(Montessori)onderwijs. Toekomst??? Er was eens...een verhaal te vertellen maart Jos Werkhoven

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "(Montessori)onderwijs. Toekomst??? Er was eens...een verhaal te vertellen... 26 maart 2015. Jos Werkhoven"

Transcriptie

1 UitgeverijDe Arend (Montessori)onderwijs Toekomst??? Er was eens...een verhaal te vertellen maart 2015 Jos Werkhoven

2 UitgeverijDe Arend Voorstellen - Jos Werkhoven (bijna) 65 jaar werkzaam in montessorionderwijs - vanaf heden: Uitgeverij de Arend.... een mogelijk makende omgeving Lid werkgroep Kosmische Educatie - Lid werkgroep Montessori in de 21e eeuw - Lid International Big History Association - Lid Montessori Europe - NMV - Voormalig lid werkgroep WMBO - Voormalig lid werkgroep TAAL - Ambitie: Kosmische Educatie voor iedere aardbewoner!!!

3 UitgeverijDe Arend TOEKOMST en ACTUALITEIT -NRC Praktijkvaardigheden - Maatwerk kunnen bieden aan wat elk afzonderlijk kind nodig heeft.

4 Montessorionderwijs is (grotendeels) universeel onderwijs voor de toekomst Vroeger verzuiling - nu globalisering - observatie (= zorg, aandacht) Wat heeft dit kind nodig? - Wat heeft de samenleving nodig? - persoonlijke gerichtheid aanleg, tempo, geaardheid - (montessori)onderwijs = kosmische educatie iedere aardbewoner heeft het recht kennis te nemen van wat de mensheid als totaliteit heeft voortgebracht - wensen/(eisen) van de samenleving onderwijs op maat, persoonlijke aandacht - recent wetenschappelijk onderzoek bevestigt veelal de intuïtie van Maria Montessori

5 UitgeverijDe Arend Kosmische opdracht: samen filosoferen over de essenties van onderwijs - bij de jager/verzamelaar (> jaar geleden) - de eerste agrarische samenlevingen ( jaar geleden) - de stad(staat) (6000 jaar geleden tot ontstaan eerste scholen) - eerste scholen (In Europa: middeleeuwen) - nu/toekomst

6 UitgeverijDe Arend th Skills van de 21 Century - Vaardigheid 1: Samenwerken - Vaardigheid 2: Probleemoplossend vermogen - Vaardigheid 3: ICT geletterdheid - Vaardigheid 4: Creativiteit - Vaardigheid 5: Kritisch denken - Vaardigheid 6: Communiceren

7 UitgeverijDe Arend Samengevat de stelling van Anne-Marie Poorthuis ( ) Het ontwikkelen van het vermogen vraagstukken aan te kunnen. Versus vaardigheid 2: Probleemoplossend vermogen

8 UitgeverijDe Arend Het ontwikkelen van het vermogen vraagstukken aan te kunnen. - Verleden: (veelal) voorspelbare loopbaan i.v.m geen of langzame veranderingen in de economie het onderwijs was daar (grotendeels) op gericht - Heden en toekomst (bijna) niet te voorspellen loopbaan i.v.m snelle en ongewisse veranderingen in de economie. het onderwijs zal wegen moeten vinden om het onvoorspelbare aan te kunnen

9 Het ontwikkelen van het vermogen vraagstukken aan te kunnen. Inpirerende steun vanuit kosmische kennis. - Kosmische wet alles in de kosmos is continue in beweging en volgt de cyclus: ONTSTAAN - ONTWIKKELING IN RELATIE- VOLTOOIING - De mens is een sociaal wezen collectief leren geeft ons (vooral in huidige en toekomstige tijd) de potentie vraagstukken aan te kunnen

10 Het ontwikkelen van het vermogen vraagstukken aan te kunnen. Wat kunnen/wensen we? - Toekomst is OOK politiek afhankelijk daar zijn wij altijd zelf bij; de mens kan richting geven - 97% van de mensheid wenst een vreedzaam en gelukkig leven voedsel, drinken, bescherming, veiligheid, liefde, familie, vrienden Wat is nodig om bovenstaande te bereiken? collectief bewustzijn

11 Het ontwikkelen van het vermogen vraagstukken aan te kunnen. Welke vraagstukken staan ons te wachten/ zitten we al midden in? - De verzorging van de meest elementaire levensbehoeften (m.n. door sterk groeiende bevolking) voedsel, drinken, bescherming, veiligheid, (liefde, familie, vrienden) - Duurzame en zorgzame wereld dit vraagt om kennis van en over de wereld; een collectief bewustzijn Citaat Maria Montessori: Verheffing van de mensheid hoeven we niet te verwachten van de politiek of religie, maar MOGEN we verwachten van goed onderwijs. Door het kind naar een nieuwe wereld.

12 UitgeverijDe Arend Het ontwikkelen van het vermogen vraagstukken aan te kunnen. Het antwoord ligt (m.i.) in samenwerking (in gesprek zijn, argumentatie, reflectie, onderzoek, experiment) het stellen van de juiste vraag

13 Maria Montessori vragen stellen Materiaal voor de zinsontleding Dr. Maria Montessori door middel waarvan? waartoe? waarom? wie is het die? wat is het dat? wat is de kern? waar gaat het over? wat gebeurt er? wie? wat? voor wie? voor wat? aan wie? aan wat? wanneer? waardoor? in welke mate? hoeveel? hoe? waar? waarheen? vanwaar?

14 morele ondersteuning Door de vraag te stellen aan beroeps-vragensteller: de filosoof

15 Socrates ( v. Chr.) ONWETENDHEID IS HET ENIGE KWAAD

16 Aristoteles ( v. Chr.) ER IS IETS WONDERBAARS IN ALLE NATUU RLIJKE DINGEN

17 Descartes ( ) IK DENK, DUS IK BESTA

18 Spinoza ( ) VREUGDE KAN ER NOOIT TE VEEL ZIJN

19 Kant ( ) TWEE DINGEN VERVULLEN MIJN GEEST MET STEEDS TOENEMENDE BEWONDERING EN EERBIED, DE STERRENHEMEL BOVEN MIJ EN DE MORELE WET BINNENIN MIJ.

20 Wittgenstein ( ) DE GRENZEN VAN MIJN TAAL ZIJN DE GRENZEN VAN MIJN WERELD

21 Sartre ( ) EEN MENS MAAKT ZICHZELF

22 Maria Montessori ( ) HELP MIJ HET ZELF TE DOEN

23 PAUZE

24 Het grote verhaal??? VVD pleit voor hoger doel in onderwijs In het Nederlandse onderwijs moet het niet alleen gaan om kennis en vaardigheden, maar ook om vorming van leerlingen en studenten. Het onderwijs dient een hoger doel. (prof. mr. B. M. Teldersstichting, het wetenschappelijk instituut voor de VVD) Het ideaal is: de meest volledige, rijke en harmonieuze ontwikkeling van de potenties van ieder individu, ten behoeve van het individu zelf en de samenleving als geheel. Binnen dat ideaal gelden onder andere het ontwikkelen van karakter, persoonlijkheid, een kritische geest en zelfredzaamheid als centrale uitgangspunten. Het onderwijs dient economische doelen, zoals het gereed maken van jongeren voor de arbeidsmarkt, maar zou niet primair, laat staan exclusief, op die doelen gericht moeten zijn. De relevantie van het onderwijs reikt veel verder dan de arbeidsmarkt. Aandacht hiervoor in het onderwijs is volgens de VVD-denktank belangrijk omdat de samenleving sterk verandert en er rekening gehouden moet worden met verandering of zelfs het wegvallen van sociale functies van instituties en organisaties. De scribenten benadrukken dat deze thema s niet ten koste mogen gaan van de aandacht voor primaire vakken zoals taal en rekenen. Ze moeten verweven worden in de lessen. Dat vraagt speciale vaardigheden van leraren. Scholen moeten ruimte krijgen om invulling te geven aan deze vorming.

