drant Compliance en vergunningenbeheer bij ProRail De applicatie moet van jezelf worden. Visie op managementsystemen Wat is compliance?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "drant Compliance en vergunningenbeheer bij ProRail De applicatie moet van jezelf worden. Visie op managementsystemen Wat is compliance? www.kwa."

Transcriptie

1 Luchtkwaliteit 3 -emissiehandel 4 Afvalwaterzuivering 6 13E JAARGANG NO. 1 mei 2011 drant Arbo Bodem Duurzaamheid Energie Geluid Kwaliteit Lucht Milieu Compliance en vergunningenbeheer bij ProRail Het terrein bij ProRail Veiligheid Water Compliance staat voor intern toezicht op naleving van wet- en regelgeving, maar ook voor het werken volgens de normen en regels die een bedrijf zelf heeft opgesteld. Zo ook bij ProRail. KWA is geselecteerd als leverancier voor een compliancesoftware-applicatie (Make), vanwege de flexibiliteit van de applicatie en omdat het bestaande pakket de mogelijkheid biedt tot gezamenlijke doorontwikkeling. Daarbij is de inhoudelijke kennis van KWA op dit onderwerp de juiste toevoeging. Vergunningenbeheer als onderdeel van compliancemanagement Voor ProRail is compliancemanagement belangrijk. Een onderdeel hiervan is het beheer van de milieuvergunningen van circa 100 emplacementen. De verantwoordelijkheid voor de naleving van de verplichtingen (voorschriften) vanuit de vergunningen is belegd in de lijn. De afdeling VMJB (Veiligheid, Milieu en Juridisch Beheer) van ProRail heeft bij vergunningenbeheer een belangrijke rol, in de vorm van het monitoren en ondersteunen van de mensen die verantwoordelijk zijn voor de naleving. Intern toezicht op de Wat is compliance? naleving van de verplichtingen gebeurt door technische inspecties (veiligheid en milieu) en procesaudits door de betrokken andere bedrijfsonderdelen en VMJB. Verder verzorgt de afdeling VMJB Inframanagement het aanvragen van de milieuvergunningen namens de gebruikers van de emplacementen en is het aanspreekpunt voor het bevoegd gezag. Vergunningenbeheer met behulp van software-applicatie ProRail maakt bij het vergunningen beheer gebruik van diverse software-applicaties. Een van deze applicaties is het Er is geen goede Nederlandse vertaling voor het woord Compliance. De meeste definities komen neer op: werken in overeenstemming met vigerende wet- en regelgeving, of (intern toezicht op) naleving van regels en normen van externen en de eigen organisatie, ofwel werken volgens het boekje. Het gaat hier om verschillende regels: wet- en regelgeving en vergunningen, (ISO-)normen, maar ook interne regels én klantvereisten. Met name deze laatste vereisten worden nog wel eens vergeten. Het begrip Compliance is vooral ingegeven door de Amerikaanse Sarbanes-Oxleywetgeving uit 2002; de wetgeving voor deugdelijk ondernemingsbestuur, vanwege falende onafhankelijke interne en externe controle. Aanvankelijk was compliance vooral gericht op de financiële wereld en het beheer van persoonsgegevens, maar de laatste jaren is er extra aandacht voor milieucompliance en compliancemanagement. KWA ondersteunt bedrijven bij het vormgeven en uitvoeren van compliancemanagement en heeft met Make ondersteunende software ontwikkeld. VergunningenBeheerSysteem (VBS). Het VBS ondersteunt de aansturing en borging van het naleven van de doorlopende verplichtingen (voorschriften) vanuit de vergunningen. Op termijn wil ProRail de scope verbreden naar meer milieugerelateerde wet- en regelgeving, zoals de Flora- en Faunawet en de Gebruiksbesluit-/vergunning. Overgang naar Make voor vergunningenbeheer De gebruikte software voor het VBS werd niet meer ondersteund door de leverancier, waardoor ProRail op zoek moest naar nieuwe software-applicaties die op de markt beschikbaar zijn. Een aanvullende wens was de behoefte aan het doorontwikkelen van de VBS-applicatie. ProRail stelde voor de selectie een requirement document op, met inhoudelijke en technische eisen voor een brede selectie van leveranciers. Belangrijke vereisten waren: Flexibiliteit van