Alles in de Wind een project van philharmonie zuidnederland voor groep 3/4 van het primair onderwijs

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Alles in de Wind een project van philharmonie zuidnederland voor groep 3/4 van het primair onderwijs"

Transcriptie

1 Alles in de Wind een project van philharmonie zuidnederland voor groep 3/4 van het primair onderwijs

2 pagina 2 van 24 Inhoud Competenties p. 2 Voorwoord p. 3 Lesactiviteit 1*: Het Eiland p. 4 Lesactiviteit 2: Het verhaal Odysseus p. 5 Lesactiviteit 3*: Alles in de Wind p. 6 Lesactiviteit 4*: Al die willen te Kaap ren varen p. 7 Lesactiviteit 5: De windrichtingen p. 9 Lesactiviteit 6: De Koningin p. 10 Lesactiviteit 7*: De voorstelling p. 11 Bijlagen p. 12 (De activiteiten met * zijn verplichte activiteiten) Competenties Het lesmateriaal gezien in het kader van de verschillende culturele competenties: Receptief vermogen In het project staat het bezoek aan de muzikale voorstelling centraal, waardoor met name het receptief vermogen van leerlingen aangesproken wordt. In het voorbereidende lesmateriaal maken de leerlingen kennis met de muziekinstrumenten (activiteit 5), maar leren ook de opbouw van liedjes (activiteit 3, 4) Creërend vermogen Tijdens de voorstelling hebben de leerlingen een actieve rol in de voorstelling door het zingen van twee liedjes (activiteit 3 en 4) en het uitvoeren van een klankspel (tijdens de voorstelling). De leerlingen worden uitgedaagd een eigen tekst te maken op een bestaande melodie (activiteit 4). De beeldende activiteit (6) laat leerlingen op een creatieve manier meedenken in de sfeer van de voorstelling. Reflectief vermogen Centraal in de voorstelling staan de windrichtingen die door de verschillende instrumenten gekarakteriseerd worden. De leerlingen maken hiermee al kennis met een talige activiteit in het lesmateriaal (activiteit 5) waarin hun fantasie geprikkeld wordt. Analyserend vermogen In dit lesmateriaal krijgen de leerlingen een groot aantal nieuwe begrippen op een speelse manier uitgelegd: de windrichtingen (activiteit 1 en 5), de verschillende muziekinstrumenten (activiteit 5 en de Eilandkaart, met al haar typische begrippen, die in elke lesactiviteit terug komt.

3 pagina 3 van 24 Voorwoord Mythen en legenden inspireren ons nog steeds. Universele thema s zijn tijdloos en houden ons vaak een spiegel voor: liefde, eenzaamheid, troost, avontuur, reizen. Allemaal thema s die ook aan bod komen in de voorstelling Alles in de Wind. De avonturen van Odysseus zijn als uitgangspunt genomen in combinatie met de kinderliedjes Alles in de Wind en Al die willen te Kaap ren varen. Vertelster Marijk Greweldinger schreef een prachtig verhaal en samen met drie musici van het orkest (Alice Poulussen dwarsfluit/piccolo, Tanja van der Kooij (alt-)hobo en Roger Niese (bas-)klarinet) en regisseur Lise-Lott Kok hebben zij er een prachtige muzikale voorstelling van gemaakt. Dit lesmateriaal helpt u als leerkracht de leerlingen voor te bereiden op de uitvoering. Op een aantal momenten in de voorstelling worden de leerlingen uitgenodigd om mee te zingen en mee te bewegen. Maar ook leren zij meer over de windrichtingen. Op een spannende, avontuurlijke manier leren zij welke windrichtingen er zijn. Speciaal voor dit lesmateriaal is er een heuse landkaart ontworpen, waarop veel valt te ontdekken. Het lesmateriaal sluit daarmee aan bij verschillende vakken aan zoals wereldoriëntatie, taal, beeldende vorming en natuurlijk muziek. Het hele project Alles in de Wind stimuleert zo op een brede manier de creativiteit van de leerlingen. Samen muziek maken (zingen) en het beleven van de muzikale voorstelling vormt een blijvende herinnering en een substantiële bijdrage aan de sociaal-emotionele ontwikkeling van de leerlingen. De philharmonie zuidnederland is het professionele symfonieorkest van de provincies Noord-Brabant, Limburg en Zeeland. Het orkest geeft abonnementsconcerten in de concertzalen van deze provincies. Maar ook buiten deze zalen en buiten de provincie is het orkest regelmatig te horen. Voor meer informatie over het orkest kunt u kijken op Voor meer informatie over het symfonieorkest kunt u de site raadplegen. Informatie over een symfonieorkest vindt u ook in bijlage 1. Om u op het project voor te bereiden kunt u ook het eerste filmpje van het lesmateriaal over het orkest bekijken. Alle materialen (filmpjes en geluidsfragmenten) behorende bij dit project kunt u vinden op de website: We wensen u veel plezier toe met het project Alles in de Wind. Afdeling Educatie philharmonie zuidnederland

4 pagina 4 van 24 Lesactiviteiten (de activiteiten met * zijn verplicht) * Activiteit 1 Het Eiland Doel: uitleg geven over de muzikale voorstelling, kennismaken met de windrichtingen en andere belangrijke kaartbegrippen. Benodigdheden: - eilandkaart (bijlage 2). Deze is ook op de website te vinden - kleurpotloden Kaartbegrippen Rondvraag in de klas: wat zie je op de kaart, wat weet je al? Hieronder staan enkele begrippen met uitleg op een rijtje: - Eilandkaart: stuk papier met plaatsen, wegen, windrichtingen en andere aardrijkskundige gegevens - Windrichtingen: richting waaruit de wind waait - Windroos: een figuur waarop de windrichtingen staan aangegeven - Oost: windrichting waar de zon opkomt, de droge wind - Zuid: windrichting uit de landen waar de zon hard schijnt, de warme wind - West: windrichting waar de zon ondergaat, de natte wind - Noord: windrichting met de koude wind Ezelsbruggetje Ezelsbruggetje: Een kort zinnetje om iets moeilijks te onthouden. Laat de kinderen in tweetallen een ezelsbruggetje bedenken voor de windrichtingen te onthouden in deze volgorde: Noord Oost Zuid West. Leg ze uit wat een ezelsbruggetje is, en geef ze enkele voorbeelden zoals: - Nieuwe Onderbroeken Zijn Wit - Nooit Opstaan Zonder Wekker - Nooit Op Zondag Werken Zoek en Kleur Zorg dat de leerlingen kleurpotloden hebben. De leerlingen hebben nu kennis gemaakt met de verschillende windrichtingen. Geef ze steeds een aanwijzing, het hokje waar ze uit komen, mogen ze inkleuren. Heb je alle aanwijzingen gehad dan mogen ze de hele kaart inkleuren. Hieronder staan de aanwijzingen. Let op: nummer 1 is een voorbeeld, die je klassikaal kunt behandelen. 1. Van 2A, 2 stappen naar noord en 2 naar oost. ( 1 stap = 1 hokje) 2. Van 5F, 4 stappen naar west en 1 naar zuid 3. van 7C, 3 stappen naar noord en 1 naar oost Vanaf nu, begint elke activiteit met een aanwijzing.

5 pagina 5 van 24 Activiteit 2 Verhaal van Odysseus Doel: de leerlingen maken kennis met het verhaal van Odysseus Benodigdheden: Bijlage 3 Aanwijzing Eilandkaart: Van 4D, 2 stappen naar zuid en 1 naar oost > het boek Kies uit onderstaande mogelijkheden Weet jij het nog? Vertel de leerlingen het verhaal van Odysseus en de Cyclopen (Bijlage 3). Bij meer tijd kun je er voor kiezen om 2 verhalen te vertellen. Laat de leerlingen tijdens het verhaal 3 vragen opschrijven over het verhaal. Hierna leveren ze de vragen in en stel je deze vragen aan de klas. Weten ze elkaars vragen te beantwoorden? Het door-fluisterspel Laat een aantal leerlingen (bijvoorbeeld drie) op de gang staan. Laat de eerste leerling naar binnen komen en vertel hem en de klas het verhaal van Odysseus. Deze teksten zijn te vinden in Bijlage 3. Daarna komt de tweede leerling naar binnen en de eerste leerling probeert het verhaal van de leerkracht zo goed mogelijk na te vertellen. Dit wordt nogmaals herhaald met de derde leerling op de gang. Tot slot probeert de laatste leerling het beluisterde verhaal zo goed mogelijk na te vertellen. > Bespreek met alle leerlingen hoeveel er goed was in het verhaal ten opzichte van de oorspronkelijke versie.

