Big Ideas Great STEM. Katrien Strubbe

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Big Ideas Great STEM. Katrien Strubbe"

Transcriptie

1 + Big Ideas Great STEM Katrien Strubbe

2 (Natuur)wetenschappen: doelen 2 Natuurwetenschappen geven leerlingen een fundamenteel en duurzaam inzicht in de structuren en processen die de mens, de natuur en de techniek beschrijven; én in de manier waarop wetenschappers deze kennis opbouwen. Doel van het vak natuurwetenschappen basisvorming voor iedereen, het streefdoel is wetenschappelijke geletterdheid Big Ideas - great STEM

3 (Natuur)wetenschappen : doelen 3 Wetenschappelijke geletterdheid (PISA) wetenschap kunnen gebruiken begrijpen hoe wetenschap werkt inzien hoe wetenschap en techniek ons leven en het milieu beïnvloeden als denkende burger verbonden zijn met wetenschappen Voorbereiden wetenschappelijke studies Uitbreiding inhouden en competenties Big Ideas - great STEM

4 Duurzaamheid 4 Peiling instroom bacheloropleidingen lerarenopleiding HOGent 2014, 35 vragen Veel elementaire inzichten zijn niet meer aanwezig bij start hoger ondewijs. Big Ideas - great STEM 24/04/2015

5 Wat weten studenten nog van planten na zes jaar secundair onderwijs? 5 Een boom groeit van een klein zaadje uit tot een metershoge plant. Waar komt al die materie hoofdzakelijk vandaan? Uit mineralen in de grond? Uit vetten en suikers in de grond? Uit zonne-energie? Uit de lucht? Slechts 7% weet het juiste antwoord 54% is ervan overtuigd dat een plant haar voedsel haalt uit de grond Big Ideas - great STEM 24/04/2015

6 En er is meer 6 Slechts 1 op 3 beheerst de derde wet van Newton De helft van de studenten denkt dat de massa of de afmeting van de deeltjes wijzigt bij een faseovergang. Maar 53% weet dat een neutraal atoom evenveel protonen als elektronen bevat. Meer dan de helft (52%) denkt dat er bij oplossen van suiker in water massa verloren gaat. 44% denkt dat er bij koken van water waterstofgas en zuurstofgas wordt gevormd. Nog geen 10% weet dat de hitte in de aardkern afkomstig is van radioactiviteit. Big Ideas - great STEM 24/04/2015

7 Duurzaamheid 7 Peiling instroom bacheloropleidingen 0,4 2014, UGent 0,35 Zelfde 35 vragen 0,3 ASO4N 0,25 ASO_4N 0,2 TSO4N Geneeskunde BCBT Chemie Geologie Fysica & sterrenkunde Biomedische wet LOBW 1200 studenten 0,15 TSO_4N 0,1 0, Big Ideas - great STEM 24/04/2015

8 8 Waarom zijn de resultaten van wetenschapsonderwijs zo weinig duurzaam??? Big Ideas - great STEM 24/04/2015

9 En nog... 9 Leerlingen ervaren STEM-onderwijs als abstract en irrelevant - Theoretisch en abstract: geen/weinig experimenten, observaties en/of interpretaties, kennis overheerst - Irrelevant, niet van toepassing op dagelijkse leven Big Ideas - great STEM Zin in wetenschappen, wiskunde en techniek, H. Van Houte et.al, 2013) 24/04/2015

10 Mogelijke oorzaken? 10 Focus op kennis, minder op inzichten Overload aan informatie: verlies aan samenhang binnen één vak en tussen verschillende vakken Overladen leerplan Geen samenhang over verschillende jaren (leerlijn) Big Ideas - great STEM 24/04/2015

11 11 Onderwijs wetenschappen heeft een probleem Big Ideas - great STEM 24/04/2015

12 Gevolgen 12 Wetenschappelijke geletterdheid Instroom jongeren in STEM-richtingen: Knelpuntberoepen Innovatief vermogen Vlaanderen Economie Problemen 21 ste eeuw Klimaat Gezondheid Milieu Energie. Big Ideas - great STEM 24/04/2015

13 STEM actieplan 13 https://www.vlaanderen.be/nl/publicaties/detail/kiezen-voorstem 2012: vrwi-rapport Kiezen voor STEM Big Ideas - great STEM 24/04/2015

14 + Big Ideas Great STEM Big Ideas in Science: een nieuwe kijk op wetenschapsonderwijs Big Ideas en onderzoekend leren Uitgedaagd door natuurwetenschappen

15 15 Less is more Samenhang Waarover gaat het hier? Big Ideas - great STEM 24/04/2015

16 Fysische wereld Ideeën Perspectieven Denk- en werkwijzen Systemen Patronen Schaal en verhouding Vragen stellen, Modellen maken problemen definiëren en gebruiken Onderzoek plannen en uitvoeren Data analyseren en interpreteren Oorzaken Stromen, cycli en behoud Stabiliteit en verandering Modellen Structuur en functie Wiskunde en ICT gebruiken Verklaringen en oplossingen formuleren Argumenteren Informatie bekomen, op basis van data evalueren en communiceren

17 De fysische wereld? De fysische wereld bevat de levende natuur, de nietlevende natuur en alle technische realisaties Rechtstreeks te ervaren via de zintuigen Of onrechtstreeks via technische toestellen

18 Ideeën? Iedereen Denk-heeft werkwijzen ideeën of denkbeelden over de fysische wereld Deze ideeën kunnen heel verschillend zijn Tijdens een leerproces worden de verschillende ideeën met elkaar geconfronteerd. Denkkader verruimen Wie leert van wie?

