community 2013-2014 Jaarplan PSV in the community 2013-2014 1 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 3 2. PSV in the community 4 2.1 Missie, visie en kernwaarden 4 2.2 Thema s 4 2.3 Doelen 2013/2014 4 3. Ontwikkelingen 5 3.1 Co-partnership

Nadere informatie

Imago en draagvlak. Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug SAMENVATTING RAPPORTAGE

Imago en draagvlak. Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug SAMENVATTING RAPPORTAGE Imago en draagvlak SAMENVATTING RAPPORTAGE Imago en draagvlak Samenvatting rapportage Bureau Verten Onderzoek uw partner in onderzoek www.vertenonderzoek.nl e-mail: verten.onderzoek@inter.nl.net postadres:

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Dit proefschrift gaat over de invloed van inductieprogramma s op het welbevinden en de professionele ontwikkeling van beginnende docenten, en welke specifieke kenmerken van inductieprogramma s daarvoor

Nadere informatie

Vrijwilligersbeleid. Rapportage flitsenquête ActiZ. ActiZ, organisatie van zorgondernemers. ICSB Marketing en Strategie Drs.

Vrijwilligersbeleid. Rapportage flitsenquête ActiZ. ActiZ, organisatie van zorgondernemers. ICSB Marketing en Strategie Drs. Rapportage flitsenquête ActiZ Vrijwilligersbeleid Voor ActiZ, organisatie van zorgondernemers Van ICSB Marketing en Strategie Drs. Yousri Mandour Datum 7 maart 2011 Pag. 1 Voorwoord Voor u liggen de resultaten

Nadere informatie

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Het is belangrijk dat kinderen al jong kennis maken met bedrijven en beroepen. Roefelen maakt dat mogelijk. De in 2011 opgerichte

Nadere informatie

Maatschappelijke Businesscase en buurtanalyse

Maatschappelijke Businesscase en buurtanalyse Maatschappelijke Businesscase en buurtanalyse Alice Mulder en Willem Rutgers 24 november 2015 Maatschappelijke Business Case Buurtanalyse Voor wie? Het doel? Wat kan je er mee? Professionele organisaties

Nadere informatie

Effecten van cliëntondersteuning. Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten

Effecten van cliëntondersteuning. Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten Effecten van cliëntondersteuning Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten MEE Nederland, 4 februari 2014 1. Inleiding In deze samenvatting beschrijven

Nadere informatie

Visiedocument en Activiteitenplan 2013

Visiedocument en Activiteitenplan 2013 Visiedocument en Activiteitenplan 2013 1. Inleiding In Leusden is in september 2006 gestart met het project Maatschappelijk Betrokken Ondernemen. De Gemeente Leusden, het bedrijfsleven en de maatschappelijke

Nadere informatie

21e Nationale G-Voetbaltoernooi. 31 juli 2013 Sportpark de Bongerd Barendrecht

21e Nationale G-Voetbaltoernooi. 31 juli 2013 Sportpark de Bongerd Barendrecht 21e Nationale G-Voetbaltoernooi 31 juli 2013 Sportpark de Bongerd Barendrecht Inhoud Inhoud Voorwoord Welkomstwoord G-Voetbal Advertentie G-toernooi Wout Schaap, voorzitter BSBV Programma Hoofdsponsor

Nadere informatie

Het hoofdstuk effectiever werken aan diversiteit geschreven door lector Dr. Sjiera de Vries is onderdeel van De Staat van de Ambtelijke Dienst (STAD)

Het hoofdstuk effectiever werken aan diversiteit geschreven door lector Dr. Sjiera de Vries is onderdeel van De Staat van de Ambtelijke Dienst (STAD) Het hoofdstuk effectiever werken aan diversiteit geschreven door lector Dr. Sjiera de Vries is onderdeel van De Staat van de Ambtelijke Dienst (STAD) 2013. De gehele publicatie is na te lezen op de website

Nadere informatie

DEFINITIES COMPETENTIES

DEFINITIES COMPETENTIES DEFINITIES COMPETENTIES A. MENSEN LEIDINGGEVEN A1 Sturen Geeft op een duidelijke manier richting aan een team, neemt de leiding op zich, zet mensen en middelen zodanig in dat doelen met succes worden bereikt.

Nadere informatie

Kwaliteit van Goed Werkgeverschap

Kwaliteit van Goed Werkgeverschap Kwaliteit van Goed Werkgeverschap Meting KWH-Goed Werkgeverschaplabel Rapportage opgesteld door KWH in samenwerking met EVZ organisatie-advies Bijlagen Corporatie Rotterdam, 20xx Inhoudsopgave

Nadere informatie

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers ummery amenvatting Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers 207 Algemene introductie Werkgerelateerde arm-, schouder- en nekklachten zijn al eeuwen

Nadere informatie

Stadions. mazing n en A o & desig ift phot Van der Gr ekeningen: o s/t ot edia. F eneca M tie: S Redac

Stadions. mazing n en A o & desig ift phot Van der Gr ekeningen: o s/t ot edia. F eneca M tie: S Redac Stadions Stadions moeten comfortabel en veilig zijn. Vanuit dat streven biedt Haitsma Beton toegevoegde waarde aan opdrachtgevers en andere bouwpartners. Onze werkwijze garandeert dat de kosten en kwaliteit

Nadere informatie

Strategisch Plan 2014-2017

Strategisch Plan 2014-2017 Strategisch Plan 2014-2017 Dress for Succes Leiden Inclusief jaarplan 2015 Inhoudsopgave Inleiding 1 1. Missie, ambitie en waarden 2 2. SWOT 3 3. Strategische koers 4 Inleiding Voor u ligt het strategisch

Nadere informatie

Visie Maatschappelijk Verantwoord Verenigen

Visie Maatschappelijk Verantwoord Verenigen Visie Maatschappelijk Verantwoord Verenigen De wijze waarop een Vereniging haar kernactiviteiten uitvoert en verantwoordelijkheid neemt in haar maatschappelijke context (welzijn, duurzaamheid, milieu en

Nadere informatie

De kwaliteit van educatieve activiteiten meten. Universiteitsmuseum Utrecht

De kwaliteit van educatieve activiteiten meten. Universiteitsmuseum Utrecht De kwaliteit van educatieve activiteiten meten Universiteitsmuseum Utrecht De kwaliteit van educatieve activiteiten meten Universiteitsmuseum Utrecht Claudia de Graauw Bo Broers Januari 2015 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

EST. 1892 FAN ONDERZOEK EREDIVISIE 2014/ 15

EST. 1892 FAN ONDERZOEK EREDIVISIE 2014/ 15 GO AHEAD EAGLES DEVENTER EST. 1892 FAN ONDERZOEK EREDIVISIE 2014/ 15 3 INLEIDING Sinds het seizoen 2009/ 10 organiseert de Eredivisie in samenwerking met KNVB Expertise het Fan Onderzoek. Tienduizenden

Nadere informatie

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting xvii Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting Samenvatting IT uitbesteding doet er niet toe vanuit het perspectief aansluiting tussen bedrijfsvoering en IT Dit proefschrift is het

Nadere informatie