25 %¹ma ÅEÁ¾ª¹i Kosmische Opvoeding en Onderwijs Het mooiste dat mij in 30 jaar onderwijs is overkomen. Help mij het zelf te doen. Niet weten is geweldig!!! Nu met wetenschappelijke ondersteuning: Big History

26 School maken met Big History (Maria Montessori) Kosmische orde De ontdekking van het kind Maatschappelijke orde Door het kind naar een nieuwe wereld wereldbeeld materiaal voorbereide kind omgeving vrije werkkeuze gevoelige perioden Ontwikkeling menselijk potentieel opvoeding Persoonlijke orde Help mij het zelf te doen school maken Biologische orde

27 Ï ª¹)IAˆ<Cn ontbreken van kennis (?); onverantwoord handelen (?). voedselvoorziening Tijd Wie? Invloedssfeer drinkwater jaar ~ jager ~ eigen omgeving grondstoffen jaar ~ boerin ~ dorp klimaatverandering door de 2 mens (CO ); jaar jaar ~ ~ pottenbakker Farao ~ ~ stad staat en buurstaten financiële crisis. -40 jaar ~ Armstrong ~ aarde en maan

28 HOE Big History Het is zo eenvoudig als Het bevragen van ruimte en tijd

29 UitgeverijDe Arend Kees Boeke ruimte Jos Werkhoven tijd Maria Montessori onderzoeken/ bevragen Het bevragen van ruimte en tijd

30 5nÃíÅö n Kees Boeke (ruimte)...wij allen, kinderen en evenzeer volwassenen zijn geneigd te leven in ons eigen wereldje als wij dat doen, zullen wij licht kunnen vergeten, hoe uitgestrekt het gebied van de bestaande werkelijkheid is en onze houding kan dan licht bekrompen en chauvinistisch worden. Het is nodig, dat wij een ruimere blik verkrijgen, zodat wij onszelf kunnen leren zien in onze betrekkelijke plaatsing in het grote en geheimzinnige heelal waarin wij zijn geboren en leven. De school bracht ons in aanraking met verschillende aspecten van het bestaan maar vaak zijn die niet aan elkaar verbonden, zodat het gevaar niet denkbeeldig is, dat wij een groot aantal losse beelden verzamelen, zonder dat wij ons realiseren, dat ze alle samen één groot geheel vormen. Het is daarom belangrijk voor onze opvoeding als mensen, middelen ter beschikking te hebben die ons een ruimer en aaneengesloten beeld kunnen geven van onze wereld en daarmee een waarlijk kosmische kijk op het heelal en onze plaats er in, een kosmische oriëntatie dus. (Uit: Kees Boeke, Wij in het heelal, het heelal in ons, 1959, Uitg. Muusses en Meulenhoff.)

31 5nÃíÅö n Annie-Romein Verschoor (tijd)...wij laten het kind van de aanvang af ervaren dat de geschiedenis geen vastgelegd verhaal is, maar dat wij ons met bepaalde vragen tot het verleden moeten keren en dat het antwoord dat wij krijgen, soms niet meer dan een vermoeden is... Wij kunnen de kinderen geen leerstof in blik meegeven maar van het kind dat op kinderlijk niveau geleerd heeft historisch te denken, d.w.z. te vragen naar oorsprong en ontwikkeling van dingen en verschijnselen, kan men verwachten, dat hij die denkgewoonte in zijn later leven zal behouden... (Annie-Romein Verschoor in Nederlandse geschiedenis in perioden, J. Muusses, Purmerend.)

32 bevraag Ik We starten met de 1 ruimte ruimte Idee Kees Boeke Nederlands onderwijsvernieuwer De machten van tien

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42 En zo nemen we nog zeventien stappen om de kosmos te verkennen en patronen te ontdekken De reis van Kees Boeke Machten van tien

43 Om hier te eindigen: een echte foto (Deep space) van onze kosmos, 10 miljard jaar geleden

44 Nu reizen we in de tegenovergestelde richting

45

46

47

48

49

50

51

52 De reis van Kees Boeke Machten van tien En zo nemen we nog negen stappen om ons lichaam te bestuderen en de samenstelling van materie

53 De reis van Kees Boeke Machten van tien Slechts 42 stappen om de hele kosmos te ontdekken

54 bevraag Ik 2 tijd Jos Werkhoven - De lijnen van het leven

55 UitgeverijDe Arend tien keer miljard De lijnen van het leven De lijn van het alles. Op zoek naar de grenzen van de menselijke kennis Jos Werkhoven De lijn van de mens. tien keer miljoen De lijn van de cultuur. tien keer duizend Uitgeverij KortenhoefDe Arend De lijn van mijzelf. tien keer één

56 Jos Werkhoven - tijd De lijn van het alles. tien keer miljard De lijnen van het leven: De lijn van de mens. tien keer miljoen De lijn van de cultuur. tien keer duizend De lijn van de dag: De lijn van mijzelf. tien keer één Øq ÅDr Ï$ì:!!g!$ì:!g Een mogelijk voorbeeld :ï i ï5båcìd 22 t$ É%¹i m::!g }¹qìg K¹{Cn "ÍèAaíðve BAŒæ!"l AÅCn Cn>¹q {Cn ÑK¼ & qìg ÊÈÀAŠCn Ï調ŠDèCn

57 UitgeverijDe Arend 3Maria Montessori vragen stellen door middel waarvan? Materiaal voor de zinsontleding Dr. Maria Montessori waartoe? waarom? wie is het die? wat is het dat? wat is de kern? waar gaat het over? wat gebeurt er? wie? wat? voor wie? voor wat? aan wie? aan wat? wanneer? waardoor? in welke mate? hoeveel? hoe? waar? waarheen? vanwaar?

58 UitgeverijDe Arend De kern is: ontstaan

59 baken: aftrekken baken: delen oefenmateriaal contextopgaven gouden materiaal kralenkettingen vermenigvuldigbord aantal vorm grootte UitgeverijDe Arend onderzoeken... de wereld (kosmos) zoals deze zich aan ons voordoet come into being de schoolwereld zoals deze het kind zich aan het kind en de leraar voordoetontstaan het kind verwerven verwerken betekenis verlenen toepassen wil buitenwereld pedagogisch en onderwijskundig instrument van leraar landschap: dit doen we ook op school landschap: dit doen we ook op school de namen landschap: dit doen we ook op school vrijheid van werken ordenen landschap: sociale structuren wiskundige essenties (relaties) landschap: kennisgebieden (voorheen aardr., gesch. etc.) domein: verhoudingen voorbereide omgeving landschap: taal landschap: rekenen-wiskunde landschap: motoriek leraar ped.+ didact. competenties signaleren observeren registreren evalueren heterogene groep de leraar verbeeldingskracht intelligentie de schrijfwijzen domein: aantallen ordenen domein: laten we ze samen goed aanvullen domein: hele getallen domein: geometrie domein: machten en veelvouden domein: breuken domein: kommagetallen structuur opbouwen (van repertoire) baken: vermenigvuldigen baken: optellen verwerven verwerken betekenis verlenen toepassen groot vermenigvuldigbord

