Handboek Stresspreventie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Handboek Stresspreventie"

Transcriptie

1 Handboek Stresspreventie Voorbeelden en Good Practices - Verkorte Versie Oktober 2011 This project has been funded with support from the European Commission. This publication and all its contents reflects the views only of the author, and the Commission cannot be held responsible for any use which may be made of the information contained therein LLP PT-GRUNDTVIG-GMP i

2 STRESSLESS Partners: Sociedade Portuguesa de Inovação Sara Brandão URL: Health Education Milada Krejčí URL: University of Nottingham Stavroula Leka URL: University of Patras Konstantinos Poulas URL: Latvian Adult Education Association Sarmite Pilate URL: Association Européenne des Enseignants Jean-Claude Gonon URL: MBO Raad Manfred Polzin URL: Vedoma Olga Pregl URL: ASSOCIATED PARTNER: European Trade Union Committee for Education Susan Flocken URL: ETUCE_en.html Haute École d'ingénierie et de Gestion du Canton de Vaud Ariane Dumont URL: ii

3 iii

4 Index 1. Samenvatting van de hoofdpunten STRESSLESS Project Methodiek Selectie Good Practices Good Practices 1 - Griekenland Good Practices 2 - Portugal Good Practices 3 - Verenigd Koninkrijk Referenties...23 iv

5 1. Samenvatting van de hoofdpunten 1. Executive Summary 1

6 Dit document is het Handboek Stresspreventie dat tot stand is gekomen in het project STRESSLESS Leerkrachten stressbestendiger te maken. Het doel van het handboek is het verminderen van stress en de stressbestendigheid te vergroten door het geven van good practices met maatregelen, waaronder een beschrijving van de toegepaste methodiek en de pedagogische technieken die zijn gebruikt voor opleiders en docenten in het onderwijsveld. Het handboek bevat maatregelen ter voorkoming van stress op grond van diverse visies binnen de educatieve sector. Sommige analyses richten zich op docenten en de manier waarop zij als individu binnen hun werksfeer stress ofwel kunnen verminderen, of voorkomen. Andere good practices zijn bedoeld voor instellingen om te gebruiken binnen de educatieve sector. Deze good practices bestaan uit maatregelen en good practices op het gebied van beleid, welke een schoolleider bijvoorbeeld zou kunnen toepassen als een beleidsmaatregel voor het verminderen van stress. Het doel van het opnemen van een reeks good practices, gebaseerd op diverse visies, is te zorgen voor zoveel mogelijk inspiratie voor alle betrokken belanghebbenden in de educatieve sector. Het handboek bevat good practices uit Griekenland, Portugal en het Verenigd Koninkrijk. Er is een uitgebreidere versie van het handboek beschikbaar online, met meer voorbeelden uit andere landen zoals: Tsjechië, Spanje, Letland, Slovenië, Brazilië, Zwitserland, Nederland, België. 2

7 2. STRESSLESS Project 2. STRESSLESS Project 3

8 Het verbeteren van het onderwijs en de opleiding voor leerkrachten is in het werkprogramma Education and Training 2010 van de Europese Commissie een punt dat prioriteit moet krijgen. Dit programma benadrukt het belang van het aantrekken en vasthouden van gekwalificeerde en gemotiveerde mensen voor het beroep van leraar. De kwaliteit van het lesgeven en de opleiding van docenten worden gezien als een belangrijke factor voor het verhogen van het niveau van onderwijsprestaties en het bereiken van de doelen van Lissabon 1. Gezien de nieuwe eisen voor beroepen in onderwijs en opleiding, moesten er nieuwe oplossingen komen voor de toegenomen sociale druk op het onderwijssysteem in zijn geheel en voor de groei van werkgerelateerde stress onder leerkrachten (beide met een negatieve invloed op het leerproces en de resultaten). Stress, door het European Agency of Safety and Health at Work naar voren gebracht als de op een na het meest gerapporteerde werkgerelateerde gezondheidsprobleem, vormt een belangrijk probleem in de educatieve sector, wat vraagt om een veelzijdige oplossing, waarin een passende risicoanalyse, evenals een combinatie van maatregelen die zowel op het werk als op de werkende gericht zijn bij elkaar komen, door het gebruik van daarvoor geschikte externe expertise en door de betrokkenheid van de werknemer en duurzame preventieve acties. We kunnen onmogelijk voorbijgaan aan de bevindingen in het European Risk Observatory Report (2009), waaruit blijkt dat stress invloed heeft op meer dan 22% van de werknemers in de Europese Unie en dat het aantal mensen dat lijdt onder stressgerelateerde aandoeningen waarschijnlijk nog zal toenemen. Werkgerelateerde stress, die men ervaart als de eisen van de werkomgeving hoger zijn dan de werknemer aankan of kan beheersen, wordt geassocieerd met veelvoudige risicofactoren en leidt tot een reactie die tot uiting komt op een fysiologisch, psychologisch en gedragsmatig vlak. Werkgerelateerde stress kan ook negatieve gevolgen op de lange termijn hebben voor werknemers (en de oorzaak zijn van gezondheidsproblemen als hart- en vaatziekten en ziekten van het bewegingsapparaat en hebben ook invloed op de mentale gezondheid) en op instellingen (zoals bijvoorbeeld een groeiend ziekteverzuim en mindere prestaties). 1 Op de ontmoeting tussen staatshoofden op de top in Lissabon in Maart 2000, hebben leiders in de Europese Unie een nieuwe strategie uiteengezet, gebaseerd op consensus onder de Lidstaten, om Europa dynamischer en competitiever te maken. Dit initiatief kreeg bekendheid als de Lisbon Strategy en zou een zeer breed scala aan beleidsvormen gaan behelzen. Deze Strategie is in het voorjaar van 2005 opnieuw gelanceerd, na aanvankelijk magere resultaten en ging zich meer op groei en banen richten. 4

9 Wat betreft het complexe van werkgerelateerde stress, richt het STRESSLESS project Het verbeteren van het bestand zijn tegen stress van leerkrachten, zich op een gebruik van een geïntegreerde aanpak die leerkrachten een weg kan bieden om hun kennis en hun competenties te vergroten, door het scheppen van innovatieve antwoorden op oude, groeiende problemen en die een positief effect hebben op de kwaliteit en de doelmatigheid van het lesgeven en de opleiding, door het omgaan met stress op school en het verbeteren van de gezondheid van leerkrachten (het vergroten van hun competenties betreffende omgaan met stress). 5

10 Vandaar dat het STRESSLESS project, een tweejarig initiatief dat in November 2010 is gestart, de noodzaak ziet voor het werken aan efficiënte oplossingen voor werkgerelateerde stress, vooral op het terrein van educatie. In het streven naar het ontwikkelen van een praktisch Handboek om leerkrachten en onderwijsinstellingen te helpen bestand te zijn tegen grote psychosociale problemen, richt het project zich op het creëren van resultaten op drie hoofdpunten: Het bevorderen van het welzijn van personen en instellingen; Werkgevers en organisaties bewust maken van het omgaan met werkgerelateerde stress; Het verbeteren van kwaliteit op het gebied van onderwijs. 6

11 3. Methodology 3. Methodiek 7

12 De good practices zijn gekozen op basis van een aantal criteria die door de partners zijn ontwikkeld. Om in het handboek opgenomen te worden moeten de good practices gericht zijn op verschillende soorten maatregelen binnen de educatieve sector, volgens de leidraad voor best practice. De goede stresspreventiemaatregelen moeten zich verder richten op de verschillende soorten belangengroepen waarop het STRESSLESS project gericht is, namelijk docenten, opleiders, en onderwijskundigen, maar ook op de leiders van onderwijsinstellingen en het hogere management. Dit betekent dat elke good practice zich ofwel hoofdzakelijk direct richt op individuen die werkzaam zijn in de educatieve sector of bij een instelling, waar schoolleiders of andere bestuursleden in staat moeten zijn om deze good practices toe te passen als een onderdeel van hun beleid voor het verminderen van stress. Het tweede criterium voor het opnemen van een good practice kwam voort uit het project PRIMA-EF Guidance on the European Framework for Psychosocial Risk Management 2, waarin werkgerelateerde stress wordt beschreven. In dit project zijn drie soorten maatregelen voor het omgaan met werkgerelateerde stress vastgesteld en grofweg ingedeeld als primaire, secundaire, en tertiaire preventie: De primaire aanpak van preventie streeft naar het bestrijden van werkgerelateerde stress door middel van het veranderen van onderdelen in de manier waarop het werk wordt georganiseerd en geleid. Voorbeelden hiervan zijn o.a. een herindeling van het werk, het ontwikkelen van geschikte communicatiesystemen en het herzien van de beoordelingssystemen. De secundaire aanpak van preventie heeft tot doel om werkgerelateerde stress te bestrijden door het ontwikkelen van individuele vaardigheden voor het omgaan met stress door middel van trainingen. Voorbeelden van een dergelijke training zijn o.a. training op het gebied van leren ontspannen en timemanagement. 2 8

