IDIOMA-TIC : een auteurssysteem voor de aanmaak van elektronische taaltaken*

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "IDIOMA-TIC : een auteurssysteem voor de aanmaak van elektronische taaltaken*"

Transcriptie

1 E-LEEROMGEVINGEN & IDIOMA-TIC 1 & 1 IDIOMA-TIC : een auteurssysteem voor de aanmaak van elektronische taaltaken* Piet Desmet ALT, Research Center on CALL KULAK K.U.Leuven Titel : IDIOMA-TIC Productbeschrijving : auteurssysteem voor taaldidactiek (software waarmee de taalleerkracht zijn eigen elektronische oefeningen en tests kan aanmaken,zonderdathijeentechnologischeexperthoefttezijn) Uitgever : Telraam nv Adres : Engelse Wandeling 2 K 18, B-8500 Kortrijk Tel. : Fax : URL : Verdeler/contactpersoon Telraam nv, Bert Wylin : Productiejaar : 2004 Kostprijs : 1 off line versie : a) eenmalige licentie voor een individuele leerkracht (kopie van lerarenkaart of gelijkwaardig attest vereist) : l 100; b) jaarlicentie voor lager en secundair onderwijs : n jaarlicentie per school < 500 lln. : l 500; n jaarlicentie per school/scholengemeenschap > 500 lln. : l Deze versie wordt (onwijzigbaar) geïndividualiseerd met logo en/of naam van school of persoon; c) jaarlicentie voor hoger onderwijs : n jaarlicentie voor departement < 1000 st. : l 1250; n jaarlicentie voor departement/hogeschool > 1000 st. : l Deze versie wordt (onwijzigbaar) geïndividualiseerd met logo en/of naam van school of persoon; * Onze oprechte dank gaat uit naar Barbara Louwagie, Hans Paulussen en Bert Wylin, die een eerdere versie van dit artikel van commentaar voorzien hebben en die tevens een belangrijke rol spelen in de verdere uitbouw van IDIOMA-TIC. We danken tevens Ludo Melis, Dirk Speelman, Peter Jacobs en Nele Noë, die IDIOMA-TIC mee hebben opgestart. ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 8, DECEMBER 2004, 105

2 E-LEEROMGEVINGEN & IDIOMA-TIC 1 & 2 d) voor bedrijven : op maat; e) voor iedereen geldt : n gratis on line helpdesksite met updates of veel voorkomende problemen, tips; n vragen : on line invulformulier voor het stellen van vragen; n on line probleemoplossers, patches, updates,...; 2 on line versie : a) jaarlicentie voor onderwijsinstellingen : l 3000 (wordt eventueel aangepast aan schaalgrootte, kan zowel hoger als lager); b) voor bedrijven : l 7500; c) voor iedereen geldt : afhankelijk van de configuratie wordt eventueel ook een licentie per gebruiker aangerekend. Krachtlijnen Kan ICT in het taalonderwijs didactische innovatie ondersteunen of is die innovatie louter technologisch? Kunnen we verdergaan dan het aanbieden van een reeks gesloten oefeningen (vaak meerkeuzevragen of invuloefeningen) om lexicon of grammatica te remediëren? Kan ICT ook gebruikt worden voor intermediaire en zelfs gevorderde taalleerders? Kunnen we als leerkracht onze eigen ICT-omgeving maken zonder technologisch expert te zijn? Op deze en nog veel meer vragen probeert IDIOMA-TIC een antwoord te bieden. In deze bijdrage stellen we dit auteurssysteem voor taaldidactiek aan u voor. AFL. 8, DECEMBER 2004, 106 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

3 E-LEEROMGEVINGEN & IDIOMA-TIC 1 & 3 & 1. Enkele voorbeschouwingen opgang van ICT en CALL Aangezien in het taalonderwijs informatieoverdracht en communicatie een bijzonder centrale plaats innemen, liet het zich voorspellen dat ICT stilaan deel zou gaan uitmaken van het basisinstrumentarium van iedere taalleerkracht. Zo geschiedde het ook. We beschikken intussen over een behoorlijke set bruikbare applicaties (zowel op cd-rom als op het web), de taalhandboeken voorzien vrijwel alle in een ICT-component, de aanzet is gegeven tot het uitwerken van een volwaardige ICT-didactiek en de ICT-infrastructuur op school verbetert aanzienlijk en wordt stilaan ook opengesteld voor taalvakken. 1 Bovendien heeft Computer Assisted Language Learning (CALL) zich intussen ontwikkeld tot een volwaardig wetenschapsdomein met gespecialiseerde tijdschriften, organisaties en congressen. 2 oude wijn in nieuwe zakken? Maar toch... Al deze bijzonder positieve evoluties ten spijt, moeten we vaststellen dat het gebruik van ICT in het taalonderwijs niet altijd even efficiënt verloopt. 3 Zonder overdreven te willen veralgemenen, moeten we toch vaststellen dat nogal wat ICT-toepassingen vooral innovatief blijken te zijn op het technologische vlak. Maar het onderliggende didactische model is niet altijd even vernieuwend. Dat zorgt voor de niet onterechte kritiek dat taaldidactische software vaak iets weg heeft van oude wijn in nieuwe zakken, waarbij vooral in techniek en veel minder in didactiek is geïnvesteerd. Een greep uit de belangrijkste pijnpunten : n n n n niveau : vooral voor beginners of valse beginners is het aanbod ruim. Voor leerders van intermediair of gevorderd niveau is de oogst heel wat minder rijk. Sommige taaldocenten gaan er dan ook van uit dat ICT voor leerders van een wat hoger niveau maar een beperkte rol kan spelen, hoofdzakelijk op het vlak van remediëring (ten onrechte, zoals verder zal blijken! ); domein : vooral kennisgerichte applicaties zijn in trek. Voor lexicon of grammatica is heel wat voorhanden. Vaardigheidstraining komt wat minder courant aan bod, hoewel die in de hedendaagse taaldidactiek centraal staat; oefentypes : klassieke CALL-applicaties beperken zich tot gesloten oefentypes zoals meerkeuzevragen en sleep- of invuloefeningen. Er wordt terecht opgemerkt dat de wat complexere taaltaken zich niet altijd even gemakkelijk in dit vrij beperkende keurslijf laten dringen; feedback : meestal is de feedback louter lokaal en beperkt die zich tot het aangeven (al dan niet met een bijbehorend geluidje) of het antwoord juist of fout is en tot het beschikbaar stellen van het goede antwoord; ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 8, DECEMBER 2004, 107

4 n E-LEEROMGEVINGEN & IDIOMA-TIC 1 & 4 n n n interactie : de meeste pakketten zijn programmagestuurd en laten maar minimale ruimte voor interactie tussen de leerder en de computer. De leerder is verondersteld het vooropgestelde traject te volgen. Het pakket past zich ook amper aan het vastgestelde niveau of de gemaakte fouten aan; drager : de flexibiliteit is vrij beperkt. Weinig applicaties kunnen zowel op cd-rom, op het web als op een leerplatform aangeboden worden, terwijl gebruikers die mix nu net stilaan als vanzelfsprekend ervaren; aanpasbaarheid : de toepassingen zijn vrijwel allemaal gesloten. Ze zijn in zekere zin te nemen of te laten. Het is dan ook niet altijd even evident een goede integratie van dergelijke leermaterialen te realiseren binnen het bestaande curriculum. Ook een selectie maken binnen het aanbod of een lichte aanpassing doorvoeren van een aantal componenten zit er niet in; integratie : ICT-activiteiten worden nogal eens gezien als een extraatje, dat maar minimaal geïntegreerd is in het bestaande curriculum. Of het gaat om herhalings- of remediëringsoefeningen, die in pure zelfstudie gemaakt kunnen worden. drie op een rij Sinds meerdere jaren zijn we vanuit KULAK K.U.Leuven actief in het CALLonderzoek, wat recent geleid heeft tot de oprichting van ALT, Research Center on CALL. 4 Daarbij hebben we ons niet alleen toegelegd op theoretisch onderzoek naar de meerwaarde en de effectiviteit van het inzetten van ICT en taalen spraaktechnologie in het taalonderwijs, maar hebben we ook een aantal concrete applicaties ontwikkeld. Door elk van deze ontwikkelingsprojecten loopt het wegwerken van de hierboven aangehaalde pijnpunten als een rode draad. In deze bijdrage willen we meer in het bijzonder ingaan op een van deze applicaties, met name IDIOMA-TIC, die eigenlijk voortbouwt op de eerdere projecten Vous dites?! en Alfagram. Deze drie programma s vertrekken in essentie van dezelfde didactische principes en gaan grotendeels terug op dezelfde technologische broncode. Vous dites?! Vous dites?! 5 is een interactieve cd-rom die inspeelt op de typische lexicale en grammaticale fouten die Nederlandstalige leerders Frans blijven maken eenmaal ze het secundair onderwijs verlaten. Hiervoor werkt Vous dites?! niet alleen met gesloten, maar ook met halfopen taaltaken, zoals gerichte vertalingen of correctieoefeningen (een mechanisme dat we in 2.1. verder toelichten), die van groot nut blijken voor intermediair en gevorderd taalleren. Ook in de feedback is stevig geïnvesteerd. Verder worden niet alleen alle gemaakte fouten bewaard, maar ook de items die de leerder zelf als een struikelblok aanvinkt. Er is zowel een oefen- als een testomgeving. Alle ge- AFL. 8, DECEMBER 2004, 108 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

5 E-LEEROMGEVINGEN & IDIOMA-TIC 1 & 5 bruikersgerelateerde informatie van een oefensessie wordt bewaard in een gebruikersprofiel, waarop in een volgende sessie verder kan worden gewerkt. Alfagram Het tweede programma in de rij is Alfagram 6, een hypertekstuele leergrammatica Frans voor gevorderden, die gekoppeld is aan een oefen- en testmodule alsook aan een uitgebreid corpus met voorbeeldmateriaal. 7 Deze oefenen testmodule bouwt voort op Vous dites?!, met dien verstande dat het nu over een webapplicatie gaat, die niet langer hard gecodeerd is, maar vertrekt van een databankstructuur. De links van de grammatica naar de oefeningen en tests zijn contextgevoelig : de gebruiker krijgt oefen- of testmateriaal dat inspeelt op de specifieke problemen die behandeld worden op de theoriepagina die hij aan het verkennen is. De feedback is niet langer lokaal, maar ook generisch (zie 2.3.). IDIOMA-TIC Als derde in de rij is er IDIOMA-TIC 8, een auteurssysteem voor de aanmaak van elektronische taaltaken. 9 Deze tool beperkt zich niet langer tot Frans, maar kan worden ingezet voor alle West-Europese talen. De architectuur is voortaan open : de taaldocent voert zijn eigen materiaal in. De aldus aangemaakte oefeningen en tests kunnen zowel op cd-rom, op het web als binnen een leerplatform aangeboden worden. De applicatie bestaat uit twee luiken : een inputmodule, waarlangs de taaldocent zijn materiaal in een XML-databank invoert en een outputmodule, die dit automatisch omzet in bruikbare oefeningen en tests. De onderstaande samenvattende tabel zet de drie projecten nog even tegen elkaar af. Tabel 1 : drie CALL-projecten op een rij ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 8, DECEMBER 2004, 109