19 Perspectieven? Hoe kijken we naar het fenomeen? Kernideeën Invalshoeken van waaruit we de fysische wereld doorgronden Een denkkader dat relevante vragen stelt: Wat zijn de grenzen van een fenomeen? Vind je een patroon? Wat is essentieel, wat is overbodig? Zijn er duidelijke oorzaken? Hoe loopt de energie, materie doorheen het systeem? Kan het gedrag worden verklaard door het systeem op te splitsen in kleinere delen? Heeft de structuur een invloed op het gedrag Wanneer is een systeem stabiel en wanneer is er verandering? Meta big ideas : vakoverschrijdend

20 Denk- en werkwijzen? Denk- en werkwijzen Beschrijven hoe een wetenschapper de fysische wereld onderzoekt Wat doet hij/zij? Hoe denkt hij/zij? Komen overeen met de onderzoeksvaardigheden Zijn geen vast stappenplan maar zetten aan om zelf te onderzoeken en om kritisch met andere denkbeelden om te gaan. Vragen stellen, problemen definiëren Onderzoek plannen en uitvoeren Wiskunde en ICT gebruiken Modellen maken en gebruiken Data analyseren en interpreteren Verklaringen en oplossingen formuleren Argumenteren op basis van data Informatie bekomen, evalueren en communiceren

21 + 3D didactiek Invulling in SO (Natuur)wetenschappen

22 Fysische wereld Kernideeën Perspectieven Kernideeën Materie bestaat uit deeltjes Denk- en werkwijzen Straling is overal Levende wezens bestaan uit cellen met een gelijkaardige structuur Bij elk proces wordt energie omgezet van één vorm in een andere Wijziging van beweging vereist interactie met een ander object Organismen passen zich aan door overerving, variatie en selectie van kenmerken Organismen concurreren om materie en energie Organismen beïnvloeden de omgeving en vice versa Denk- en werkwijzen Systemen Patronen Schaal en verhouding Vragen stellen, Modellen maken problemen definiëren en gebruiken Onderzoek plannen en uitvoeren Data analyseren en interpreteren Oorzaken Stromen, cycli en behoud Stabiliteit en verandering Modellen Structuur en functie Wiskunde en ICT gebruiken Verklaringen en oplossingen formuleren Argumenteren Informatie bekomen, op basis van data evalueren en communiceren

23 Kernideeën? De Denk- kernideeën en werkwijzen zijn de Big Ideas van de natuurwetenschappen Vatten de essentie samen in krachtige ideeën Zorgen voor samenhang Less is more : meer ruimte voor onderzoekend leren De natuurwetenschappen worden samengevat in 8 overkoepelende kernideeën Heel algemeen, geven een referentiekader Mogelijkheid tot uitdieping in leerlijnen

24 Materie bestaat uit deeltjes Straling is overal Levende wezens bestaan uit cellen met een gelijkaardige structuur. Bij elk proces wordt energie omgezet van één vorm in een andere. Wijziging van beweging vereist interactie met een ander object. Organismen passen zich aan door overerving, variatie en selectie van kenmerken. Organismen concurreren om materie en energie. Organismen beïnvloeden de omgeving en vice versa.

25 Systemen Vragen stellen, problemen definiëren Marcel Patronen Modellen Informatie bekomen, evalueren en communiceren

26 Systemen Vragen stellen, problemen definiëren Onderzoek plannen en uitvoeren Oorzaken?

27 Modellen maken en gebruiken Modellen Vragen stellen, problemen definiëren Patronen Informatie bekomen, evalueren en communiceren Oorzaken

28 Schaal en verhouding Patronen Stabiliteit en verandering Informatie bekomen, evalueren en communiceren Vragen stellen, problemen definiëren

29 Bij elk proces wordt energie omgezet van één vorm in een andere Modellen Systemen Systemen Systemen Vragen stellen, problemen definiëren Onderzoek plannen en uitvoeren Patronen Data analyseren en interpreteren Modellen maken en gebruiken Vragen stellen, problemen definiëren

30 Bij elk proces wordt energie omgezet van één vorm in een andere Vragen stellen, problemen definiëren Systemen Patronen Modellen maken en gebruiken Systemen

31 Bij elk proces wordt energie omgezet van één vorm in een andere Modellen maken en gebruiken Systemen Modellen

32 Materie bestaat uit deeltjes Modellen maken en gebruiken Systemen Modellen

33 33 Big Ideas - great STEM 24/04/2015

34 34 Waarover gaat het? Wat wil ik aanleren? Big Ideas - great STEM 24/04/2015

35 STEM actieplan : gevolgen

36 36 Big Ideas - great STEM 24/04/2015

37 Materie bestaat uit deeltjes 37 Big Ideas - great STEM 24/04/2015

38 38 Waarover gaat het? Big Ideas - great STEM 24/04/2015

39 39 Dank u voor uw aandacht Big Ideas - great STEM 24/04/2015

Big Ideas Great STEM 05/05/15. Workshop 1. Symposium ENW Intro Belangrijkste begrippen. Waarom? Voorbeeld Begrippenkader Big Ideas Great STEM

Big Ideas Great STEM 05/05/15. Workshop 1. Symposium ENW Intro Belangrijkste begrippen. Waarom? Voorbeeld Begrippenkader Big Ideas Great STEM + Big Ideas Great STEM Symposium ENW Intro Belangrijkste begrippen Workshop 1 Waarom? Voorbeeld Begrippenkader Big Ideas Great STEM Waarom? Onderwijs in de wetenschappen heeft problemen 1 Te veel weetjes,

Nadere informatie

Een exploratieve studie naar de relatie tussen geïntegreerd STEM-onderwijs en STEM-vaardigheden op secundair niveau