13 De tertiaire aanpak van preventie heeft to doel om de invloed van werkgerelateerde stress op werknemers te verminderen door het ontwikkelen van passende revalidatie- en weer aan het werk maatregelen en betere voorzieningen voor de gezondheid van deze beroepsgroep. Voorbeelden hiervan zijn o.a. de voorziening van een vertrouwenspersoon voor werknemers en een cognitieve gedragstraining. De partners hebben geprobeerd om good practices op te nemen in dit handboek, die alle drie niveaus van maatregelen beschrijven. Het derde criterium voor het opnemen van een good practice in de verkorte versie is dat Lidstaten van de EU erin vertegenwoordigd zijn, waar verschillende niveaus van stress voorkomen. Dit handboek bevat good practices uit het Verenigd Koninkrijk (stressniveau lager dan gemiddeld in de EU), Portugal (stressniveau gelijk aan het gemiddelde in de EU), en Griekenland (stressniveau hoger dan gemiddeld in de EU). Om de geselecteerde good practices op een uniforme manier weer te geven, is er een bepaalde vorm ontwikkeld waarin de volgende aspecten aan bod komen: Samenvatting Introductie Beschrijving van de Practice Resultaten en Discussie Practische Lessen Conclusies en Aanbevelingen Noteer alstublieft dat er een langere versie bestaat van het Handboek Stresspreventie, met meer voorbeelden van maatregelen voor werkgerelateerde stress. Het is in het Engels online beschikbaar: 9

14 4. Selected Good Practices 4. Geselecteerde Good Practices 10

15 4.1. Good Practices 1 Griekenland SAMENVATTING Employee Assistance Programs (EAPs) bieden op de werkplek gebaseerde multi-interventiemaatregelen die gebruikt worden voor de aanpak van stress op de werkplek. De organisatie die deze good practice in Griekenland gebruikt, is Hellas employee assistance programs LTD. Deze organisatie past internationaal gecertificeerde EAPs aan aan de Griekse arbeidscultuur en past ze daarin ook toe.. INTRODUCTIE Een Employee Assistance Programma (EAP) is de hulpbron voor de arbeidsorganisaties in het aanwenden van specifieke kerntechnologieën voor het verhogen van de resultaten van werknemer en de werkplek door middel van preventie, identificatie, en het oplossen van persoonlijke kwesties en die op het gebied van de productiviteit (EAPA Int ) EAPs zijn op de werkplek gebaseerde maatregelen, die de kennis van zaken en gedragsvaardigheden met elkaar integreren, teneinde op een effectieve manier bepaalde organisatorische problemen aan te pakken, zoals: Persoonlijke & Werkgerelateerde Stress Toestand op de werkplek die zorgt voor stress, zoals een reorganisatie, fusies en aankopen Gedragsproblemen op de werkplek, zoals geweld, ongewenste intimiteiten, pesten, kliekvorming, etc. Mentale gezondheidsproblemen Psychosociale risico s (organisatiecultuur, te hoge werkbelasting, taakbelasting, onderlinge relaties op het werk, etc.) Persoonlijke kwesties & familiekwesties Aspecten op het gebeid van productiviteit & prestatie De belangrijkste doelen van het toepassen van EAPs als multi-interventiemaatregelen op de werkplek, zijn om: op een efficiënte manier om te gaan met werkgerelateerde stress en deze te verminderen de gevolgen van stressfactoren zo klein mogelijk te maken in de mentale en fysieke gezondheid het welzijn van het menselijk kapitaal te bevorderen de psychosociale risico s op de werkplek te verkleinen mentale en fysieke ziektes te voorkomen te werken aan een gezonde werkomgeving en te zorgen voor gezond personeel BESCHRIJVING VAN DE PRACTICE Methodiek van EAPs: vaststellen van de behoeften Voor het opstellen van een EAP model is het nodig bewijs te verzamelen op basis van gegevens van de werkplek. De eerste stap is vast te stellen wat de behoeften zijn van het menselijk kapitaal en de organisatieproblemen op de werkplek door middel van een analyse van: Vragenlijsten voor het vaststellen van de behoeften, toegespitst op de behoeften van de organisatie, volgens internationale EAP standaards; Informatie die de organisatie verzameld heeft door middel van beoordelingen (b.v. functioneringsgesprekken, intern onderzoek, psychometrische beoordelingen), gegevens over doelgroepen, ziekte en afwezigheid, productiviteit en andere middelen; Gegevens van de afdeling personeelszaken en informele gesprekken met het personeel. Voor het vaststellen van de oorzaken en de gevolgen van werkgerelateerde stress kunnen ook de volgende extra instrumenten en middelen gebruikt worden om het psychosociale niveau en het welzijn te bepalen van werknemers 11

16 die gebruik maken van de diensten van een EAP: Vaststellen van gezondheidsrisico s: Een evaluatie van de levensinstelling van de werknemer, en hun huidige mentale en fysieke gezondheid (lichaamsbeweging, voeding, medische onderzoeken & zorg, het gebruik van alcohol, voorgeschreven medicijnen, etc.) Stress beoordeling: een vragenlijst voor de evaluatie van stresssymptomen Beoordeling gedragsproblemen: een evaluatie van gedragsproblemen van werknemers op de werkplek tengevolge van factoren als geweld, werklast, communicatieproblemen, onzekerheid van de baan, etc. Psychosociale beoordeling: Screening, intakegesprekken, vragenlijsten met betrekking tot de sociale achtergrond, het werkverleden, de familie en medische achtergrond. Ontwikkelen van een praktisch model Op basis van de resultaten van bovenstaande gegevens, is een EAP model op maat ontwikkeld op grond van de vastgestelde behoeften van de werknemers en de organisatie. Een Holistisch Multi-Interventie Stress Management Systeem voor de Werkplek (schoolleiding, werknemers en hun gezinsleden). Dit verwijst naar de professionele ondersteuning, begeleiding en training voor het management team van een organisatie, de werknemers en hun gezin, op basis van het CBT (Cognitive-Behavioral Treatment) model. Het doel daarvan is ze te helpen in het aanpakken van stressrijke werkgerelateerde en persoonlijke problemen en het bevorderen van het psychosociale welzijn binnen de hele organisatie van boven naar beneden. Statistische & Gebruikswaarden EAP software programma s worden gebruikt voor het analyseren van de kwalitatieve en kwantitatieve gegevens die naar voren komen bij gebruik van het programma, en die een rapport opleveren met de volgende informatie: Demografische gegevens (leeftijd, geslacht, locatie, positie, etc.); Gebruikswaarde van de diensten van een EAP; Leven-stress factoren (werkgerelateerde, persoonlijke en familieproblemen die het menselijk kapitaal zorgen baren, beïnvloeden en stress bezorgen); Tevredenheidswaarden met betrekking tot het gebruik van het programma; ROI (Return On Investment/ Rendement van Investering). Stressinterventies Drie draaiende assen Volgens de behoeftenanalyse moet er een uitgebreid programma voor het voorkomen en aanpakken van stress ontwikkeld en aangepast worden, dat aan de specifieke eisen van de organisatie moet beantwoorden (3 draaiende assen): 1e As: Preventie: Primaire preventie: richt zich op het scheppen van een gezonde werkcultuur die werknemers ondersteunt en een actieve rol speelt in het aanpakken van stress, naast het bevorderen van het welzijn van de werknemer. Secundaire preventie: houdt een vroege herkenning in van de problemen die kunnen leiden tot psychosociale problemen op de werkplek en om passende maatregelen vraagt om ze zo klein mogelijk te maken. Tertiair preventie: richt zich op die werknemers bij wie een hoog niveau van stress de mentale gezondheid en het welzijn heeft aangetast (burn-out, depressie, paniekaanvallen, verslavingen, etc.) en zij hebben de diensten van een deskundige op het gebeid van gezondheid nodig om te revalideren en weer succesvol terug te keren op het werk. 2e As: Directe Diensten: Voor diegenen voor wie is vastgesteld dat ze een-op-eenhulp nodig hebben, is een individueel behandelingsplan opgesteld voor het verlichten van de stresssymptomen, dat o.a. het volgende omvat : Het aanpakken van de problemen en symptomen 12