6 E-LEEROMGEVINGEN & IDIOMA-TIC 1 & 6 Meteen worden allicht ook de naam en de onderliggende betekenis van het logo van IDIOMA-TIC duidelijk. Idioma is het Spaanse woord voor taal en tic staat voor technologies de l information et de la communication, het Franse equivalent voor ICT. Aangezien een en ander vrij automatisch gebeurt, is ook de aanwezigheid van de uitgang matic op zijn plaats. Het logo geeft dan weer aan dat eenmaal je taalmateriaal, gevisualiseerd door de linkerletters (die overigens niet arbitrair gekozen zijn!) door de virtuele deur van onze tool is gegaan, het vrijwel automatisch wordt omgezet in elektronische oefeningen of tests. Figuur 1 : logo IDIOMA-TIC Deze projecten zijn binnen KULAK-K.U.Leuven gerealiseerd, maar IDIOMA- TIC wordt intussen verder ontwikkeld en gecommercialiseerd door Telraam nv (www.telraam.be), een spin-off van KULAK die zich specialiseert in educatieve multimedia. & 2. IDIOMA-TIC : tien basiskenmerken auteurssysteem IDIOMA-TIC behoort tot de ruimere familie van de auteurssystemen (authoring tools). Het gaat hierbij telkens over ontwikkelomgevingen waarbij de auteur (in casu de taaldocent) geen programmeertaal hoeft te leren om toch zijn eigen elektronisch materiaal te ontwikkelen en ter beschikking te stellen van zijn leerders. Dergelijke tools helpen te vermijden dat taaldocenten voortaan ook informatici zouden moeten zijn. Het volstaat een actieve gebruiker te zijn van courante computerapplicaties om hier snel mee aan de slag te kunnen. De meeste van deze tools zijn niet specifiek voor taaldidactiek ontwikkeld. Denken we maar aan pakketten als ToolBook 10 of Questionmark Perception. 11 Met IDIOMA-TIC hebben we er resoluut voor gekozen een tool te ontwikkelen die zo goed mogelijk inspeelt op de specifieke behoeftes van het taalonderwijs, iets wat ook pakketten als WinCALIS 12, Hot Potatoes 13 of 14 beogen. Meteen rijst de vraag wat er zo specifiek is aan IDIOMA- TIC. We proberen hierop een antwoord te formuleren aan de hand van tien basiskenmerken. Zeg maar de tien troeven van IDIOMA-TIC. AFL. 8, DECEMBER 2004, 110 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

7 E-LEEROMGEVINGEN & IDIOMA-TIC 1 & Halfopen oefentypes gesloten, halfopen en open Een bruikbare typologie voor het klasseren van taaltaken is de driedeling in gesloten, halfopen en open oefeningen. Deze drie types kunnen sluitend gedefinieerd worden op basis van enerzijds het aantal mogelijke antwoorden en anderzijds de graad van voorspelbaarheid van deze antwoorden, zoals blijkt uit Tabel 2. Tabel 2 : typologie van oefentypes Klassieke CALL-applicaties werken vrijwel uitsluitend met gesloten oefentypes, die dus opgebouwd zijn rond één, volledig voorspelbaar antwoord. Het gaat hierbij hoofdzakelijk om meerkeuzevragen (multiple choice), invuloefeningen (fill in the blank), associatieoefeningen (matching) of sleepoefeningen (drag and drop) en hun diverse varianten, die alle duidelijk gesloten zijn. Er kan hoogstens in een tweede of derde antwoord voorzien worden, zoals bij de multiple answer -variant van een multiple choice -oefening. Recent maakt ook het open-vraagtype een zekere opgang. Men spreekt in dit geval nogal eens van de essay -vraag. Daarbij wordt een ruim invulveld ter beschikking gesteld waarin de leerder een antwoord formuleert dat in beperkte mate voorspelbaar is. In tegenstelling tot de gesloten oefeningen, wordt een open oefening niet automatisch verbeterd. Er wordt hoogstens in een verzendknop voorzien waarmee de leerder zijn antwoord naar de docent doorstuurt, die voor de correctie instaat. Of er wordt een modelantwoord gegeven, waarmee de leerder aan zelfevaluatie kan doen. Wat IDIOMA-TIC onderscheidt van de andere, ons bekende auteurssystemen, is dat het ook de aanmaak van halfopen taaltaken mogelijk maakt. Het gaat hier om oefeningen waarbij een hele reeks antwoorden mogelijk zijn, die weliswaar een vrij hoge graad van voorspelbaarheid hebben. Het krachtige aan deze tool is dat die zelfs voor dergelijke oefentypes automatische correctie toelaat. Dit brengt ons meteen op een derde kenmerk : gesloten en halfopen oefentypes kunnen automatisch verbeterd worden, open oefeningen niet. gerichte vertaaloefeningen Een goed voorbeeld van een halfopen oefening is een gerichte vertaaloefening. Het gaat hier uiteraard niet om de vertaling van een volledige (al dan niet literaire) tekst, wat duidelijk een open taaltaak is, maar om de vertaling van zinnen die bijvoorbeeld gericht zijn op een reeks lexicale of grammati- ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 8, DECEMBER 2004, 111

8 E-LEEROMGEVINGEN & IDIOMA-TIC 1 & 8 cale problemen. Zeg maar het soort van vertaaloefeningen die in heel wat didactische methodes vrij courant voorkomen. Nemen we een eenvoudig voorbeeld, waarbij we de vertaalalternatieven tussen vierkante haakjes plaatsen en scheiden door een schuine streep, een techniek die overigens in de inputmodule van IDIOMA-TIC ook effectief kan worden gebruikt : Opgave in het Nederlands : s Avonds kijkt mijn zus Marie vaak naar de Franse televisie. Vertaling in het Frans : [Le soir, ma sœur Marie regarde [souvent/fréquemment] la [télé/télévision] française/ma sœur Marie regarde [souvent/fréquemment] la [télé/télévision] française le soir]. De kracht van IDIOMA-TIC bestaat erin dat ook in dit geval automatische correctie mogelijk blijft. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van een techniek die approximate string matching heet, m.a.w. uit de lijst van mogelijke antwoorden wordt dat antwoord gehaald dat het dichtst aansluit bij het concrete antwoord van de leerder. Op basis van een vergelijking tussen beide sequenties wordt de leerder progressief naar het juiste antwoord gebracht. Hiervoor worden drie codes gebruikt : 1 xxx : verkeerd woord; 2 (...) : woord te weinig; 3 (XXX) : woord te veel. Wie de zin in kwestie vertaalt als Le soir, ma sœur regarde souvent à la télé français, krijgt de volgende correctie voorgesteld : Figuur 2 : correctie vertaaloefening AFL. 8, DECEMBER 2004, 112 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

9 E-LEEROMGEVINGEN & IDIOMA-TIC 1 & 9 Op basis van de codes krijgt de leerder een idee van het soort fout dat hij gemaakt heeft en kan hij zijn fouten progressief verbeteren, aangezien hij zijn antwoord zoveel keer kan aanpassen als hij wil. De codes leren hem dat er een woord ontbreekt tussen sœur en regarde, dat à er te veel staat en dat français niet juist is. Zit hij vast, dan kan hij de knop toon oplossing aanklikken. Meteen krijgt hij het juiste antwoord te zien dat het dichtst aansluit bij zijn input alsook alle andere mogelijke antwoordalternatieven. Dit mechanisme, dat we hier geïllustreerd hebben op basis van een eenvoudige zin, kan ook toegepast worden op heel wat complexere zinnen. Onnodig te zeggen dat het aantal vertaalalternatieven meteen stevig oploopt. Maar ook in dat geval stelt automatische correctie geen probleem in IDIOMA-TIC. Meteen wordt allicht duidelijk dat CALL zich met IDIOMA-TIC niet hoeft te beperken tot beginners of valse beginners, maar dat ook gevorderden hiermee op niveau kunnen oefenen. herformuleringsoefeningen Er is meer. Deze approximate string matching -techniek maakt ook andere halfopen oefentypes mogelijk. Zo zijn er de herformuleringsoefeningen, een didactisch bijzonder interessant oefentype, dat overigens een centralere plaats verdient in onze taalleermethodes. Nemen we een eenvoudig voorbeeld : Opgave : Dites le contraire Je vois absolument tout. Antwoorden : Je ne vois [rien du tout/absolument rien]. Wensen we ook het wat informeler en/of wat beeldrijker taalgebruik toe te laten, dan voegen we gewoon een aantal antwoordmogelijkheden toe : [Je [ne/] vois [rien du tout/absolument rien]/je n y vois goutte]. Het is dus aan de docent om te bepalen wat als juist gerekend kan worden. Dat is meteen een van de redenen waarom we ervoor gezorgd hebben dat bestaand materiaal eenvoudig aanpasbaar is (cf. 2.5). correctieoefeningen Bij de halfopen oefentypes vinden we ook correctieoefeningen. Uiteraard kunnen die ook als een gesloten oefentype ingevoerd worden. Alleen is in dat geval de fout al aangeduid (bv. in een invulveld). Met IDIOMA-TIC hoeft de plaats van de fout niet meer in de opgave aangegeven te zijn. De leerder moet die zelf identificeren en een correct antwoord voorstellen. Hoewel sommige didactici nog enigszins sceptisch staan ten opzichte van correctieoefeningen, groeit het besef dat we via een effectieve aanpak van fouten het leerproces positief kunnen beïnvloeden, voor zover de fouten effectief door de leerders in kwestie gemaakt worden. Zeker in opleidingen als regen- ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 8, DECEMBER 2004, 113