60 domein: laten we domein: geometrie oefenmateriaal contextopgaven landschap: baken: aftrekken baken: vermenigvuldigen baken: delen gouden materiaal toepassen verwerven verwerken landschap: dit doen we ook op school baken: optellen opbouwen (van repertoire) vermenigvuldigbord kralenkettingen structuur aantal grootte vorm landschap: taal gouden materiaal oefenmateriaal contextopgaven groot vermenigvuldigbord verwerven verwerken betekenis verlenen toepassen kralenkettingen vermenigvuldigbord baken: vermenigvuldigen baken: optellen domein: machten en veelvouden grootte domein: kommagetallen vorm structuur aantal de namen landschap: sociale structuren domein: laten we domein: geometrie oefenmateriaal contextopgaven landschap: baken: aftrekken baken: vermenigvuldigen baken: delen gouden materiaal toepassen verwerven verwerken landschap: dit doen we ook op school baken: optellen opbouwen (van repertoire) vermenigvuldigbord kralenkettingen structuur aantal grootte vorm gouden materiaal groot vermenigvuldigbord oefenmateriaal contextopgaven verwerven verwerken betekenis verlenen toepassen kralenkettingen vermenigvuldigbord landschap: taal baken: optellen verbeeldingskracht pedagogisch en onderwijskundig instrument van leraar grootte vorm domein: machten en veelvouden domein: kommagetallen structuur aantal de namen de schrijfwijzen landschap: sociale structuren landschap: kennisgebieden (voorheen aardr., gesch. etc.) baken: aftrekken baken: delen structuur baken: vermenigvuldigen aantal vorm oefenmateriaal grootte verwerven verwerken betekenis verlenen toepassen contextopgaven vermenigvuldigbord kralenkettingen groot vermenigvuldigbord gouden materiaal voorbereide omgeving verbeeldingskracht baken: aftrekken baken: delen oefenmateriaal contextopgaven de namen gouden materiaal vermenigvuldigbord landschap: motoriek vorm het kind grootte domein: breuken wil baken: aftrekken baken: delen structuur aantal vorm grootte verwerven verwerken betekenis verlenen toepassen oefenmateriaal contextopgaven vermenigvuldigbord intelligentie kralenkettingen groot vermenigvuldigbord gouden materiaal ped.+ didact. competenties de leraar domein: laten we domein: geometrie oefenmateriaal contextopgaven landschap: baken: aftrekken baken: vermenigvuldigen baken: delen gouden materiaal toepassen verwerven verwerken landschap: dit doen we ook op school baken: optellen opbouwen (van repertoire) vermenigvuldigbord kralenkettingen structuur aantal grootte vorm domein: verhoudingen landschap: dit doen we ook op school vorm aantal structuur grootte landschap: taal opbouwen (van repertoire) domein: domein: geometrie vermenigvuldigbord baken: vermenigvuldigen baken: delen verwerven verwerken betekenis verlenen toepassen gouden materiaal contextopgaven oefenmateriaal domein: verhoudingen vorm aantal grootte structuur opbouwen (van repertoire) kralenkettingen vermenigvuldigbord verwerven verwerken betekenis verlenen toepassen baken: delen groot vermenigvuldigbord contextopgaven oefenmateriaal domein: geometrie verbeeldingskracht UitgeverijDe Arend Onderzoeken... en proberen te begrijpen onze complexe kosmos en ons leven ontstaan ontstaan ontstaan de wereld (kosmos) zoals deze zich aan ons voordoet de schoolwereld zoals deze zich aan het kind en de leraar voordoetontstaan de wereld (kosmos) zoals deze de namen de schrijfwijzen ze samen goed aanvullen domein: machten en veelvouden zich aan ons voordoet dit doen we ook op school betekenis verlenen landschap: dit doen we ook op school wiskundige essenties (relaties) groot vermenigvuldigbord ordenen domein: kommagetallen ontstaan landschap: sociale structuren domein: breuken pedagogisch en onderwijskundig instrument van leraar domein: verhoudingen domein: aantallen domein: hele getallen vrijheid van werken buitenwereld ordenen landschap: kennisgebieden (voorheen aardr., gesch. etc.) de schoolwereld zoals deze landschap: motoriek voorbereide omgeving landschap: rekenen-wiskunde de wereld (kosmos) zoals deze zich aan ons voordoet zich aan het kind en de leraar voordoetontstaan ped.+ didact. competenties baken: delen baken: aftrekken opbouwen (van repertoire) de wereld (kosmos) zoals deze zich aan ons voordoet leraar domein: geometrie de schoolwereld zoals deze zich aan het kind en de leraar voordoetontstaan signaleren observeren registreren evalueren domein: laten we ze samen goed aanvullen domein: breuken de schrijfwijzen ordenen wiskundige essenties (relaties) domein: hele getallen baken: delen domein: geometrie domein: breuken domein: laten we ze samen goed aanvullen ordenen domein: verhoudingen landschap: dit doen we ook op school landschap: dit doen we ook op school de schoolwereld zoals deze baken: vermenigvuldigen baken: aftrekken opbouwen (van repertoire) wiskundige essenties (relaties) domein: hele getallen de namen domein: aantallen landschap: motoriek landschap: dit doen we ook op school ordenen landschap: rekenen-wiskunde ontstaan zich aan het kind en de leraar voordoetontstaan ontstaan landschap: kennisgebieden (voorheen aardr., gesch. etc.) domein: verhoudingen domein: aantallen de namen de schrijfwijzen ze samen goed aanvullen domein: machten en veelvouden heterogene groep het kind de leraar landschap: dit doen we ook op school landschap: dit doen we ook op school de wereld (kosmos) zoals deze dit doen we ook op school betekenis verlenen zich aan ons voordoet landschap: dit doen we ook op school wiskundige essenties (relaties) groot vermenigvuldigbord ordenen domein: kommagetallen landschap: motoriek landschap: dit doen we ook op school ordenen pedagogisch en onderwijskundig instrument van leraar landschap: rekenen-wiskunde buitenwereld landschap: taal voorbereide omgeving ped.+ didact. competenties ontstaan landschap: sociale structuren domein: breuken pedagogisch en onderwijskundig instrument van leraar domein: verhoudingen domein: aantallen domein: hele getallen vrijheid van werken vrijheid van werken buitenwereld ordenen landschap: kennisgebieden (voorheen aardr., gesch. etc.) landschap: motoriek voorbereide omgeving landschap: rekenen-wiskunde verwerven verwerken signaleren observeren registreren evalueren toepassen het kind heterogene groep leraar voorbereide omgeving betekenis verlenen vrijheid van werken landschap: dit doen we ook op school ped.+ didact. competenties het kind landschap: dit doen we ook op school ordenen landschap: dit doen we ook op school de schrijfwijzen landschap: taal landschap: sociale structuren domein: laten we ze samen goed aanvullen landschap: rekenen-wiskunde landschap: motoriek landschap: kennisgebieden (voorheen aardr., gesch. etc.) domein: geometrie domein: verhoudingen wiskundige essenties (relaties) ordenen domein: machten en veelvouden domein: aantallen domein: hele getallen domein: breuken domein: kommagetallen pedagogisch en onderwijskundig instrument van leraar ped.+ didact. competenties het kind verwerven verwerken betekenis verlenen toepassen de schoolwereld zoals deze zich aan het kind en de leraar voordoetontstaan wil intelligentie buitenwereld de leraar leraar leraar de schoolwereld zoals deze signaleren observeren registreren evalueren heterogene groep heterogene groep het kind de leraar signaleren observeren registreren evalueren opbouwen (van repertoire) baken: optellen ped.+ didact. competenties landschap: taal de leraar vrijheid van werken signaleren observeren registreren evalueren het kind wil verwerven verwerken betekenis verlenen toepassen wil intelligentie intelligentie de leraar verbeeldingskracht verbeeldingskracht buitenwereld pedagogisch en onderwijskundig instrument van leraar landschap: dit doen we ook op school landschap: dit doen we ook op school de namen domein: geometrie landschap: dit doen we ook op school de schrijfwijzen domein: laten we ze samen goed aanvullen buitenwereld domein: machten en veelvouden leraar vrijheid van werken ordenen landschap: sociale structuren wiskundige essenties (relaties) ordenen heterogene groep het kind domein: kommagetallen zich aan het kind en de leraar voordoetontstaan landschap: kennisgebieden (voorheen aardr., gesch. etc.) domein: verhoudingen domein: aantallen domein: hele getallen domein: breuken baken: vermenigvuldigen opbouwen (van repertoire) verwerven verwerken betekenis verlenen toepassen baken: optellen kralenkettingen groot vermenigvuldigbord de schoolwereld zoals deze voorbereide omgeving verbeeldingskracht heterogene groep structuur intelligentie de leraar landschap: taal landschap: rekenen-wiskunde landschap: motoriek aantal verwerven verwerken betekenis verlenen toepassen leraar de wereld (kosmos) zoals deze zich aan ons voordoet het kind ontstaan de wereld (kosmos) zoals deze zich aan ons voordoet het kind verbeeldingskracht intelligentie verwerven verwerken betekenis verlenen toepassen wil het kind zich aan het kind en de leraar voordoetontstaan buitenwereld verwerven verwerken toepassen betekenis verlenen het kind het kind heterogene groep leraar voorbereide omgeving vrijheid van werken pedagogisch en onderwijskundig instrument van leraar landschap: dit doen we ook op school landschap: dit doen we ook op school wil intelligentie wil ordenen landschap: dit doen we ook op school intelligentie verwerven verwerken betekenis verlenen toepassen het kind signaleren observeren registreren evalueren leraar voorbereide omgeving buitenwereld landschap: rekenen-wiskunde landschap: taal zich aan ons voordoet de wereld (kosmos) zoals deze landschap: taal landschap: rekenen-wiskunde landschap: kennisgebieden (voorheen aardr., gesch. etc.) landschap: sociale structuren de schrijfwijzen domein: laten we ze samen goed aanvullen verbeeldingskracht domein: geometrie het kind domein: verhoudingen wiskundige essenties (relaties) ordenen domein: machten en veelvouden verwerven verwerken betekenis verlenen toepassen domein: aantallen domein: hele getallen domein: kommagetallen het kind heterogene groep de wereld (kosmos) zoals deze zich aan ons voordoet de schoolwereld zoals deze zich aan het kind en de leraar voordoetontstaan ordenen ped.+ didact. competenties de schoolwereld zoals deze de leraar signaleren observeren registreren evalueren opbouwen (van repertoire) ped.+ didact. competenties baken: vermenigvuldigen baken: optellen het kind wil heterogene groep verbeeldingskracht de namen de schrijfwijzen ze samen goed aanvullen domein: machten en veelvouden vrijheid van werken landschap: motoriek landschap: sociale structuren pedagogisch en onderwijskundig instrument van leraar pedagogisch en onderwijskundig instrument van leraar landschap: dit doen we ook op school dit doen we ook op school wiskundige essenties (relaties) ordenen domein: kommagetallen domein: breuken landschap: kennisgebieden (voorheen aardr., gesch. etc.) landschap: sociale structuren landschap: dit doen we ook op school domein: verhoudingen domein: aantallen domein: hele getallen landschap: dit doen we ook op school vrijheid van werken buitenwereld ordenen landschap: kennisgebieden (voorheen aardr., gesch. etc.) domein: hele getallen domein: aantallen signaleren observeren registreren evalueren landschap: motoriek voorbereide omgeving wiskundige essenties (relaties) domein: breuken ordenen domein: kommagetallen de namen machten en veelvouden domein: laten we ze samen goed aanvullen zich aan het kind en de leraar voordoetontstaan de schrijfwijzen landschap: rekenen-wiskunde de leraar ontstaan betekenis verlenen groot vermenigvuldigbord signaleren observeren registreren evalueren leraar de wereld (kosmos) zoals deze ped.+ didact. competenties voorbereide omgeving buitenwereld de schoolwereld zoals deze zich aan ons voordoet landschap: rekenen-wiskunde landschap: taal baken: optellen baken: aftrekken kralenkettingen landschap: motoriek groot vermenigvuldigbord ordenen vrijheid van werken landschap: kennisgebieden (voorheen aardr., gesch. etc.) ped.+ didact. competenties pedagogisch en onderwijskundig instrument van leraar domein: aantallen landschap: sociale structuren landschap: dit doen we ook op school landschap: dit doen we ook op school landschap: dit doen we ook op school leraar domein: hele getallen domein: breuken wiskundige essenties (relaties) signaleren observeren registreren evalueren ordenen domein: kommagetallen baken: optellen baken: vermenigvuldigen baken: aftrekken domein: machten en veelvouden domein: laten we ze samen goed aanvullen de schrijfwijzen de namen gouden materiaal heterogene groep verwerven verwerken betekenis verlenen toepassen het kind de leraar het kind zich aan het kind en de leraar voordoetontstaan ontstaan verbeeldingskracht verwerven verwerken wil intelligentie toepassen betekenis verlenen het kind wil intelligentie