6 pagina 6 van 24 * Activiteit 3 Alles in de wind Doel: de leerlingen leren het lied Alles in de Wind aan de hand van picto s, dit lied komt terug in de voorstelling. Benodigdheden: bijlage 4, website met de luistervoorbeelden, luisterfragment 1 Aanwijzing Eilandkaart: Van 3C, 4 stappen naar oost en 1 naar noord. > Scheepswrak Zingen met de wind couplet : 1. Alles in de wind, Alles in de wind,daar woont een koningskind 2. Alles in de wind, Alles in de wind, Daar woont een koningskind 3. Kom hier Roza, je bent mijn liefste, je bent mijn liefste 4. Kom hier Roza, je bent mijn liefste, ja ja couplet 2: O wat een spijt, o wat een spijt, Nu ben ik mijn liefste kwijt O wat een spijt, o wat een spijt,nu ben ik mijn liefste kwijt Kom hier Roza, ben ergens anders, ben ergens anders Kom hier Roza. Je bent ergens anders, ja, ja Hierboven staat de tekst weergegeven. Aan de hand van de picto s in Bijlage 4, leer je de kinderen het eerste couplet van het lied Alles in de Wind aan. Aanleren lied Stap 1a: Bespreek alle 4 de plaatjes, wat denken de kinderen? Stap 1b: Zing het lied een keer helemaal voor. Stap 2: Zing nu alléén de eerste regel, wat denken ze nu wat de plaatjes zijn? Hadden ze het de eerste keer ook al goed? Stap 3: Zing nogmaals de eerste regel, kunnen ze de eerste regel nazingen? En twee keer achter elkaar? Stap 4: Doe het zelfde met regel 3 en 4. Stap 5: Laat steeds een picto weg, weten ze de tekst nog? Ga door tot ze het hele lied zonder picto s kunnen zingen. Stap 6: Herhaal het liedje nog een aantal keren, varieer in aanpak. Bijvoorbeeld: Laat de meisjes de eerste 2 regels zingen en de jongens de laatste 2. Stap 7: Zing hierna het 2 e couplet, dit is met andere tekst. De leerlingen kennen de melodie al en zullen nu de tekst sneller onthouden. Dit kun je regel voor regel doen. Je kunt dezelfde aanpak gebruiken als voor het 1 e couplet.

7 pagina 7 van 24 * Activiteit 4 Al die willen te kaap ren varen Doel: de leerlingen leren het lied Al die willen te kaap ren varen, dit lied komt ook terug in de voorstelling. Benodigdheden: Bijlage 5, website met luisterfragment 2 Aanwijzing Eilandkaart: Van 2E, 2 stappen naar oost, 2 naar zuid en 1 naar oost. > Klarinet Wie varen mee? 1 Al die willen te kaap'ren varen 2 Moeten mannen met baarden zijn 3 Jan, Piet, Tjores en Corneel 4 Die hebben baarden, die hebben baarden 5 Jan, Piet, Tjores en Corneel 6 Die hebben baarden, zij varen mee Aanleren lied Stap 1: Laat het lied horen, dit is alleen het eerste couplet (zie Luisterfragment 2) Stap 2: Vraag aan de klas: Wie varen er mee? Welke namen heb je gehoord? Stap 3: Zing zin 3 voor, de zin met de namen. Laat de leerlingen deze zin nazingen. Herhaal dit een aantal keer totdat ze deze zin goed kunnen zingen. Zeg tegen de leerlingen dat ze alleen die zin mee mogen zingen. Je begint zelf vooraan te zingen, bij regel 3 en 5 zingen de leerlingen mee. Stap 4: Schrijf op het bord/smartbord. 6 cijfers. Dit zijn de cijfers van de verschillende zinnen. Onder elk cijfer, komt een woord te staan. Overleg met de klas, welk woord jullie bij regel 3&5 opschrijven, zodat jullie die zin kunnen onthouden. Hier onder staat een voorbeeld van hoe dat eruit kan zien namen namen Stap 5: Geef aan dat deze twee zinnen dus helemaal het zelfde zijn. Vraag ze nu om goed te luisteren naar de laatste zin. Welk woord zou daarbij passen? Vul dit in op het schema. Dit doe je met alle zinnen, todat je alle woorden hebt ingevuld. Zing het lied nu een aantal keren helemaal door zodat ze het hele lied kunnen zingen kaap ren mannen namen baarden namen varen

8 pagina 8 van 24 Stap 6: Net zoals bij de picto s ga je nu steeds een woord wegvegen. Merk je dat dit makkelijk is, kan je er ook voor kiezen om meerdere woorden in een keer weg te halen, totdat ze het hele lied kunnen zingen zonder woorden. Weten ze de tekst nog? Stap 7: Herhaal het liedje nog een aantal keren, maak gebruik van variaties, wie zingt wat? Dit kun je weer noteren in een schema jongens jongens meisjes meisjes samen samen En nu jullie Deel de klas in, in groepjes. Laat ze in groepjes een eigen tekst schrijven op de melodie van dit liedje. - De tekst moet gaan over het thema: zee. - Zin 3&5 moeten hetzelfde zijn. - Deze tekst schrijven ze op het werkblad (Bijlage 5) - Laat ze ook zelf een woordenschema maken zoals jullie dat net klassikaal gedaan hebben. Extra: Inleveren werkbladen, kies er willekeurig een aantal uit en zing deze zelfgemaakte liedjes met de klas.

9 pagina 9 van 24 Activiteit 5 De Windrichtingen Doel: De leerlingen leren dat in de voorstelling een windrichting gekoppeld is aan een instrument. Ze maken kennis met de klank van deze instrumenten en waarom dit instrument aan een bepaalde windrichting is gekoppeld. Benodigdheden: - luisterfragmenten 3 6 (website) - werkblad (bijlage 6) Aanwijzing Eilandkaart: van 6F, 3 stappen naar zuid, 3 naar west en 1 naar zuid. > Kroon Luisterquiz Leerlingen krijgen allemaal het werkblad (Bijlage 6). Stap 1 Luister met de leerlingen naar luisterfragment 3 - de dwarsfluit Bij welke wind zou dit geluid passen? Laat ze met potlood een lijn trekken naar een van de winden. Doe dit ook met geluidsfragment 4 - de hobo, 5- de basklarinet en 6 - de althobo. Stap 2 Laat ze in tweetallen hun antwoorden vergelijken. Ze mogen nu in tweetallen overleggen en eventuele aanpassingen maken. Stap 3 Bespreek met de klas een voor een de instrumenten en de bijbehorende winden. Laat ze hierna met pen of stift de lijnen trekken. Stap 4 Bespreek met de leerlingen de verschillende bijvoeglijke naamwoorden. Benoem dat ze in de voorstelling de verschillende winden niet alleen kunnen herkennen aan de instrumenten maar ook aan de hoedjes. Laat ze in tweetallen nadenken over welke hoedjes bij de instrumenten passen, dit doen ze weer door met een potlood een lijn te trekken. Stap 5 Bespreek hierna de antwoorden klassikaal. Windrichtingen met hun instrumenten: de warme Zuidenwind Bas-klarinet de woedende Westenwind Hobo de gure Oostenwind Dwarsfluit de koude Noordenwind Althobo

10 pagina 10 van 24 Activiteit 6 De Koningin Beeldend doel: De leerlingen ontdekken het principe van een compositie, een samengesteld beeld aan de hand van kunstwerken van Henri Matisse. Technisch doel: De leerlingen maken een eigen beeld van De Koningin door middel van scheuren en plakken Benodigdheden: - Dik tekenvel A4 - Gekleurd papier (verschillende diktes en reliëf mag) - Lijm - Website: Aanwijzing Eilandkaart: van 3B, 1 stap naar oost en 3 stappen naar noord. > schilderij/lijst Beeldende inleiding: Iemand missen In veel verhalen hoor je wel iets over liefde. In Alles in de Wind, mist de koning zijn koningin. Mis jij wel eens iemand? Probeer eens in een zin te verwoorden hoe jij je voelt als je iemand mist, wat is missen? Dit kan voor iedereen anders zijn. Hoe kun je iemand die je mist, toch dichtbij houden? Denk daarbij aan foto s, filmpjes, brieven, s. De koning in het verhaal van de voorstelling mist zijn koningin heel erg. Hij wil haar ook dichtbij hebben en maakt een eigen schilderij/beeld van zijn koningin. Wij gaan ook een beeld maken van de koningin. Technische inleiding Henri Matisse was een Franse schilder en beeldhouwer en heeft veel prachtige schilderijen gemaakt. Tegen het einde van zijn leven heeft hij echter besloten om niet te schilderen, maar een andere techniek te gebruiken. Laat de kinderen Beeld 1 op de website zien en vraag hen wat ze zien. Kunnen ze het herkennen? Kunnen ze ook raden welke techniek Matisse heeft gebruikt? Hij heeft voor dit beeld papier geknipt en gescheurd en opgeplakt. Het zijn dus allemaal losse stukjes zoals te zien is op Beeld 2. Hier zijn ze geordend. Het beeld is opgeruimd. Later maakte hij het beeld Het Verdriet van de Koning. Laat de leerlingen Beeld 3 zien. Wat kunnen ze herkennen in het beeld? Wat zijn de verschillen met het eerste beeld? Leg de leerlingen uit dat zij met dezelfde techniek een beeld gaan maken van De Koningin. Jouw eigen koningin Laat de leerlingen goed nadenken over de vormen die ze gaan scheuren en plakken. Het is altijd raadzaam hen even te laten experimenteren. Tevens is het slim om eerst de compositie te leggen en daarna pas op te plakken. TIP: Het is leuk om in de zaal waar de voorstelling gespeeld gaat worden, enkele beelden als in een museum te exposeren. Dan kunnen de musici er ook naar kijken!