10 E-LEEROMGEVINGEN & IDIOMA-TIC 1 & 10 taat of taal- en letterkunde, waarvan de studenten in hun latere beroepsleven met correctietaken geconfronteerd kunnen worden, is dit oefentype meer dan op zijn plaats. Als ook nog eens de fout teruggevonden moet worden, is dit een realistische simulatie van wat later aan deze leerders gevraagd zal worden. Een voorbeeld. Opgave : Corrigez la traduction suivante si nécessaire. Hij weet helemaal niet wat er gebeurd is. Il ne sait pas du tout ce que c est passé. Weet de leerder niet waar de fout zich situeert of corrigeert hij maar een van de fouten, dan kan de IDIOMA-TIC-correctie hem vooruithelpen. Vraagt hij immers een correctie van de voorgestelde vertaling, dan krijgt hij : Il ne sait pas du tout ce XXX XXX est passé. Waarmee hij dan een correctiepoging kan wagen die IDIOMA-TIC vervolgens voor hem verbetert. antwoordpaden Bij de meeste auteurssystemen, die louter op gesloten oefeningen gericht zijn, zijn antwoordpaden niet mogelijk. Onder antwoordpaden verstaan we het aan elkaar linken van meerdere antwoordvelden, waarbij er per veld meerdere juiste antwoorden zijn, die evenwel maar correct zijn afhankelijk van het antwoord op een eerder veld. Een eenvoudig voorbeeld waarbij gevraagd wordt over te gaan van de directe naar de indirecte rede : Opgave : Mettez les mots soulignésàla forme qui convient. (Luc demande à Pauline) Où habitez-vous et où travaillez-vous? (Pauline dit à Véronique) Il voulait savoir où habitez-vous et où travaillezvous? Hier zijn zowel het (meest evidente) antwoordpad j habite-je travaille als het antwoordpad j habitais-je travaillais mogelijk. Wat niet kan, is de combinatie j habite-je travaillais. Aangezien er in dergelijke gevallen vrijwel altijd een preferentieel pad is, zal IDIOMA-TIC altijd het eerst ingevoerde antwoordpad als basis nemen voor de correctie. In ons geval zal dus j habite juist gerekend worden en je travaillais niet, met als commentaar dat deze laatste vorm weliswaar juist is op zich, maar niet in combinatie met j habite. Vooral voor intermediaire en gevorderde leerders is dit behoorlijk nuttig. Denken we bijvoorbeeld maar aan transpositieoefeningen waarbij men een tekst in het heden laat omzetten in het verleden. Zeker wanneer de contextuele aanduidingen beperkt zijn, is in het Frans de keuze tussen passé simple en passé composé soms mogelijk (met een verschillende interpretatie!), maar moet men logisch voortbouwen op zijn eerste keuze. Antwoordpaden maken het mogelijk dergelijke oefeningen te informatiseren. AFL. 8, DECEMBER 2004, 114 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

11 E-LEEROMGEVINGEN & IDIOMA-TIC 1 & Integratie van multimedia klank, beeld en video Een tweede kenmerk van IDIOMA-TIC is dat multimedia volop kan gebruikt worden en dit binnen elk van de oefentypes. Onder multimedia verstaan we hier zowel geluidsbestanden (bv. ingesproken tekst, radiofragment, telefoongesprek, etc.), beeldmateriaal (bv. grafiek, foto, cartoon, etc.) als video (bv. tv-fragment, filmtrailer, eigen opname, etc.) en dit binnen de courante formaten. 15 Meteen ligt het gebruik van authentiek materiaal binnen handbereik, iets wat binnen de huidige communicatieve methode terecht als erg belangrijk beschouwd wordt. vaardigheidstraining Minstens even belangrijk is dat de integratie van multimedia het mogelijk maakt om niet alleen kennisgerichte taaltaken aan te maken, maar ook aan vaardigheidstraining te doen. Meer bepaald de receptieve vaardigheden, met name lees- en luistervaardigheid, kunnen uitgebreid aan bod komen. Het volstaat een tekstfragment te scannen (waardoor de oorspronkelijke lay-out bewaard blijft) of van het internet te downloaden. Met de beschikbare oefentypes kan men de intussen vrij klassiek geworden sequentie bestaande uit activiteiten vóór het lezen (pre-reading), globaal lezen (skimming) en gericht lezen (scanning) ook in CALL-applicaties inlassen. Trouwens, ook voor kennisgerichte taaltaken is multimedia erg bruikbaar. Denken we maar bij een vertaaloefening aan het aanbieden van een tekstfragment of een videofragment waarin een stuk van de te vertalen tekst aangeboden wordt. Figuur 3 : integratie van multimedia ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 8, DECEMBER 2004, 115

12 E-LEEROMGEVINGEN & IDIOMA-TIC 1 & 12 Ook een foto of een prent, al dan niet voorzien van nummers op bepaalde onderdelen, kan een goed uitgangspunt zijn voor een invuloefening. Denk ook aan een grafiek die op een of meerdere correcte en een aantal foute manieren beschreven wordt Intelligente feedback generisch en specifiek In de meeste CALL-applicaties beperkt de feedback zich tot de evaluatiefunctie : er wordt aangegeven of een antwoord goed of fout is en eventueel wordt een score toegekend. Wanneer er ook correctie aangeboden wordt, is die meestal generisch : men formuleert naast het goede antwoord ook een algemene regel die van toepassing is op een hele reeks oefeningen. In IDIOMA-TIC is het mogelijk zowel generische als specifieke feedback in te voeren. Bij deze laatste wordt vertrokken van het effectief beschikbare taalmateriaal in de oefening in kwestie om een feedback op maat te formuleren. De generische feedback is ook permanent opnieuw bruikbaar. Alle feedback die ooit is ingevoerd net als alle opgaven overigens blijft ter beschikking in de inputmodule. foutspecifiek Aangezien recent onderzoek het belang van intelligente feedback duidelijk heeft aangetoond, hebben we in IDIOMA-TIC de feedbackmogelijkheden nog verder uitgebouwd. Zo is het mogelijk foutspecifieke feedback in te lassen (die overigens zowel generisch als specifiek kan zijn). Het gaat hierbij om feedback die alleen opduikt wanneer een specifieke fout gemaakt wordt. Nog maar eens een functie die voor intermediaire en gevorderde leerders erg nuttig is gebleken. hints en weblinks Verder is er ook voorzien in het invoeren van hints. Dit zijn aanwijzingen die onder een sterretje verborgen zitten en die de leerder kan activeren wanneer hij vastzit, m.a.w. nog vóór de leerder zijn antwoord invoert. Ten slotte is er de mogelijkheid om in het feedbackveld verwijzingen in te lassen naar een website (bv. een pagina uit een elektronische leergrammatica of een leerwoordenboek) of naar een elektronisch document dat men mee publiceert Boomstructuur Een klassiek probleem bij heel wat auteurssystemen is dat er een reeks losstaande oefeningen gegenereerd worden, zonder dat die in een ruimer geheel opgenomen zijn. Het gevolg is dat je toch een beroep moet doen op een informaticus wanneer je een reeks oefeningen volgens een bepaalde structuur wilt aanbieden of wanneer je een selectiemenu wilt aanbieden, zodat AFL. 8, DECEMBER 2004, 116 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

13 E-LEEROMGEVINGEN & IDIOMA-TIC 1 & 13 de leerder zelf een set oefeningen kan samenstellen. Niet zo in IDIOMA-TIC. In de inputmodule maakt de docent immers eerst een boomstructuur aan waaraan hij dan de diverse oefeningen vasthangt. Deze boomstructuur creëert de docent volledig zelf. Men kan bijvoorbeeld kiezen voor een formele opdeling, zoals in Figuur 4 is gebeurd. Figuur 4 : boomstructuur Maar ook een opdeling per thema, per domein, per niveau of per studiejaar zijn maar enkele van de vele mogelijkheden. Deze boomstructuren zijn bijzonder flexibel. Je kunt takken probleemloos verwijderen, toevoegen of herbenoemen en kopiëren of verplaatsen. navigatiestructuur Handig meegenomen is dat IDIOMA-TIC deze boomstructuur automatisch omzet in een navigatiestructuur voor de student, zonder dat hier nog extra programmeerwerk aan te pas komt. Bovendien worden alleen die takken zichtbaar waar ook effectief oefeningen aan vasthangen. De docent kan dus gerust al in bepaalde takken voorzien, ook al hangen daar nog geen oefeningen aan. Verder kan de student oefeningen selecteren op basis van de diverse niveaus van de boomstructuur. Kiest hij voor het hoogste naviga- ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 8, DECEMBER 2004, 117

14 E-LEEROMGEVINGEN & IDIOMA-TIC 1 & 14 tieniveau, dan werkt hij op alle beschikbare materiaal. Kiest hij voor een van de lagere toegangstakken, dan kan hij focussen op een heel specifiek onderdeel Hergebruik materiaal eigen materiaal hergebruiken Een andere troef van IDIOMA-TIC bestaat erin dat dit auteurssysteem het hergebruik van materiaal duidelijk ondersteunt. Je kunt immers zeer vlot je eigen databanken met oefeningen aanpassen. Het kan hier gaan om het wegwerken van wat tikfouten, het toevoegen van een antwoordalternatief of wat extra feedback, of het aanmaken of verwijderen van een reeks oefeningen. Het volstaat even opnieuw op de publiceerknop te drukken en de aangepaste set oefeningen is klaar. andermans materiaal hergebruiken Nog belangrijker lijkt ons dat het ook mogelijk is databanken onder collega s uit te wisselen. Men kan immers bestaande databanken die de vorm aannemen van Access-bestanden en door hun vrij bescheiden omvang per mail kunnen worden uitgewisseld (tenzij er uiteraard grote multimediabestanden zijn gebruikt) invoeren in de inputmodule om die dan te gaan bewerken. Hoe vaak gebeurt het niet dat we als docent weliswaar heel wat van het materiaal van een collega als bruikbaar ervaren, maar het toch niet inzetten, omdat deze of gene oefening ons minder geslaagd lijkt of minder nuttig voor ons eigen doelpubliek. Met IDIOMA-TIC kan efficiënt het hoofd geboden worden aan dit probleem Opvolging van de leerder fouten IDIOMA-TIC houdt een aantal van de leeractiviteiten van de leerder bij (tracking & logging). Op basis van die gegevens krijgt de leerder extra activiteiten aangeboden. Zo worden alle gemaakte fouten apart bewaard. Als de docent ervoor gekozen heeft in de invoermodule deze fouten ter beschikking te stellen van de leerder, dan kan die op elk moment op zijn eigen fouten oefenen door in het (start)menu voor deze optie te kiezen. casse-tête IDIOMA-TIC gaat verder en wordt daar recent in gevolgd door andere systemen. De leerder kan zelf ieder item als een struikelblok (of casse-tête ) aanvinken, wanneer hij het item in kwestie moeilijk vindt. Dit gebeurt onafhankelijk van een goed of fout antwoord. Een goed antwoord kan immers ook het resultaat zijn van een berekende gok of van een stapsgewijs proces bij een halfopen oefening. Zolang de leerder niet zelf een item als casse-tête AFL. 8, DECEMBER 2004, 118 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