61 Herhalende patronen structuren die overal in de kosmos gezien worden organisme met één cel organismen met meer cellen

62 Electronen rond de kern Herhalende patronen structuren die overal in de kosmos gezien worden

63 UitgeverijDe Arend Ons zonnestelsel Herhalende patronen structuren die overal in de kosmos gezien worden

64 Herhalende patronen structuren die overal in de kosmos gezien worden De mappen structuur in uw computer

65 0. Inleiding 1. Hoofdstuk Paragraaf 1 } 1.2 Paragraaf Sub paragraaf Sub sub paragraaf Sub sub paragraaf Sub paragraaf 2 2. Hoofdstuk Paragraaf Sub paragraaf Sub paragraaf Paragraaf Paragraaf 3 3. Hoofdtuk Paragraaf Paragraaf Sub paragraaf Paragraaf Sub paragraaf Sub paragraaf Sub sub paragraaf Sub sub paragraaf 2 4. Conclusie 5. Bibliografie 6. Register De opbouw van een (studie)boek Herhalende patronen structuren die overal in de kosmos gezien worden

66 De vraag in de praktijk een praktijkvoorbeeld wat is het dat? wie? wat? voor wie? voor wat? wanneer? Wat is het dat is ontstaan? (ontstaan is onovergankelijk w.w.) Voor wie (wat) is de aarde ontstaan? Wanneer is de aarde ontstaan? is ontstaan waar? Waar is de aarde ontstaan? hoe? door middel waarvan? waarom? Hoe is de aarde ontstaan? Door middel waarvan is de aarde ontstaan? Waarom is de aarde ontstaan?

67 interactie tussen de delen relaties verbindingen informatie hersenen

68 UitgeverijDe Arend een gestimuleerd brein

69 De vraag in de praktijk krachtige eigenscha ppen sleutelmateriaal antwoord op ontwikkelingsbehoefte van het kind (vanaf ong. 7/8 jaar) probleemstelling, stellen van vragen, analyse zicht op mogelijke verbanden verrijking taalonderwijs bevordering zelfstandig werken bevordering ontwikkelingsgericht denken (zowel voor leerkracht als voor kind)

70 Het netwerk als ordeningsprincipe Materiaal voor de zinsontleding Dr. Maria Montessori. De vragen bij Geschiedenis in perioden van J. Prins-Werker en A. Romijn-Verschoor. De dierenbak ; Montessori materiaal van Nico van Ewijk.

71 UitgeverijDe Arend Ññ ¹a"Šö ØpxèDr UitgeverijDe Arend ISBN: Bea Heres Diddens illustraties Gertjan van Eijk Is je handschrift goed leesbaar? Lokt je verhaal uit tot lezen? Eigen deelvraag? Eigen deelvraag? Eigen vraag? Nodigt de eerste zin uit tot lezen? Begint je verhaal met een pakkende beginzin? Past de eerste zin bij het verhaal? Blijf je bij je onderwerp? Verdiept je verhaal zich in één onderwerp? Heeft je verhaal een passende titel? Gebruik je verschillende woorden voor dezelfde betekenis? Staat de tekst in blokken? Ziet je verhaal er verzorgd uit? verhaal Heb je een gevarieerd woordgebruik? Verwerk je spreekwoorden in je verhaal? Is je verhaal geïllustreerd? Vertel je iets nieuws? Bouw je spanning op in je verhaal? Is je verhaal boeiend? Is je verhaal gericht op je publiek? Sluit je aan bij wat je lezer al weet? Heeft je verhaal een verrassende ontknoping? Zijn de beschrijvingen kort en krachtig? jouwschrijf je in korte zinnen? Is je verhaal helder? Zijn de omschrijvingen duidelijk? Is je verhaal goed opgebouwd? Is er een duidelijk begin? Is er een duidelijk eind? Volgt de volgende gedachte logisch op de vorige? Is je verhaal ingedeeld in alinea s? Verwerk je uitdrukkingen en gezegdes in je verhaal?

72 Belangrijke webadressen: - voor het downloaden van deze presentatie en het artikel: Er was eens... een verhaal te vertellen International Big History Organisation - scholing voor leerkrachten - fantastische interactieve tijdlijn van de totale geschiedenis - interactief reizen door de Melkweg (alleen in Chrome)

Kosmische Educatie KE. Hogeschool Rotterdam. 2o mei 2014. Ëèíèÿ âñåãî ñóùåãî. Ëèíèÿ êóëüòóðû. Ëèíèÿ ìîåé æèçíè. Äåñÿòü ðàç ïî ìèëëèîíó

Kosmische Educatie KE. Hogeschool Rotterdam. 2o mei 2014. Ëèíèÿ âñåãî ñóùåãî. Ëèíèÿ êóëüòóðû. Ëèíèÿ ìîåé æèçíè. Äåñÿòü ðàç ïî ìèëëèîíó UitgeverijDe Arend %¹ma ÅEÁ¾ª¹i Kosmische Educatie KE Hogeschool Rotterdam 2o mei 2014 UitgeverijDe Arend VOORSTELLEN ben Ik - een onafhankelijk Montessoriaan wie - waar Werkgroep KE: - Wie/waar ben ik?

Nadere informatie

Freedom and restraint ( and standards ) Moscow, April 25 2009. Jos Werkhoven

Freedom and restraint ( and standards ) Moscow, April 25 2009. Jos Werkhoven Freedom and restraint ( and standards ) Moscow, April 25 2009 Jos Werkhoven ask I questions ask I questions Not only the teacher... the child as well!!!!! ask I questions Freedom is a necessary condition

Nadere informatie

Kwaliteitskaarten vragenstructuren

Kwaliteitskaarten vragenstructuren 4 ì6cðt Kwaliteitskaarten vragenstructuren Het geheel is meer dan de som der delen. Van deel... Van bouten en moeren...via plaatmateriaal...naar constructie......naar geheel....en brug. Kind...kinderen...gezin......en

Nadere informatie

Mijn start met Kosmische opvoeding en onderwijs.

Mijn start met Kosmische opvoeding en onderwijs. Joseph P.H.M. Werkhoven, Kortenhoef, uitgever. Het bevragen van ruimte en tijd. Een persoonlijk verslag van een ontdekkingsreis. Gedurende mijn dertigjarige loopbaan binnen het montessorionderwijs in Nederland

Nadere informatie

Ññ ¹a"Šö ØpxèDr. HANDREIKING bij het didactische materiaal. Bea Heres Diddens

Ññ ¹aŠö ØpxèDr. HANDREIKING bij het didactische materiaal. Bea Heres Diddens Ziet je verhaal er verzorgd uit? Heb je een gevarieerd woordgebruik? Verwerk je spreekwoorden in je verhaal?