11 pagina 11 van 24 *Activiteit 7 De voorstelling Doel: de leerlingen kennen enkele regeltjes voor het concertbezoek en hebben een goede luisterhouding, doe de luisteroefening vlak voor de voorstelling De muzikale voorstelling Alles in de Wind vindt nu binnenkort plaats. Bereid de leerlingen voor op de voorstelling. Hoe gaan ze zitten, moeten ze helemaal stil zijn, hoe gaan ze luisteren? Doe met de leerlingen een kleine stilte/luisteroefening. Laat de leerlingen even helemaal stil zijn. Lukt dat? Wat horen ze buiten als het in de klas helemaal stil is? Laat de leerlingen de ogen sluiten of handen voor de ogen doen en opnieuw de stilte voelen. Pak een instrument dat mooi klinkt, bijvoorbeeld een klankstaaf of een mooie bel. Laat op verschillende plaatsen in de klas het geluid horen. Kunnen de leerlingen aanwijzen waar het geluid vandaan komt? Voor de docent Om de muzikale voorstelling goed te laten verlopen wijzen wij u voor de concentratie van de musici én de kinderen graag op de volgende punten: - tijdens de voorstelling kunnen de kinderen niet naar de wc - tijdens de voorstelling mag er niet worden gelopen, door de volwassenen alleen minimaal - tijdens de voorstelling kunnen niet zomaar mensen binnen komen lopen - foto s mogen alleen aan het begin en het eind worden gemaakt, liefst in overleg met de begeleider van philharmonie zuidnederland.

12 pagina 12 van 24 Bijlagen: Bijlage 1 het Symfonieorkest p. 13 Bijlage 2 de Kaart p. 15 Bijlage 3 Verhaal - Odysseus p. 16 Bijlage 4 Picto s - Alles in de Wind p. 19 Bijlage 5 Werkblad Je eigen tekst p. 20 Bijlage 6 Werkblad Windrichtingen p. 21 Bijlage 7 Voorbeelden - Matisse p. 22

13 pagina 13 van 24 Bijlage 1 Het symfonieorkest Het symfonieorkest bestaat uit verschillende soorten instrumenten: strijkinstrumenten, houtblazers, koperblazers en slagwerk. Dat is dus anders dan b.v. een harmonieorkest waarin alleen hout- en koperblazers en slagwerk zitten. Al die instrumenten uit het symfonieorkest klinken anders omdat op een andere manier de toon op het instrument wordt gemaakt. Zo klinkt een toon die wordt gespeeld op een fluit heel anders dan een toon van dezelfde toonhoogte gespeeld op bijvoorbeeld een viool of een hobo. Behalve een eigen klankkleur heeft een instrument ook een eigen toonbereik. Sommige instrumenten spelen alleen hoge tonen, andere juist lage, weer andere zitten daar tussenin. Toonbereik en toonkleur zijn bepalend geweest voor de ontwikkeling van het orkest. Er was immers behoefte aan zoveel mogelijk kleuren en toonhoogten. Geleidelijk aan kwam in de geschiedenis een combinatie tot stand van drie groepen: strijkinstrumenten, blaasinstrumenten en slaginstrumenten. Deze instrumenten vormden het symfonieorkest. Strijkinstrumenten worden aangestreken met een strijkstok. Door dat strijken worden de snaren in trilling gebracht. Hoe dunner en strakker de snaar en hoe kleiner de klankkast van het instrument, des te hoger de toon. Er bestaat er een hele familie van strijkinstrumenten: de viool, de altviool, de cello en de contrabas. De viool is het hoogste, de contrabas de laagste. Blaasinstrumenten bestaan uit een buis met daarin een luchtkolom. Sommige blaasinstrumenten zijn van hout en andere van koper. De houten blaasinstrumenten zijn de fluit, hobo, klarinet en fagot. De koperen blaasinstrumenten bestaan uit een opgerolde metalen buis die uitloopt in een wijde beker. Met ventielen of verschuifbare buizen kan de luchtkolom korter of langer worden gemaakt, waardoor de toonhoogte verandert. Tot deze groep behoren de hoorn, trompet, trombone en tuba. De laatste groep, de slaginstrumenten, zorgen voornamelijk voor het ritme in de muziek, als ook voor de versterking van andere instrumenten. Onder deze groep nemen de pauken de voornaamste plaats in.

14 pagina 14 van 24 Instrumentengroep Voorbeelden Instrumentengroep Voorbeelden Snaar Viool, altviool, Koperen Hoorn, trompet instrumenten cello, blaasinstrumenten Trombone, tuba Houten blaasinstrumenten contrabas Fluit, hobo, klarinet, fagot slaginstrumenten Pauken, kleine trom, grote trom, bekkens

15 Bijlage 2 de Eilandkaart pagina 15 van 24

16 pagina 16 van 24 Bijlage 3 Verhaal van Odysseus Odysseus en het land der Cyclopen Met droefheid in het hart laten Odysseus en zijn manschappen het land van de Lotos-eters achter zich. Zij varen verder en onder leiding van de goden komt de vloot in het duister aan bij het strand van een rijk bebost eiland. De volgende ochtend verkennen Odysseus en zijn manschappen het eiland. Als ze wilde geiten zien, gaan ze meteen op jacht en komen met een rijke buit terug. Ze richten een feestmaal aan dat de hele dag duurt. Dan zien ze rook aan de overkant op het vasteland. Ook horen zij stemmen en het geblaat en gemekker van schapen en geiten. De volgende dag vaart Odysseus met één schip naar het vasteland. Daar gaat hij met zijn twaalf beste manschappen de omgeving verkennen om uit te zoeken wie er wonen. Op een uitloper van de bergen, dichtbij zee, vinden ze een enorme grot, die de woning en stal van een reus blijkt te zijn. Planken langs de wand buigen door onder het gewicht van gigantische kazen. Ze maken een vuur en doen zich tegoed aan de kaas. De manschappen willen gelijk weer weg, maar Odysseus wil blijven wachten omdat hij nieuwsgierig is naar de bewoner van deze enorme grot. Odysseus en zijn manschappen blijken terechtgekomen in het land der Cyclopen, de eenogige reuzenkinderen van Poseidon. De Cyclopen vertrouwen in alles wat zij doen geheel op de goden. Zij ploegen noch zaaien, maar oogsten wat de goden hun schenken. Ze hebben geen schepen of ambachten, geen volksvergadering of rechtspraak; zij kennen wet noch moraal. Zij wonen in gewelfde grotten hoog in de bergen zonder zich met elkaar te bemoeien. Als de cycloop Polyphemos met zijn kudde thuiskomt, rolt hij een enorme steen voor de uitgang van de grot en zit Odysseus met zijn manschappen gevangen. De reus melkt zijn vee, ontsteekt een vuur en in het licht daarvan ontdekt hij zijn ongenode gasten. Met een beroep op de goden vertelt Odysseus waar ze vandaan komen en vraagt hem om gastvrijheid. Maar daarvan heeft de cycloop nog nooit gehoord en voor de goden is hij niet bang. In elke hand grijpt hij een man, slaat ze met de hoofden tegen de grond dood en eet ze met huid en haar op.

17 pagina 17 van 24 Van afgrijzen vervuld verzint Odysseus een list om te ontsnappen. Nadat de reus de volgende ochtend de grot weer heeft afgesloten en met zijn kudde is vertrokken, slijpt hij een punt aan een enorme knuppel van de reus, die hij in de grot verstopt. De cycloop komt 's avonds thuis en vergrijpt zich opnieuw aan twee kameraden. Dan biedt Odysseus hem de kostbare wijn aan, die hij na de slachting der Kykonen van hun priester Maron heeft gekregen. De reus verzwelgt een hele kruik en vraagt om meer. Als dank biedt hij Odysseus een gastgeschenk aan waarvan hij plezier zal hebben, maar dan moet hij eerst zijn naam noemen. De listige Odysseus zegt dat hij Niemand heet en de cycloop belooft Odysseus om Niemand als laatste op te eten. Dat is zijn geschenk. Vervolgens zakt de cycloop in een dronken roes. De mannen drijven de puntige knots in het ene oog van Polyphemos, die het uitschreeuwt van pijn. Zijn medecyclopen die zijn toegesneld op zijn geschreeuw, druipen weer af als hij hun toeroept dat Niemand hem blind heeft gemaakt. De volgende morgen weten Odysseus en de overgebleven manschappen te ontsnappen door zich vast te binden onder de buiken van de schapen als de cycloop zijn kudde uit de grot laat gaan. Eenmaal ontsnapt snellen zij naar hun schepen en varen weg. Als zij ver genoeg verwijderd zijn, kan Odysseus niet nalaten de cycloop uit te jouwen en te zeggen dat hij in werkelijkheid Odysseus is. Verbijsterd roept de reus dat een oude voorspelling dat hij ooit blind gemaakt zou worden door Odysseus is uitgekomen. Hij had alleen niet zo'n klein mannetje verwacht. De cycloop biedt zijn vriendschap aan en zegt Poseidon de aardschudder te vragen Odysseus veilig naar huis te brengen. 'Ik ben zijn zoon en hij zal mijn oog genezen als hij dat wil.' Maar Odysseus vertrouwt hem niet en roept dat hij hem nog liever zou doden. Hierop smijt Polyphemos een kolossaal rotsblok naar het schip en mist op een haar na. De cycloop smeekt zijn vader te beletten dat Odysseus ooit thuiskomt of er anders tenminste voor te zorgen dat hij pas na lange omzwervingen, alleen en op het schip van een ander zijn vaderland zal bereiken en daar niets dan ellende aan zal treffen. Odysseus, die in de gauwigheid een deel van Polyphemos' kudde heeft geroofd, zeilt terug naar het eiland waar de rest van zijn schepen en manschappen ongerust op hem wacht. De buit wordt uitgeladen en verdeeld en zoals gewoonlijk volgt er weer een feestmaal met een overvloed aan vlees en zoete wijn. De volgende dag wordt de reis door Odysseus voortgezet, opgelucht dat hij het er levend van af heeft gebracht, maar bedroefd vanwege het verlies van manschappen.