15 E-LEEROMGEVINGEN & IDIOMA-TIC 1 & 15 afvinkt, blijft dit in de databank bewaard. Een ideale manier om net voor een test of een examen nog even alleen die items te herhalen die je zelf moeilijk vond Flexibiliteit meertaligheid In tijden waarin het Angelsaksische model net iets te snel ervan uitgaat dat een eentalig Engelse interface wel zal volstaan, is er binnen IDIOMA-TIC resoluut gekozen voor meertaligheid. De inputmodule kan de docent zelf instellen op een taal naar keuze. Op dit moment zijn Duits, Frans, Engels, Italiaans, Nederlands en Spaans beschikbaar. Los van deze keuze kan men ook de taal van de omgeving (keuzeknoppen, navigatie-elementen,...) aanpassen waarin de oefeningen aan de leerder getoond worden. Zo kan men bijvoorbeeld hetzelfde materiaal zowel vanuit de brontaal voor minder gevorderde leerders als vanuit de doeltaal aanbieden. verschijningsvorm Ook de vorm waarin de taaltaken aan de leerder worden aangeboden, kan flexibel ingesteld worden. Zo kan men een item als oefening of als test aanbieden. In het eerste geval is er ruimte voor feedback, in het tweede wordt een score voorgesteld en kan men op de foute items doorgaan. Verder kan men het materiaal in een vaste of in een willekeurige volgorde aanbieden. Het willekeurige aanbod biedt het voordeel dat het materiaal telkens in een andere volgorde wordt aangeboden waardoor geen gewenning ontstaat. Toch kan ook de vaste volgorde nuttig zijn, zoals bijvoorbeeld wanneer de elektronische oefeningen aansluiten op een bestaand oefenboek of wanneer een progressieve opbouw aangewezen is in het leermateriaal Publiceermogelijkheid cd-rom, web of leerplatform Nadat we in 2.1. tot en met 2.7. een aantal didactische kenmerken van IDIOMA-TIC op een rijtje gezet hebben, willen we nu verder ingaan op een drietal meer technische kenmerken. Zo is er in de eerste plaats de vraag op welke manier de aangemaakte oefeningen aan de leerder kunnen worden aangeboden. IDIOMA-TIC is een van de weinige auteurssystemen die het mogelijk maken om de oefeningen zowel op cd-rom te plaatsen als op het web te publiceren of in een leerplatform aan te bieden en dit zonder dat er extra programmeerwerk nodig is. verantwoorde keuze maken Voor welke van de drie formaten je kiest, hangt sterk af van de concrete onderwijssetting waarmee je geconfronteerd wordt en van de beschikbare apparatuur. Beschikken de leerders hoofdzakelijk over pc s zonder internet of over tragere pc s, dan kan voor een cd-rom geopteerd worden. Kiezen we ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 8, DECEMBER 2004, 119

16 E-LEEROMGEVINGEN & IDIOMA-TIC 1 & 16 voor een website, dan stellen we wat hogere eisen aan de pc s, maar kunnen we uiteraard onze zaak permanent aanpassen en hoeft men alleen over een internetverbinding te beschikken om aan de slag te gaan. Men kan overigens bijvoorbeeld één keer per jaar nog een cd-rom aanmaken op basis van de website. Beschikt de school of onderwijsinstelling ten slotte over een leerplatform (Learning Management System) zoals Blackboard of Smartschool, dan kunnen we onze IDIOMA-TIC-oefeningen ook daarlangs aanbieden. Binnen een dergelijke webomgeving, waarvan de drie belangrijkste functies zich situeren op het vlak van informatieoverdracht, communicatie (tussen leerders onderling en tussen leerder en docent) en toetsing, maken de IDIOMA- TIC-oefeningen en tests geïntegreerd deel uit van een ruimere elektronische leeromgeving. Daarbij verlaat de leerder het leerplatform niet wanneer hij IDIOMA-TIC-materiaal activeert. Meteen kunnen we ook de gebruiksintensiteit opvolgen, gebruik maken van de communicatiefuncties (discussieforum, mail) van het leerplatform en de oefeningen situeren in het cursusonderdeel waarop ze aansluiten. Figuur 5 : integratie van IDIOMA-TIC-materiaal in een leerplatform (Blackboard) AFL. 8, DECEMBER 2004, 120 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

17 E-LEEROMGEVINGEN & IDIOMA-TIC 1 & Installatie geen installatie bij eindgebruiker Typisch voor IDIOMA-TIC is dat alleen wie oefeningen wil aanmaken, over de IDIOMA-TIC-software moet beschikken. De eindgebruiker, daarentegen, hoeft geen specifieke software te installeren. Hij hoeft alleen over een internetbrowser te beschikken (Internet Explorer, Netscape, Mozilla, etc.). Verder moet ook de Shockwave-plug-in geïnstalleerd zijn, een gratis stukje software, dat met de recentste browsers mee geïnstalleerd wordt en dat men anders ook vrij kan downloaden van op de Macromedia-website. 16 licenties Een bijzonder handig gevolg van dit alles is dat wat je met IDIOMA-TIC ontwikkeld hebt, onbeperkt kunt verspreiden, zonder dat die eindgebruikers zich een licentie moeten aanschaffen. Alleen de ontwikkelaar van IDIOMA- TIC-materiaal moet over een licentie beschikken. Tegen een bescheiden bedrag kan een individuele leerkracht zich een permanente licentie aanschaffen. Voor scholen gaat het om een jaarlicentie, die afhankelijk is van het aantal leerlingen. Je betaalt een licentie alleen voor de periode waarin je materiaal wilt ontwikkelen of aanpassen. Met het aangemaakte materiaal kan men nadien verder kosteloos blijven werken. Ook voor uitgeverijen of privé-opleidingsinstituten zijn aangepaste formules uitgewerkt (cf. kader aan het begin van dit artikel) Architectuur input IDIOMA-TIC bestaat in essentie uit twee modules : een input- en een outputmodule. De inputmodule is de omgeving waarbinnen de oefeningen en tests worden aangemaakt. Het gaat hierbij om een expertmodule, dit wil zeggen dat ervoor gekozen is om niet te werken met een reeks opeenvolgende sjablonen, die weliswaar handig zijn in het begin maar vrij snel de invoer aanzienlijk vertragen. Er is integendeel geopteerd voor een beperkte set codes, die een snelle invoer mogelijk maken en waarbij een minimum aan tussenschermen nodig is. Wat via deze inputmodule wordt ingevoerd, wordt weggeschreven naar een databank. output Via de publiceerknop van de inputmodule wordt een volledig autonome outputomgeving gegenereerd, m.a.w. een omgeving die werkt zonder dat men over de inputmodule hoeft te beschikken. Deze omgeving is uiteraard helemaal geen expertmodule, maar is zo intuïtief mogelijk gehouden. Windows en Mac Deze outputmodule draait overigens niet alleen op Windows (98 en hoger), maar ook op MacOS. De invoermodule werkt alleen op Windows-pc s. ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 8, DECEMBER 2004, 121

18 E-LEEROMGEVINGEN & IDIOMA-TIC 1 & 18 & 3. Recente ontwikkelingen sinds IDIOMA-TIC zoals hierboven beschreven, is ontwikkeld in de periode Maar sindsdien hebben we niet stilgezeten. Samen met Telraam zijn we blijven sleutelen aan de tool en dat mede op basis van gebruikersreacties en nieuwe technologische evoluties. Daarbij zijn twee belangrijke recente ontwikkelingen te melden. Dan hebben we het niet over het feit dat de interface grafisch geoptimaliseerd is of dat de inputmodule iets intuïtiever gemaakt is op zich uiteraard ook niet onbelangrijk, maar wel dat we intussen een full on line versie ontwikkeld hebben (3.1.) en dat we ook onze set beschikbare oefentypes hebben uitgebreid (3.2.) Van off line naar on line on line input Tot voor kort gebeurde de input in IDIOMA-TIC off line, d.w.z. dat de software op een pc geïnstalleerd werd en dat daarop volledig stand alone gewerkt werd. Het resultaat, zeg maar de output, kon uiteraard wel on line (op het web of in een leerplatform) aangeboden worden. Sinds kort kan nu ook de input on line gebeuren. Dit betekent meteen dat je als ontwikkelaar van materiaal net als de eindgebruiker geen software meer hoeft te installeren (zelfs de Shockware-plug-in niet meer). Je moet alleen nog beschikken over een pc met een internetverbinding. Je werkt in een webomgeving die beschikbaar gesteld wordt op een centrale server. De meeste gebruikers werken momenteel op een Telraam-server, maar ook een installatie van de on line versie op de server van een school of instelling is mogelijk. een andere manier van werken Meteen biedt dit heel wat extra mogelijkheden. Zo hoeft iedere ontwikkelaar niet langer altijd op dezelfde pc te werken. Hij kan om het even waar aan de slag. Bovendien kunnen nu ook meerdere ontwikkelaars tegelijk aan dezelfde databank werken. Docenten hoeven hun databanken niet meer naar elkaar door te mailen. Het volstaat toegang te geven tot je on line omgeving. Al je materiaal wordt centraal bewaard en er wordt een reservekopie van bewaard. technologische switch Uiteraard is de overschakeling van off line naar on line technisch niet eenvoudig geweest. Terwijl de off line versie in essentie met Shockwave (Director) van Macromedia is aangemaakt, is voor de on line versie overgestapt op de Active Server Technology (asp/php) en dient een SQL (MSSQL/MySQL)-databank als interface tot de XML-databestanden (die ook al in de off line versie terug te vinden waren). AFL. 8, DECEMBER 2004, 122 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

19 E-LEEROMGEVINGEN & IDIOMA-TIC 1 & 19 integratie in Cognistreamer Maar er is meer. Intussen is ook werk gemaakt van de integratie van IDIOMA- TIC on line in het leerplatform Cognistreamer Learningmanager, ontwikkeld door Telraams zusterbedrijf Point X. 17 Op die manier beschikt men niet alleen over een oefen- en testomgeving, maar is er ook ruimte voor interactieve informatieoverdracht en voor communicatie. Bovendien wordt via Cognistreamer de opvolging van de leerder (tracking & logging-functie cf. 2.6.) aanzienlijk uitgebreid. Aangezien zowat alle leeractiviteiten van de leerder in Cognistreamer bijgehouden worden, kunnen in de eerste plaats diverse rapporten gegenereerd worden die het scoringsprofiel, de gebruiksfrequentie of de intensiteit waarmee gewerkt is, in kaart brengen en dit zowel voor de leerder als voor de docent. Bovendien kan de cursusontwikkelaar op basis van de vastgestelde antwoorden zijn foutspecifieke feedback uitbreiden of zijn vertaalalternatieven aanvullen. Voor oefeningen die afwijkend laag scoren, kan worden nagegaan of de opdracht wel duidelijk genoeg geformuleerd is dan wel of de materie waarop die oefening slaat effectief gezien is. Een piste waar we momenteel aan werken, is het inbouwen van adaptiviteit, wat betekent dat het systeem op basis van het vastgestelde niveau de leerder aanbeveelt naar deze of gene set oefeningen te gaan. Los daarvan kan uiteraard nu al het materiaal in verschillende niveaus opgedeeld worden op basis van de vastgestelde scores. Ten slotte leert de tracking & logging ons welke zones van de omgeving intens gebruikt worden en welke minder, wat toelaat de leeromgeving zelf te optimaliseren. Dit alles opent dus zowel voor de leerder, de docent of ontwikkelaar die overigens niet hoeven samen te vallen als de softwareontwikkelaar interessante perspectieven, zoals Tabel 3 aangeeft. Tabel 3 : tracking & logging voortaan twee versies Betekent de ontwikkeling van de on line versie meteen het einde van de off line versie? Helemaal niet. Voortaan bieden we de twee versies aan, waarvan het de bedoeling is dat ze grotendeels gelijke tred houden. Momenteel ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 8, DECEMBER 2004, 123