Een exploratieve studie naar de relatie tussen geïntegreerd STEM-onderwijs en STEM-vaardigheden op secundair niveau Een exploratieve studie naar de relatie tussen geïntegreerd STEM-onderwijs en STEM-vaardigheden op secundair niveau dr. H. Knipprath ing. J. De Meester STEM Science Engineering Technology Mathematics 2

Nadere informatie

Bijlage 1: het wetenschappelijk denk- en handelingsproces in het basisonderwijs 1

Bijlage 1: het wetenschappelijk denk- en handelingsproces in het basisonderwijs 1 Bijlage 1: het wetenschappelijk denk- en handelingsproces in het basisonderwijs 1 Bijlage 1: Het wetenschappelijk denk- en handelingsproces in het basisonderwijs: Stadium van het instructie model Oriëntatiefase

Nadere informatie

LEERACTIVITEIT: De stroomkring in beeld

LEERACTIVITEIT: De stroomkring in beeld LEERACTIVITEIT: De stroomkring in beeld Duur leeractiviteit Graad Richting Vak Onderwijsnet Leerplan 2 3 ASO/TSO Fysica Toegepaste Fysica Elektriciteit Vrij onderwijs/go Bruikbaar in alle leerplannen met

Nadere informatie

Eindtermen Natuurwetenschappen. Voor de eerste graad van het secundair onderwijs.

Eindtermen Natuurwetenschappen. Voor de eerste graad van het secundair onderwijs. Voor de eerste graad van het secundair onderwijs. 11 januari 2010 MOTIVERING VOOR HET INDIENEN VAN VERVANGENDE EINDTERMEN NATUURWETENSCHAPPEN Een belangrijk onderscheid tussen de door de Vlaamse regering

Nadere informatie

Onderzoekend leren/leren onderzoeken DBOC,15/03/2011 1

Onderzoekend leren/leren onderzoeken DBOC,15/03/2011 1 Onderzoekend leren/leren onderzoeken DBOC,15/03/2011 1 1. Kennis maken met + gebruik maken van de natuurwetenschappelijke methode: 1. Probleem 2. Onderzoeksvraag 3. Hypothese 4. Verzamelen informatie,

Nadere informatie

STEM omvat alle vakken, opleidingen en projecten waarin wetenschappen, wiskunde en technologie sterk aanwezig zijn.

STEM omvat alle vakken, opleidingen en projecten waarin wetenschappen, wiskunde en technologie sterk aanwezig zijn. Waarom STEM? STEM omvat alle vakken, opleidingen en projecten waarin wetenschappen, wiskunde en technologie sterk aanwezig zijn. Alle technologie die vandaag de maatschappij beheerst is bedacht, ontworpen

Nadere informatie

Onderwerp: Onderzoek doen Kerndoel(en): 28 Leerdoel(en): - Onderzoek doen aan de hand van onderzoeksvragen - Uitkomsten van onderzoek presenteren.

Onderwerp: Onderzoek doen Kerndoel(en): 28 Leerdoel(en): - Onderzoek doen aan de hand van onderzoeksvragen - Uitkomsten van onderzoek presenteren. Vak: Scheikunde Leerjaar: Kerndoel(en): 28 De leerling leert vragen over onderwerpen uit het brede leergebied om te zetten in onderzoeksvragen, een dergelijk onderzoek over een natuurwetenschappelijk onderwerp

Nadere informatie

Correlatie: Kerndoelen W T - Curriculum Noord-Amerika - Mad Science Nederland. Amerikaans Curriculum. Wetenschappelijk onderzoek doen

Correlatie: Kerndoelen W T - Curriculum Noord-Amerika - Mad Science Nederland. Amerikaans Curriculum. Wetenschappelijk onderzoek doen GROEP 1 + 2 onderzoek is een set van samenhangende processen gebruikt om vragen te stellen over de natuurlijke wereld en het onderzoeken naar verschijnselen. alle lessen aan techniek werken Sommige zaken

Nadere informatie

EDUGO campus De Brug

EDUGO campus De Brug LAGER ONDERWIJS 3 de graad STEM in de lessen Wiskunde Wereldoriëntatie Mens en techniek Mens en natuur Labo s & workshops Wetenschappen: labo (EDUGO campus De Toren) Technologie: workshops (EDUGO campus

Nadere informatie

STEM4all. Katrien Strubbe 13 mei 2016 ONDERWIJSFESTIVAL van lerensbelang? 11/06/16 STEM4all onderwijsfesfval 13 mei

STEM4all. Katrien Strubbe 13 mei 2016 ONDERWIJSFESTIVAL van lerensbelang? 11/06/16 STEM4all onderwijsfesfval 13 mei STEM4all Katrien Strubbe 13 mei 2016 ONDERWIJSFESTIVAL van lerensbelang? 11/06/16 STEM4all onderwijsfesfval 13 mei 2016 1 Inhoud 1. Wat is STEM? 2. Waarom STEM? 3. Acties (2004-2012) 4. Leren buiten de

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

STUDIEGEBIED CHEMIE (tso)

STUDIEGEBIED CHEMIE (tso) (tso) Tweede graad... Techniek-wetenschappen Derde graad Techniek-wetenschappen Studierichting Techniek-wetenschappen de graad Een woordje uitleg over de studierichting... Logisch denken Laboratoriumwerk

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Examenprogramma scheikunde havo

Examenprogramma scheikunde havo Examenprogramma scheikunde havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Kennis