Nadere informatie

Er was eens een verhaal te vertellen

Er was eens een verhaal te vertellen Er was eens een verhaal te vertellen Ergens op de aarde wordt onderstaand verhaal verteld, aan kinderen! De kinderen hebben de leeftijd van ongeveer zes jaar en hun leraar vertelt hen het verhaal omdat

Nadere informatie

Ontdekkend leren; voor uzelf en uw leerlingen

Ontdekkend leren; voor uzelf en uw leerlingen Ontdekkend leren; voor uzelf en uw leerlingen Jos Werkhoven, uitgeverij De Arend te Kortenhoef Ontwikkelingsgericht werken met vragenstructuren Inleiding In de pedagogiek in het algemeen en in de montessoripedagogiek

Nadere informatie

Jaarverslag Werkgroep Kosmisch onderwijs en opvoeding 2011-2012

Jaarverslag Werkgroep Kosmisch onderwijs en opvoeding 2011-2012 Jaarverslag Werkgroep Kosmisch onderwijs en opvoeding 2011-2012 Leden van de werkgroep: Annet Kooiman (montessori werkplaats), André Gilara ( montessori Anninkschool), Jos Werkhoven (uitgeverij de Arend),

Nadere informatie

VISITATIERAPPORT. Montessorischool Wassenaar

VISITATIERAPPORT. Montessorischool Wassenaar VISITATIERAPPORT Montessorischool Wassenaar Directie Martine Lammerts Aantal leerlingen 143 Aantal leerkrachten 13 Namen leden visitatiecommissie Marije van Tulder Vera Arents Wilke Vos Datum visitatie

Nadere informatie

Informatie. vakgebieden. Groep 6

Informatie. vakgebieden. Groep 6 Informatie vakgebieden Groep 6 Taal Gehanteerde methode: Taal in beeld - Spelling in beeld Uitgever: Zwijsen Taal in beeld is een taalmethode voor groep 4 tot en met 8 van het basisonderwijs. De methode

Nadere informatie

Informatie. vakgebieden. Groep 4

Informatie. vakgebieden. Groep 4 Informatie vakgebieden Groep 4 Taal Gehanteerde methode: Taal in beeld - Spelling in beeld Uitgever: Zwijsen Taal in beeld is een taalmethode voor groep 4 tot en met 8 van het basisonderwijs. De methode

Nadere informatie

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Bijlage 7: Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Visie opleidingen Pedagogiek Hogeschool van Amsterdam Wij dragen als gemeenschap en daarom ieder van ons als individu, gezamenlijk

Nadere informatie

Cursus. montessori leidster

Cursus. montessori leidster Cursus voor montessori leidster van peutergroepen en kinderdagverblijven Brochure cursus Cursus voor montessori leidster van peutergroepen en kinderdagverblijven Achtergrond Doelgroep Inhoud Cursusopzet

Nadere informatie

Montessori Professionalisering Zuid-Nederland 2014-2015 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo

Montessori Professionalisering Zuid-Nederland 2014-2015 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo Montessori Professionalisering Zuid-Nederland 2014-2015 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo Montessori Zuid-Nederland Professionele ontwikkeling 2014-2015 Het menselijke individu kan zich zonder

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken?

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken? >> Inhoudsopgave Inleiding 4 Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10 Les 2. Denken Kunnen dieren denken? 14 Les 3. Geluk Wat is het verschil tussen blij zijn en gelukkig zijn?

Nadere informatie

Toelichting bij het rapport van groep 3 t/m 8

Toelichting bij het rapport van groep 3 t/m 8 Toelichting bij het rapport van groep 3 t/m 8 De volgende items vindt u terug in de rapporten van alle groepen 3 t/m 8 De cognitieve vakken zijn per groep aangegeven. SOCIALE VAARDIGHEDEN WERKHOUIDNG CITO-LOVS

Nadere informatie

De lijnen van het leven

De lijnen van het leven De lijnen van het leven Op zoek naar de grenzen van onze kennis Jos Werkhoven Uitgeverij KortenhoefDe Arend Er was eens...een verhaal te vertellen... Er was eens...een verhaal te vertellen... EEN UITGAVE

Nadere informatie

Onderwijs-seminar. De Leraar van de Toekomst. Bestaat De leraar van De Toekomst wel?

Onderwijs-seminar. De Leraar van de Toekomst. Bestaat De leraar van De Toekomst wel? Onderwijs-seminar De Leraar van de Toekomst Bestaat De leraar van De Toekomst wel? Even voorstellen Anne Looijenga, directeur Centrum voor Ontwikkeling Katholieke Pabo Zwolle En jullie zijn.? 2 De of een

Nadere informatie

VISITATIERAPPORT. Passe Partout Apeldoorn

VISITATIERAPPORT. Passe Partout Apeldoorn VISITATIERAPPORT Passe Partout Apeldoorn Directie Robert Woudenberg Aantal leerlingen 196 Aantal leerkrachten 13 Namen leden visitatiecommissie Bas Moll Josine Cornelisse Tamme Wiegersma Datum visitatie

Nadere informatie

Montessorionderwijs: ook voor uw kind? 4. Kinderen willen leren 4. Kinderen leren samenwerken 5. De voorbereide omgeving 6.

Montessorionderwijs: ook voor uw kind? 4. Kinderen willen leren 4. Kinderen leren samenwerken 5. De voorbereide omgeving 6. Inhoud 4 Kinderen willen leren 4 Kinderen leren samenwerken 5 De voorbereide omgeving 6 Zelfstandigheid 6 Vrijheid in werkkeuze 7 Werken met Montessorimateriaal 7 Montessorionderwijs is kosmisch onderwijs

Nadere informatie

SCHOOL. Design-a-Thon: Afval INHOUD: Programma & uitleg Leerdoelen / kerndoelen en 21e eeuwse vaardigheden Informatie over de Afval Thema

SCHOOL. Design-a-Thon: Afval INHOUD: Programma & uitleg Leerdoelen / kerndoelen en 21e eeuwse vaardigheden Informatie over de Afval Thema SCHOOL Design-a-Thon: Afval INHOUD: Programma & uitleg Leerdoelen / kerndoelen en 21e eeuwse vaardigheden Informatie over de Afval Thema Global Children s Design-a-Thon, Dublin, November 2014 PROGRAMMA

Nadere informatie

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum Derde graad LO A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 Lichamelijke opvoeding Motorische competenties 1.1 De motorische basisbewegingen

Nadere informatie

BROCHURE TIENER COLLEGE

BROCHURE TIENER COLLEGE BROCHURE TIENER COLLEGE School is niet een voorbereiding op het leven, maar is het leven zelf. John Dewey loopbaan wilt vervolgen. Door het werken met een speciaal voor jou samengesteld programma willen

Nadere informatie

612671 Speelkaarten.indd 1 12-06-2006 16:14:06

612671 Speelkaarten.indd 1 12-06-2006 16:14:06 NEDERLANDS > Mondeling taalonderwijs De leerlingen leren informatie te verwerven uit gesproken taal. Ze leren tevens die informatie, mondeling of schriftelijk, gestructureerd weer te geven. 1 612671 Speelkaarten.indd

Nadere informatie

CREATIEF DENKEN in ONDERWIJS Worskhops, training, begeleiding en materialen.

CREATIEF DENKEN in ONDERWIJS Worskhops, training, begeleiding en materialen. in NDERWIJS Creativiteit en Creatief Denken Creativiteit is een unieke eigenschap van de mens. Kijk om je heen, alles wat verzonnen en gemaakt is, vindt zijn oorsprong in het menselijk brein. Dat geldt

Nadere informatie

BROCHURE TIENER COLLEGE

BROCHURE TIENER COLLEGE BROCHURE TIENER COLLEGE School is niet een voorbereiding op het leven, maar is het leven zelf. John Dewey loopbaan wilt vervolgen. Door het werken met een speciaal voor jou samengesteld programma willen

Nadere informatie

VISITATIERAPPORT. Montessorischool Het Mozaïek in Maarssen

VISITATIERAPPORT. Montessorischool Het Mozaïek in Maarssen VISITATIERAPPORT Montessorischool Het Mozaïek in Maarssen Directie Ardes Hoek Aantal leerlingen 123 Aantal leerkrachten 10 Namen leden visitatiecommissie F.Lieben H.Plomp A.Lenstra Datum visitatie 08-11-2012

Nadere informatie

VISITATIERAPPORT. Rotterdamse Montessorischool

VISITATIERAPPORT. Rotterdamse Montessorischool VISITATIERAPPORT Rotterdamse Montessorischool Directie Hans Dirksen Aantal leerlingen 325 Aantal leerkrachten 21 Namen leden visitatiecommissie Bas Moll Ton Bezem Marjolein Spaan Datum visitatie 12-01-2012

Nadere informatie

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN De onderwijsvorm ASO is een breed algemeen vormende doorstroomrichting waarin de leerlingen zich voorbereiden op een academische of professionele bacheloropleiding.