20 E-LEEROMGEVINGEN & IDIOMA-TIC 1 & 20 werken we dan ook aan een nieuwe off line versie, die de belangrijkste nieuwigheden van de on line versie bevat, met name de uitgebreidere tracking & logging alsook de nieuwe oefentypes, die we hierna beschrijven Nieuwe oefentypes dictee Een eerste oefentype dat we aan de hierboven beschreven set hebben toegevoegd, is het dictee. Om een dictee in te voeren, maakt men twee geluidsfiles aan : één versie waarbij het dictee aan gewoon spreektempo voorgelezen wordt en één versie op dicteersnelheid. Voor de correctie wordt ook hier gebruik gemaakt van de approximate string matching -techniek, typisch voor de halfopen oefeningen (cf. 2.1.). Dit is niet alleen nodig omdat er voor sommige woorden meerdere schrijfwijzen zijn het Frans werkt bv. momenteel zelfs met twee spellingen, die naast elkaar bestaan maar ook omdat leerders nogal eens een reeks woorden verkeerd verstaan zo wordt fait naître al eens fenêtre waarbij lineaire correctie uiteraard geen uitweg meer biedt, aangezien het antwoord met een of meerdere woorden korter is geworden dan de verwachte oplossing. dicteem Voor langere tekstfragmenten is het mogelijk het dictee op te splitsen in kleinere sequenties, die apart kunnen worden beluisterd. Hoewel voor een goed begrip van het dictee de gehele tekst nodig is, is het meestal mogelijk beperktere sequenties af te lijnen die voldoende informatie bevatten om de passage in kwestie te transcriberen. Het zijn een soort minimale eenheden van dictee. Hoewel die uiteraard niet even strak aflijnbaar zijn als die andere minimale eenheden zoals fonemen of morfemen, gebruiken we al eens de term dicteem, zij het met de nodige omzichtigheid. Handig is dat je in de correctiezone elk van die dictemen apart kunt aanklikken, zodat je alleen die korte passage kunt herbeluisteren. Dat bevordert sterk het verder aanpassen van het antwoord, een proces dat je overigens kunt herhalen zolang je wilt. AFL. 8, DECEMBER 2004, 124 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

NOUS PARLONS LES MÊMES LANGUES PARTNERS IN TAAL

NOUS PARLONS LES MÊMES LANGUES PARTNERS IN TAAL Communiquer sans frontières Grensverleggend communiceren FRANEL Interreg III-project Frankrijk/Wallonië/Vlaanderen Frans-Vlaams deel-programma NOUS PARLONS LES MÊMES LANGUES PARTNERS IN TAAL 1. Wat is

Nadere informatie

Electronic Multimedia Course Generator (EMCG)

Electronic Multimedia Course Generator (EMCG) Electronic Multimedia Course Generator (EMCG) De auteurssoftware ontwikkeld door CTL-UHasselt laat opleiders en educatieve instellingen toe om webgebaseerde leerinhouden te genereren en te publiceren voor

Nadere informatie

Je kan HotPotatoes downloaden van deze site: www.klascement.be/hotpot.

Je kan HotPotatoes downloaden van deze site: www.klascement.be/hotpot. Hot Potatoes HotPotatoes is een eenvoudig en gratis programma waarmee interactieve oefeningen kunnen aangemaakt worden. In het programma zijn 5 onderdelen of Hot Potatoes : invuloefening, kruiswoordraadsel,

Nadere informatie

FRANEL en STUDIO FRANEL

FRANEL en STUDIO FRANEL FRANEL en STUDIO FRANEL Twee zijden van een flexibele elektronische taalleeromgeving met streaming video BVTL, Leuven, 24 maart 2007 1. Lingu@tic, een Europees Interreg-project www.kuleuven-kortrijk.be/linguatic

Nadere informatie

Beknopte handleiding Edumatic online

Beknopte handleiding Edumatic online Beknopte handleiding Edumatic on-line 1 Beknopte handleiding Edumatic online De EDUMATIC-tool is een auteurssysteem dat toelaat een grote diversiteit aan gesloten en halfopen oefeningen aan te maken en

Nadere informatie

Handleiding. Leermodule voor zelfstudie Opleiding mentoren

Handleiding. Leermodule voor zelfstudie Opleiding mentoren Handleiding Leermodule voor zelfstudie Opleiding mentoren 1. Overzicht voornaamste knoppen 2. Module openen 3. Oefeningen 4. Theoriepagina s 1 Overzicht voornaamste knoppen Terug naar overzicht modules

Nadere informatie

Wegwijzer bij de cd-rom

Wegwijzer bij de cd-rom Wegwijzer bij de cd-rom 1 Inloggen De cd-rom houdt bij welke oefeningen je al gemaakt hebt en welke niet. Bij het opstarten vraagt de cd-rom of je een nieuwe gebruiker bent of een bestaande gebruiker.

Nadere informatie

Zakelijke taalopleidingen voor professionals

Zakelijke taalopleidingen voor professionals 8 STE EDITIE Zakelijke taalopleidingen voor professionals DUITS / ENGELS / FRANS KORTRIJK OF LEUVEN OKTOBER 2010 - FEBRUARI 2011 CONCEPT We hanteren een uniek en innovatief opleidingsconcept gebaseerd

Nadere informatie

ENQUETE GECOMBINEERD ONDERWIJS TALEN THRESHOLD VIA DOKEOS 2008/2009-S1

ENQUETE GECOMBINEERD ONDERWIJS TALEN THRESHOLD VIA DOKEOS 2008/2009-S1 Aantal ingevulde enquêtes: Stedelijke Nijverheids- en Taalleergangen - CVO Centrum voor Volwassenenonderwijs Arsenaalstraat 4 8000 BRUGGE tel 050 33 76 69 fax 050 34 91 94 mail: adm@snt.be www.snt.be ENQUETE

Nadere informatie

Educaplay. gebruiken als auteurssoftware. Bachelor in onderwijs: lager onderwijs Geert Kraeye. onderwijs, lager onderwijs Arteveldehogeschool

Educaplay. gebruiken als auteurssoftware. Bachelor in onderwijs: lager onderwijs Geert Kraeye. onderwijs, lager onderwijs Arteveldehogeschool Educaplay gebruiken als auteurssoftware Bachelor in onderwijs: lager onderwijs Geert Kraeye Handleiding EducaPlay onderwijs, lager onderwijs Arteveldehogeschool Bachelor in 2 1. Wat is Educaplay? Er zijn

Nadere informatie

Smartschool. Auteur van deze beschrijvende fiche: Jan Schuer, februari 2003. e-leeromgevingen smartschool 1

Smartschool. Auteur van deze beschrijvende fiche: Jan Schuer, februari 2003. e-leeromgevingen smartschool 1 e-leeromgevingen smartschool 1 Smartschool Titel: Smartschool Bestaat uit: LMS (Learning Management Systeem) virtuele leeromgeving Uitgever: Smartbit BVBA Adres: Muizendijkstraat 124, B-3960 Bree Tel:

Nadere informatie

Toetsen in Blackboard

Toetsen in Blackboard Toetsen in Blackboard Met de tool Test kun je toetsvragen maken en afnemen. In dit document wordt uitgelegd 1. Hoe een toets gemaakt kan worden. 2. Hoe een toets bewerkt kan worden. 3. Hoe een toets beschikbaar

Nadere informatie

Google Drive 2014-2015. Ontwerp van proeven met Google Drive en insluiten in Smartschool

Google Drive 2014-2015. Ontwerp van proeven met Google Drive en insluiten in Smartschool Google Drive 2014-2015 Ontwerp van proeven met Google Drive en insluiten in Smartschool Vivo TKO Kortrijk 1 Google Drive en Smartschool 1 Inleiding Met Google Drive is het mogelijk om documenten, rekenbladen,

Nadere informatie

Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs

Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs Verkenning rondom mogelijkheden, meerwaarde en aandachtspunten 27 januari 2011 NOT Academie Presentatie: Arnout Vree a.vree@avetica.nl www.avetica.nl

Nadere informatie

DE NETWERKPRINTER INSTALLEREN

DE NETWERKPRINTER INSTALLEREN DE NETWERKPRINTER INSTALLEREN MTSO-INFO-EXTRA 4 VAKGROEP MTSO 2001 Faculteit PSW Universiteit Antwerpen Contact: prof. dr. Dimitri Mortelmans (dimitri.mortelmans@ua.ac.be) Tel : +32 (03) 820.28.53 - Fax

Nadere informatie

'RNHRV6WXGHQWHQKDQGOHLGLQJ

'RNHRV6WXGHQWHQKDQGOHLGLQJ 'RNHRV6WXGHQWHQKDQGOHLGLQJ '2.(26678'(17(1+$1'/(,',1*,QOHLGLQJ,QORJJHQ 'RNHRVPHQXEDON Mijn Profiel 4 Mijn Agenda 4 &XUVXVRYHU]LFKW &XUVXVVWDUWSDJLQD Agenda 8 Ad valvas 8 Documenten 8 Links 9 Forums 9 Oefeningen

Nadere informatie

VRAAGVORMEN OPTIMAAL GEBRUIKEN INSTRUCTIE VOOR VRAAGONTWIKKELAARS TESTVISION ONLINE

VRAAGVORMEN OPTIMAAL GEBRUIKEN INSTRUCTIE VOOR VRAAGONTWIKKELAARS TESTVISION ONLINE VRAAGVORMEN OPTIMAAL GEBRUIKEN INSTRUCTIE VOOR VRAAGONTWIKKELAARS TESTVISION ONLINE VERSIE: 4 DATUM: MEI 2014 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 2 1. Eén-uit-meervraag... 3 1.1 Belangrijkste kenmerken... 3 1.2