de applicatie, vanwege veranderende processen en het zelf kunnen aanpassen van de applicatie aan die veranderende processen. De applicatie moet van jezelf worden. Eenvoud van rapportage. Een bestaande applicatie en de mogelijkheid om die samen met andere bedrijven door te ontwikkelen. Leverancier die, naast technisch advies, ook inhoudelijk advies kan leveren. Een applicatie die is ontwikkeld vanuit de inhoud. De applicatie moet van jezelf worden. De applicatie Make van KWA voldeed aan de vereisten, waarop ProRail besloot tot aanschaf van het programma. Aan de hand Lees verder op pagina 2 Visie op managementsystemen Een managementsysteem is bedoeld om de organisatorische en uitvoerende werkzaamheden zodanig te structureren en te plannen, dat de gestelde doelen worden behaald en dat wordt voldaan aan interne en externe verplichtingen vanuit de processen en omgevingsfactoren. In een traditioneel managementsysteem zorgen diverse mensen in de organisatie met eigen systemen, methodieken, procedures en instructies voor het naleven van verplichtingen. Hierdoor is er sprake van versnippering en onvoldoende borging op naleving van verplichtingen (compliance). Een modern, proces- en taakgericht managementsysteem bestaat uit een integrale en gestructureerde naleving van verplichtingen in één systeem. Hieruit volgt een totaaloverzicht van taken en maat regelen, met aansturing, registratie en borging (signaalfunctie) van de uitvoering door de procesverantwoordelijke. Deze systematiek gebruikt KWA voor het opzetten en herstructureren van managementsystemen.

2 Vervolg van pagina 1 van een projectplan heeft KWA de overgang van het oude VBS (VBS-2) naar het nieuwe VBS (VBS-3) begeleid. Begin april 2011 was het VBS-3 operationeel en is een deel van de betrokken medewerkers getraind. De komende periode wordt gebruikt om de inhoud goed op orde te brengen en te integreren in de bedrijfsprocessen. De uitrol vindt in eerste instantie plaats per emplacement, vervolgens via een olievlekwerking naar alle emplacementen. De komende jaren gaat ProRail ervaring opdoen met het VBS-3, een aantal functionaliteiten uitbreiden en de wetgeving in VBS-3 verbreden. Voordeel gebruik van softwareapplicaties bij compliancemanagement ProRail ziet duidelijk voordelen van het gebruik van software-applicaties voor vergunningenbeheer en compliancemanagement. Zo is er continu inzicht in en overzicht van de processen, met de mogelijkheid tot analyseren en sturen van Zelfevaluatie Compliancemanagement Naast Make ontwikkelde KWA een Zelfevaluatie Compliancemanagement. Deze Zelfevaluatie is een hulpmiddel om de status van de systematiek van het naleven van de wet- en regelgeving vast te stellen. Uit de evaluatie volgt een advies op de onderdelen waaraan niet wordt voldaan. De zelfevaluatie is gebaseerd op onze ervaringen en het recent gepubliceerde Informatieblad naleving van wet- en regelgeving met een milieuen/of arbomanagementsysteem. Een groot aantal bedrijven voerde de Zelfevaluatie uit: Nagenoeg alle respondenten geven aan dat binnen hun organisatie voldoende commitment is om wet- en regelgeving na te leven. Commitment vormt de essentiële basis om als organisatie met compliance aan de slag te gaan. Tweederde van de organisaties geeft aan dat de wettelijk en overige verplichtingen geïdentificeerd zijn. Minder dan de helft hiervan heeft deze verplichtingen echter doorvertaald naar consequenties voor de processen en producten. Ongeveer de helft van de organisaties geeft aan dat de naleving van verplichtingen geborgd is. Op het leergebied van effectief compliance management, organiseert KWA themabijeenkomsten op 21 juni en 15 september. Hoe houd ik mijn compliancesysteem actueel? Een belangrijke voorwaarde voor goed compliancemanagement is het actueel houden ervan. Dit betekent in eerste instantie zorgen dat u op de hoogte blijft van wijzigingen in wet- en regelgeving, normen, vergunningen, etc., een vaak ingewikkelde en tijdrovende klus. Om bedrijven dit werk uit handen