18 pagina 18 van 24 Aiolos De god der winden Na het verlaten van het land der Cyclopen landen de schepen van Odysseus vervolgens op het eiland van Aiolos, de god der winden die hun een volle maand gastvrijheid verleent. Bij het afscheid schenkt Aiolos aan Odysseus een zak van koeienhuid waarin hij de banen van de gierende winden heeft gevangen. Aiolos laat een gunstige westenwind opsteken, die Odysseus en zijn manschappen voorspoedig naar Ithaka zal brengen. De god drukt hem op het hart in geen geval de zak van koeienhuid open te maken. Als na tien dagen varen de omtrekken van Ithaka in zicht zijn, dommelt Odysseus in en kunnen zijn manschappen hun nieuwsgierigheid niet langer bedwingen. Ze maken de zak open en de losgebarsten stormen blazen de vloot terug naar het eiland van Aiolos. Als ze weer bij hem aankloppen, stuurt hij hen verbolgen weg. Aiolos ziet in hun terugkomst een teken dat de goden tegen hem zijn en hij wil Odysseus daarom niet opnieuw helpen. Ze moeten nu maar op eigen kracht zien thuis te komen

19 Bijlage 4 Picto s Alles in de Wind pagina 19 van 24

20 pagina 20 van 24 Bijlage 5 Werkblad Al die willen te Kaap ren varen Namen Tekst (zelfde als regel 3) 6 Schema

21 pagina 21 van 24 Bijlage 6 Werkblad Windrichtingen en hun instrumenten. Naam de warme de woedende de gure de koude Zuidenwind Westenwind Oostenwind Noordenwind Z W O N de Dwarsfluit De Hobo De Basklarinet De Althobo

22 Bijlage 7 Voorbeelden Matisse pagina 22 van 24

23 pagina 23 van 24

24 pagina 24 van 24

Op zoek naar muziek Een introductie van de instrumenten van het symfonieorkest Groep 5-6 Docentenhandleiding

Op zoek naar muziek Een introductie van de instrumenten van het symfonieorkest Groep 5-6 Docentenhandleiding Op zoek naar muziek Een introductie van de instrumenten van het symfonieorkest Groep 5-6 Docentenhandleiding Vooraf Voor u ligt de docentenhandleiding bij de educatieve website Introductie van het symfonieorkest

Nadere informatie

Aan de slag bij het orkest

Aan de slag bij het orkest Aan de slag bij het orkest Een introductie van het symfonieorkest Groep 7-8 en VO onderbouw Docentenhandleiding Vooraf Voor u ligt de docentenhandleiding bij de educatieve website Introductie van het symfonieorkest

Nadere informatie

Website Repetitiebezoek philharmonie zuidnederland

Website Repetitiebezoek philharmonie zuidnederland Website Repetitiebezoek philharmonie zuidnederland Groep 7-8 en VO onderbouw Docentenhandleiding Vooraf Voor u ligt de docentenhandleiding bij de educatieve website Repetitiebezoek groep 7-8 en VO Onderbouw.

Nadere informatie

Vol verwachting. philharmonie zuidnederland. Een project van philharmonie zuidnederland voor de groepen 5/6 van het basisonderwijs

Vol verwachting. philharmonie zuidnederland. Een project van philharmonie zuidnederland voor de groepen 5/6 van het basisonderwijs Vol verwachting 1 Een project van voor de groepen 5/6 van het basisonderwijs Inhoud Voorwoord 3 Lesactiviteit 1 Welk instrument past bij jou? 4 Lesactiviteit 2 Hoe klinken instrumenten samen? 6 Lesactiviteit

Nadere informatie

Lesbrief bij workshop PBones

Lesbrief bij workshop PBones Lesbrief bij workshop PBones Introductie Deze lesbrief is gemaakt ter ondersteuning van het project PBones. De methode PBones bestaat uit drie workshops gegeven door een musicus van de philharmonie zuidnederland

Nadere informatie

Lesbrief bij workshop Componeren in de klas

Lesbrief bij workshop Componeren in de klas Lesbrief bij workshop Componeren in de klas Introductie Deze lesbrief is gemaakt ter ondersteuning van het project Componeren in de klas. De methode Componeren in de klas bestaat uit drie workshops gegeven

Nadere informatie

Alice in Wonderland Een project van philharmonie zuidnederland voor de groepen (5/6) 7/8 van het basisonderwijs

Alice in Wonderland Een project van philharmonie zuidnederland voor de groepen (5/6) 7/8 van het basisonderwijs Alice in Wonderland Een project van philharmonie zuidnederland voor de groepen (5/6) 7/8 van het basisonderwijs pagina 2 van 20 Inhoud Competenties 2 Voorwoord 3 Lesactiviteit Deur 1: Het symfonieorkest

Nadere informatie

Het kleine Nachtorkest een project van philharmonie zuidnederland voor de onderbouw

Het kleine Nachtorkest een project van philharmonie zuidnederland voor de onderbouw Het kleine Nachtorkest een project van philharmonie zuidnederland voor de onderbouw pagina 2 van 17 Inhoud Voorwoord p. 3 Lesactiviteiten p. 5 bijlage 1 Het symfonieorkest p. 12 bijlage 2 Mantra p. 14

Nadere informatie

Een computer met internet, geluidsapparatuur en een beamer, groot scherm of digibord.

Een computer met internet, geluidsapparatuur en een beamer, groot scherm of digibord. VOORBEREIDEND LESMATERIAAL BIJ PIETER ROELF JEUGDCONCERT NOOTTOCHT Les 1 Het symfonieorkest Groep 6/7/8 Doelstelling Benodigd materiaal Ruimte en opstelling Organisatorische voorbereiding Aan het einde

Nadere informatie

DE INSTRUMENTENTOCHT. Muiekale voorseling van het Noord Nederlands Orket voor kinderen in groep 3 en 4 LESMATERIAAL

DE INSTRUMENTENTOCHT. Muiekale voorseling van het Noord Nederlands Orket voor kinderen in groep 3 en 4 LESMATERIAAL DE INSTRUMENTENTOCHT Muiekale voorseling van het Noord Nederlands Orket voor kinderen in groep 3 en 4 LESMATERIAAL Beste docent, Binnenkort geven een acteur en vier musici van het Noord Nederlands Orkest

Nadere informatie

Inleiding Het bezoek Achtergrondinformatie voor de leerkracht: Het Symfonieorkest

Inleiding Het bezoek Achtergrondinformatie voor de leerkracht: Het Symfonieorkest Musici op school Colofon Koorenhuis, Den Haag samenstelling: Coby Wisse met dank aan Petra Wolters, educatief medewerker Residentie Orkest vormgeving: Birgit Speulman September 2006 Nadruk verboden Niets

Nadere informatie

Beste leerkracht, Binnenkort woont u met uw klas een OORcollege van defilharmonie bij: Stuk Stroganoff. Omdat we graag willen dat u en uw leerlingen ten volle kunnen genieten van de muziek, ontwikkelden

Nadere informatie

Het Symfonie orkest. Lessuggestie bovenbouw: Lesdoelen: Lesopbouw:

Het Symfonie orkest. Lessuggestie bovenbouw: Lesdoelen: Lesopbouw: Lessuggestie bovenbouw: Het Symfonie orkest Lesdoelen: Kinderen maken kennis met klassieke muziek. Ze weten welke instrumenten er in een symfonieorkest te vinden zijn. De kinderen kunnen de verschillende

Nadere informatie

Peer Gynt een project van philharmonie zuidnederland voor de bovenbouw PO

Peer Gynt een project van philharmonie zuidnederland voor de bovenbouw PO Peer Gynt een project van philharmonie zuidnederland voor de bovenbouw PO Inhoud Voorwoord p. 3 Les 1: Wegdromen p. 4 Les 2: Rap je droom p. 6 Les 3: De wereldreis van Peer p. 8 Bijlage 1 Het symfonieorkest

Nadere informatie

Instrumentenleer klas 2

Instrumentenleer klas 2 Klas 2 Instrumentenleer Er zijn ontzettend veel muziekinstrumenten, je hebt ze in allerlei soorten en maten. Allemaal maken ze geluid. Hoe dit geluid klinkt (de klankkleur van een instrument), is afhankelijk

Nadere informatie

Peter en de Wolf Een project van philharmonie zuidnederland voor de groepen 4 t/m 7 van het basisonderwijs

Peter en de Wolf Een project van philharmonie zuidnederland voor de groepen 4 t/m 7 van het basisonderwijs Peter en de Wolf Een project van philharmonie zuidnederland voor de groepen 4 t/m 7 van het basisonderwijs pagina 2 van 27 Inhoud Competenties 2 Voorwoord 3 Lesactiviteiten Thema 1: De Wolf 4 Lesactiviteiten