Nadere informatie

Presentatie VTOI 8 april 2016. Paul Schnabel

Presentatie VTOI 8 april 2016. Paul Schnabel Presentatie VTOI 8 april 2016 Paul Schnabel Visie Ingrediënten voor het eindadvies Resultaten dialoog Wetenschappelijke inzichten Internationale vergelijkingen Huidige wet- en regelgeving en onderwijspraktijk

Nadere informatie

Informatie. vakgebieden. Groep 8

Informatie. vakgebieden. Groep 8 Informatie vakgebieden Groep 8 Taal Gehanteerde methode: Taal in beeld - Spelling in beeld Uitgever: Zwijsen Taal in beeld is een taalmethode voor groep 4 tot en met 8 van het basisonderwijs. De methode

Nadere informatie

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x Jaarplan GESCHIEDENIS Algemene doelstellingen Eerder gericht op kennis en inzicht 6 A1 A2 A3 A4 A5 Kunnen hanteren van een vakspecifiek begrippenkader en concepten, nodig om zich van het verleden een wetenschappelijk

Nadere informatie

Beroepsproduct Project Wetenschap en technologie op de basisschool

Beroepsproduct Project Wetenschap en technologie op de basisschool Beroepsproduct Project Wetenschap en technologie op de basisschool In dit beroepsproduct ontwerp je onderwijs op het gebied van Wetenschap en technologie voor de basisschool. Uitgangspunt bij je onderwijsontwerp

Nadere informatie

Samenwerking. Betrokkenheid

Samenwerking. Betrokkenheid De Missie Het Spectrum is een openbare school met een onderwijsaanbod van hoge kwaliteit. We bieden het kind betekenisvol onderwijs in een veilige omgeving. In een samenwerking tussen kind, ouders en school

Nadere informatie

LES 1: De wereld in verandering

LES 1: De wereld in verandering LES 1: De wereld in verandering 1 Les 1: De wereld in verandering Vakken Zedenleer/godsdienst, economie, geschiedenis, aardrijkskunde, PAV Eindtermen Sociale vaardigheden, burgerzin, ICT, vakoverschrijdend,

Nadere informatie

Vakgebieden Methoden Omschrijving Taal Groep 1-2. Schatkist

Vakgebieden Methoden Omschrijving Taal Groep 1-2. Schatkist Nederlandse taal Kinderen ontwikkelen mondelinge en schriftelijke vaardigheden waarmee ze de Nederlandse taal leren gebruiken in situaties die zich in het dagelijkse leven voordoen. Tevens verwerven ze

Nadere informatie

Ik tel tot 10! Volgens Bartjens Studentendag vrijdag 15 april 2016. Rekendag voor Pabo-studenten Thema: Ik tel tot 10!

Ik tel tot 10! Volgens Bartjens Studentendag vrijdag 15 april 2016. Rekendag voor Pabo-studenten Thema: Ik tel tot 10! Volgens Bartjens Studentendag vrijdag 15 april 2016 Ik tel tot 10! Wat: Rekendag voor Pabo-studenten Thema: Ik tel tot 10! Plaats: CPS, Amersfoort (8 min. lopen vanaf NS Amersfoort-Schothorst) Wanneer:

Nadere informatie

Informatie. vakgebieden. Groep 5

Informatie. vakgebieden. Groep 5 Informatie vakgebieden Groep 5 Taal Gehanteerde methode: Taal in beeld - Spelling in beeld Uitgever: Zwijsen Taal in beeld is een taalmethode voor groep 4 tot en met 8 van het basisonderwijs. De methode

Nadere informatie

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 In het leven van alle dag speelt Wetenschap en Techniek (W&T) een grote rol. We staan er vaak maar weinig bij stil, maar zonder de vele uitvindingen in de wereld van

Nadere informatie

Big Ideas Great STEM. Katrien Strubbe

Big Ideas Great STEM. Katrien Strubbe + Big Ideas Great STEM Katrien Strubbe (Natuur)wetenschappen: doelen 2 Natuurwetenschappen geven leerlingen een fundamenteel en duurzaam inzicht in de structuren en processen die de mens, de natuur en

Nadere informatie

Hoe leer ik kinderen rekenen in groep 3 en 4? Weekschema PABWJ314X1 2015-2016

Hoe leer ik kinderen rekenen in groep 3 en 4? Weekschema PABWJ314X1 2015-2016 Hoe leer ik kinderen rekenen in groep 3 en 4? Weekschema PABWJ314X1 2015-2016 Cursusdoelen 1. De student heeft kennis van getalfuncties, inzicht in de telrij, (structuur van) getallen en getalrelaties

Nadere informatie

Inhoud Trainersmap Verdieping

Inhoud Trainersmap Verdieping Inhoud Trainersmap Verdieping 2 Module 9 Taal Module 10 Rekenen/wiskunde en Science (basisonderwijs) Module 11 Sociaal-emotionele ontwikkeling - verdieping Module 12 Sensomotorische ontwikkeling - verdieping

Nadere informatie

Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019. Stichting H 3 O

Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019. Stichting H 3 O Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019 Stichting H 3 O 1 Bijzonder Wat is het bijzondere van H 3 O? Waarin onderscheidt H 3 O zich, wat maakt het verschil? En wat wil H 3 O waarmaken?

Nadere informatie

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging Schoolplan 2015-2019 Inhoud: Verantwoording Motto, missie, visie, overtuigingen Doelen Samenvatting strategisch beleid van de vereniging 21 e eeuwse vaardigheden Schematische weergave van de vier komende

Nadere informatie

Nieuws in de klas Postbus 12040 1100 AA Amsterdam t: 020-4309190 f: 020-4309199 e: info@nieuwsindeklas.nl w: www.nieuwsindeklas.nl

Nieuws in de klas Postbus 12040 1100 AA Amsterdam t: 020-4309190 f: 020-4309199 e: info@nieuwsindeklas.nl w: www.nieuwsindeklas.nl Aansluiting Nieuwsservice bij curriculum Bijlage bij Handleiding Nieuwsservice Primair Onderwijs is een uitgave van Nieuws in de klas. Deze bijlage hoort bij de Handleiding Nieuwsservice Primair Onderwijs

Nadere informatie

Design-a-Thon: Tijdreismachine en het Zonnestelsel

Design-a-Thon: Tijdreismachine en het Zonnestelsel SCHOOL Design-a-Thon: Tijdreismachine en het Zonnestelsel INHOUD: Programma & uitleg Leerdoelen / kerndoelen en 21e eeuwse vaardigheden Informatie over de Tijdreizen Thema Voorbeelden van tijdreismachines

Nadere informatie

KINDEREN LATEN LEREN Strategisch beleidsplan 2015-2018. SKO Flevoland en Veluwe. Ontwerpers van onderwijs voor de 21ste eeuw

KINDEREN LATEN LEREN Strategisch beleidsplan 2015-2018. SKO Flevoland en Veluwe. Ontwerpers van onderwijs voor de 21ste eeuw SKO Flevoland en Veluwe Ontwerpers van onderwijs voor de 21ste eeuw KINDEREN LATEN LEREN Strategisch beleidsplan 2015-2018 Strategisch beleidsplan SKO Flevoland en Veluwe 1 KINDEREN LATEN LEREN Onze droomschool

Nadere informatie

Overzicht Methoden en middelen

Overzicht Methoden en middelen Bijlage 6 Overzicht Methoden en middelen Vakvormingsgebied/activiteit Nederlands Het taalonderwijs is gericht op de "totaal"- ontplooiing van het kind, en is gericht op ontwikkeling, ontplooiing en stimulering

Nadere informatie

Alles telt tweede editie. Kerndoelanalyse SLO

Alles telt tweede editie. Kerndoelanalyse SLO Alles telt tweede editie Kerndoelanalyse SLO Maart 2012 2012 SLO (nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling), Enschede Alle rechten voorbehouden. Mits de bron wordt vermeld is het toegestaan om zonder

Nadere informatie

Websites voor mentoren en leerlingen Inleiding

Websites voor mentoren en leerlingen Inleiding Websites voor mentoren en leerlingen Inleiding Internet is niet meer weg te denken uit het huidige onderwijs en biedt bovendien een bijna onuitputtelijke bron aan informatie en hulpmiddelen. Dit document