te nemen, biedt KWA de dienst MakeClear aan. Periodiek ontvangt u daarmee een overzicht van de relevante wijzigingen én een concrete vertaling naar acties die uitgevoerd zouden moeten worden. Compliancemanagement gaat met name om dit laatste: wat betekenen de wijzigingen voor mijn organisatie en hoe zorgen we ervoor dat we blijven voldoen aan de verplichtingen. processen. De software-applicaties zijn ondersteunend en aanvullend en kunnen nooit de processen vervangen, maar hebben duidelijk een meerwaarde om dagelijks werk slimmer en efficiënter in te richten. In eerste instantie vergt dit een extra inspanning (opzet en implementatie), maar daarna komt de winst. Compliance als basis voor duurzaamheid Compliancemanagement bij ProRail heeft naast de milieuzaken ook een relatie met duurzaamheid en omgevingsmanagement. ProRail streeft ernaar dat duurzaamheid breed gaat leven binnen de organisatie, aantoonbaar uitgangspunt wordt voor beleid en de toepassingen daarvan, en dat duurzaamheid zichtbaar wordt in de bedrijfsvoering. Jan van Pelt , Robin Sinke , Mogelijkheden met MakeClear uitgebreid Nieuwe release In compliance zijn is voor de meeste organisaties een complexe, tijdrovende, maar ook belangrijke verplichting. Bedrijven moeten zelf aantonen dat ze voldoen aan de verplichtingen uit wet- en regelgeving. Hoe weet je als organisatie of je hier aan voldoet en hoe borg je dit? Met de Nulscan en een abonnement MakeClear geeft KWA u de mogelijkheid ervoor te zorgen dat uw bedrijf in compliance is. Nulscan KWA heeft al een service voor het bijhouden van nieuwe ontwikkelingen in milieu- en arbowet- en regelgeving (MakeClear). Bedrijven worstelen echter ook met de vraag of zij, los van nieuwe ontwikkelingen, überhaupt voldoen aan de wet- en regel geving zelf. KWA heeft een nulscan ontwikkeld voor de inhoudelijke toetsing aan wet- en regelgeving. Hiermee maken wij snel inzichtelijk waar bedrijven staan, waar eventuele onvolledigheden zitten en hoe deze kunnen worden aangepakt. Dit is een belangrijke stap naar het in com pliance zijn, vanuit het beheersen van wet- en regelgeving. Het sluit aan op de Zelf - evaluatie compliancemanagement, die ingaat op de zorgsystematiek en borging eromheen. Snel inzichtelijk waar bedrijven staan Collectieve abonnementen Vanuit onze dienstverlening MakeClear blijkt dat bedrijven steeds meer behoefte hebben aan ontzorging en persoonlijk contact; de overheid wordt steeds minder een partner met wie inhoudelijke afstemming plaats kan vinden. Bedrijven zoeken dan ook naar andere partners, die kennis en feedback kunnen leveren. In toenemende mate worden daarom collectieve abonnementen afgesloten met belangengroepen en brancheorganisaties. Bedrijven kunnen hiermee, tegen een gunstiger tarief, gebruik maken van onze MakeClear-service. Binnen deze collectieve overeenkomsten organiseert KWA halfjaarlijkse bijeenkomsten, waarin bedrijven bijgepraat worden over ontwikkelingen. De bedrijven zijn in de gelegenheid vragen te stellen en onderling rmatie en ervaringen uit te wisselen. Meer rmatie over het bijhouden van wet- en regelgeving vindt u op Heeft u vragen? U kunt ons altijd bellen. Jan-Carel Nieuwland , Het software product Make, voor ondersteuning van het KAM-management bij bedrijven, is verbeterd en uitgebreid. Er zijn meer mogelijkheden om data uit andere systemen te importeren, om zo de implementatietijd en -kosten te beperken. Ook kan Make bedrijfsspecifieker worden gemaakt door teksten aan te passen aan de terminologie van uw bedrijf. Een volledig overzicht van de wijzigingen en de FAQ s zijn beschikbaar op Daarnaast zijn er officiële handleidingen via de helpfunctie in Make beschikbaar, bestaande uit een handleiding voor gebruikers en een handleiding voor de beheerder. Heeft u interesse in een demonstratie van Make? Neem contact met ons op. Dennis Nijkamp , pagina 2