17 Het stellen van kortetermijndoelen Het stellen van langetermijndoelen Aanleren van nieuwe strategieën & vaardigheden om de symptomen van stress te verlichten Er is vastgesteld hoe lang het ongeveer zal duren voor de doelen zijn bereikt.. 3e As: Vervolg en Evaluatie: Vervolgmaatregelen: het bewaken van de voortgang van elk geval en het evalueren van de resultaten. EAP Diensten, toegepast voor elke As in het omgaan met stress: PREVENTIE Het ontwikkelen van een beleid voor stress en welzijn en protocollen voor de werkplek. 24/7/365 Telefonische Hulplijn voor de aanpak van stress. Kortstondige ondersteuning, raad en begeleiding voor de schoolleiding, de werknemers en hun gezinsleden, in het omgaan met problemen op het werk, in hun privé- en gezinsleven die zorgen voor meer stress en invloed hebben op hun prestaties. Gezondheid & Welzijn Coaching (voor directies en/of werknemers). Trainingsprogramma s voor het menselijk kapitaal, gericht op het omgaan met stress, het opbouwen van weerstand en creëren van optimisme, ontwikkelen van vaardigheden voor het oplossen van problemen en in het algemeen hun psychologische immuunsysteem te versterken. Welzijn & gezondheidsseminars en presentaties voor het vergroten van de kennis en het bewustzijn, het aanleren van vaardigheden en het verbeteren van het welzijn na stress (onderwerpen die gerelateerd zijn aan mentale & lichamelijke ziektes, maar ook voeding, fitness en ontspanningsprogramma s, stoppen met roken, etc.). DIRECTE DIENSTEN Professionele hulpverlening in een-op-eensessies: met gebruik van het Cognitive Behavioral Treatment (CBT) model. De CBT aanpak richt zich op het omvormen van een negatieve en stressvolle manier van denken, wat een negatieve uitwerking heeft op de emoties en het gedrag van de betrokkenen. Critical Incident Stress Management CISM: Aanpak van stress tengevolge van onvoorspelbare kritieke voorvallen op of buiten de werkplek, zoals berovingen, ongelukken, het plotselinge verlies van een werknemer, terrorisme, geweld, brand, natuurrampen, etc. CISM is een interventiesysteem met veel componenten, dat het slachtoffer/getuige van ernstige voorvallen in hun werkomgeving en/of hun persoonlijke leven hulp geeft. VERVOLG EN EVALUATIE Case Management: Stelt voor ieder individueel geval een Doorlopend Zorgplan op. Dit plan bestaat uit telefonische vervolgmaatregelen voor individuen die gebruik hebben gemaakt van EAP diensten. Daarbij voeren deskundigen op het gebied van de aanpak van specifieke problemen een evaluatie uit met betrekking tot de tevredenheidgraad van de cliënten en het succes van de geleverde diensten met behulp van anonieme vragenlijsten. RESULTATEN EN DISCUSSIE Resultaten van het toepassen en aanpassen van de EAP Programma s in de Griekse bedrijfscultuur, als een holistische anti-stress strategie: Uit een onderzoek, uitgevoerd door Hellas EAP in de jaren 2009 en 2010 onder werknemers van 7 Griekse en multinationale bedrijven die in Griekenland zijn gevestigd en gebruik hebben gemaakt van EAP diensten, zijn de volgende resultaten naar voren gekomen met betrekking tot de factoren die het stressniveau verhogen: Factoren die het stressniveau hebben verhoogd 13

18 8,50% 16% 49,50% 8,50% 17,50% work-related stress lack of collaboration with collegues other problems conflicts at the work place difficulties in balancing work and personal life 1. Uit een ander onderzoek dat door Hellas EAP is gedaan onder een selectie van 1077 werknemers van een groot bedrijf (A) in Griekenland dat het international gecertificeerde programma Critical Incident Stress Management (CISM) zijn de volgende resultaten naar voren gekomen wat betreft de factoren die het stressniveau van werknemers verhogen: Factoren die het stressniveau van werknemers verhogen 14% 8% 8% 56% 15% work-related stress conflicts at the work place anger difficulties in balancing work and personal life other problems Bedenk daarbij dat werkgerelateerde stress het volgende inhoudt: te hoge taakbelasting, onzekerheid over de baan, onder druk staan om de deadlines en de doelen te halen, de druk van veeleisende klanten, conflict met managers, oneerlijke verdeling van het werk onder medewerkers, etc. Andere problemen: paniekaanvallen, depressie, mentale & fysieke ziekten, relatieproblemen, scheiding, overlijden van een dierbare, chronische ziekte in de familie, ouderenzorg, etc. 2. Volgens een derde onderzoek dat door Hellas EAP, is gedaan in de jaren 2007, 08 en 09 onder een selectie van 250 werknemers in de banksector, die in een kritieke situatie zaten en ondersteuning van het Critical Incident Stress Management hebben gekregen heeft 97% van de werknemers vermeld dat ze de steun die ze van de hulpverleners van het Hellas EAP CISM belangrijk of erg belangrijk vonden; 93% van hen vermeld dat de CISM ondersteuning in belangrijke of zeer belangrijke mate heeft bijgedragen aan het verbeteren van hun werkprestaties; 99% van hen verklaard dat ze behoefte hebben aan extra, continue basisondersteuning om het werk en persoonlijke stresssituatie aan te kunnen. 14

19 3. De resultaten van een vierde onderzoek dat door Hellas EAP is gedaan onder een selectie van werknemers en gezinsleden (van Griekse en plaatselijke multinationals), die EAP ondersteuning hebben gekregen wat betreft persoonlijke problemen met stress en werkgerelateerde stress, geven aan dat 98% tevreden is over het resultaat; 4. Return on Investment (Rendement van de investering) (R.O.I) voor organisaties die gebruik hebben gemaakt van der diensten van EAP, geven de volgende geschatte waarden aan: Onderneming A: 1:19 (Industriële Sector) Onderneming B: 1:36 (Industriële Sector) Onderneming C: 1:30 (Bank Sector) Onderneming D: 1:32 (Bank Sector) 5. In 2011 heeft een client, organisatie (B), van Hellas EAP, met meer dan werknemers, bekendgemaakt date r een afname van 0.6% was in het verzuim na gebruikmaking van de diensten van Core EAP (24/7/365 Telefonische Hulplijn, Eeen-op-eensessies met hulpverleners en het Critical Incident Stress Management Programma CISM). HELLAS EAP heeft voor 2012 het voorstel gedaan om een specifiek EAP Absence Management Program (Programma voor de aanpak van verzuim) te gaan gebruiken. PRACTISCHE LESSEN Problemen tijdens het toepassen van EAP in Griekse organisaties: Omgaan met de terughoudendheid van de bedrijfsleiding in het onderzoeken en bespreken van de voordelen van dergelijke innovatieve methodes en programma s voor het bevorderen van de psychosociale gezondheid en het welzijn met betrekking tot het aansturen van de prestaties van de werknemers.. Inspanningen voor het overwinnen van de problemen bij het aanpassen van de Internationale EAP modellen en beginselen, opdat deze doeltreffend worden voor de Griekse organisatiecultuur en het personeel. De behoefte aan doorlopend onderwijs en de bewustmaking van leiders bij de overheid en in de private sector en professionele krachten op de personeelsafdeling, wat betreft de voordelen van algemene EAP s in het ondersteunen van werknemers in het doelmatig omgaan met problemen op het werk en in de privésfeer, die stressverhogend werken en invloed hebben op hun mentale en fysieke gezondheid en welzijn. Een voortdurende inspanning voor het bevorderen van de waarde van een gezonde arbeidscultuur door het menselijk kapitaal mondig te maken. Het terugdringen van misvattingen van de werknemers betreffende de vertrouwelijkheid van de ondersteuning van een EAP. Het bestrijden van het stigma en de uitsluiting van werknemers op de werkplek die mentale problemen hebben. Het trainen van leidinggevenden en directeuren in het stellen van grenzen betreffende hun professionele rol en kwaliteiten in de aanpak van mentale gezondheidsproblemen op de werkplek en het verwijzen van dergelijke gevallen naar gekwalificeerde deskundigen door middel van EAP s. Multinationale bedrijven die in Griekenland zijn gevestigd, staan meer open voor het gebruikmaken van de ondersteuning door middel van een EAP, aangezien de moederbedrijven een lange traditie kennen van het toepassen van EAP s. Het oplossen van het probleem dat in veel organisaties (publiek en privé) te weinig gedaan wordt aan het bijhouden van de noodzakelijke statistieken en verslagen, die accurate informatie kunnen geven over de kosten van problemen met de prestaties en productiviteit op de werkplek die verband houden met ziekte wegens stress, zoals een lage productiviteit, medische kosten, aanwezigheid uitzonderlijk verzuim, etc. Inspanningen voor het vergroten van de rol van de personeelsafdeling van het bedrijf, van een afdeling die zich voornamelijk bezighoudt met vacature- en salarisprocedures, tot een afdeling die een belangrijke rol heeft op het gebied van het sturing geven en de ontwikkeling van het menselijk kapitaal. CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN EAP diensten zijn nu al meer dan 40 jaar op een internationaal en Europees niveau gevestigd in landen als de VS, 15