Nadere informatie

Studierichtingen voor de derde graad

Studierichtingen voor de derde graad Studierichtingen voor de derde graad In de derde graad bestaan alle richtingen, behalve humane wetenschappen uit twee hoofddomeinen. Er wordt naast de algemene basis gekozen voor een pakket vakken dat

Nadere informatie

Examenprogramma scheikunde vwo

Examenprogramma scheikunde vwo Examenprogramma scheikunde vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Stoffen

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

De Leren Zichtbaar Maken Impact cyclus, (Ervaringen met de aanpak van John Hattie) Lunteren, 2016

De Leren Zichtbaar Maken Impact cyclus, (Ervaringen met de aanpak van John Hattie) Lunteren, 2016 De Leren Zichtbaar Maken Impact cyclus, (Ervaringen met de aanpak van John Hattie) Lunteren, 2016 Petra Meirink-Chatah, RKBS Beekbrug Pieter de Kool, Onderwijsadvies p.dekool@onderwijsadvies.nl Take away

Nadere informatie

BIOTOOPSTUDIE HET BOS

BIOTOOPSTUDIE HET BOS BIOTOOPSTUDIE HET BOS DOELEN Met dit educatief pakket, ontwikkeld door de natuur- en milieueducatie dienst van de Provincie West-Vlaanderen worden belangrijke doelen en leerplandoelstellingen bereikt in

Nadere informatie

Examenprogramma natuurkunde vwo

Examenprogramma natuurkunde vwo Examenprogramma natuurkunde vwo Ingangsdatum: schooljaar 2013-2014 (klas 4) Eerste examenjaar: 2016 Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma

Nadere informatie

Aansluiting op het actuele curriculum (2014)

Aansluiting op het actuele curriculum (2014) Aansluiting op het actuele curriculum (2014) De verschillende modules van GLOBE lenen zich uitstekend om de leerlingen de verschillende eindtermen en kerndoelen aan te leren zoals die zijn opgesteld door

Nadere informatie

Lerarenopleidingen voor de 21 ste eeuw

Lerarenopleidingen voor de 21 ste eeuw Lerarenopleidingen voor de 21 ste eeuw Eindkwalificaties Leren en lesgeven met ict en beginmeting Anne-Marieke van Loon Dana Uerz Aanleiding Lerarenopleiding voor de 21e eeuw; Stand van zaken / beginmeting;

Nadere informatie

Immaculata TECHNISCH SECUNDAIR ONDERWIJS. Techniek-wetenschappen - STEM. Sociale en technische vorming

Immaculata TECHNISCH SECUNDAIR ONDERWIJS. Techniek-wetenschappen - STEM. Sociale en technische vorming Immaculata Immaculata biedt je opleidingen in het technisch en het beroepssecundair onderwijs. Je vindt er vooral jongeren met interesse in de mens, zijn omgeving en alle wetenschap en zorg die daarbij

Nadere informatie

Studiegebied. (tso) Tweede graad... Techniek-wetenschappen. Derde graad...

Studiegebied. (tso) Tweede graad... Techniek-wetenschappen. Derde graad... Studiegebied (tso) Tweede graad... Techniek-wetenschappen Derde graad... Techniek-wetenschappen STUDIEGEBIED CHEMIE Studierichting Techniek-wetenschappen de graad Een woordje uitleg over de studierichting...

Nadere informatie

* Het perfecte koekje *

* Het perfecte koekje * Benodigdheden * Het perfecte koekje * De ingrediënten om koekjes te bakken vind je in de pdf Ingerichte keuken Keukenmateriaal Hoe maak je de perfecte chocolate chips cookie? Wanneer is zo een cookie eigenlijk

Nadere informatie

Aanbieden van aantrekkelijk STEM-onderwijs

Aanbieden van aantrekkelijk STEM-onderwijs Aanbieden van aantrekkelijk STEM-onderwijs Vlor & Artevelde: Zin in wetenschappen wiskunde en techniek publicatie april 2013(zie actieplan STEM thema 2, OD 1) Vlor: reflectie-/screeningsinstrument voor

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 11109 6 juni 2012 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 28 april 2012, nr. VO/403948, houdende

Nadere informatie

Nascholing: Energie in wetenschappen (fysica/chemie/natwet 2 de graad)

Nascholing: Energie in wetenschappen (fysica/chemie/natwet 2 de graad) Nascholing: Energie in wetenschappen (fysica/chemie/natwet 2 de graad) Donderdag 27 januari 2011 Lerarenopleiding BASO Begeleiding: F. Poncelet Filip.Poncelet@khlim.be R. Frans Renaat.Frans@khlim.be :

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 11109 6 juni 2012 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 28 april 2012, nr. VO/403948, houdende

Nadere informatie

Kinderen denken na over de aarde en het heelal. Over baby s in de buik en over dinosauriërs.

Kinderen denken na over de aarde en het heelal. Over baby s in de buik en over dinosauriërs. SCIENCE LEREN Kinderen denken na over de aarde en het heelal. Over baby s in de buik en over dinosauriërs. Ze stellen vragen zoals: Waarom is de lucht blauw? Waarom is de zee zout? Hoe werkt een auto?