3 Kritische kijk op berekeningen van luchtkwaliteit en emissie-eisen Bij de aanvraag van een vergunning in het kader van de WABO, verlangt het bevoegd gezag vaak een uitgebreid onderzoek naar de invloed van de activiteit op de lucht kwaliteit. KWA voert deze onderzoeken uit, maar in sommige gevallen volstaat een quick scan. Naast het uitvoeren van de metingen en berekeningen, streven wij met u naar realistische en werkbare emissie-eisen. Column Onderzoek luchtkwaliteit in breed werkveld KWA voerde in het afgelopen jaar diverse onderzoeken uit naar de luchtkwaliteit (emissies) bij bedrijven in zeer uiteenlopende branches (zie tabel). Voor de verspreidingsberekeningen wordt een applicatie gehanteerd, welke tot in detail berekent Voorbeeldprojecten Quick scan luchtkwaliteit in kader haalbaarheidsonderzoek Een bedrijf wilde de productie verdubbelen. Hierbij werd vooraf in kaart gebracht welke milieu-aspecten tot knelpunten konden leiden. Voor de maatgevende luchtcomponent is door KWA alleen voor het meest nabijgelegen gevoelige punt een verspreidingsberekening uitgevoerd. Uit deze scan bleek dat de lucht kwaliteit geen beletsel vormde voor uitbreiding van de productie. Verruiming emissiegrenswaarde Voor een mineralenverwerkend bedrijf heeft KWA een stofnotitie opgesteld. In deze notitie wordt gemotiveerd waarom het bedrijf niet kan voldoen aan de emissie-eisen uit de NeR (Nederlandse Emissie Richtlijn) en wordt een ruimere normstelling voorgesteld. De gevraagde, verruimde stofemissie is onderbouwd met verspreidings berekeningen, die aantonen dat deze uitstoot geen probleem oplevert voor de omgeving. wat de invloed ter plaatse is van gevoelige bestemmingen. Niet meer berekenen dan strikt noodzakelijk KWA onderscheidt zich door de levering van maatwerk. Geen uitgebreid standaardrapport, alleen omdat een bevoegd gezag dit wenst, maar eerst onderzoeken of een uitgebreid onderzoek echt nodig is (quick scan). Zo nodig treden we vooraf in overleg met het bevoegd gezag. Uit de quick scan volgt of het beperkte onderzoek volstaat of dat een meer uitgebreid onderzoek nodig is. Wanneer volstaat de quick scan? Praktijkervaring leert dat een minder gedetailleerd onderzoek volstaat om diverse redenen: gevoelige bestemmingen liggen ver weg; op voorhand is duidelijk dat de emissie lager is dan de eisen; de achtergrondconcentratie van de te onderzoeken component is zeer laag. Daarnaast is in de wet luchtkwaliteit het NIBM-criterium (Niet In Betekenende Mate) opgenomen. Ook dit kan aanleiding zijn voor het niet verder uitvoeren van onderzoek. Toetsing van emissie-eisen KWA voert niet alleen berekeningen uit, maar beoordeelt ook de emissie-eisen die een bevoegd gezag aan een vergunning wil verbinden. Zowel het bevoegd gezag als bedrijven zijn namelijk niet gebaat bij emissie-eisen die praktisch en/of economisch niet haalbaar zijn. Onze jarenlange ervaring en kennis op het gebied van luchtkwaliteit helpen u vergunningsprocedures zo snel mogelijk te doorlopen, zonder de bedrijfsvoering te belemmeren. Rob Trenning , Branche Type onderzoek Te onderzoeken component Energie Wm revisie NOx, CO Mineralen Wm revisie PM10, NOx Bouwstoffen Wm oprichting PM10, NOx Transport Wm revisie PM10, NOx Textiel Haalbaarheidsstudie NOx Recreatie Herkomst stof Grof Stof Zuivel Wm uitbreiding PM10, NOx Chemisch Wm revisie PM10, NOx Vleesverwerking Klachten Geur Voeding Wm revisie Geur Zuivel Wm uitbreiding Geur De economische crisis is voorbij en we gaan door waar we gebleven waren. Of toch niet? Want door inkrimping van het personeelsbestand ontstaat hier en daar een fte-crisis. Het gevolg is dat ik regelmatig gebeld word: Kan KWA voor de komende maanden een KAM-manager leveren? Dat kan, maar over hoeveel dagen gaat het? Oh, voor vijf dagen per week op locatie? Gaan we voor u regelen. Dan de vraag hoe ik het ga regelen, want niemand zit vijf dagen per week naar buiten te kijken. Spannend, want wie van onze adviseurs heeft tijd, is voldoende betrokken en bekwaam voor deze uitdaging? Na wat overleg vind ik twee competente adviseurs. Zij voelen zich meteen betrokken en schuiven met lopende opdrachten, zodat zij elk