20 Canada, Australië, China, Afrika, Ierland, het Verenigd Koninkrijk en Finland, zowel in de publieke als in de private sector, met aangetoonde kwalitatieve en kwantitative resultaten. In sommige van de hierboven genoemde landen, zoals Finland, is een proefonderzoek gedaan voorafgaand aan het definitief instellen van EAP s in de publieke sector, dat gefinancierd is door het Social European Fund, het Ministerie van Sociale Zaken, en het National Centre of Research & Development in Promoting Health, venals door privéorganisaties. Daarbij zijn er EAP s gevestigd als een anti-stress strategie in publieke organisaties in Europa (Cooper et al.1992a, 1992b) en deze worden gesteund door de International Labor Organization (ILO), World Health Organization (WHO) end Occupational Safety and Health Administration (OSHA). Tegenwoordig worden EAP s internationaal onderricht op Masters en PhD niveau. Hellas EAP is het baanbrekende bedrijf dat als eerste EAP s introduceerde in de Helleense regio. Op grond van onze internationale en nationale ervaring op het gebied van EAP s, doen we de aanbeveling om onderzoek te doen wat betreft de invoering en toepassing van EAP s door middel van een proefprogramma in de Griekse Publieke sector. We veronderstellen dat een EAP, als wetenschappelijk en proefondervindelijk bewezen, op de werkplek gebaseerd programma, met succes kan worden toegepast op de Griekse werkplek voor het omgaan met stress in tijden van zware financiële crisis. Met andere woorden, EAP s zullen: Functioneren als een anti-stress strategie voor het bevorderen van een gezonde arbeidscultuur, met directe and indirecte invloed op het personeel, hun gezin, de organisatie en de maatschappij; Effectief bijdragen aan de ontwikkeling van een positieve organisatiecultuur; De fysieke, de mentale gezondheid en de psychosociale veiligheid op de werkplek verhogen en bevorderen; Het weerstandsniveau van het personeel in moeilijke tijden verhogen; Zorgen voor gezondere werkplekken met een hoger welzijnsniveau voor de werknemers; De productiviteit van het personeel doen toenemen; De competitiviteit van het bedrijf en de kwaliteit van de diensten aan de klant vergroten.. 16

21 4.2. Good Practices 2 Portugal SAMENVATTING Deze best practice is een onderzoek dat is uitgevoerd door verscheidene universiteiten in Portugal, Brazilië en Spanje. Het doel van het onderzoek was te proberen oplossingen te vinden voor stress en stress te voorkomen, evenals voor demotivatie en burn-out van docenten en deskundigen op het gebied van de gezondheid. Om dit doel te bereiken is ere en cursus voor het omgaan met stress ontwikkeld voor de hierboven genoemde doelgroepen. De cursus bestond uit een training van vijftig uur, verdeeld in elf sessies, tien in eigen huis met de volgende onderdelen: het delen van professionele ervaring met collega s, het vaststellen van specifieke stressfactoren, en mogelijke strategieën om daar mee om te gaan en ze op te lossen, het vervangen van irrationele ideeën door betere, en assertiviteit- en ontspanningsoefeningen. Daarbij bestond de cursus ook uit een dag met training in de buitenlucht. Bij vergelijking van het begin met het einde van het trainingsprogramma, bleek dat bij de deelnemers het eigen idee van hun welzijn significant was verbeterd. INTRODUCTIE Dit onderzoek is in 2004 gedaan door professoren van de afdeling en van de faculteit van de Universiteit van Algarve, professoren van de faculteit voor educarie aan de Katholieke Universiteit van Zuid Rio Grande en de faculteit voor psychologie aan de Universiteit van Málaga, Spanje. Het doel van het onderzoek was te proberen de problemen van stress aan te pakken, van demotivatie en burn-out, vooral onder docenten en gezondheidsdeskundigen, omdat zij zich in de risicogroep bevinden die vaak aan deze kwalen lijdt. Het problem van stress (met inbegrip van burn-out, depressie, demotivatie, etc.), is zo n complex verschijnsel, date er geen eenduidige oplossing voor bestaat. Vaak worden echter training en een doorlopende educatie in dit geval gezien als een oplossing. Dit soort cursussen en training kunnen de algemene werkbevrediging verhogen, het vertrouwen van de mensen die dit soort cursussen volgen vergroten en bijdragen aan de persoonlijke en professionele ontwikkeling. Binnen de context van deze training op maat voor het oplossen van persoonlijke problemen, is een eerste programma van doorlopende training ontwikkeld van 30 uur, verdeeld over 10 sessies, met allerlei oefeningen. Deze cursus was een succes, al hadden de deelnemers het gevoel dat er meer sessies/tijd nodig waren om de problemen dieper te onderzoeken en op te lossen. Daarom is deze trainingscursus voor het omgaan met stress gebaseerd op die eerste uitgewerkte cursus, maar deze bevat meer relevante thematische onderwerpen, en duurt ook langer, wat ook een verzoek was van de deelnemers aan de eerder cursus. BESCHRIJVING VAN DE PRACTICES De trainingcursus was opgezet in elf sessies, met een totale duur van vijftig uur. Elke sessie besloeg vier uur en tien sessies werden binnenskamers gehouden; de laatste vond buiten plaats en duurde 10 uur (een dag). De gedachte achter de cursus en de gebruikte methodiek waren als volgt: de cursus wordt gebruikt om vast te stellen of de voorgestelde inhoud en strategieën geschikt zijn, ongeacht welke trainer deze geeft. Zo is de cursus gegeven door twee soorten trainers en was er ook een controlegroep en een testgroep. De cursus id gehouden met 28 leraren die op het voortgezet onderwijs lesgeven. 21 daarvan waren vrouwen en er waren 7 mannen. Dit was de testgroep. De controlegroep bestond uit 30 leraren, waarvan 19 vrouwen en 11 mannen. Zij gaven ook les op het voortgezet onderwijs. RESULTATEN EN DISCUSSIE De indicatoren die als een mediaanlijn zijn gebruikt om de uitkomsten te berekenen, gaven aan dat er een verschil bestond tussen de evaluatie vooraf van de deelnemers en de slotevaluatie tijdens de laatste sessie. In het algemeen kreeg het beroepsmatige welzijn van de deelnemers een hogere score (hoe hoger de score voor het welzijn, des te beter). In het algemeen voelden de deelnemers zich gelukkiger en waren meer gemotiveerd om binnen hun sector aan het werk te blijven. 17

Handboek Stresspreventie

Handboek Stresspreventie Handboek Stresspreventie Voorbeelden en Good Practices - Verkorte Versie Oktober 2011 This project has been funded with support from the European Commission. This publication [communication] reflects the

Nadere informatie

Bewegen Werkt OMGAAN MET DRUK DOOR MARIKE VAN KALKEN LEEFSTIJLCOACH

Bewegen Werkt OMGAAN MET DRUK DOOR MARIKE VAN KALKEN LEEFSTIJLCOACH Bewegen Werkt OMGAAN MET DRUK DOOR MARIKE VAN KALKEN LEEFSTIJLCOACH STRESSLESS Improving Educators Resilience to Stress This project has been funded with support from the European Commission. This publication

Nadere informatie

Stress, een feitelijk Rapport

Stress, een feitelijk Rapport Stress, een feitelijk Rapport Analyse van de behoeften Juli 2011 Concept Rapport This project has been funded with support from the European Commission. This publication [communication] reflects the views

Nadere informatie

ATLEC. Ondersteunende Technologie Leren via Eenvormig Curriculum. State of the Art en Onderzoeksanalyse Samenvatting

ATLEC. Ondersteunende Technologie Leren via Eenvormig Curriculum. State of the Art en Onderzoeksanalyse Samenvatting ATLEC Ondersteunende Technologie Leren via Eenvormig Curriculum State of the Art en Onderzoeksanalyse Samenvatting WP nummer WP titel Status WP2 State of the Art en Onderzoeksanalyse F Project startdatum