Nadere informatie

Informatie. vakgebieden. Groep 7

Informatie. vakgebieden. Groep 7 Informatie vakgebieden Groep 7 Taal Gehanteerde methode: Taal in beeld - Spelling in beeld Uitgever: Zwijsen Taal in beeld is een taalmethode voor groep 4 tot en met 8 van het basisonderwijs. De methode

Nadere informatie

Visie in de praktijk

Visie in de praktijk Gastlessen voor studenten 2 e leerjaar PW 3 en 4 Pedagogisch kader kindercentra 0-4 jaar - Docentenhandleiding Visie in de praktijk Gastles visie in de praktijk - Docentenhandleiding Theorie over dit onderwerp:

Nadere informatie

Studiedag Duurzame Ontwikkeling

Studiedag Duurzame Ontwikkeling Studiedag Duurzame Ontwikkeling Wanneer je een schip wilt bouwen, breng dan geen mensen bij elkaar om hout aan te slepen, werktekeningen te maken, taken te verdelen en werk te plannen, maar leer de mensen

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Ontwikkelingsgericht onderwijs

Ontwikkelingsgericht onderwijs Ontwikkelingsgericht onderwijs Leren op de John F. Kennedyschool De basisschool van onze zoon, de John F. Kennedyschool te Zutphen, is dit schooljaar begonnen met een nieuwe manier van werken. Ze zijn

Nadere informatie

Wetenschap & Technologie Ontwerpend leren. Ada van Dalen

Wetenschap & Technologie Ontwerpend leren. Ada van Dalen Wetenschap & Technologie Ontwerpend leren Ada van Dalen Wat is W&T? W&T is je eigen leven W&T: geen vak maar een benadering De commissie wil onderstrepen dat wetenschap en technologie in haar ogen géén

Nadere informatie

Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst)

Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst) Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst) Kerndoelen 36. De leerling leert betekenisvolle vragen te stellen over maatschappelijke kwesties en verschijnselen, daarover een

Nadere informatie

PANAMA Opleidersdag. Workshop: Competentie en repertoire

PANAMA Opleidersdag. Workshop: Competentie en repertoire PANAMA Opleidersdag Workshop: Competentie en repertoire - Een leraar is in een bepaalde onderwijssituatie competent, als hij het vermogen heeft in die situatie adequaat te denken en te handelen. - Om adequaat

Nadere informatie

1. Optellen en aftrekken

1. Optellen en aftrekken 1. Optellen en aftrekken Om breuken op te tellen of af te trekken maak je de breuken gelijknamig. Gelijknamig maken wil zeggen dat je zorgt voor 'gelijke noemers': Om de breuken met 'derden' en 'vijfden'

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één

levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één De scholen van Catent - afzonderlijk en gezamenlijk - zijn als een

Nadere informatie

STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD

STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 5 90 NEERPELT Tel. + 6 07 0 Fax + 6 6 info@shn.wico.be www.shn.wico.be www.wico.be STUDEREN IN DE DERDE GRAAD VAN HET ASO Het doel

Nadere informatie

Voorwoord. Wij wensen u veel plezier en inzicht in het gebruik van de leerlijnen! Team Mondomijn. Bedankt!

Voorwoord. Wij wensen u veel plezier en inzicht in het gebruik van de leerlijnen! Team Mondomijn. Bedankt! leerlijnen Engels Voorwoord Mondomijn is een innovatieve, integrale samenwerking tussen Qliq primair onderwijs en Korein Kinderplein. Samen bieden we een eigentijdse vorm van onderwijs en kinderopvang.

Nadere informatie

Voorwoord. Graag bedanken we iedereen die een bijdrage heeft geleverd aan dit document:

Voorwoord. Graag bedanken we iedereen die een bijdrage heeft geleverd aan dit document: leerlijnen Voorwoord Mondomijn is een innovatieve samenwerking tussen Qliq primair onderwijs en Korein Kinderplein. Samen bieden we een eigentijdse vorm van onderwijs en kinderopvang. Ons uitgangspunt?

Nadere informatie

VERNIEUWD STUDIEAANBOD VAN HET 1 STE LEERJAAR A 2014-2015

VERNIEUWD STUDIEAANBOD VAN HET 1 STE LEERJAAR A 2014-2015 VERNIEUWD STUDIEAANBOD VAN HET 1 STE LEERJAAR A 2014-2015 WIJZIGINGEN STUDIEAANBOD 1 STE LEERJAAR A Waarom? interesse talenten observatie oriënteren 2 STUDIEAANBOD 2013-2014 1 STE LEERJAAR A Agro- en biotechnieken

Nadere informatie

Geschiedenis en VOET

Geschiedenis en VOET Geschiedenis en VOET Per 1 september 2010 traden de nieuwe vakoverschrijdende eindtermen (VOET) in werking en vanaf 1 september 2011 zal de doorlichting de VOET meenemen in de focus van de scholen. De

Nadere informatie

Juist in het openbaar onderwijs

Juist in het openbaar onderwijs Juist in het openbaar onderwijs Over de aandacht voor levensbeschouwing op de openbare school Legitimatie MARLEEN LAMMERS Wie denkt dat het openbaar onderwijs geen aandacht mag besteden aan levensbeschouwing,

Nadere informatie

Lezen in het PRO en BBL. Wat is PRO? Wat lezen leerlingen in PRO? Wat helpt hen om het lezen te verbeteren? Wat kunnen bibliotheken nog meer doen?

Lezen in het PRO en BBL. Wat is PRO? Wat lezen leerlingen in PRO? Wat helpt hen om het lezen te verbeteren? Wat kunnen bibliotheken nog meer doen? Lezen in het PRO en BBL Wat is PRO? Wat lezen leerlingen in PRO? Wat helpt hen om het lezen te verbeteren? Wat kunnen bibliotheken nog meer doen? Stand van zaken 1. Wat is succesvol in contact met de scholen?

Nadere informatie

Brochure Montessori Academie 2015-2016

Brochure Montessori Academie 2015-2016 Brochure Montessori Academie 2015-2016 De Montessori Academie is een onderdeel van het Montessori Kenniscentrum. Vanuit de Montessori Academie wordt jaarlijks een aantal cursussen aangeboden. In deze brochure

Nadere informatie

JAARPLAN GROEP 6 SCHOOLJAAR 2015-2016 LEERKRACHTEN: DENNIS VOORST NICO HEUVELMANS

JAARPLAN GROEP 6 SCHOOLJAAR 2015-2016 LEERKRACHTEN: DENNIS VOORST NICO HEUVELMANS JAARPLAN GROEP 6 SCHOOLJAAR 2015-2016 LEERKRACHTEN: DENNIS VOORST NICO HEUVELMANS Informatie m.b.t. de verschillende vakgebieden in groep 6: Taal: De groepen 4 t/m 8 maken gebruik van de taalmethode Taal

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Kennis, inspiratie en energie

Kennis, inspiratie en energie Studiereis Singapore Jan Wiegers is lid van de Raad van Bestuur van Cito, Instituut voor Toetsontwikkeling. Hij beheert de portefeuille Onderwijs. Hij reist regelmatig naar het buitenland om de kennis

Nadere informatie

Projecten Teambegeleidingen. 1. Drama met kwaliteit

Projecten Teambegeleidingen. 1. Drama met kwaliteit Projecten Teambegeleidingen Regie Podiumpresentatie Vertelvoorstellingen Workshops Onderwijsbegeleiding Walter Roozendaal Hovenierstraat 75 1825 AB Alkmaar Tel. 072-5619011 Triodos Bank NL49 TRIO 0254

Nadere informatie

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers?