Nadere informatie

Informatie voor docent: Les 1

Informatie voor docent: Les 1 Informatie voor docent: Les 1 a. Eigen antwoord. b. De Eerste Wereldoorlog: Stravinsky verbleef in de jaren voor de oorlog al een aantal maanden per jaar in Zwitserland met zijn familie. Door de Eerste

Nadere informatie

Peer Gynt een project van philharmonie zuidnederland voor de bovenbouw van het primair onderwijs

Peer Gynt een project van philharmonie zuidnederland voor de bovenbouw van het primair onderwijs Peer Gynt een project van philharmonie zuidnederland voor de bovenbouw van het primair onderwijs Inhoud Voorwoord p. 3 Les 1: Wegdromen p. 4 Les 2: Rap je droom p. 6 Les 3: De wereldreis van Peer p. 8

Nadere informatie

Kennis maken met het Rotterdams Philharmonisch Orkest en de Doelen

Kennis maken met het Rotterdams Philharmonisch Orkest en de Doelen Kennis maken met het Rotterdams Philharmonisch Orkest en de Doelen U bezoekt met een groep het Rotterdams Philharmonisch Orkest in de Doelen. Voor veel kinderen kan het de eerste keer zijn dat ze een concert

Nadere informatie

China. Stadsgeluiden in China. 3 lessen rond geluiden in een Chinese stad. Vakgebied: Muziek. Lesduur: 60 minuten per les

China. Stadsgeluiden in China. 3 lessen rond geluiden in een Chinese stad. Vakgebied: Muziek. Lesduur: 60 minuten per les China Stadsgeluiden in China 3 lessen rond geluiden in een Chinese stad Vakgebied: Muziek Lesduur: 60 minuten per les China Pagina 1 - Stadsgeluiden in China - Colofon Stadsgeluiden in China Les voor groep

Nadere informatie

LEERLINGENHANDLEIDING. Inleiding

LEERLINGENHANDLEIDING. Inleiding LEERLINGENHANDLEIDING Inleiding Jullie gaan binnenkort naar de voorstelling De dag- en nachtegaal. Dit jeugdconcert wordt gespeeld door een ensemble uit het Nederlands Philharmonisch Orkest. De muziek

Nadere informatie

METROPOLE ORKEST IN DE KLAS

METROPOLE ORKEST IN DE KLAS V1.1-2/5/2014 DOCENTENHANDLEIDING METROPOLE ORKEST IN DE KLAS Op maandag 12 mei gaat het Metropole Orkest een deel van hun repetitie voor het concert Games in Concert live uitzenden (streamen) voor scholieren.

Nadere informatie

Liefde voor muziek. Deze bundel is van:

Liefde voor muziek. Deze bundel is van: Liefde voor muziek Deze bundel is van: Hou jij van muziek? Zeker weten! Op de radio hoor je elke dag leuke liedjes. Maar er is ook muziek die een beetje anders klinkt: klassieke muziek. Ze wordt niet gespeeld

Nadere informatie

Muziek en meer MUZIEK METHODE VOOR BASISONDERWIJS GROEP 6

Muziek en meer MUZIEK METHODE VOOR BASISONDERWIJS GROEP 6 Muziek en meer MUZIEK METHODE VOOR BASISONDERWIJS GROEP 6 Muziek en meer MUZIEK METHODE VOOR BASISONDERWIJS GROEP 6 1.1. Lied allemaal voor jou tekst & muziek: Jennemieke Snijders 3 Opdracht 1.1.a. Omcirkel

Nadere informatie

Bijlage 1. Familie: Instrument: Familie: Instrument: Eigenschappen. Eigenschappen. Familie: Instrument: Familie: Instrument: Eigenschappen

Bijlage 1. Familie: Instrument: Familie: Instrument: Eigenschappen. Eigenschappen. Familie: Instrument: Familie: Instrument: Eigenschappen download extra exemplaren op www.defi lharmonie.be/lesmap en blaasinstrumenten fagot en blaasinstrumenten klarinet en blaasinstrumenten dwarsfluit 2 2 enkel riet op mondstuk geplaatst warm en vol lucht

Nadere informatie

Slaven in Florida Verhalenwedstrijd voor GROEP 5-8 BASISONDERWIJS DOCENTENHANDLEIDING

Slaven in Florida Verhalenwedstrijd voor GROEP 5-8 BASISONDERWIJS DOCENTENHANDLEIDING Lesdoel Leerlingen verdiepen zich in het thema slavernij en in een compositie van Frederick Delius: Florida Suite. Dit muziekstuk is geïnspireerd op muziek van de slaven. Met deze achtergrondkennis en

Nadere informatie

DieDrie. Lesbrief bij de voorstelling Zeg het met muziek

DieDrie. Lesbrief bij de voorstelling Zeg het met muziek DieDrie Lesbrief bij de voorstelling Muziekles (deel1) ±35 minuten (incl. filmpjes) (uitleg en filmpjes) Groep 3 t/m 8 Hoe? In groepjes op 1 of meer computers (met internet), of klassikaal met beamer of

Nadere informatie

DE MARINIERSKAPEL IN DE DOELEN Maandag 9 en maandag 16 maart 2015

DE MARINIERSKAPEL IN DE DOELEN Maandag 9 en maandag 16 maart 2015 DE MARINIERSKAPEL IN DE DOELEN Maandag 9 en maandag 16 maart 2015 LESBRIEF BIJ SCHOOLCONCERTEN VOOR GROEP 7 / 8 onderdeel van Cultuurtraject Rotterdam Een samenwerking van Concertgebouw de Doelen, de Marinierskapel

Nadere informatie

Docentenhandleiding. Koos en de Kapotte Kopjes

Docentenhandleiding. Koos en de Kapotte Kopjes Docentenhandleiding Koos en de Kapotte Kopjes 1 Inhoud pag. Inleiding 3 Opdracht 1 Hoe klinkt thuis? 4 Opdracht 2 Club Mondain 5 Opdracht 3 Muziek stapelen 7 Opdracht 4 Naar de voorstelling 8 Opdracht

Nadere informatie

De toonhoogte wordt hierbij bepaald door de lipspanning van de speler en de lengte van de buis.

De toonhoogte wordt hierbij bepaald door de lipspanning van de speler en de lengte van de buis. De aerofonen Inleiding Alle aerofonen hebben een luchtstroom nodig om klank te laten ontstaan. Meestal gebeurt dit doordat de speler in zijn instrument blaast, maar dat hoeft niet! Ken jij aërofonen die

Nadere informatie

Gedichten werkboekje. Naam: Groep:

Gedichten werkboekje. Naam: Groep: Gedichten werkboekje Naam: Groep: Gedichten lezen 1. Wat valt je als eerste op bij dit gedicht? Bang Bang, dat ik het nooit vergeten zal. Ik zal het nooit vergeten. Ik zag hem daar voor het laatst in de

Nadere informatie

Informatie. Maak kennis, maak muziek! Onderwijsprogramma. voor GROEP 5 van het basisonderwijs Gemeente. Woudrichem BROCHURE. www.cultuurpuntaltena.

Informatie. Maak kennis, maak muziek! Onderwijsprogramma. voor GROEP 5 van het basisonderwijs Gemeente. Woudrichem BROCHURE. www.cultuurpuntaltena. Maak kennis, maak muziek! Onderwijsprogramma www.cultuurpuntaltena.nl Informatie voor van het basisonderwijs Gemeente Woudrichem 019500_BIBLIOTHEEK_ALTENA_brochure_CPA_MuziekWijzer_Altena_A5.indd 16-17

Nadere informatie

Muziek Les. Tekst bestuderen. De informatieve tekst en illustraties geven de leerlingen meer inzicht in de Oosterhoutse carnavals muziek.

Muziek Les. Tekst bestuderen. De informatieve tekst en illustraties geven de leerlingen meer inzicht in de Oosterhoutse carnavals muziek. Carnaval en Muziek Doormiddel van een informatieve tekst en geluidsfragmenten krijgen de leerlingen inzicht in de muziek van het Oosterhouts carnaval. Het belangrijkste doel is de leerlingen een beeld

Nadere informatie

Lesbrieven bij Pieter Roelf Jeugdconcert 2016 De Liefhebber

Lesbrieven bij Pieter Roelf Jeugdconcert 2016 De Liefhebber Lesbrieven bij Pieter Roelf Jeugdconcert 2016 De Liefhebber Les 1 Het symfonieorkest De leerlingen leren de verschillende groepen instrumenten uit het symfonieorkest. Hierbij kunnen ze aan het eind van

Nadere informatie

VOOR DOCENTEN: voorbereiding in de les THEATER LEJO. en Het Gelders Orkest.