Nadere informatie

Korte Handleiding EMPLOY

Korte Handleiding EMPLOY Korte Handleiding EMPLOY This project has been funded with support from the European Commission. This communication reflects the views only of the author. The Commission cannot be held responsible for

Nadere informatie

04 Support staff training

04 Support staff training Het introduceren van referentiekaders voor kwaliteitsborging op het gebied van beroepsonderwijs en training (VET) is de afgelopen jaren tot een prioriteit uitgegroeid. Tijdens de vroege stadia van de ontwikkeling

Nadere informatie

S O C I A L E D I A L O O G STRESS OP HET WERK. Raamovereenkomst over stress op het werk

S O C I A L E D I A L O O G STRESS OP HET WERK. Raamovereenkomst over stress op het werk S O C I A L E D I A L O O G STRESS OP HET WERK Raamovereenkomst over stress op het werk This project is organised with the financial support of the European Commission 1. Inleiding Werkstress wordt op

Nadere informatie

Lean Six Sigma. Examen Richtlijnen. Dr. R. Messnarz / D. Ekert / H.C. Theisens

Lean Six Sigma. Examen Richtlijnen. Dr. R. Messnarz / D. Ekert / H.C. Theisens Lean Six Sigma Examen Richtlijnen Dr. R. Messnarz / D. Ekert / H.C. Theisens 2 ECQA / LSSA Examen Richtlijnen Inhoudsopgave 1 Introductie... 3 1.1 Certificatie niveaus... 3 1.1.1 Yellow Belt / Orange Belt...

Nadere informatie

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT Training en ondersteuning in mentaal fit werken 2 Gezond Werken Gezonde werknemers gaan met plezier naar het werk. Ze zijn geestelijk fit en blijven fit. Gezonde werkdruk biedt

Nadere informatie

Kenmerken BedrijfsMaatschappelijk Werk:

Kenmerken BedrijfsMaatschappelijk Werk: De bedrijfsmaatschappelijk werker helpt bij het tot stand laten komen van gezondere arbeidsverhoudingen en meer welzijn binnen het bedrijf of de instelling. Op die manier ontstaat bij werknemers een grotere

Nadere informatie

Handboek. Weerbare Docenten, Weerbare Studenten. Handboek. September 2012 DEFINITIEVE VERSIE. Weerbare Docenten, Weerbare Studenten

Handboek. Weerbare Docenten, Weerbare Studenten. Handboek. September 2012 DEFINITIEVE VERSIE. Weerbare Docenten, Weerbare Studenten Handboek September 2012 DEFINITIEVE VERSIE This project has been funded with support from the European Commission. This publication [communication] reflects the views only of the author, and the Commission

Nadere informatie

BedrijfsGezondheidsIndex 2006

BedrijfsGezondheidsIndex 2006 BedrijfsGezondheidsIndex 2006 Op het werk zijn mannen vitaler dan vrouwen Mannen zijn vitaler en beter inzetbaar dan vrouwen. Dit komt mede doordat mannen beter omgaan met stress. Dit blijkt uit de jaarlijkse

Nadere informatie

7-stappen plan voor een duurzaam Work Life Balance beleid

7-stappen plan voor een duurzaam Work Life Balance beleid Work-Life-Balance programma s moeten deel uitmaken van het algemeen HR-beleid. Wetgeving inzake veiligheid en gezondheid en kan een basis bieden bij het opstellen van een programma. Om te kunnen voldoen

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Samenvatting (Summary in Dutch) Achtergrond Het millenniumdoel (2000-2015) Education for All (EFA, onderwijs voor alle kinderen) heeft in ontwikkelingslanden veel losgemaakt. Het

Nadere informatie

FIT en GEZOND op het WERK

FIT en GEZOND op het WERK FIT en GEZOND op het WERK Katrien Bruyninx Prevent Lummen 18 september 2013 Prevent Prevent-Factory A solutions provider Tailor made support of companies and organisations Prevent-Academy Training centre

Nadere informatie

Stress Reductie Programma

Stress Reductie Programma Stress Reductie Programma HeartMath Stress Reductie Programma Het programma is gebaseerd op jarenlang onderzoek van het Heartmath Instituut (gevestigd in Californië, USA) in samenwerking met neurologen

Nadere informatie

BRAVO Company Check. 1. Algemeen gezondheidsmanagement

BRAVO Company Check. 1. Algemeen gezondheidsmanagement BRAVO Company Check Ter informatie Met deze vragenlijst kunt u nagaan aan welke leefstijl factoren aandacht besteedt kan worden voor uw bedrijf. Gezonde en vitale werknemers verzuimen minder en zijn productiever.

Nadere informatie

Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid. Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot

Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid. Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot Programma Workshop Eerste deel: Presentatie Visie op Gezond Ondernemen Een paar voorbeelden van

Nadere informatie

Gezond werk is werk zonder stress! De aanpak van stress en psychosociale risico s op het werk

Gezond werk is werk zonder stress! De aanpak van stress en psychosociale risico s op het werk Gezond werk is werk zonder stress! De aanpak van stress en psychosociale risico s op het werk Veilig en gezond aan t werk, dat raakt iedereen. Goed voor jou en voor de zaak.. Inleiding tot de campagne

Nadere informatie

Bronnen van stress Persoonlijkheidskenmerken en coping (= wijze van omgaan met of reageren op stress) Effecten van stress

Bronnen van stress Persoonlijkheidskenmerken en coping (= wijze van omgaan met of reageren op stress) Effecten van stress WORK EXPERIENCE SCAN VANDERHEK METHODOLOGISCH ADVIESBUREAU Voor elk bedrijf is het van belang de oorzaken van stresserende factoren zo snel mogelijk te herkennen om vervolgens het beleid hierop af te kunnen

Nadere informatie

Achtergrond van het onderzoek:

Achtergrond van het onderzoek: Bureau van de Europese Unie voor de Grondrechten (FRA) MEMO / 26 januari 2010 De Holocaust bezien vanuit mensenrechtenperspectief: het eerste EU-brede onderzoek naar Holocaust-onderwijs en mensenrechtenonderwijs

Nadere informatie

Co-funded by the Prevention of and Fight against Crime Program of the European Union.

Co-funded by the Prevention of and Fight against Crime Program of the European Union. Co-funded by the Prevention of and Fight against Crime Program of the European Union. ISEC-project "bestuurlijke aanpak van georganiseerde criminaliteit. Ondersteuning van de Europese lokale besturen bij

Nadere informatie

Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer. Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement

Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer. Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement Inhoudsopgave Psychosociale risico s? De nieuwe wetgeving De psychosociale risicoanalyse

Nadere informatie

Kwaliteit van Goed Werkgeverschap

Kwaliteit van Goed Werkgeverschap Kwaliteit van Goed Werkgeverschap Meting KWH-Goed Werkgeverschaplabel Rapportage opgesteld door KWH in samenwerking met EVZ organisatie-advies Bijlagen Corporatie Rotterdam, 20xx Inhoudsopgave

Nadere informatie

MINDFULNESS IN ORGANISATIES. Introductieworkshop 2 februari 2015

MINDFULNESS IN ORGANISATIES. Introductieworkshop 2 februari 2015 MINDFULNESS IN ORGANISATIES Introductieworkshop 2 februari 2015 Mindfulness in organisaties Introductie Doel Programma Praktisch Namenrondje INTRODUCTIE Doel workshop Kennismaking mindfulness Mindfulness

Nadere informatie

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening.