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 11699 8 juni 2012 Rectificatie Examenprogramma natuurkunde vwo van 28 april 2012, kenmerk VO2012/389632 In de regeling

Nadere informatie

Biologie inhouden (PO-havo/vwo): Instandhouding

Biologie inhouden (PO-havo/vwo): Instandhouding Biologie inhouden (PO-havo/vwo): Instandhouding kerndoelen primair onderwijs kerndoelen onderbouw havo bovenbouw exameneenheden vwo bovenbouw exameneenheden 34: De leerlingen leren zorg te dragen voor

Nadere informatie

Sint-Jozefscollege: studierichtingen 3 de graad ASO

Sint-Jozefscollege: studierichtingen 3 de graad ASO Economie-Moderne Talen Economie Moderne Talen natuurwetenschappen 2 2 Duits 3 3 Engels 3 3 Frans 4 4 economie 5 5 wiskunde 3 3 In deze studierichting wordt inzicht in het economisch gebeuren gecombineerd

Nadere informatie

STEM@school. 1. Aanleiding STEM@school 2. STEM@school 3. Kader voor een geïntegreerde STEM-didactiek: 4. Ontwikkelwerk

STEM@school. 1. Aanleiding STEM@school 2. STEM@school 3. Kader voor een geïntegreerde STEM-didactiek: 4. Ontwikkelwerk STEM@school STEM@school 1. Aanleiding STEM@school 2. STEM@school 3. Kader voor een geïntegreerde STEM-didactiek: 4. Ontwikkelwerk ROSE studie (2010) Aanleiding STEM@school ROSE studie (2010) Aanleiding

Nadere informatie

Zuurstof voor het vak Natuurwetenschappen

Zuurstof voor het vak Natuurwetenschappen Zuurstof voor het vak Natuurwetenschappen Symposium 27/11/2013 Programma: 13.00 Onthaal 13.30 Inleiding Katrien Strubbe 13.40 Natuurwetenschappen in de praktijk Leerkrachten uit de verschillende graden

Nadere informatie

OECD Programme for International Student Assessment PISA-2015

OECD Programme for International Student Assessment PISA-2015 OECD Programme for International Student Assessment PISA-2015 Praktische kennis en vaardigheden van 15-jarigen Wat is PISA PISA (Programme for International Student Assessment) is het internationaal peilingonderzoek

Nadere informatie

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN De onderwijsvorm ASO is een breed algemeen vormende doorstroomrichting waarin de leerlingen zich voorbereiden op een academische of professionele bacheloropleiding.

Nadere informatie

FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA. ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009

FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA. ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009 UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009 DE MASTEROPLEIDING BIOMEDICAL

Nadere informatie

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen Eindtermen educatief project Korstmossen, snuffelpalen van ons milieu 2 de en 3 de graad SO Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen I. Gemeenschappelijke

Nadere informatie

Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen

Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen Studienamiddag Informaticawetenschappen in het leerplichtonderwijs Paleis der Academiën, Brussel, 2015-04-29 Bern Martens Lerarenopleiding Sec. Onderwijs

Nadere informatie

Het aanleren van wetenschap door middel van de taal van de natuur: de winter doet zijn intrede op school 9-11

Het aanleren van wetenschap door middel van de taal van de natuur: de winter doet zijn intrede op school 9-11 9-11 jaar Benaming van de activiteit: Het aanleren van wetenschap door middel van de taal van de natuur: de winter doet zijn intrede op school Wetenschappelijke inhoud: Biowetenschap Beoogde concepten:

Nadere informatie

Leerlijn Biologie inhouden (PO-havo/vwo)

Leerlijn Biologie inhouden (PO-havo/vwo) Leerlijn Biologie inhouden (PO-havo/vwo) Voor meer informatie zie: Kerndoelen onderbouw Vakportaal Mens & maatschappij Vakportaal Natuur & techniek kerndoelen primair onderwijs kerndoelen onderbouw havo

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure Economie (2de en 3de graad ASO) Leerlingprofiel Je bent op zoek naar een studierichting die aansluit bij jouw interesses? Al eens nagedacht over de studierichting

Nadere informatie

Kennisbasis natuurwetenschappelijke vakken en technologie

Kennisbasis natuurwetenschappelijke vakken en technologie Kennisbasis natuurwetenschappelijke vakken en technologie Ontwikkeling en implementatie SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Ecent conferentie 2016: Bèta in samenhang in 2032 Dirk Jan Boerwinkel,

Nadere informatie

Universiteit van Amsterdam FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA

Universiteit van Amsterdam FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA Universiteit van Amsterdam FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Voor de Bacheloropleidingen Bio-exact Natuurkunde en Sterrenkunde, Scheikunde, Wiskunde

Nadere informatie

Dienstverlening volgend jaar AHS

Dienstverlening volgend jaar AHS Dienstverlening volgend jaar AHS Big Ideas, greatstem Onderzoekende houding: vragen stellen Onderzoekende houding: verschillende aanpakken Nature of Science Engineering Creativiteit binnen natuurwetenschappen.

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding quiz. Specifieke vakken binnen HW VAKDIDACTIEK HUMANE WETENSCHAPPEN. Situering Humane Wetenschappen binnen SO

Inhoud. Inleiding quiz. Specifieke vakken binnen HW VAKDIDACTIEK HUMANE WETENSCHAPPEN. Situering Humane Wetenschappen binnen SO Inhoud VAKDIDACTIEK HUMANE WETENSCHAPPEN Inleiding quiz Situering HW binnen SO Specifieke vakken binnen HW Lessentabel Profiel leerlingen Vervolgopleidingen Jaarplan Ruben Delafontaine Inleiding quiz Surf

Nadere informatie

STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD

STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 5 90 NEERPELT Tel. + 6 07 0 Fax + 6 6 info@shn.wico.be www.shn.wico.be www.wico.be STUDEREN IN DE DERDE GRAAD VAN HET ASO Het doel

Nadere informatie

Competentie-invullingsmatrix

Competentie-invullingsmatrix Competentie-invullingsmatrix masterprf Master of Science in de wiskunde Academiejaar 2016-2017 Legende: W=didactische werkvormen E=evaluatievormen Competentie in één of meerdere wetenschappen Wetenschappelijke

Nadere informatie

Examenprogramma natuur, leven en technologie vwo

Examenprogramma natuur, leven en technologie vwo Examenprogramma natuur, leven en technologie vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Fundament

Nadere informatie

Krijg je maar geen genoeg van talen? Ga dan in het tweede jaar voor de optie Latijn aangevuld met Grieks. Een wijze keuze!