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Cor Aarnoutse Wat doe je met kinderen die moeite hebben met begrijpend lezen? In dit artikel zullen we antwoord geven op deze vraag. Voor meer informatie verwijzen

Nadere informatie

Bijlage 11 - Toetsenmateriaal

Bijlage 11 - Toetsenmateriaal Bijlage - Toetsenmateriaal Toets Module In de eerste module worden de getallen behandeld: - Natuurlijke getallen en talstelsels - Gemiddelde - mediaan - Getallenas en assenstelsel - Gehele getallen met

Nadere informatie

Onderzoekend en ontwerpend leren

Onderzoekend en ontwerpend leren Betekenis voor het Jenaplanonderwijs Onderzoekend en ontwerpend leren Marja van Graft Martin Klein Tank Wat gaan we doen? Direct aan de slag Over de aanpak Brede ontwikkeling Taal bij onderzoeken en ontwerpen

Nadere informatie

Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO

Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Onderdeel van de eindrapportage

Nadere informatie

Systeemdenken in de klas

Systeemdenken in de klas Systeemdenken in de klas Systeemdenken en denkgewoonten Jan Jutten www.natuurlijkleren.org 1 1. Inleiding Het onderwijs in onze tijd houdt onvoldoende gelijke tred met wat er nodig is aan kennis, vaardigheden

Nadere informatie

Inleiding geschiedenis Griekenland

Inleiding geschiedenis Griekenland Europa rond de Middellandse Zee rond 500 v. Chr. Sint-Janslyceum s-hertogenbosch, Theo Manders Inleiding geschiedenis Griekenland Rond 2000 v. Chr. Stedelijke centra: Op Kreta, Minoische cultuur Op Griekse

Nadere informatie

Doel van deze presentatie is

Doel van deze presentatie is Doel van deze presentatie is Oplossingsgericht? Sjoemelen? Evaluatie van de praktische oefening. Verbetersuggesties qua oplossingsgerichtheid (niet met betrekking tot de inhoud van de gebruikte materialen)

Nadere informatie

Modulewijzer Media en Onderzoek CDM jaar 4 CDMMEO Herfst / winter 2010 / 2011. Media en onderzoek

Modulewijzer Media en Onderzoek CDM jaar 4 CDMMEO Herfst / winter 2010 / 2011. Media en onderzoek Modulewijzer Media en Onderzoek CDM jaar 4 CDMMEO Herfst / winter 2010 / 2011 Media en onderzoek Module beschrijving Moduelecode MEDMEO01-2 CP 2 Belasting 56 klokuren Looptijd 20 weken, twee kwartalen

Nadere informatie

Dr. H. Blok (Henk) Doelstellingen van schoolonderwijs en thuisonderwijs

Dr. H. Blok (Henk) Doelstellingen van schoolonderwijs en thuisonderwijs Dr. H. Blok (Henk) is als psycholoog verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen, Afdeling Pedagogiek en Onderwijskunde. Zijn taak is het verrichten

Nadere informatie

van, voor en door de leraar Discussienota Uitgangspunten Herijking Bekwaamheidseisen

van, voor en door de leraar Discussienota Uitgangspunten Herijking Bekwaamheidseisen van, voor en door de leraar Discussienota Uitgangspunten Herijking Bekwaamheidseisen Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 / De kern en inhoud als uitgangspunt... 4 1.1 de kern... 4 1.2 de inhoud... 5 Hoofdstuk 2

Nadere informatie

Planning presentatie Hendrik Van Steenbrugge Begeleidingscommissie: Prof. dr. M. Valcke (promotor, UGent) Prof. dr. A. Desoete (co-promotor, UGent) Prof. dr. K.P.E. Gravemeijer (ESOE) Prof. dr. J. Grégoire

Nadere informatie

Een les rekenen / wiskunde: ontdekkingen aan de schaduw (voorbeeldles hoger onderwijs)

Een les rekenen / wiskunde: ontdekkingen aan de schaduw (voorbeeldles hoger onderwijs) Een les rekenen / wiskunde: ontdekkingen aan de schaduw (voorbeeldles hoger onderwijs) Nico den Besten Dit materiaal is onderdeel van het compendium christelijk leraarschap dat samengesteld is door het

Nadere informatie

1. De leerlingen hebben een positieve houding tegenover ICT en zijn bereid ICT te gebruiken ter ondersteuning van hun leren.

1. De leerlingen hebben een positieve houding tegenover ICT en zijn bereid ICT te gebruiken ter ondersteuning van hun leren. Eindtermen ICT 1. De leerlingen hebben een positieve houding tegenover ICT en zijn bereid ICT te gebruiken ter ondersteuning van hun leren. 2. De leerlingen gebruiken ICT op een veilige, verantwoorde en

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Techniek, (g)een zorg voor later - technische geletterdheid bevorderen Leerlijnen technische geletterdheid

Nieuwsbrief. Techniek, (g)een zorg voor later - technische geletterdheid bevorderen Leerlijnen technische geletterdheid Techniek, (g)een zorg voor later - technische geletterdheid bevorderen Leerlijnen technische geletterdheid Tijdens het schooljaar 2009 2010 werkte het Steunpunt Diversiteit & Leren samen met RVO - Society,

Nadere informatie

Uitdager van de maand. Rekenen Wiskunde, Groep 7. Algemeen

Uitdager van de maand. Rekenen Wiskunde, Groep 7. Algemeen Uitdager van de maand Egyptisch rekenen Rekenen Wiskunde, Groep 7 Algemeen Titel Egyptisch rekenen Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen De leerlingen leren dat er vanuit de tekens

Nadere informatie

Roadmap Les voor de toekomst Weten wat je moet doen als je niet weet wat je moet doen.

Roadmap Les voor de toekomst Weten wat je moet doen als je niet weet wat je moet doen. Roadmap Les voor de toekomst Weten wat je moet doen als je niet weet wat je moet doen. Auteur: Guus Geisen, irisz Inleiding Deze uitwerking is een suggestie voor verschillende lessen rondom duurzaamheid.

Nadere informatie

Deze geaccrediteerde master ontwikkelt en ondersteunt de professionalisering van onderwijskundige leiders in het vo en mbo. In samenwerking met:

Deze geaccrediteerde master ontwikkelt en ondersteunt de professionalisering van onderwijskundige leiders in het vo en mbo. In samenwerking met: Executive MBA Service management Onderwijs Deze geaccrediteerde master ontwikkelt en ondersteunt de professionalisering van onderwijskundige leiders in het vo en mbo. In samenwerking met: De wereld waarin

Nadere informatie

Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs. Peter Leisink

Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs. Peter Leisink Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs Peter Leisink Opzet van deze leergang Introductie Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs: inhoudelijke verkenning Programma en docenten leergang strategisch

Nadere informatie

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs Tijdschrift voor Didactiek der β-wetenschappen 22 (2005) nr. 1 & 2 53 Oratie, uitgesproken op 11 maart 2005, bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar Professionalisering in het bijzonder in het onderwijs

Nadere informatie

Opleiding tot kindercoach met inzet van paarden

Opleiding tot kindercoach met inzet van paarden Opleiding tot kindercoach met inzet van paarden Inleiding Kinderen zijn volop in ontwikkeling. Coaching met behulp van paarden geeft op het terrein van denken, doen en voelen veel beweging.om al die veranderingen

Nadere informatie

GLANS-TECHNIEK School met glans

GLANS-TECHNIEK School met glans GLANS-TECHNIEK School met glans School en ouder, schouder aan schouder GLANS-TECHNIEK School met glans School en ouder, schouder aan schouder een boekje voor ouders Colofon Uitgeverij: Klaveracademie Tekst:

Nadere informatie

HET COMPETENTIEPROFIEL VAN DE SPD. ILS Nijmegen

HET COMPETENTIEPROFIEL VAN DE SPD. ILS Nijmegen HET COMPETENTIEPROFIEL VAN DE SPD ILS Nijmegen Mei 2009 Voorwoord: Dit voorstel voor een competentieprofiel van de spd is ontworpen op verzoek van de directies van ILS- HAN en ILS-RU door de productgroep

Nadere informatie

Eindtermen en ontwikkelingsdoelen voor explorer in de B-stroom. Gemeenschappelijke vakoverschrijdende eindtermen

Eindtermen en ontwikkelingsdoelen voor explorer in de B-stroom. Gemeenschappelijke vakoverschrijdende eindtermen Eindtermen en ontwikkelingsdoelen voor explorer in de B-stroom Gemeenschappelijke vakoverschrijdende eindtermen Gemeenschappelijke stam : (communicatief vermogen) brengen belangrijke elementen van communicatief

Nadere informatie

Creatief Denken. Ideeën Werkplaats Groep 3 Groep 4 Groep 5

Creatief Denken. Ideeën Werkplaats Groep 3 Groep 4 Groep 5 Creatief Denken Ideeën Werkplaats Groep 3 Groep 4 Groep 5 Inleiding Creativiteit is een proces waardoor je laat zien dat alles wat is ook altijd anders kan zijn. Kijken naar de werkelijkheid, dat koppelen

Nadere informatie

Van mbo-er naar succesvolle hbo-student Workshop doorstroom HBO - KNMP/SBA platformdag AA

Van mbo-er naar succesvolle hbo-student Workshop doorstroom HBO - KNMP/SBA platformdag AA Van mbo-er naar succesvolle hbo-student Workshop doorstroom HBO - KNMP/SBA platformdag AA Oefening van mbo-er naar succesvolle hbo-student Toelichting Als docent aan de opleiding voor apothekersassistent

Nadere informatie