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening. amenvatting Elk jaar krijgen in Nederland zo n 45.000 mensen een beroerte, ook wel CVA (Cerebro Vasculair Accident) genoemd. Ongeveer 60% van hen keert na opname in het ziekenhuis of revalidatiecentrum

Nadere informatie

Vind je balans. Rob Scheurink-Trainer/docent/ consultatief psychiatrische verpleegkundige

Vind je balans. Rob Scheurink-Trainer/docent/ consultatief psychiatrische verpleegkundige Rob Scheurink-Trainer/docent/ consultatief psychiatrische verpleegkundige Inleiding algemeen. Doordat er in Nederland en andere West-Europese landen steeds meer parttime gewerkt wordt door zowel man als

Nadere informatie

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI)

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het zelfbeoordelingsformulier Het doel van deze evaluatie is om u te helpen bij het bepalen van de belangrijkste aandachtsvelden van uw leidinggevende

Nadere informatie

Functieprofiel. Positie Personal Assistant. Organisatie Quaestus Executive Leadership

Functieprofiel. Positie Personal Assistant. Organisatie Quaestus Executive Leadership Functieprofiel Organisatie Quaestus Executive Leadership Datum 19 May 2016 De organisatie Quaestus is gespecialiseerd in Executive Leadership en heeft een breed aanbod van diensten in Executive Search,

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Burnout, een toestand van mentale uitputting door chronische stress in de werksituatie, vormt een ernstig maatschappelijk probleem dat momenteel veel aandacht krijgt. In

Nadere informatie

Hart voor de Zorg Programma. Hartcoherentie training voor zorgverleners

Hart voor de Zorg Programma. Hartcoherentie training voor zorgverleners Hart voor de Zorg Programma Hartcoherentie training voor zorgverleners HeartMath Hart voor de Zorg Programma De hedendaagse hectische, steeds veranderende en veeleisende zorgomgeving vraagt veel energie

Nadere informatie

- 172 - Prevention of cognitive decline

- 172 - Prevention of cognitive decline Samenvatting - 172 - Prevention of cognitive decline Het percentage ouderen binnen de totale bevolking stijgt, en ook de gemiddelde levensverwachting is toegenomen. Vanwege deze zogenaamde dubbele vergrijzing

Nadere informatie

Fase 1.3. Lichamelijke en psychische effecten van kortcyclische arbeid op de mens

Fase 1.3. Lichamelijke en psychische effecten van kortcyclische arbeid op de mens Fase 1.3. Lichamelijke en psychische effecten van kortcyclische arbeid op de mens 1 Doel Doel van dit instrument is inzicht bieden in de prevalentie (mate van voorkomen) en de effecten van kortcylische

Nadere informatie

Zwaar werk lichter maken: een hele klus Preventie van beroepsziekten bij bewegingsapparaat en psyche

Zwaar werk lichter maken: een hele klus Preventie van beroepsziekten bij bewegingsapparaat en psyche Zwaar werk lichter maken: een hele klus Preventie van beroepsziekten bij bewegingsapparaat en psyche Dr Karen Nieuwenhuijsen Dr Paul Kuijer Coronel Instituut, Academisch Medisch Centrum Amsterdam Programma

Nadere informatie

risicocommunicatie, planning & mechanismen van gezondheidsgedragsverandering in een populatie met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten

risicocommunicatie, planning & mechanismen van gezondheidsgedragsverandering in een populatie met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten risicocommunicatie, planning & mechanismen van gezondheidsgedragsverandering in een populatie met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten Hart- en vaatziekten vormen een grote bedreiging voor de volksgezondheid.

Nadere informatie

Hoe ziet de toekomst van ICT-beleid eruit in het onderwijs aan leerlingen met beperkingen?

Hoe ziet de toekomst van ICT-beleid eruit in het onderwijs aan leerlingen met beperkingen? Informatie en Communicatie Technologie (ICT) in het onderwijs aan leerlingen met beperkingen Visies op de toekomst van Beleid, Praktijk en Onderzoek & Ontwikkeling In september 2002 heeft een internationale

Nadere informatie

Whitepaper ORMIT: Ontwikkelen loont

Whitepaper ORMIT: Ontwikkelen loont Whitepaper ontwikkelen loont! Inleiding Gemiddeld geeft een organisatie ieder jaar zo n 2% van de loonkosten uit aan opleiden en ontwikkelen. Is deze investering de moeite waard? Zijn medewerkers tevreden

Nadere informatie

Kortcyclische arbeid, Op de teller!

Kortcyclische arbeid, Op de teller! Kortcyclische arbeid, Op de teller! 1 Doel Doel van dit instrument is inzicht bieden in de prevalentie (mate van voorkomen) en de effecten van kortcylische arbeid. Dit laat toe een duidelijke definiëring

Nadere informatie

Stress teamrapport anoniem

Stress teamrapport anoniem TSI Stress Quotient Groepsprofiel 13-11-2015 Inleiding Stress binnen een organisatie kan een grote impact hebben. Niet alleen op de productiviteit van mensen maar ook op hun betrokkenheid. Wanneer medewerkers

Nadere informatie

Mindfulness voor mensen met longkanker en naasten

Mindfulness voor mensen met longkanker en naasten Mindfulness voor mensen met longkanker en naasten De diagnose longkanker is ingrijpend en roept vaak veel emoties en reacties op. Niet alleen bij uzelf maar ook bij uw naasten. Uit wetenschappelijk onderzoek

Nadere informatie

Secundaire arbeidsvoorwaarden van primair belang. Sandra Terwolbeck, Amstelveen 8 oktober 2008

Secundaire arbeidsvoorwaarden van primair belang. Sandra Terwolbeck, Amstelveen 8 oktober 2008 Secundaire arbeidsvoorwaarden van primair belang Sandra Terwolbeck, Amstelveen 8 oktober 2008 Secundaire arbeidsvoorwaarden van primair belang Huidige uitdagingen voor organisaties Veranderd werknemersperspectief

Nadere informatie

1. Mobiliteitscoach, van idee tot project: Inleiding

1. Mobiliteitscoach, van idee tot project: Inleiding 1. Mobiliteitscoach, van idee tot project: Inleiding De afsluitende bijeenkomst van het Leonardo-project Key to Mobility vond plaats in september 2011. Het resultaat van het project was een trainingscursus

Nadere informatie

EU-Speak _ leslla docenten

EU-Speak _ leslla docenten EU-Speak _ leslla docenten Wat heeft een docent nodig om de laaggeletterde volwassen immigrant te leren lezen en schrijven? EU-Speak 1 Partners: Engeland, Zweden, Denemarken, Duitsland, Spanje, Nederland

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT 2009-2014. Zittingsdocument 23.1.2014 B7-0000/2014 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B7-0000/2014

EUROPEES PARLEMENT 2009-2014. Zittingsdocument 23.1.2014 B7-0000/2014 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B7-0000/2014 EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Zittingsdocument 23.1.2014 B7-0000/2014 ONTWERPRESOLUTIE naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B7-0000/2014 ingediend overeenkomstig artikel 115, lid 5, van het

Nadere informatie

Gezond omgaan met (langdurig) zieke werknemers. Katrien Bruyninx Prevent Mario Verzele - Jobcentrum

Gezond omgaan met (langdurig) zieke werknemers. Katrien Bruyninx Prevent Mario Verzele - Jobcentrum Gezond omgaan met (langdurig) zieke werknemers Katrien Bruyninx Prevent Mario Verzele - Jobcentrum www.prevent.be Investing in Human Capital 1. Inleiding verzuim 2. Hoe aanpakken theoretisch kader 3. Aan

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

Serie handleidingen. "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen ") Evaluatie. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti

Serie handleidingen. LbD4All (Leren door Ontwikkeling voor iedereen ) Evaluatie. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Serie handleidingen "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen ") Evaluatie Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Deze publicatie werd gefinancierd door de Europese Commissie. De

Nadere informatie

3. Hoeveel klinische locaties heeft uw organisatie? 4. Ligging van de hoofdlocatie: a) Adres: b) Type ligging: Platteland / Dorp / Kleine stad / Stad

3. Hoeveel klinische locaties heeft uw organisatie? 4. Ligging van de hoofdlocatie: a) Adres: b) Type ligging: Platteland / Dorp / Kleine stad / Stad Vragenlijst mate van bereidheid van de organisatie van een organisatie Deze vragenlijst is een bewerking van de General Organisational Index (ontwikkeld door Dartmouth Psychiatric Research Centre 1 ) die

Nadere informatie

EQ - emotionele intelligentie in kaart

EQ - emotionele intelligentie in kaart EQ - emotionele intelligentie in kaart 24-3-2014 BASISPROFIEL Laan van Vlaanderen 323 1066 WB Amsterdam INTRODUCTIE Het EQ rapport brengt iemands emotionele intelligentie in kaart. Dit is het vermogen

Nadere informatie

Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten

Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten Een verpleegkundige in Engeland die is gespecialiseerd in patiënten met multiple sclerose / MS voerde een informele studie uit waarbij

Nadere informatie

Inhoud cursus stresspreventie

Inhoud cursus stresspreventie Inhoud cursus stresspreventie Verschil tussen distress en eustress. Mensen moeten weten dat niet alle stress slecht voor je is en dat je stress ook nodig hebt. Maar waar zit het omslagpunt van goede en

Nadere informatie

Dutch Summary - Nederlandse Samenvatting

Dutch Summary - Nederlandse Samenvatting 119 Hoofdstuk 1 - Algemene inleiding Hoofdstuk 1 bevat algemene informatie over type 2 diabetes, waarin onderwerpen aan bod komen zoals: risicofactoren voor het ontwikkelen van type 2 diabetes, de gevolgen

Nadere informatie

Effectiviteit en economische impact van beweegprogramma s op de werkplek

Effectiviteit en economische impact van beweegprogramma s op de werkplek Effectiviteit en economische impact van beweegprogramma s op de werkplek Karin Proper Afdeling Sociale Geneeskunde, EMGO+ Instituut, VUmc, Amsterdam Body@Work, Onderzoekscentrum Bewegen, Arbeid en Gezondheid

Nadere informatie

WORKSHOP EQUALITY PAYS OFF (GELIJKHEID LOONT)

WORKSHOP EQUALITY PAYS OFF (GELIJKHEID LOONT) WORKSHOP EQUALITY PAYS OFF (GELIJKHEID LOONT) Vrouwelijk toptalent aantrekken en behouden Datum: 30 mei 2013 Locatie: Verbond van Belgische Ondernemingen Ravensteinstraat 4 1000 Brussel WAAROM DEELNEMEN?