Nadere informatie

Cursus Onderwijs en ICT. digitaal leermateriaal maken

Cursus Onderwijs en ICT. digitaal leermateriaal maken Cursus Onderwijs en ICT Jaargang 1, deel 10 (versie 1.0 NL 19-5-2010) digitaal leermateriaal maken door Serge de Beer Inleiding Tot nu toe hebben we in deze cursus al een aantal mogelijkheden gezien voor

Nadere informatie

Afstandsonderwijs (AO) binnen de lerarenopleiding Katho

Afstandsonderwijs (AO) binnen de lerarenopleiding Katho Afstandsonderwijs (AO) binnen de lerarenopleiding Katho Vraagstelling/Probleemstelling Omschrijving: De opleiding via afstandsonderwijs is ontstaan vanuit een vraag op de arbeidsmarkt. Er was een tekort

Nadere informatie

Werkbalk voor Nederlands in Microsoft Word 2000

Werkbalk voor Nederlands in Microsoft Word 2000 Handleiding Werkbalk voor Nederlands in Microsoft Word 2000 Informatie over de installatieprocedure en het gebruik van de werkbalk bij de didactische beoordeling van schrijfvaardigheid Auteurs: Leijn Melse

Nadere informatie

Studentenhandleiding Studentenpagina STUDENTENPAGINA HANDLEIDING VOOR STUDENTEN. Handleiding Studentenpagina 1

Studentenhandleiding Studentenpagina STUDENTENPAGINA HANDLEIDING VOOR STUDENTEN. Handleiding Studentenpagina 1 Studentenhandleiding Studentenpagina STUDENTENPAGINA HANDLEIDING VOOR STUDENTEN Handleiding Studentenpagina 1 Inhoud van de handleiding Inhoud van de handleiding... 2 1. Inleiding... 3 2. Inloggen op de

Nadere informatie

Gebruikershandleiding

Gebruikershandleiding . Gebruikershandleiding Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 1.1 Wat is Citrix?... 3 1.2 Voordelen van Citrix... 3 1.3 Wat heeft u nodig om toegang te krijgen... 3 2 Systeemeisen... 4 2.1 Ondersteunde Web browsers...

Nadere informatie

Workflow corrigeren van teksten met Markin

Workflow corrigeren van teksten met Markin Workflow corrigeren van teksten met Markin Docent (D) Studentassistent (SA) (indien beschikbaar, anders worden ook deze taken door docent uitgevoerd) Cursist: student (C1) of deelnemer (C2) Formuleert

Nadere informatie

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs 1 ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs Prof. dr. T. Schellens Leen Casier Veerle Lagaert Prof. dr. B. De Wever Prof. dr. M. Valcke 2 ENW-project Professionaliseringspakket

Nadere informatie

Cursus Onderwijs en ICT. digitaal toetsen met Hot Potatoes

Cursus Onderwijs en ICT. digitaal toetsen met Hot Potatoes Cursus Onderwijs en ICT Jaargang 2, deel 18 (versie 1.0 NL 28-01-2011) digitaal toetsen met Hot Potatoes door Serge de Beer Inleiding Meten is weten is een veel gehoorde kreet. Zeker in het onderwijs lusten

Nadere informatie

Portfolio Handleiding / faq

Portfolio Handleiding / faq Portfolio Handleiding / faq Wat is een portfolio? Waar vind ik het portfolio? Wat vind ik allemaal op mijn portfoliopagina? Hoe pas ik mijn introductietekst aan? Wat zijn portfoliomappen en portfolio-items?

Nadere informatie

Algemene WordPress Handleiding uitleg basics Karin de Wit Design

Algemene WordPress Handleiding uitleg basics Karin de Wit Design Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Algemene informatie... 3 Introductie... 4 Inloggen bij WordPress... 5 Introductie in het dashboard... 6 Berichten en pagina's... 8 Bericht Categorieën... 8 Nieuw Bericht...

Nadere informatie

Handleiding voor het maken van een online enquête formulier. Google Drive toepassing

Handleiding voor het maken van een online enquête formulier. Google Drive toepassing Handleiding voor het maken van een online enquête formulier. Google Drive toepassing HOGESCHOOL VAN ARNHEM EN NIJMEGEN Februari 2016 Opgesteld door: Jan-Willem Handleiding voor het maken van een online

Nadere informatie

Quickstart. Browser instellingen

Quickstart. Browser instellingen Browser instellingen Projectadministratie is getest onder : Mac OS 10.3 met Safari versie 1.3 Mac OS 10.4 met Safari versie 2.0.3 (417.9.2) Windows met Internet Explorer versie 6.0.2900.2180. Belangrijke

Nadere informatie

Team Mirror. Handleiding - Jezelf online registreren. Vertrouwelijk document uitgegeven door www.unicorngroup.be

Team Mirror. Handleiding - Jezelf online registreren. Vertrouwelijk document uitgegeven door www.unicorngroup.be Team Mirror Handleiding - Jezelf online registreren Vertrouwelijk document uitgegeven door www.unicorngroup.be Handleiding Jezelf online registreren In deze handleiding leiden we je als facilitator door

Nadere informatie

TOLEDO: QUICK START VOOR DOCENTEN. Snel wegwijs in de digitale leeromgeving

TOLEDO: QUICK START VOOR DOCENTEN. Snel wegwijs in de digitale leeromgeving TOLEDO: QUICK START VOOR DOCENTEN Snel wegwijs in de digitale leeromgeving Een ICTO-handleiding 2015-2016 Toledo: Onmiddellijk aan de slag! Toledo is de gemeenschappelijke digitale leeromgeving van de

Nadere informatie

Ook de informatie die nodig is voor het nemen van beslissingen rond de bediening van de apparatuur komt aan de orde.

Ook de informatie die nodig is voor het nemen van beslissingen rond de bediening van de apparatuur komt aan de orde. Informatie Veel vmbo-leerlingen komen na het vmbo terecht in eenvoudige helpende functies of schoonmaak- en onderhoudswerkzaamheden. Vooral als leerlingen bij particulieren of in kleine settings werken,

Nadere informatie

Handleiding Op Maat Speler

Handleiding Op Maat Speler Handleiding Op Maat Speler Je kunt op verschillende manieren aan de slag met de Op Maat Speler. Versie 1: je leest niet verder, maar downloadt via www.opmaat-eduware.nl de recentste versie van de Op Maat

Nadere informatie

BELTRACE VOOR DE GEMEENTEN

BELTRACE VOOR DE GEMEENTEN S A N I T R A C E BELTRACE VOOR DE GEMEENTEN Versie 7 21/09/2012 Pagina 1 van 18 BELTRACE VOOR DE GEMEENTEN Herinnering van de algemene gebruiksrichtlijnen De informaticatoepassing Beltrace moet door de

Nadere informatie

Producten en prijzen 2016 GPS Engels

Producten en prijzen 2016 GPS Engels Volwassen en Eigentijds Producten en prijzen 2016 Volwassen en Eigentijds 1 Mei 2016 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Maak kennis met... 3 Opbouw en inhoud van... 4 Gebruik voor de docent... 6 Lineair

Nadere informatie

De Kleine WordPress Handleiding

De Kleine WordPress Handleiding Introductie Dit is geen uitgebreide handleiding om een WordPress website of blog mee te bouwen. Het is ook geen overzicht van alle aspecten die een WordPress website zo bijzonder maken en geen verhandeling

Nadere informatie

WISKUNDE EN ICT. 1 Wiskundige symbolen N, R, 2 Symbolen

WISKUNDE EN ICT. 1 Wiskundige symbolen N, R, 2 Symbolen Vergelijkingseditor 2003 Module 1a en ICT 1 WISKUNDE EN ICT Tijdens de lessen wiskunde op deze hogeschool met de laptop moet je ook voor wiskunde de laptop zinvol gebruiken. Dat dit niet zo evident is,

Nadere informatie

Kurzweil 3000 dyslexie software: alles-in-een oplossing voor technisch en begrijpend lezen, spellen, strategisch schrijven en studievaardigheden.

Kurzweil 3000 dyslexie software: alles-in-een oplossing voor technisch en begrijpend lezen, spellen, strategisch schrijven en studievaardigheden. Kurzweil 3000 dyslexie software: alles-in-een oplossing voor technisch en begrijpend lezen, spellen, strategisch schrijven en studievaardigheden. Kurzweil 3000 is het meest geavanceerde en meest succesvolle

Nadere informatie

Een interactieve multiple choice quiz maken in zes stappen

Een interactieve multiple choice quiz maken in zes stappen Een interactieve multiple choice quiz maken in zes stappen STAP 1: HET JUISTE PROGRAMMAONDERDEEL OPENEN Als je Hot Potatoes opent, klik je op de aardappel met het opschrift JBC om een interaciteve multiple

Nadere informatie

Hoofdstuk 14 - Sneller en beter een tekst schrijven

Hoofdstuk 14 - Sneller en beter een tekst schrijven Hoofdstuk 14 - Sneller en beter een tekst schrijven 14.1. Inleiding 199 14.2. Sneller typen met woordvoorspelling 201 14.3. Beter spellen en schrijven zonder typen 203 Deel 4 - ICT als brug tussen capaciteit

Nadere informatie

Symbol for Windows Planner Versie 0.8

Symbol for Windows Planner Versie 0.8 Symbol for Windows Planner Versie 0.8 Inhoud Inleiding... 3 1. Weergaven... 4 2. RealTime modus (de agenda raadplegen)... 6 2.1. Wat is een modus... 6 2.2. Eenvoudigste weergave... 6 2.3. Uitgebreidere

Nadere informatie

Handleiding voor het maken van een online enquête formulier. Google Drive toepassing

Handleiding voor het maken van een online enquête formulier. Google Drive toepassing Handleiding voor het maken van een online enquête formulier. Google Drive toepassing HOGESCHOOL VAN ARNHEM EN NIJMEGEN Januari 7 2014 Opgesteld door: Jan-Willem 1//2014 Handleiding voor het maken van een

Nadere informatie

Handleiding enquetemaken.be

Handleiding enquetemaken.be Hoofdstuk : Starten met je eigen enquête - Registreren - Enquete Maken - Instellingen Hoofdstuk 2 : Opstellen van de vragenlijst - Vragen maken - Vraagtypes - Vragenlijst beheren - Vertakkingen invoeren

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

17-06-2011. Online Pro Tip: Virusscanners. E-mail: Eenvoudiger koppelen van binnengekomen E-mail berichten. Hoofdidentiteit

17-06-2011. Online Pro Tip: Virusscanners. E-mail: Eenvoudiger koppelen van binnengekomen E-mail berichten. Hoofdidentiteit Pagina 1 van 7 Hoofdidentiteit Van: "Maarten Heuvel - Online" Aan: Verzonden: donderdag 16 juni 2011 01:33 Bijlage: Sneltoetsen Online Pro.pdf Onderwerp:

Nadere informatie

Handleiding. Opslag Online voor Windows Phone 8. Versie augustus 2014

Handleiding. Opslag Online voor Windows Phone 8. Versie augustus 2014 Handleiding Opslag Online voor Windows Phone 8 Versie augustus 2014 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding 3 Hoofdstuk 2. Installatie 4 2.1 Downloaden van KPN Opslag Online QR Code 4 2.2 Downloaden van KPN

Nadere informatie

Handleiding van de Op Maat Speler. Achtergrondinformatie:

Handleiding van de Op Maat Speler. Achtergrondinformatie: Voor het laatst bijgewerkt op 11-12-2007. Handleiding van de Op Maat Speler Je kunt op verschillende manieren aan de slag met de Op Maat Speler: Versie 1: je leest niet verder, maar downloadt via www.opmaat-eduware.nl

Nadere informatie

Hoe werkt u met een Bordboek Plus?