VOOR DOCENTEN: voorbereiding in de les THEATER LEJO. en Het Gelders Orkest. VOOR DOCENTEN: voorbereiding in de les THEATER LEJO en Het Gelders Orkest www.hetgeldersorkest.nl Het Gelders Orkest Theater Lejo en Het Gelders Orkest Beste leerkracht, U gaat binnenkort met uw klas kijken

Nadere informatie

Apenootje Rotterdams Philharmonisch Orkest

Apenootje Rotterdams Philharmonisch Orkest Apenootje U bezoekt met een groep een concert van het Rotterdams Philharmonisch Orkest in de Doelen. Voor veel kinderen kan het de eerste keer zijn dat ze een concert meemaken in de Doelen. Wij geven u

Nadere informatie

DAAR ZIT MUZIEK IN! LESBRIEF PRIMAIR ONDERWIJS GROEP 3 T/M 6 MUZIKALE REIS TOT ZIENS IN 0NS MUSEUM! DAAR ZIT MUZIEK IN! PAG > 1

DAAR ZIT MUZIEK IN! LESBRIEF PRIMAIR ONDERWIJS GROEP 3 T/M 6 MUZIKALE REIS TOT ZIENS IN 0NS MUSEUM! DAAR ZIT MUZIEK IN! PAG > 1 PAG > 1 DAAR ZIT PRIMAIR ONDERWIJS GROEP 3 T/M 6 MUZIEK IN! LESBRIEF MUZIKALE REIS Overal in de wereld maken mensen muziek en laten mensen zich door elkaars muziek inspireren. De door reizigers meegebrachte

Nadere informatie

THUIS IN DE WERELD LESBRIEF PRIMAIR ONDERWIJS GROEP 7 EN 8 TOT ZIENS IN 0NS MUSEUM! THUIS IN DE WERELD PAG > 1

THUIS IN DE WERELD LESBRIEF PRIMAIR ONDERWIJS GROEP 7 EN 8 TOT ZIENS IN 0NS MUSEUM! THUIS IN DE WERELD PAG > 1 PAG > 1 THUIS IN DE WERELD PRIMAIR ONDERWIJS GROEP 7 EN 8 ------------ THUISGEVOEL LESBRIEF Overal ter wereld voelen mensen zich thuis. Wat heb jij nodig om je thuis te voelen? Betekent dat fijne thuisgevoel

Nadere informatie

China. Traditionele muziek in China. Vakgebied: Muziek. Lesduur: 2 x 30 minuten per les

China. Traditionele muziek in China. Vakgebied: Muziek. Lesduur: 2 x 30 minuten per les China Traditionele muziek in China Vakgebied: Muziek Lesduur: 2 x 30 minuten per les 3 Pagina 1 Colofon Traditionele muziek in China Les voor groep 7/8 2 x 30 minuten Muziek China - Traditionele muziek

Nadere informatie

OOSTENRIJK 1 GROEP 7. Muzikale elementen. Volksmuziek. Bron: Alma ten Bruin

OOSTENRIJK 1 GROEP 7. Muzikale elementen. Volksmuziek. Bron: Alma ten Bruin OOSTENRIJK 1 GROEP 7 Muzikale elementen Volksmuziek Bron: Alma ten Bruin Benodigdheden: CD: Landen Digibord Liedblad Bijlage 1 2 en 3 Werkblad 1 Bord Voorbereiding: CD maken en CD speler klaarzetten. Kaart

Nadere informatie

1. Je krijgt van je juf of meester een plaatje. Bekijk het plaatje goed.

1. Je krijgt van je juf of meester een plaatje. Bekijk het plaatje goed. D S T R K C N T LS 1 Opdracht 1 Nodig: papier en lijm 1. Je krijgt van je juf of meester een plaatje. Bekijk het plaatje goed. 2. Zoek nu een klasgenoot met een ander plaatje. 3. Zoek nu samen nog vier

Nadere informatie

les 18 Samba De leerlingen ervaren dat muziek iets kan vertellen over een land of cultuur. Ze kunnen ritmisch improviseren. doel

les 18 Samba De leerlingen ervaren dat muziek iets kan vertellen over een land of cultuur. Ze kunnen ritmisch improviseren. doel 107 les 18 zingen luisteren spelen vastleggen bewegen doel benodigd materiaal ruimte voorbereiding kunst en cultuur Samba In deze les staat de samba uit Brazilië centraal. De leerlingen leren het lied

Nadere informatie

Tip. In de herfst en winter is de maan vroeg in de ochtend goed te zien.

Tip. In de herfst en winter is de maan vroeg in de ochtend goed te zien. Reis naar de maan GROEP 3-4 22 20 & 50 minuten, verdeeld over twee lessen 1, 23, 46 en 54 De leerling: leert samenwerken leert bewegen op muziek leert luisteren naar ritme en muziek herkent vier fasen

Nadere informatie

Op bezoek bij een repetitie van het Nederlands Philharmonisch Orkest

Op bezoek bij een repetitie van het Nederlands Philharmonisch Orkest Op bezoek bij een repetitie van het Nederlands Philharmonisch Orkest Voorbereidende les voor groep 5 Lesmateriaal 2015-2016 Inhoud Inleiding en doelen van het repetitiebezoek... 3 Doel van deze voorbereidende

Nadere informatie

REIMSREISJE. Lesmateriaal

REIMSREISJE. Lesmateriaal REIMSREISJE Lesmateriaal LES 1 OPDRACHT 1: WAT IS...? Bekijk het filmpje Opera, wat is dat? Hierin zie je wie en wat er allemaal nodig is om een opera te maken. Wat is een opera eigenlijk? A Een voorstelling

Nadere informatie

Muziekschool De Muzen

Muziekschool De Muzen Uitgave 2016-2017 De lesstof uit dit project is niet verdeeld in een aantal lessen. De stof kan over een aantal lesmomenten worden verspreid en daardoor bijvoorbeeld steeds een onderdeel van de reguliere

Nadere informatie

Het Instrumentencircuit

Het Instrumentencircuit groep 5-6 Het Instrumentencircuit Soest kunst- en cultuurmenu: Cultuurprogramma domein professionele omgeving discipline: Muziek 2012-2013 Colofon Dit is een uitgave van: Kunst Centraal Postbus 160 3980

Nadere informatie

Voorwoord voor docenten

Voorwoord voor docenten Voorwoord voor docenten Dit is de eerste versie van de lesmethode van het Leerorkest in Amsterdam. In de toekomst willen we deze methode graag nog verder uitwerken met extra oefeningen, werkbladen en een

Nadere informatie

Zand erover. verzoeningsviering voor de tweede graad. VAN IN 2013 Tuin van Heden.nu - Viering

Zand erover. verzoeningsviering voor de tweede graad. VAN IN 2013 Tuin van Heden.nu - Viering Zand erover verzoeningsviering voor de tweede graad Zand erover Verzoeningsviering voor de tweede graad Vooraf in de klas Wat heb je nodig? - twee grote bladen papier, schrijf op het eerste blad het kernwoord

Nadere informatie

Activiteit Campagne voeren

Activiteit Campagne voeren Activiteit Campagne voeren Toelichting op de activiteit In het participatieproject binnen Meer Democratie mogen kinderen meedenken over een beslissing die hen aangaat of waar zij bij betrokken zijn (schoolreisje,

Nadere informatie

> Lees Hoe praten we?

> Lees Hoe praten we? LB 8-70. Trillende lucht > Lees Hoe praten we? > Lees Dat klinkt mooi! Maak de zin af. Geluid is Zet de volgende zinnen in de goede volgorde. Zet er het juiste cijfer voor. Je borstkas versterkt het geluid.

Nadere informatie

Wat kies ik? PO groep 3 / 4 expositie Waanzien MOTI Breda Voorbereidende les HANDOUT voor leerkrachten behorende bij de powerpoint 1

Wat kies ik? PO groep 3 / 4 expositie Waanzien MOTI Breda Voorbereidende les HANDOUT voor leerkrachten behorende bij de powerpoint 1 HANDOUT voor leerkrachten behorende bij de powerpoint 1 Les 1: Powerpoint en werkblad [30 40 minuten] Land van GRIJS [slide 1] INTRO Leerkracht vertelt: Stel je voor: dit is het Land van GRIJS, hier ver

Nadere informatie

Lesbrief nr 1. voor Groep 5 + 6

Lesbrief nr 1. voor Groep 5 + 6 Lesbrief nr 1 voor Groep 5 + 6 1 / 2016 + Download deze lesbrief ook op samsam.net Wat is Samsam Junior? Samsam Junior is een cross-mediale methode over mondiaal burgerschap, kinder rechten en duurzaamheid.