Nadere informatie

Thema 2: Kwaliteit van de arbeid

Thema 2: Kwaliteit van de arbeid Thema 2: Kwaliteit van de arbeid Het hebben van een baan is nog geen garantie op sociale integratie indien deze baan niet kwaliteitsvol is en slecht betaald. Ongeveer een vierde van de werkende Europeanen

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen

Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen Het Nieuwe Werken (HNW) is een van de meest populaire trends op het gebied van organisatieontwikkeling van de laatste jaren; meer dan een kwart

Nadere informatie

Achtergrond. Visie op arbeidsverzuim

Achtergrond. Visie op arbeidsverzuim Deze visienota richt zich specifiek op preventie van arbeidsverzuim. Deze visie is door te vertalen naar terugkeer vanuit arbeidsverzuim en op instroom, doorstroom en uitstroom vraagstukken. Deze doorvertaling

Nadere informatie

Stress & Burn Out. ubeon Academy

Stress & Burn Out. ubeon Academy Stress & Burn Out ubeon Academy Programma Stress & Burn Out, twee thema s die tot voor kort taboe waren in vele werkomgevingen, vragen vandaag de dag extra aandacht. Naast opleidingen gericht op individuele

Nadere informatie

Serie handleidingen. "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen ") PROJECT & TEAM WORK. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti

Serie handleidingen. LbD4All (Leren door Ontwikkeling voor iedereen ) PROJECT & TEAM WORK. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Serie handleidingen "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen ") PROJECT & TEAM WORK Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Deze publicatie werd gefinancierd door de Europese Commissie.

Nadere informatie

Zorg voor de mantelzorger

Zorg voor de mantelzorger Zorg voor de mantelzorger Het geven van zorg aan je naasten is een taak van ons allen. Dat verwacht de overheid ook van ons. Maar voor zorgmedewerkers is mantelzorg verlenen een extra gezondheidsrisico.

Nadere informatie

European Sick Leave Index Voorbeeldklant

European Sick Leave Index Voorbeeldklant European Sick Leave Index Voorbeeldklant Wij danken u voor de deelname aan het onderzoek European Sick Leave Index. Dit initiatief is ontwikkeld om te beantwoorden aan een groeiende vraag naar inzichten

Nadere informatie

NRG: Building Energy for Performance. Introducing the science of well-being to corporate life www.energystrategy.eu

NRG: Building Energy for Performance. Introducing the science of well-being to corporate life www.energystrategy.eu NRG: Building Energy for Performance Introducing the science of well-being to corporate life www.energystrategy.eu Doelstellingen voor deelnemers aan het NRG programma* 1 Energiepeil van alle deelnemers

Nadere informatie

Lesgeven aan groep 7 en 8

Lesgeven aan groep 7 en 8 Lesgeven aan groep 7 en 8 Heeft u uw ervaring in de onder- of bovenbouw van de basisschool en gaat u nu (of binnenkort) lesgeven aan groep 7 of 8, dan zult u zich wellicht verbazen over de manier waarop

Nadere informatie

Vilnius resolutie: betere scholen door gezondheid (better schools through health) 17 juni 2009

Vilnius resolutie: betere scholen door gezondheid (better schools through health) 17 juni 2009 Vilnius resolutie: betere scholen door gezondheid (better schools through health) 17 juni 2009 Vilnius resolutie: betere scholen door gezondheid 17 juni 2009 Inleiding Onderwijs en gezondheid hebben een

Nadere informatie

arbo 42 11-10-2013 17:27:30

arbo 42 11-10-2013 17:27:30 arbo 42 11-10-2013 17:27:30 e brengen een hoge werkdruk vaak in verband met een breed scala aan gezondheids- en veiligheidsrisico s, variërend van vermoeidheid en fysieke klachten tot hartziekten of ongelukken

Nadere informatie

3 FASEN MODEL. Inhoud: - Introductie - Fase 1 - Fase 2 - Fase 3 - Verbeteren Zelfmanagement

3 FASEN MODEL. Inhoud: - Introductie - Fase 1 - Fase 2 - Fase 3 - Verbeteren Zelfmanagement 3 FASEN MODEL Inhoud: - Introductie - Fase 1 - Fase 2 - Fase 3 - Verbeteren Zelfmanagement INTRODUCTIE Het aanmoedigen van chronisch zieke patiënten door zorgverleners in het nemen van dagelijkse beslissingen,

Nadere informatie

Gemeenschappelijke verklaring betreffende telewerken door de Europese sociale partners in de verzekeringssector

Gemeenschappelijke verklaring betreffende telewerken door de Europese sociale partners in de verzekeringssector Gemeenschappelijke verklaring betreffende telewerken door de Europese sociale partners in de verzekeringssector I. Inleiding Sinds de Europese sociale partners meer dan tien jaar geleden, op 16 juli 2002,

Nadere informatie

Lumina Life voor duurzame gezondheid en vitaliteit van mens en organisatie

Lumina Life voor duurzame gezondheid en vitaliteit van mens en organisatie Lumina Life voor duurzame gezondheid en vitaliteit van mens en organisatie Lumina Life is een uniek instrument dat medewerkers in de zakelijke markt helpt om duurzaam gezond en vitaal te kunnen blijven

Nadere informatie

Wie dit niet kan lezen, is niet gek! Laaggeletterdheid bij SITA

Wie dit niet kan lezen, is niet gek! Laaggeletterdheid bij SITA Wie dit niet kan lezen, is niet gek! Laaggeletterdheid bij SITA Het ervaringsverhaal Start met vragen aan u, kort SITA algemeen Laaggeletterdheid bij SITA Afronding met vragen aan u 2 Vraag 1 Heeft u medewerkers

Nadere informatie

Zakelijk en professioneel Nederland en Vlaanderen in de virtuele 3D wereld Second Life (SL)

Zakelijk en professioneel Nederland en Vlaanderen in de virtuele 3D wereld Second Life (SL) Zakelijk en professioneel Nederland en Vlaanderen in de virtuele 3D wereld Second Life (SL) Dr An Vanderhelst I. Een korte inleiding en beschrijving van het project Het volgende rapport is een verslag

Nadere informatie

Serie handleidingen. "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen") AUTHENTICITEIT. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti

Serie handleidingen. LbD4All (Leren door Ontwikkeling voor iedereen) AUTHENTICITEIT. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Serie handleidingen "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen") AUTHENTICITEIT Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Deze publicatie werd gefinancierd door de Europese Commissie.

Nadere informatie

5 november 2015 RAI Amsterdam

5 november 2015 RAI Amsterdam Bazalt, HCO, RPCZ en OnderwijsAdvies organiseren het congres: Leren zichtbaar maken met de kennis over hoe wij leren met professor John Hattie 5 november 2015 RAI Amsterdam Professor John Hattie doet onderzoek

Nadere informatie

Geëngageerde medewerkers zijn minder afwezig

Geëngageerde medewerkers zijn minder afwezig DraagZorgvoorUwZorg Zorg voor Uw Talent Geëngageerde medewerkers zijn minder afwezig Bert Laurier & Peter Beeusaert & Hilde Billen Consultants SD Worx Leadership & Strategy Engagement, meer dan tevredenheid

Nadere informatie

De methodiek voor het invoeren van beleid Duurzame Inzetbaarheid heeft de vorm van een zeven stappenplan met de volgende stappen:

De methodiek voor het invoeren van beleid Duurzame Inzetbaarheid heeft de vorm van een zeven stappenplan met de volgende stappen: 7 stappen methodiek Een onderzoek van de European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions onder 1500 Europese bedrijven die bekend staan om hun goede Duurzame Inzetbaarheid beleid

Nadere informatie

schoolverlaters 2012-2013

schoolverlaters 2012-2013 schoolverlaters 20122013 Uitslagen Vragenlijst Samenwerkingsschool Emmaüs Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 De vragenlijst... 3 Gegevens... 5 Schoolgegevens... 5 Periode van afname... 5 Aantal

Nadere informatie

Top Fit voor top prestaties. Een samenwerking van SNS REAAL, Beter en H&C Health Promotion. www.hchealthpromotion.nl

Top Fit voor top prestaties. Een samenwerking van SNS REAAL, Beter en H&C Health Promotion. www.hchealthpromotion.nl Top Fit voor top prestaties Een samenwerking van SNS REAAL, Beter en H&C Health Promotion www.hchealthpromotion.nl Top prestaties in werk en privé door fitte en energieke managers. Dat is de missie van

Nadere informatie

Vragenlijst Schoolverlaters 2015

Vragenlijst Schoolverlaters 2015 Vragenlijst Schoolverlaters 2015 Uitslagen Vragenlijst De Ark Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 De vragenlijst... 3 Gegevens... 3 Schoolgegevens... 4 Periode van afname... 4 Aantal respondenten...