Krijg je maar geen genoeg van talen? Ga dan in het tweede jaar voor de optie Latijn aangevuld met Grieks. Een wijze keuze! Lyceum Het Lyceum biedt binnen de scholengroep de eerste graad Algemeen Secundair Onderwijs aan. In het eerste jaar maak je de keuze voor de optie Latijn, Moderne of STEM. Deze drie opties zorgen voor

Nadere informatie

STEM monitor 2015. 9 juni 2015 RITA DUNON

STEM monitor 2015. 9 juni 2015 RITA DUNON STEM monitor 2015 9 juni 2015 RITA DUNON Doelstellingen STEM-actieplan STEM-actieplan 2012-2020 streeft op middellange termijn naar: Meer starters en afgestudeerden in STEMopleidingen en richtingen die

Nadere informatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie Opleiding Maatschappijoriëntatie - Cultuur 027 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 17 Inhoud 1 Opleiding... 3 1.1 Relatie opleiding referentiekader... 3 1.2 Inhoud...

Nadere informatie

Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL

Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL Geïntegreerde lerarenopleiding Aandacht

Nadere informatie

Project Kolonie op Mars Sint Janscollege Hoensbroek

Project Kolonie op Mars Sint Janscollege Hoensbroek Project Kolonie op Mars Sint Janscollege Hoensbroek Wij zijn op onze school op zoek naar nieuwe methoden van leren. We hebben de indruk dat een groot deel van de lessen door onze leerlingen als weinig

Nadere informatie

Talen en wetenschappen

Talen en wetenschappen Talen en Grieks- Industriële Latijn-moderne talen Latijn- Moderne talen-wiskunde Wetenschappen-wiskunde Techniek- Studieaanbod derde graad 1 Grieks Aardrijkskunde 1 2 Esthetica 1 0 Grieks 4 4 Biologie 2 1

Nadere informatie

Waar biologie de grens met ethiek raakt deel A

Waar biologie de grens met ethiek raakt deel A Waar biologie de grens met ethiek raakt deel A An Quaghebeur Leraar biologie VLTI - Torhout Vakbegeleider biologie-natuurwetenschappen Bisdom Brugge 1 Waar biologie de grens met ethiek raakt Situering

Nadere informatie

VOET EN WISKUNDE. 1 Inleiding: Wiskundevorming

VOET EN WISKUNDE. 1 Inleiding: Wiskundevorming Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat, 00 Brussel VOET EN WISKUNDE Inleiding: vorming Een actuele denkwijze over wiskundevorming gaat uit van competenties. Het gaat om een

Nadere informatie

2. In functie van implementatie van onderzoekscompetenties in de lerarenopleiding

2. In functie van implementatie van onderzoekscompetenties in de lerarenopleiding Gebruikswijzer P- Reviews: Hoe kunnen de Reviews op een nuttige manier geïntegreerd worden in de lerarenopleiding? In deze gebruikswijzer bekijken we eerst een aantal mogelijkheden tot implementatie van

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

Realiseren van VOET in Geschiedenis: leren leren I II III Leren leren

Realiseren van VOET in Geschiedenis: leren leren I II III Leren leren Realiseren van VOET in Geschiedenis: leren leren I II III Leren leren Welke afspraken worden gemaakt om geschiedenis te studeren? Wordt dit opgevolgd per graad en van graad tot graad? Leren leren blijft

Nadere informatie

Higgs-deeltje. Peter Renaud Heideheeren. Inhoud

Higgs-deeltje. Peter Renaud Heideheeren. Inhoud Higgs-deeltje Peter Renaud Heideheeren Inhoud 1. Onze fysische werkelijkheid 2. Newton Einstein - Bohr 3. Kwantumveldentheorie 4. Higgs-deeltjes en Higgs-veld 3 oktober 2012 Heideheeren 2 1 Plato De dingen

Nadere informatie

Sterktes en zwaktes uit de peilingen WO (natuur en techniek) en Natuurwetenschappen 1 ste graad. Patricia De Grande & dr.

Sterktes en zwaktes uit de peilingen WO (natuur en techniek) en Natuurwetenschappen 1 ste graad. Patricia De Grande & dr. Sterktes en zwaktes uit de peilingen WO (natuur en techniek) en Natuurwetenschappen 1 ste graad Patricia De Grande & dr. Marjolein Muys Evolutie van de resultaten WO: natuur en techniek (1) Natuur 2005

Nadere informatie

27 mei. Programma 27 mei

27 mei. Programma 27 mei Programma 13 mei - Wat is STEM en engineering? discussie - Waarom starten met STEM? discussie - STEM en bedrijven: kennis maken met de reële praktijk in bedrijven (filmpjes van het project techniek op

Nadere informatie

WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 25 3910 NEERPELT. Tel. +32 11 64 07 01 Fax +32 11 64 41 46. info@shn.be www.shn.be www.wico.

WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 25 3910 NEERPELT. Tel. +32 11 64 07 01 Fax +32 11 64 41 46. info@shn.be www.shn.be www.wico. STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD 0-0 WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 5 90 NEERPELT Tel. + 6 07 0 Fax + 6 6 info@shn.be www.shn.be www.wico.be STUDEREN IN DE DERDE GRAAD VAN HET ASO Het doel van het

Nadere informatie

Examenprogramma natuur, leven en technologie havo

Examenprogramma natuur, leven en technologie havo Examenprogramma natuur, leven en technologie havo Het eindexamen (februari 2007) Het eindexamen bestaat uit het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden

Nadere informatie

PTA scheikunde Belgisch park cohort 14 15-16

PTA scheikunde Belgisch park cohort 14 15-16 Het examenprogramma scheikunde is vernieuwd. In 2013 is in 4 HAVO met dat nieuwe examenprogramma scheikunde gestart. De methode Chemie Overal 4 e editie is geschreven voor dit nieuwe examenprogramma. Toegestaan

Nadere informatie

Techniek Explora leerplan GO! 2015

Techniek Explora leerplan GO! 2015 Techniek Explora leerplan GO! 2015 Wat wil ik u met deze presentatie vertellen? Techniek Explora conform nieuw leerplan: een analyse - Visie - Competenties - Ondersteunende kennis - Begrippen - Evaluatie

Nadere informatie

Eerste graad A-stroom

Eerste graad A-stroom EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Vijverbiotoopstudie Eerste graad A-stroom Vakgebonden eindtermen aardrijkskunde Het natuurlijk milieu Reliëf 16* De leerlingen leren respect opbrengen voor de waarde van

Nadere informatie

Zoektocht naar de elementaire bouwstenen van de natuur

Zoektocht naar de elementaire bouwstenen van de natuur Zoektocht naar de elementaire bouwstenen van de natuur Het atoom: hoe beter men keek hoe kleiner het leek Ivo van Vulpen CERN Mijn oude huis Anti-materie ATLAS detector Gebouw-40 globe 21 cctober, 2006

Nadere informatie

STEM monitor april 2015 RITA DUNON

STEM monitor april 2015 RITA DUNON STEM monitor 2015 30 april 2015 RITA DUNON Doelstellingen STEM-actieplan STEM-actieplan 2012-2020 streeft op middellange termijn naar: Meer starters en afgestudeerden in STEM-opleidingen en richtingen

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT. COMMISSIEVERGADERING Woordelijk verslag Commissie voor Onderwijs 4 juni 2015 Morgenvergadering Uittreksel

VLAAMS PARLEMENT. COMMISSIEVERGADERING Woordelijk verslag Commissie voor Onderwijs 4 juni 2015 Morgenvergadering Uittreksel VLAAMS PARLEMENT COMMISSIEVERGADERING Woordelijk verslag Commissie voor Onderwijs 4 juni 2015 Morgenvergadering Uittreksel Vraag om uitleg over de bekwaamheidsbewijzen voor natuurwetenschappen secundair

Nadere informatie

Informaticawetenschappen in. het leerplichtonderwijs Waarom?

Informaticawetenschappen in. het leerplichtonderwijs Waarom? Informaticawetenschappen in Giovanni Samaey het leerplichtonderwijs Waarom? co-voorzitter werkgroep KVAB en Jonge Academie Docent Wiskundige Ingenieurstechnieken, Departement Computerwetenschappen, KU

Nadere informatie

> proefritten. INGENIEUR VOOR één DAG!

> proefritten. INGENIEUR VOOR één DAG! proefritten Terwijl de meeloopdagen aan leerlingen de mogelijkheid geven om mee te lopen met onze studenten tijdens hun normale lessen en practica, worden de proefritten op maat ingericht voor leerlingen

Nadere informatie

VAN BIOLOGIE NAAR NATUURWETENSCHAPPEN IN DE EERSTE GRAAD A-STROOM

VAN BIOLOGIE NAAR NATUURWETENSCHAPPEN IN DE EERSTE GRAAD A-STROOM Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VAN BIOLOGIE NAAR NATUURWETENSCHAPPEN IN DE EERSTE GRAAD A-STROOM VVKSO CODIS/DOC/08/013 2008-04-11 1 Inleiding: Biologie

Nadere informatie

Het is dan ook belangrijk dat jongeren bewust kiezen voor STEM-opleidingen.

Het is dan ook belangrijk dat jongeren bewust kiezen voor STEM-opleidingen. VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL Geïntegreerde lerarenopleiding Aandacht

Nadere informatie

STEM INFO-AVOND 02.12.2015

STEM INFO-AVOND 02.12.2015 STEM INFO-AVOND 02.12.2015 Wat is STEM in KOGEKA? Geen geregistreerd handelsmerk Pas onlangs: STEM-kader voor het Vlaamse Onderwijs 2 Innovation distinguishes between a leader and a follower. Steve Jobs,

Nadere informatie

Examenprogramma natuurkunde havo

Examenprogramma natuurkunde havo Bijlage 1 Examenprogramma natuurkunde havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden

Nadere informatie

Duurzaamheid in het curriculum

Duurzaamheid in het curriculum Duurzaamheid in het curriculum Didier Van de Velde onderwijsadviseur AKOV NME studiedag 29 april 2014 Kan techniek ons wereldbeeld veranderen? 2 IS TECHNIEK NEUTRAAL? WAPENS DODEN GEEN MENSEN, ALLEEN MENSEN

Nadere informatie

Nascholing: Scheidingstechnieken (praktijk/ict/didactisch)

Nascholing: Scheidingstechnieken (praktijk/ict/didactisch) Nascholing: Scheidingstechnieken (praktijk/ict/didactisch) Donderdag 14 oktober 2010 Lerarenopleiding BASO Begeleiding: F. Poncelet Info: http://www.khlim.be/ecache/33160/scheidingstechnieken_proeven_met_dagdagelij

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 11101 6 juni 2012 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 28 april 2012, nr. VO/389632, houdende