Nadere informatie

vastleggen: van grafisch naar traditioneel

vastleggen: van grafisch naar traditioneel 1 Hoe werk je met grafische notatie in de onderbouw en hoe kom je tot traditionele notatie? Een uitleg met praktijkvoorbeelden van eenvoudig naar complex. Vastleggen: van grafisch naar traditioneel Hans

Nadere informatie

4 Geluid. 4.1 Een knikker als lawaaimaker 4.3 Zelf een muziekinstrument maken

4 Geluid. 4.1 Een knikker als lawaaimaker 4.3 Zelf een muziekinstrument maken 4 Geluid DO-IT Datum 4. Een knikker als lawaaimaker 4.3 Zelf een muziekinstrument maken PARAGRAFEN Datum 4. Opdrachten -9 4.2 Opdrachten -24 4.3 Opdrachten -27 4.4 Opdrachten -8 Test jezelf 4 PRACTICUM

Nadere informatie

Lesmateriaal Música! 11 september 2015 Gorinchem

Lesmateriaal Música! 11 september 2015 Gorinchem Lesmateriaal Música! 11 september 2015 Gorinchem Inhoudsopgave Inleiding p. 3 Informatie voor de docent p. 4 Les 1 Kennismaking met het orkest en de instrumenten p. 7 Les 2 Hola! Kennismaking met de muziek,

Nadere informatie

Tussen Kunst & Klank Een project van philharmonie zuidnederland voor het Voortgezet Onderwijs

Tussen Kunst & Klank Een project van philharmonie zuidnederland voor het Voortgezet Onderwijs Tussen Kunst & Klank Een project van philharmonie zuidnederland voor het Voortgezet Onderwijs pagina 2 van 16 Inhoud Voorwoord 3 Lesactiviteit 1: Inleiding 4 Lesactiviteit 2: Kunst kijken * Lesactiviteit

Nadere informatie

Lesbrief Uitvinders. Inleiding

Lesbrief Uitvinders. Inleiding Lesbrief Uitvinders Inleiding Ruben laat Sara zien dat hij een satéprikker door een ballon kan prikken zonder dat de ballon knapt! Ook kan hij een regenboog maken met een glas water. Sara vindt het erg

Nadere informatie

Examenopgaven VBO-MAVO-C 2003

Examenopgaven VBO-MAVO-C 2003 Examenopgaven VO-MVO-C 2003 tijdvak 1 maandag 19 mei 09.00 11.00 uur MUZIEK C Naam kandidaat Kandidaatnummer anwijzingen voor de kandidaat: 1 Van 9.00-9.10 uur heb je de tijd om de vragen in te zien. 2

Nadere informatie

Kunst&Cultuur BEELDENDE VORMING MUZIEK [1] leeropgave1. Introductie. Bij muziek ga je aan de slag met het thema en met muziek die jou aanspreekt!

Kunst&Cultuur BEELDENDE VORMING MUZIEK [1] leeropgave1. Introductie. Bij muziek ga je aan de slag met het thema en met muziek die jou aanspreekt! Kunst&Cultuur leeropgave1 Introductie IT S MY WORLD IK BEN... BEELDENDE VORMING Bij beeldende vorming creëer je met je handen. Jij maakt wie je zelf bent! MUZIEK Bij muziek ga je aan de slag met het thema

Nadere informatie

MUSEUMLES IN HET VAN ABBEMUSEUM Groep 7 en 8

MUSEUMLES IN HET VAN ABBEMUSEUM Groep 7 en 8 MUSEUMLES IN HET VAN ABBEMUSEUM Groep 7 en 8 Inleiding In groep 7 of 8 komen leerlingen vaak voor de tweede keer met hun klas naar het van Abbemuseum. Bij het eerste bezoek, in groep 5 of 6, hebben ze

Nadere informatie

Colofon. Dit project is mede mogelijk gemaakt dankzij financiële steun van

Colofon. Dit project is mede mogelijk gemaakt dankzij financiële steun van Repetitiebezoek Dit project is mede mogelijk gemaakt dankzij financiële steun van Colofon Koorenhuis, centrum voor kunst en cultuur Den Haag samenstelling: Coby Wisse met dank aan Petra Wolters, educatief

Nadere informatie

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Groep 8 Les 1. Boeven in beeld Les 1. Boeven in beeld Nationaal Gevangenismuseum Groep 8 120 minuten Samenvatting van de les De les begint met een klassikaal

Nadere informatie

Wielewoelewool, ik ga naar school! Toelichting

Wielewoelewool, ik ga naar school! Toelichting Zwijsen Wielewoelewool, ik ga naar school! Toelichting Inhoud Inleiding 3 Materialen 3 Voor het eerst naar school 4 Doelstelling 4 Opbouw prentenboek en plakboek 4 Werkwijze 5 Ouders 5 2 Inleiding Voor

Nadere informatie

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken - 2 - Weer huiswerk? Nee, deze keer geen huiswerk, maar een boekje óver huiswerk! Wij (de meesters en juffrouws) horen jullie wel eens mopperen als je huiswerk opkrijgt.

Nadere informatie

les 1 The sunshine doel

les 1 The sunshine doel 44 Moet je doen muziek groep 7 les 1 zingen luisteren spelen vastleggen bewegen The sunshine De les begint met het zingen van een zomers lied over activiteiten in de zon. Daarna beelden de leerlingen met

Nadere informatie

Graaf Floris V, de boeren en het golvende water. Groep:onderbouw 0/1/2

Graaf Floris V, de boeren en het golvende water. Groep:onderbouw 0/1/2 Graaf Floris V, de boeren en het golvende water. Groep:onderbouw 0/1/2 Didactisch uitgangspunt Klank/ vorm/ betekenis Domeinen Spreken over muziek; Bewegen op muziek; Luisteren naar muziek Doelen Kinderen

Nadere informatie

Muziekmethode voor basisonderwijs Docentenhandleiding voor groep 3. Jennemieke Snijders. Uitgeverij Lambo telefoon: 026-3515613

Muziekmethode voor basisonderwijs Docentenhandleiding voor groep 3. Jennemieke Snijders. Uitgeverij Lambo telefoon: 026-3515613 Muziek en Meer Muziekmethode voor basisonderwijs Docentenhandleiding voor groep 3 Jennemieke Snijders Uitgeverij Lambo telefoon: 026-3515613 Parkstraat 30 internet: www.lambo.nl 6828 JJ Arnhem e-mail:

Nadere informatie

Op zoek naar mooie geluiden. Lerarenhandleiding Basisonderwijs groep 1, 2, 3 en 4

Op zoek naar mooie geluiden. Lerarenhandleiding Basisonderwijs groep 1, 2, 3 en 4 Op zoek naar mooie geluiden Lerarenhandleiding Basisonderwijs groep 1, 2, 3 en 4 Geachte leerkracht, Binnenkort gaan uw leerlingen met onze slagwerker Joep Everts Op zoek naar mooie geluiden tijdens een

Nadere informatie

Verhalen uit het. Midden-Oosten. naverteld door Sandra van der Stege

Verhalen uit het. Midden-Oosten. naverteld door Sandra van der Stege Verhalen uit het Midden-Oosten naverteld door Sandra van der Stege Moeilijke woorden staan schuin. Ze worden uitgelegd in de woordenlijst op pagina 63. Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen Inhoud

Nadere informatie

* Musical. Spelers: David

* Musical. Spelers: David David * Musical Musical over het leven van David: 1. David bij de schapen 2. David wordt tot koning gezalfd 3. David komt bij Saul aan het hof 4. David en Goliath 5. David op de vlucht voor Saul 6. David

Nadere informatie

Verslag leerorkest studieochtend. Zingen tijdens de instrumentale groepsles

Verslag leerorkest studieochtend. Zingen tijdens de instrumentale groepsles Verslag leerorkest studieochtend Zingen tijdens de instrumentale groepsles 6 maart 2012 Muziekcentrum Zuidoost 7 maart 2012 Muziekschool Amsterdam Noord 9 maart 2012 Muziekschool Amsterdam Docent: Otto

Nadere informatie

De symfonie. Welke symfonie hoor je? Schrijf de juiste volgorde in de kaders bij de cd-hoezen.

De symfonie. Welke symfonie hoor je? Schrijf de juiste volgorde in de kaders bij de cd-hoezen. De symfonie Welke symfonie hoor je? Schrijf de juiste volgorde in de kaders bij de cd-hoezen. Welke van deze symfonieën spreekt je het meest aan en waarom? Welke van deze symfonieën spreekt je het minst

Nadere informatie

Een goede muziekles bestaat meestal uit drie onderdelen uit de domeinen:

Een goede muziekles bestaat meestal uit drie onderdelen uit de domeinen: Een goede muziekles bestaat meestal uit drie onderdelen uit de domeinen: Zingen Muziek maken Luisteren naar muziek Bewegen op muziek Muziek vastleggen Spreken over muziek Voorbeeld: Domein stap 1. Zingen

Nadere informatie

WERELD DIERENFEEST LESBRIEF PRIMAIR ONDERWIJS GROEP 1 EN 2 EEN VERRASSINGSFEEST VOOR KANTJIL TOT ZIENS IN 0NS MUSEUM! WERELD DIERENFEEST PAG > 1

WERELD DIERENFEEST LESBRIEF PRIMAIR ONDERWIJS GROEP 1 EN 2 EEN VERRASSINGSFEEST VOOR KANTJIL TOT ZIENS IN 0NS MUSEUM! WERELD DIERENFEEST PAG > 1 PAG > 1 WERELD DIERENFEEST PRIMAIR ONDERWIJS GROEP 1 EN 2 LESBRIEF EEN VERRASSINGSFEEST VOOR KANTJIL Kantjil het dwerghertje, viert zijn verjaardag helemaal alleen. Dat kan natuurlijk niet! Samen met de

Nadere informatie

lezen veilig leren Kinderboekenweek 2010 Tips voor regio zuid Zinnen maken met woorden én beeldtaal zijn Les 1

lezen veilig leren Kinderboekenweek 2010 Tips voor regio zuid Zinnen maken met woorden én beeldtaal zijn Les 1 veilig leren lezen Kinderboekenweek 2010 Tips voor regio zuid Auteur: Josée Warnaar Zinnen maken met woorden én beeldtaal Regio noord en midden hebben kern 2 behandeld als de Kinderboekenweek begint. Regio

Nadere informatie

Luister naar de muziekfragmenten en verbind de juiste bezetting met elk orkest.