Hoe werkt u met een Bordboek Plus? Hoe werkt u met een Bordboek Plus? DOWNLOAD UW BORDBOEK PLUS VOOR OFFLINE GEBRUIK Open na de activatie van uw licentie eerst uw Bordboek Plus op Knooppunt. Voortaan kunt u twee versies raadplegen: online

Nadere informatie

Opleiding. Meertalig secretariaat. Code + officiële benaming van de module. A3 Frans 1. Academiejaar 2015-2016. Semester. 1 en 2.

Opleiding. Meertalig secretariaat. Code + officiële benaming van de module. A3 Frans 1. Academiejaar 2015-2016. Semester. 1 en 2. Opleiding Meertalig secretariaat Code + officiële benaming van de module A3 Frans 1 Academiejaar 2015-2016 Semester 1 en 2 Studieomvang 9 studiepunten Totale studietijd 180 Aantal lestijden 120 Aandeel

Nadere informatie

FAQ voor de leerling TYP-TOP ONLINE UITGEVERIJ DE BOECK

FAQ voor de leerling TYP-TOP ONLINE UITGEVERIJ DE BOECK 2014 FAQ voor de leerling TYP-TOP ONLINE UITGEVERIJ DE BOECK 1 Inhoudstafel Werking... 4 Hoe navigeer ik door de hoofdstukken?... 4 Hoe navigeer ik door de oefeningen?... 4 Hoe verlaat ik het programma?...

Nadere informatie

Resusci Anne Skills Station

Resusci Anne Skills Station MicroSim Frequently Asked Questions 1 Resusci Anne Skills Station Resusci_anne_skills-station_installation-guide_sp7012_NL.indd 1 24/01/08 13:06:06 2 Resusci_anne_skills-station_installation-guide_sp7012_NL.indd

Nadere informatie

Wiskunde en ICT 1. Met het lettertype wiskunde.ttf kan je onderstaande wiskundige symbolen invoegen.

Wiskunde en ICT 1. Met het lettertype wiskunde.ttf kan je onderstaande wiskundige symbolen invoegen. Vergelijkingseditor 2010 Wiskunde Module 1a Wiskunde en ICT 1 WISKUNDE EN ICT Tijdens de lessen wiskunde op deze hogeschool met de laptop moet je ook voor wiskunde de laptop zinvol gebruiken. Dat dit niet

Nadere informatie

Faq Droogsurfen Jeroen Devlieghere Ine Callebaut

Faq Droogsurfen Jeroen Devlieghere Ine Callebaut Faq Droogsurfen Droogsurfen is een handige oplossing voor al wie het internet in zijn of haar essen wil gebruiken, maar geen of te weinig toegang heeft tot computers met ntemetverbinding. Maar ook wie

Nadere informatie

Handleiding enquetemaken.be

Handleiding enquetemaken.be Handleiding enquetemaken.be Hoofdstuk 1 : Starten met uw eigen enquête - Een account maken - Eerste enquête Maken - Instellingen Hoofdstuk 2 : Opstellen van de vragenlijst - Vragen maken - Vraagtypes -

Nadere informatie

Computer of docent in 2020?

Computer of docent in 2020? Computer of docent in 2020? Nathalie Nouwen Serge Verlinde KU Leuven - Instituut voor Levende Talen Beheersing Franse taal gaat steeds verder achteruit 21 aug 2014 Vlaamse jongeren beginnen aan hun universitaire

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure INFORMATICABEHEER (3de graad TSO) Leerlingprofiel Je bent 16 jaar en je kiest voor een studierichting in de 3de graad. Zou de richting Informaticabeheer iets voor

Nadere informatie

Onderwijs op maat: een start met voorsprong

Onderwijs op maat: een start met voorsprong Departement Handelswetenschappen en Bedrijfskunde Academiejaar 2014-2015 Onderwijs op maat: een start met voorsprong Infobundel Bedrijfsmanagement Departement Handelswetenschappen en Bedrijfskunde Nationalestraat

Nadere informatie

Mach3Framework 5.0 / Website

Mach3Framework 5.0 / Website Mach3Framework 5.0 / Website Handleiding Mach3Builders Inhoudsopgave 1 Inloggen...5 1.1 Ingelogd blijven...6 1.2 Wachtwoord vergeten...7 2 Applicatie keuzescherm...8 2.1 De beheeromgeving openen...9 3

Nadere informatie

Opleiding Medisch Frans

Opleiding Medisch Frans Opleiding Medisch Frans Vraagstelling/Probleemstelling Omschrijving van het probleemstelling: Door zijn dichte positionering ten opzichte van Wallonië en Frankrijk, trekt az groeninge te Kortrijk steeds

Nadere informatie

'LJLWDOHQODE. Een webgebaseerde applicatie die oefenmogelijkheden biedt om uitspraak- en luistervaardigheid te trainen. Conceptueel ontwerp

'LJLWDOHQODE. Een webgebaseerde applicatie die oefenmogelijkheden biedt om uitspraak- en luistervaardigheid te trainen. Conceptueel ontwerp 'LJLWDOHQODE Een webgebaseerde applicatie die oefenmogelijkheden biedt om uitspraak- en luistervaardigheid te trainen Conceptueel ontwerp 2002 Aebly Datum: 31 januari 2002 Versie: 1.2 INHOUDSOPGAVE 1.

Nadere informatie

HANDLEIDING LVS. versie 2.0 dd 15/4/15

HANDLEIDING LVS. versie 2.0 dd 15/4/15 HANDLEIDING LVS versie 2.0 dd 15/4/15 Inhoudstabel 1 INLEIDING... 3 2 BEHEER LVS... 3 3 HET LVS OPENEN... 4 4 INGEVEN VAN DE LVS RESULTATEN... 5 4.1 LEZEN... 5 4.2 SPELLING... 6 4.3 WISKUNDE... 7 5 RAPPORTAGE

Nadere informatie

Handleiding puntenboek-module

Handleiding puntenboek-module Handleiding puntenboek-module Inleiding Het puntenboek is een tool dat u toelaat om opdrachten (score-elementen) te definiëren, deze omschrijven informatie op de ELO die gescoord kan worden. Dit kan veel

Nadere informatie

Meerkeuze-examen. 1 http://www.studielicht.be. Inhoud

Meerkeuze-examen. 1 http://www.studielicht.be. Inhoud Meerkeuze-examen Inhoud Hoe ziet een meerkeuze-examen eruit?... 1 Hoe bereid ik me voor op een meerkeuze-examen?... 1 Hoe pak ik een meerkeuzevraag aan?... 2 Hoe werk ik met het antwoordformulier?... 3

Nadere informatie

Titel Leesstrategieën Duits. Vak/onderwerp Nederlands, Duits, Engels, Frans

Titel Leesstrategieën Duits. Vak/onderwerp Nederlands, Duits, Engels, Frans Titel Leesstrategieën Duits Vak/onderwerp Nederlands, Duits, Engels, Frans Hardware-eisen Systeemeisen: Windows 95 of hoger, Pentium processor, 100 MHz, 8 Mb intern geheugen, 40 Mb vrije ruimte, SVGA-beeldscherm,

Nadere informatie

PDF-WORKFLOW. Hogeschool Gent 2e kan grafische en reclame vormgeving Departement KASK academiejaar 2002-2003

PDF-WORKFLOW. Hogeschool Gent 2e kan grafische en reclame vormgeving Departement KASK academiejaar 2002-2003 PDF-WORKFLOW Hogeschool Gent 2e kan grafische en reclame vormgeving Departement KASK academiejaar 2002-2003 1.0 Wat is PDF? Portable Document Format Is het standaard formaat voor het uitwisselen van belangrijke

Nadere informatie

Handleiding kasten Extern documentenbeheer

Handleiding kasten Extern documentenbeheer Handleiding kasten 1. Inleiding... 3 2. Voorbereiding en organisatie... 4 2.1. Fysieke locatie van de kast(en) bepalen... 4 2.1.1. Ftp of http-server instellingen... 4 2.1.2. Locatie op je eigen boekhoudserver

Nadere informatie

Netwerk functionaliteit OTYS Recruiting Technology. Versie 2.0

Netwerk functionaliteit OTYS Recruiting Technology. Versie 2.0 Netwerk functionaliteit OTYS Recruiting Technology Versie 2.0 OTYS Recruiting Technology OTYS Academy E: academy@otys.nl Datum 1-8-2013 Adres- en contactgegevens OTYS Nederland Landjuweel 52 3905 PH VEENENDAAL

Nadere informatie

Werken met de bordboeken van die Keure. 2 De eerste stap: materiaal registreren op Knooppunt.