Nadere informatie

Pedagogische begeleiding wiskunde oktober 2016 Pagina 1

Pedagogische begeleiding wiskunde oktober 2016 Pagina 1 Pedagogische begeleiding SO Vakbegeleiding wiskunde ONDERZOEKSCOMPETENTIES WISKUNDE DERDE GRAAD AS0 Specifieke eindtermen i.v.m. onderzoekscompetenties (SETOC) Wat? Leerplan a derde graad aso VVKSO De

Nadere informatie

COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT

COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT DE SBL competenties COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT De leraar primair onderwijs moet ervoor zorgen dat er in zijn groep een prettig leef- en werkklimaat heerst. Dat is de verantwoordelijkheid

Nadere informatie

ALGEMENE NATUURWETENSCHAPPEN VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

ALGEMENE NATUURWETENSCHAPPEN VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 ALGEMENE NATUURWETENSCHAPPEN VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor

Nadere informatie

VERNIEUWD STUDIEAANBOD VAN HET 1 STE LEERJAAR A 2014-2015

VERNIEUWD STUDIEAANBOD VAN HET 1 STE LEERJAAR A 2014-2015 VERNIEUWD STUDIEAANBOD VAN HET 1 STE LEERJAAR A 2014-2015 WIJZIGINGEN STUDIEAANBOD 1 STE LEERJAAR A Waarom? interesse talenten observatie oriënteren 2 STUDIEAANBOD 2013-2014 1 STE LEERJAAR A Agro- en biotechnieken

Nadere informatie

JAARPLAN NATUURWETENSCHAPPEN tweede jaar

JAARPLAN NATUURWETENSCHAPPEN tweede jaar JAARPLAN NATUURWETENSCHAPPEN tweede jaar DEEL 1 Organismen vormen een levensgemeenschap Hoofdstuk 1 Voedselrelaties Hoofdstuk 2 Foto DEEL 2 Organismen planten zich voort Hoofdstuk 1 Voortplanting bij bloemplanten

Nadere informatie

Aardrijkskunde inhouden (PO-havo/vwo)

Aardrijkskunde inhouden (PO-havo/vwo) Aardrijkskunde inhouden (PO-havo/vwo) Sectoren kerndoelen primair onderwijs kerndoelen onderbouw havo bovenbouw exameneenheden vwo bovenbouw exameneenheden Kernen 1. Burgerschap 36: hoofdzak de Nederlandse

Nadere informatie

Onderwijsvernieuwing. We doen er allemaal aan mee.

Onderwijsvernieuwing. We doen er allemaal aan mee. Onderwijsvernieuwing We doen er allemaal aan mee. Maar. Welke kant willen we op? Wat speelt er in mijn team? Wil iedereen mee? Waar liggen de interesses? Waar zit de expertise? WAARIN GA IK INVESTEREN?

Nadere informatie

kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en en ontwikkelingsdoelen techniek

kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en en ontwikkelingsdoelen techniek 1 kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en ontwikkelingsdoelen techniek 2 Ontwikkelingsdoelen techniek Kleuteronderwijs De kleuters kunnen 2.1

Nadere informatie

Peiling natuurwetenschappen eerste graad A-stroom. dr. Daniël Van Nijlen Colloquium 16 juni 2016

Peiling natuurwetenschappen eerste graad A-stroom. dr. Daniël Van Nijlen Colloquium 16 juni 2016 Peiling natuurwetenschappen eerste graad A-stroom dr. Daniël Van Nijlen Colloquium 16 juni 2016 Overzicht De peiling natuurwetenschappen Beschrijving van de steekproef Resultaten van de peiling o Behalen

Nadere informatie

Profiel mobiliteitscoach

Profiel mobiliteitscoach Profiel mobiliteitscoach 22-02- 2014 PROFIEL MOBILITEITSCOACH De mobiliteitscoach werkt in een organisatie met mobiliteitsprocessen. Hij/zij werkt aan het organiseren van het inductieproces van studenten

Nadere informatie

Chemie 4: Atoommodellen

Chemie 4: Atoommodellen Chemie 4: Atoommodellen Van de oude Grieken tot het kwantummodel Het woord atoom komt va, het Griekse woord atomos dat ondeelbaar betekent. Voor de Griekse geleerde Democritos die leefde in het jaar 400

Nadere informatie

De meest revolutionaire momenten belicht, de momenten waarin iets gebeurde waardoor nieuwe dingen ontstonden.

De meest revolutionaire momenten belicht, de momenten waarin iets gebeurde waardoor nieuwe dingen ontstonden. De acht drempels van David Christian. De meest revolutionaire momenten belicht, de momenten waarin iets gebeurde waardoor nieuwe dingen ontstonden. De Big Bang. De sterren lichten op. Nieuwe chemische

Nadere informatie

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum Derde graad LO A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 Lichamelijke opvoeding Motorische competenties 1.1 De motorische basisbewegingen

Nadere informatie

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen Secundair onderwijs - Tweede graad ASO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen I. Gemeenschappelijke eindtermen voor wetenschappen Gemeenschappelijke eindtermen gelden voor het geheel van de wetenschappen.

Nadere informatie

(6) Raket Valkuilen bij wow-proefjes

(6) Raket Valkuilen bij wow-proefjes Praktijk-wijzer & oefeningen (6) Raket Valkuilen bij wow-proefjes INLEIDING Materiaal 1. Azijn (10cl) 2. Bakpoeder (50g) 3. Balans 4. Maatbeker 5. Plastic flesje 6. Kurk met zelfgemaakte raket Werkwijze

Nadere informatie

Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO

Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Onderdeel van de eindrapportage

Nadere informatie