Luister naar de muziekfragmenten en verbind de juiste bezetting met elk orkest. Met z n allen samen! Toeters en kloppers Er zijn drie soorten orkesten die enkel uit blazers en slagwerk bestaan. Samen worden deze orkesten hafabra genoemd, naar de eerste letters van hun naam. Luister

Nadere informatie

Orkestproject t JoNg

Orkestproject t JoNg groep 5 Orkestproject t JoNg De Gelaarsde Kat Jeugd Symfonieorkest t JoNg, DE KOM Stadstheater en Kunstencentrum te Nieuwegein en Kunst Centraal kunst- en cultuurmenu: Cultuurprogramma en Kunstmenu domein:

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken. Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851. Primair Onderwijs groep 7 en 8

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken. Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851. Primair Onderwijs groep 7 en 8 Docentenhandleiding Educatieprogramma Schilderspraktijken Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851 Primair Onderwijs groep 7 en 8 Inhoud Het Dordrechts Museum...p. 3 Algemene doelstelling

Nadere informatie

Educatiemateriaal Hotel Perdu

Educatiemateriaal Hotel Perdu Educatiemateriaal Hotel Perdu Het materiaal bestaat uit zes onderdelen Voor de voorstelling 1 meenemen van voorwerp huiswerkopdracht 2 eerste pagina's paspoort invullen 15 minuten 3 het spel spelen 30/60

Nadere informatie

Wild Beest. Opdrachtenboekje. Basisonderwijs groep 5 t/m 8

Wild Beest. Opdrachtenboekje. Basisonderwijs groep 5 t/m 8 Wild Beest Opdrachtenboekje Basisonderwijs groep 5 t/m 8 24 februari t/m 29 mei 2015 Wild Beest In dierentuin Dierenrijk zijn door een computerstoring bij een aantal kooien de elektronische sloten open

Nadere informatie

Lesbrief nr 1. Opdracht 1. voor Groep 7 + 8 +

Lesbrief nr 1. Opdracht 1. voor Groep 7 + 8 + Lesbrief nr 1 voor Groep 7 + 8 + ad Downlo ief ook r b deze les.net am op sams Wat is Samsam? Samsam is een cross-mediale methode over mondiaal burgerschap, kinder rechten en duurzaamheid. Het doel van

Nadere informatie

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+ Wortel van Glas 16+ Naast de reguliere producties is en blijft het werk met en voor moeilijke doelgroepen een absolute noodzaak voor Stefan Perceval. Binnen dat kader presenteren we ook Wortel van Glas,

Nadere informatie

ONTDEKKINGSREIZIGERS en AVONTURIERS. Van:

ONTDEKKINGSREIZIGERS en AVONTURIERS. Van: ONTDEKKINGSREIZIGERS en AVONTURIERS Van: Ieder groepje gaat op ontdekkingsreis, deze gebieden worden verdeeld: heelal, de zee, een onderaards gebied, een vulkanisch gebied, een bergachtig gebied, een woestijn

Nadere informatie

Muzieklessen groep 5:

Muzieklessen groep 5: Muzieklessen groep 5: We kwamen de gymzaal van de kleuters binnen. Er stond een man met een gitaar, en er lagen matten. Daar moesten we gaan zitten. Hij had meer gitaren mee, hij liet de namen van de gitaren

Nadere informatie

Het geluidenvierkant. De menselijke xylofoon

Het geluidenvierkant. De menselijke xylofoon Het geluidenvierkant De leerkracht tekent op het bord een groot vierkant. Dit wordt vervolgens in een aantal hokjes verdeeld. In samenspraak met de kinderen verschijnt in ieder hokje een tekening van iets

Nadere informatie

School- Kerk- en Gezinsdienst 13 november 2016, it Ljochtbeaken

School- Kerk- en Gezinsdienst 13 november 2016, it Ljochtbeaken School- Kerk- en Gezinsdienst 13 november 2016, it Ljochtbeaken Thema: Een steuntje in de rug Muziek Lied voor de dienst: Dank u voor deze nieuwe morgen (lied 218) Woord van welkom Zingen: Goedemorgen,

Nadere informatie

Bevolkingsgroepen DOE KAART 1. Naam van het project. Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep.

Bevolkingsgroepen DOE KAART 1. Naam van het project. Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep. DOE KAART 1 Bevolkingsgroepen Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep. Zoek 6 verschillende bevolkingsgroepen op. Kies 1 bevolkingsgroep uit waar je meer over wilt

Nadere informatie

Lesbrief ter voorbereiding op de voorstelling DE VERGETEN DROOM. voor de groepen 1 en 2

Lesbrief ter voorbereiding op de voorstelling DE VERGETEN DROOM. voor de groepen 1 en 2 Lesbrief ter voorbereiding op de voorstelling DE VERGETEN DROOM voor de groepen 1 en 2 1 Inhoudsopgave Inleiding.. blz. 3 Activiteiten: 1. De vergeten droom blz. 4 2. De muziekinstrumenten.. blz. 5 3.

Nadere informatie

Lesbrief: Bewust sociaal Thema: Wat is Mens & Dienstverlenen?

Lesbrief: Bewust sociaal Thema: Wat is Mens & Dienstverlenen? Lesbrief: Bewust sociaal Thema: Wat is Mens & Dienstverlenen? Copyright Stichting Vakcollege Groep 2015. Alle rechten voorbehouden. Inleiding Zonder dat we het door hebben worden we steeds asocialer. Dit

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 6. Liedjesindex 185. Inhoud van de cd 187. Credits 189. 850122 daar komt de boegieman BW_gecorrigeerd.indd 5 11-1-2012 15:06:41

Inhoud. Inleiding 6. Liedjesindex 185. Inhoud van de cd 187. Credits 189. 850122 daar komt de boegieman BW_gecorrigeerd.indd 5 11-1-2012 15:06:41 Inhoud Inleiding 6 Liedlijnen De Galerij der Gevoelens 12 Dokter Vogelenzang 48 De Dierenparade 74 Het zing je slim -diploma 100 Pech onderweg 124 Koek & Clip 148 Daar komt de boegieman! 166 Liedjesindex

Nadere informatie

lesmateriaal No strings attached educatie.concertgebouw.nl Michiel Schipper

lesmateriaal No strings attached educatie.concertgebouw.nl Michiel Schipper No strings attached lesmateriaal educatie.concertgebouw.nl Michiel Schipper No strings attached Ragazze Quartet en Kapok Inhoud Voorwoord... 2 Inleiding... 3 Geluidsfragmenten en filmpjes... 4 1: Ragazze

Nadere informatie

Hotel Hallo - Thema 2 Hallo TELEVISIE KIJKEN

Hotel Hallo - Thema 2 Hallo TELEVISIE KIJKEN Hotel Hallo - Thema 2 Hallo opdrachten TELEVISIE KIJKEN 1. Knip de strip. Strip Knip de strip los langs de stippellijntjes. Leg de stukken omgekeerd en door elkaar heen op tafel. Draai de stukken weer

Nadere informatie

DOCENTENNHANDLEIDING. Inleiding

DOCENTENNHANDLEIDING. Inleiding DOCENTENNHANDLEIDING Inleiding Het verhaal van Hans Christians Andersen s Chinese nachtegaal komt opnieuw tot leven tijdens de voorstelling van De Dag- en Nachtegaal. De dag- en nachtegaal is een is een

Nadere informatie

Instapmodule Niveau AA

Instapmodule Niveau AA Instapmodule Niveau AA Instapmodule ter voorbereiding op Nieuwsrekenen in het S(B)O: Geleid probleemoplossen augustus 2012 www. nieuwsrekenen.nl Inhoudsopgave Gebruikswijzer... 3 Deel 1: Samen... 4 Deel

Nadere informatie

Beste leerkracht, Wij wensen u en uw klas veel plezier met TUTU! Met vriendelijke groet, Lichtbende.

Beste leerkracht, Wij wensen u en uw klas veel plezier met TUTU! Met vriendelijke groet, Lichtbende. Beste leerkracht, Binnenkort gaat u met uw leerlingen naar de voorstelling TUTU van Lichtbende. Lichtbende maakt voorstellingen die zich bewegen op de grens van abstractie. De verhaallijn ligt niet vast

Nadere informatie

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht...

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht... Drents Museum Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht... Les 4 De opdracht... Drents Museum Groep 3 Duur: naar eigen inzicht (evt. te verdelen over meerdere lessen) Lesvoorbereiding

Nadere informatie

Muziek: betekenis en emotie

Muziek: betekenis en emotie VOORBEREIDEND LESMATERIAAL BIJ PIETER ROELF JEUGDCONCERT NOOTTOCHT Les 2 Muziek: betekenis en emotie Groep 6/7/8 Doelstelling Benodigd materiaal Ruimte en opstelling Organisatorische voorbereiding Aan

Nadere informatie

De Stilte danst Alice

De Stilte danst Alice Lesbrief Alice Als in het boek begint de voorstelling met het boottochtje op de Theems van Lewis Carroll met de drie zusjes Liddell. Wat er daarna gebeurt? De schrijver verandert in een konijn en de achtervolging

Nadere informatie