Werken met de bordboeken van die Keure. 2 De eerste stap: materiaal registreren op Knooppunt. Werken met de bordboeken van die Keure 1 Wat is een bordboek? Een bordboek is de digitale en interactieve versie van je handboek. Je kunt het bordboek gebruiken in combinatie met een digitaal schoolbord

Nadere informatie

HANDLEIDING DMS. Handleiding DMS. Dit document is de handleiding voor het DMS (Document Management Systeem) op drie verschillende niveau s:

HANDLEIDING DMS. Handleiding DMS. Dit document is de handleiding voor het DMS (Document Management Systeem) op drie verschillende niveau s: HANDLEIDING DMS Dit document is de handleiding voor het DMS (Document Management Systeem) op drie verschillende niveau s: Gebruiker Coördinator Administrator end2end solutions pagina 1 Op het DMS van Ieper

Nadere informatie

EPOS DOCENTENHANDLEIDING

EPOS DOCENTENHANDLEIDING EPOS DOCENTENHANDLEIDING 2. ACTIVITEITENATTEST Versie 1.02 28 oktober 2013 1. Wat is een activiteitenattest?... 2 2. Hoe maak in een activiteitenattest aan?... 3 3. Hoe definieer ik activiteitentypes voor

Nadere informatie

CMS Made Simple eenvoudig uitgelegd CMS MADE SIMPLE- Eenvoudig uitgelegd

CMS Made Simple eenvoudig uitgelegd CMS MADE SIMPLE- Eenvoudig uitgelegd CMS Made Simple eenvoudig uitgelegd CMS MADE SIMPLE- Eenvoudig uitgelegd Introductie Deze handleiding heeft tot doel een eenvoudige stap voor stap handleiding te zijn voor eindgebruikers van CMS Made Simple

Nadere informatie

Offective > CRM > Vragenlijst

Offective > CRM > Vragenlijst Offective > CRM > Vragenlijst Onder het menu item CRM is een generieke vragenlijst module beschikbaar, hier kunt u zeer uitgebreide vragenlijst(en) maken, indien gewenst met afhankelijkheden. Om te beginnen

Nadere informatie

QUESTI OPSTARTGIDS ALGEMENE INSTELLINGEN EN LVS

QUESTI OPSTARTGIDS ALGEMENE INSTELLINGEN EN LVS 01 - WELKOM BIJ QUESTI Welkom bij Questi. Alvorens je opstart, willen we je graag attent maken op enkele zaken. Voor je op de knop inloggen klikt, bekijk je best even de algemene filmpjes onder de knop

Nadere informatie

Elektronisch factureren

Elektronisch factureren Elektronisch factureren Inleiding Elektronisch Factureren in RADAR is mogelijk vanaf versie 4.0. Deze module wordt niet standaard meegeleverd met de RADAR Update maar is te bestellen via de afdeling verkoop

Nadere informatie

Hoofdstuk 16: Grafieken en diagrammen: hoe

Hoofdstuk 16: Grafieken en diagrammen: hoe Hoofdstuk 16: Grafieken en diagrammen: hoe 16.0 Inleiding Wanneer je de betekenis van een serie nummers in een presentatie wilt weergeven, zal je ondervinden dat een diagram de meest effectieve manier

Nadere informatie

Wat is nieuw in deze handleiding: Dit is een nieuwe handleiding welke nieuwe functies beschrijft.

Wat is nieuw in deze handleiding: Dit is een nieuwe handleiding welke nieuwe functies beschrijft. Doel Module Fronter 92 Dit document is gemaakt door Fronter Ltd fronter.com. Het document mag alleen gekopieerd of digitaal verspreid worden volgens contract of in overeenstemming met Wat is nieuw in deze

Nadere informatie

Netwerkdiagram voor een project. AOA: Activities On Arrows - activiteiten op de pijlen.

Netwerkdiagram voor een project. AOA: Activities On Arrows - activiteiten op de pijlen. Netwerkdiagram voor een project. AOA: Activities On Arrows - activiteiten op de pijlen. Opmerking vooraf. Een netwerk is een structuur die is opgebouwd met pijlen en knooppunten. Bij het opstellen van

Nadere informatie

De ontwikkelaar heeft het recht om af te zien van verdere ontwikkeling en/of ondersteuning van dit pakket.

De ontwikkelaar heeft het recht om af te zien van verdere ontwikkeling en/of ondersteuning van dit pakket. 1. Licentieovereenkomst BELANGRIJK! LEES DEZE OVEREENKOMST ALVORENS DE SOFTWARE TE INSTALLEREN! Het aanvaarden van deze overeenkomst geeft u het recht tot gebruik van deze software, de software blijft

Nadere informatie

Netwerken en communicatie binnen en buiten het bedrijf

Netwerken en communicatie binnen en buiten het bedrijf Netwerken en communicatie binnen en buiten het bedrijf MS-OUTLOOK 97 MS-OUTLOOK 98 Richtlijnen voor de leraar Guy Willems Werkgroep Integratie Informatica Handel HA-5309-01 2000 Netwerken en communicatie

Nadere informatie

Deel I Introductie Clixmaster Studio

Deel I Introductie Clixmaster Studio Deel I Introductie Clixmaster Studio R5.0 Gebruikershandleidingen Clixmaster Studio Handleiding 1/12 Deel I - Introductie Clixmaster Studio 2010 Clixmaster BV Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze

Nadere informatie

Vergelijkingseditor 2007

Vergelijkingseditor 2007 Vergelijkingseditor 2007 Wiskunde Module 1a Wiskunde en ICT 1 WISKUNDE EN ICT Tijdens de lessen wiskunde op deze hogeschool met de laptop moet je ook voor wiskunde de laptop zinvol gebruiken. Dat dit niet

Nadere informatie

Offerte voor het bouwen van een website Klant: Ideefiks, IdeeKids

Offerte voor het bouwen van een website Klant: Ideefiks, IdeeKids Offerte voor het bouwen van een website Klant: Ideefiks, IdeeKids Consultant: Dirk Derom Inhoudstafel Algemene structuur van de website...6 Front pagina...6 Pagina IDEEFIKS/IDEEKIDS...6 Functionaliteit...10

Nadere informatie

Net2 kaarten bedrukken

Net2 kaarten bedrukken kaarten bedrukken kaarten bedrukken - Welke methode? Er bevinden zich twee pakketen om kaarten te bedrukken in de software. Een basis vast formaat dat al aanwezig is in de software sinds 2003 (V3.16) en

Nadere informatie

Dienstbeschrijving Versie 1.2 Oktober 2014

Dienstbeschrijving Versie 1.2 Oktober 2014 Dienstbeschrijving Versie 1.2 Oktober 2014 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Belangrijkste voordelen... 4 3 RiskID, dé risicoanalyse software... 4 3.1 Sessie beheer... 4 3.1.1 Sessie ontwerp... 5 3.1.2

Nadere informatie

Configuratie ADSL-verbinding voor Windows XP (NL)

Configuratie ADSL-verbinding voor Windows XP (NL) Configuratie ADSL-verbinding voor Windows XP (NL) OPGELET INDIEN U EEN ROUTER GEBRUIKT Deze handleiding behandelt de configuratie van een niet-permanente ADSL-verbinding (waarvoor een gebruikersnaam en

Nadere informatie

Hoe kunt u het spellingprobleem van uw studenten oplossen?

Hoe kunt u het spellingprobleem van uw studenten oplossen? Hoe kunt u het spellingprobleem van uw studenten oplossen? Software Nederlandse Spelling Online (SNS Online) Wat is SNS Online? Spelling is bij veel studenten een probleem! Uit onderzoek bij achttienjarigen

Nadere informatie

KLASSIEKE STUDIËN LATIJN GRIEKS

KLASSIEKE STUDIËN LATIJN GRIEKS KLASSIEKE STUDIËN LATIJN GRIEKS EERSTE GRAAD PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS VVKSO BRUSSEL Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel

Nadere informatie

ONSCREENKEYS 5. Windows XP / Windows Vista / Windows 7 / Windows 8

ONSCREENKEYS 5. Windows XP / Windows Vista / Windows 7 / Windows 8 ONSCREENKEYS 5 Windows XP / Windows Vista / Windows 7 / Windows 8 [ PRODUCT BESCHRIJVING ] [ Dit vernuftige on-screen toetsenbord met virtuele muis klik mogelijkheden en spraak uitvoer maakt snel typen

Nadere informatie

AppWriter NL. Handleiding. versie 3.4. I C T v o o r b e t e r l e z e n e n l e r e n!

AppWriter NL. Handleiding. versie 3.4. I C T v o o r b e t e r l e z e n e n l e r e n! AppWriter NL Handleiding versie 3.4 I C T v o o r b e t e r l e z e n e n l e r e n! Colofon Handleiding AppWriter NL Aantal pagina s: 13 Versie: versie 3.4 Voor meer informatie over deze handleiding,

Nadere informatie

Taal, expressie en communicatie ondersteund met ICT-tools in de lerarenopleiding

Taal, expressie en communicatie ondersteund met ICT-tools in de lerarenopleiding Ronde 1 Geert Kraeye en Barbara Linsen Arteveldehogeschool, Gent Contact: geert.kraeye@arteveldehs.be barbara.linsen@arteveldehs.be Taal, expressie en communicatie ondersteund met ICT-tools in de lerarenopleiding

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 9 Introductie Visual Steps 10 Nieuwsbrief Wat heeft u nodig? Voor docenten

Inhoudsopgave Voorwoord 9 Introductie Visual Steps 10 Nieuwsbrief Wat heeft u nodig? Voor docenten Inhoudsopgave Voorwoord... 9 Introductie Visual Steps... 10 Nieuwsbrief... 10 Wat heeft u nodig?... 11 Voor docenten... 12 Hoe werkt u met dit boek?... 13 De volgorde van lezen... 14 Website... 14 Toets

Nadere informatie

ZorgMail Secure e-mail

ZorgMail Secure e-mail ZorgMail Secure e-mail 2014 ENOVATION B.V. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden openbaar gemaakt of verveelvoudigd, opgeslagen in een data verwerkend systeem of uitgezonden in enige

Nadere informatie

Handicom. Symbol for Windows Gold. Pl@nner. Handicom, 2010, Nederland

Handicom. Symbol for Windows Gold. Pl@nner. Handicom, 2010, Nederland Handicom Symbol for Windows Gold Pl@nner Handicom, 2010, Nederland Inhoud 1 Weergaven... 4 1.1 Wisselen tussen RealTime en Plan-modus... 4 1.2 Dag-, Week- en eenvoudige weergave... 4 2 RealTime modus (de

Nadere informatie

Cursus Onderwijs en ICT. online (samen)werken

Cursus Onderwijs en ICT. online (samen)werken Cursus Onderwijs en ICT Jaargang 1, deel 4 (versie 1.0 po/vo/bve NL 11-11-2009) online (samen)werken door Serge de Beer Inleiding Op de tijdslijn van de geschiedenis is het nog niet zo heel lang geleden,

Nadere informatie

Interactief lesgeven / presenteren met Shakespeak

Interactief lesgeven / presenteren met Shakespeak Interactief lesgeven / presenteren met Shakespeak Disclaimer: Ik ben niet verbonden aan Shakespeak of het bedrijf dat Shakespeak produceert. Deze handleiding is geschreven op basis van mijn eigen ervaringen

Nadere informatie

Camille VANDERHOEFT & Alain ISAAC Vrije Universiteit Brussel Vakgroep MOSI. Online Assessment Dag van de Onderwijsvernieuwing 2007

Camille VANDERHOEFT & Alain ISAAC Vrije Universiteit Brussel Vakgroep MOSI. Online Assessment Dag van de Onderwijsvernieuwing 2007 ONLINE TOETSEN VAN STATISTIEKKENNIS MET CURIOS Camille VANDERHOEFT & Alain ISAAC Vrije Universiteit Brussel Vakgroep MOSI Online Assessment Dag van de Onderwijsvernieuwing 2007 5 juni 2007 1 Overzicht

Nadere informatie