Nadere informatie

VERANTWOORDELIJKHEDEN BIJ UITVOERING VAN WELZIJNSWET EN IN HET BIJZONDER VAN DE HIERARCHISCHE LIJN

VERANTWOORDELIJKHEDEN BIJ UITVOERING VAN WELZIJNSWET EN IN HET BIJZONDER VAN DE HIERARCHISCHE LIJN VERANTWOORDELIJKHEDEN BIJ UITVOERING VAN WELZIJNSWET EN IN HET BIJZONDER VAN DE HIERARCHISCHE LIJN Werk brengt risico s met zich mee. Het productieproces, het transport, de werkorganisatie, de omgeving

Nadere informatie

pggm.nl Persoonlijke Balans in de beleving van PGGM- leden Enquête De Persoonlijke Balans

pggm.nl Persoonlijke Balans in de beleving van PGGM- leden Enquête De Persoonlijke Balans pggm.nl Persoonlijke Balans in de beleving van PGGM- leden Enquête De Persoonlijke Balans In maart 2014 heeft PGGM haar leden gevraagd naar hun persoonlijke balans: wat betekent persoonlijke balans voor

Nadere informatie

Hoe kan worden gegarandeerd dat mensen met osteoartritis en reumatoïde artritis overal in Europa optimale zorg krijgen: aanbevelingen van EUMUSC.

Hoe kan worden gegarandeerd dat mensen met osteoartritis en reumatoïde artritis overal in Europa optimale zorg krijgen: aanbevelingen van EUMUSC. Hoe kan worden gegarandeerd dat mensen met osteoartritis en reumatoïde artritis overal in Europa optimale zorg krijgen: van EUMUSC.NET In partnerverband met EULAR en 22 centra in Europa - Met steun van

Nadere informatie

ENTANGLE - Nieuwsbrief

ENTANGLE - Nieuwsbrief INHOUD Projectachtergrond 1 Projectomschrijving 2 Partners 3 Kick ck-off meeting in Brussel 4 Rethinking Education 4 Contactgegevens en LLP 5 ENTANGLE vindt zijn oorsprong in de dagelijkse praktijk binnen

Nadere informatie

Workshop opleiding op leeftijd. Margreet Verbeek

Workshop opleiding op leeftijd. Margreet Verbeek Workshop opleiding op leeftijd Margreet Verbeek Workshop opleiding op leeftijd Werken aan een gezonde toekomst Kom in beweging! 2 Wat gaan we doen? Kennismaking: Wie zijn wij? Actieve kennismaking Ik ga

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

De arbeidsdeskundige en PSA. Patrick Ox - arbeidsdeskundige

De arbeidsdeskundige en PSA. Patrick Ox - arbeidsdeskundige De arbeidsdeskundige en PSA Patrick Ox - arbeidsdeskundige Expereans: even voorstellen Expertisecentrum voor verzuim-, re-integratievraagstukken en Arboconcepten Nieuwe Stijl. Onafhankelijk, landelijk,

Nadere informatie

/hpm. Onderzoek werkstress, herstel en cultuur. De rol van vrijetijdsbesteding. 6 februari 2015. Technische Universiteit Eindhoven

/hpm. Onderzoek werkstress, herstel en cultuur. De rol van vrijetijdsbesteding. 6 februari 2015. Technische Universiteit Eindhoven Onderzoek werkstress, herstel en cultuur De rol van vrijetijdsbesteding 6 februari 2015 Technische Universiteit Eindhoven Human Performance Management Group ir. P.J.R. van Gool prof. dr. E. Demerouti /hpm

Nadere informatie

Denkt u. vast te lopen. in uw werk?

Denkt u. vast te lopen. in uw werk? Denkt u vast te lopen in uw werk? Het leven kan veel van u vragen. Soms misschien teveel. Zeker als u langdurig onder druk staat of een tegenslag te verwerken krijgt. U heeft bijvoorbeeld al lange tijd

Nadere informatie

VAN WERKDRUK NAAR WERKPLEZIER. Noortje Wiezer

VAN WERKDRUK NAAR WERKPLEZIER. Noortje Wiezer VAN WERKDRUK NAAR WERKPLEZIER Noortje Wiezer Themagebieden van TNO Waarom is het belangrijk om over werkdruk, werkstress en werkplezier te praten? Wat is stress? Een (noodzakelijke) reactie op een bedreigende

Nadere informatie

Gelukkig ondanks pijn: een online behandelprogramma voor mensen die lijden aan fibromyalgie of andere vormen van chronische pijn

Gelukkig ondanks pijn: een online behandelprogramma voor mensen die lijden aan fibromyalgie of andere vormen van chronische pijn Gelukkig ondanks pijn: een online behandelprogramma voor mensen die lijden aan fibromyalgie of andere vormen van chronische pijn Algemene informatie Dag in dag uit geconfronteerd worden met aanhoudende

Nadere informatie

Psychosociale belasting op het werk

Psychosociale belasting op het werk Psychosociale belasting op het werk Rik Op De Beeck Manager Consultancy Centre www.prevent.be Stressforum Verzekeringssector 29 oktober 2004 1 Prevent Instituut voor preventie, bescherming en welzijn op

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

IZA Bedrijfszorg. De kracht van Bedrijfszorg is dat medewerkers snel contact hebben met de juiste hulpverlener. Informatie voor werkgevers

IZA Bedrijfszorg. De kracht van Bedrijfszorg is dat medewerkers snel contact hebben met de juiste hulpverlener. Informatie voor werkgevers De kracht van Bedrijfszorg is dat medewerkers snel contact hebben met de juiste hulpverlener IZA Bedrijfszorg Informatie voor werkgevers Goed voor elkaar D3742-201311 IZA Bedrijfszorg: beste aanpak van

Nadere informatie

Arbocatalogus Grafimedia

Arbocatalogus Grafimedia Arbocatalogus Grafimedia Van werkdruk naar werkplezier Presentatie voor gebruik in eigen bedrijf Arbocatalogus Grafimedia Van Werkdruk naar Werkplezier Presentatie voor gebruik in het eigen bedrijf Deze

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

Psychosociale risico s op het werk

Psychosociale risico s op het werk Psychosocial Risk Assessments Psychosociale risico s op het werk Achtergrondinformatie The Committee of Senior Labour Inspectors (SLIC) www.av.se/slic 2012 With support from the European Union 3. Orig

Nadere informatie

Richtlijnen voor senioren vrijwilligers

Richtlijnen voor senioren vrijwilligers Het ComeON! project Richtlijnen voor senioren vrijwilligers The ComeON! project has been funded with support from the European Commission. This publication reflects the views only of the author, and the

Nadere informatie

IZA Bedrijfszorg. De kracht van Bedrijfszorg is dat medewerkers snel contact hebben met de juiste hulpverlener. Informatie voor werkgevers

IZA Bedrijfszorg. De kracht van Bedrijfszorg is dat medewerkers snel contact hebben met de juiste hulpverlener. Informatie voor werkgevers De kracht van Bedrijfszorg is dat medewerkers snel contact hebben met de juiste hulpverlener IZA Bedrijfszorg Informatie voor werkgevers Goed voor elkaar D3742-201502 IZA Bedrijfszorg: beste aanpak van

Nadere informatie

DEPRESSIE EN LEEFTIJD

DEPRESSIE EN LEEFTIJD DEPRESSIE EN LEEFTIJD BROCHURE Kathleen Van Hyfte Universiteit Gent Kathleen.vanhyfte@ugent.be 1 Project CAPA BROCHURE DEPRESSIE & LEEFTIJD Brochure : Depressie (1) Depressie en leeftijd (2) Depressie,

Nadere informatie