twee tot drie dagen beschikbaar zijn. De fte-crisis voor de klant is opgelost met twee adviseurs, die de continuïteit van zijn bedrijf helpen waarborgen. Nu maar hopen dat ze niet té betrokken worden, want dan krijg ik een fte-crisis. Ruud van Kolfschooten , KWA begeleidt sectoren bij uitwerken energie-ambitie In 2010 hebben de industriesectoren die deelnemen aan de MJA3- en MEE-convenanten, een korte toekomstverkenning (een zogenaamde voorstudie) uitgevoerd naar de marktsituatie in 2030 en hoe de sector zich daarin kan en wil positioneren. Vijftien sectoren gaan op basis hiervan een routekaart 2030 ontwikkelen. Bij drie van deze sectoren speelt KWA een rol als procesbegeleider, terwijl ondersteuning op componenten wordt geleverd bij een vierde. Op weg naar grotere energie-efficiency in 2030 Naar aanleiding van de uitgevoerde voorstudie zijn vijftien sectoren verder gegaan met de ontwikkeling van een routekaart naar Met deze routekaart krijgen de sectoren in beeld op welke wijze zij in de toekomst een forse stap kunnen maken in duurzamer (lees: energie-efficiënter) zijn. Voor andere sectoren zijn er specifieke thema s uit de voorstudie gekomen, die aanleiding gaven tot het starten van verdiepende onderzoeken. KWA speelt rol in ontwikkeling routekaart De ontwikkeling van de routekaarten voor de diverse sectoren wordt (deels) gefinancierd door het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, en ondersteund door Agentschap NL. De Stichting Verenigde Keramische Organisaties (VKO), de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Koffie en Thee (KNVKT) en de Vereniging voor de Aardappelverwerkende Industrie (VAVI) hebben KWA de rol van procesbegeleider toebedeeld bij de vervolgactiviteiten. Daarnaast ondersteunt KWA de Nederlandse Vleesindustrie bij de verdere uitwerking van duurzaam koelen en vriezen, energie-efficiency en specifieke thema s, zoals duurzame energie, waaronder zonne-energie. Ursula Looman , Fons Pennartz , kwadrant no. 1 mei 2011 pagina 3

4 Integraal managementsysteem: praktijk, resultaten en ontwikkelingen Veel bedrijven werken nog met losse of beperkt geïntegreerde managementsystemen. De praktijk wijst echter uit dat een integraal managementsysteem minder inspanning van uw bedrijf en uw medewerkers vraagt en dat de administratieve last afneemt, soms tot wel 60% lager. KWA heeft in dit kader een methode (MakeProof) ontwikkeld. Met MakeProof is het mogelijk alle vereisten uit normen, zonder overlap, te integreren binnen het bestaande bedrijfsmanagementsysteem en dit te vertalen naar concrete borgingsmaatregelen. De norm verandert daarmee van een abstract naar een praktisch document en dat vereenvoudigt de implementatie in grote mate. De methode is recentelijk toegepast bij enkele bedrijven. Eén van deze bedrijven is Eiffage Rail BV, waar, als gevolg van overname en organisatorische wijzigingen, in vijf maanden tijd een nieuw gecertificeerd managementsysteem moest worden opgezet voor de normen ISO 9001, ISO 14001, VCA**, BTR en de. In overleg met KWA is ervoor gekozen om één geïntegreerd managementsysteem op te zetten. Met behulp van MakeProof was het mogelijk om alle normen integraal naast de bestaande werkwijzen te zetten. Zo werd snel duidelijk welke onderdelen geïntegreerd en welke nog aangevuld moesten worden. Ook genereert MakeProof een totaaloverzicht van de relevante acties en taken per persoon ten behoeve van de implementatiefase. Bij de documentenaudit zijn door de certificerende instelling geen afwijkingen geconstateerd. Eiffage Rail is weer klaar voor de toekomst. KWA gaat verder met de ontwikkeling van MakeProof door verbreding naar andere toepassingen, zoals de integratie van eisen van klanten (bijvoorbeeld in de bouwsector), voedselveiligheid en MVO prestatieladder / ISO (Duurzaamheid). Jan Willem de Jager , Jan van Pelt , -emissiehandel Fase III nadert met rasse schreden De derde fase van de -emissiehandel ( ) staat voor de deur lijkt nog ver weg, toch moeten er op korte termijn al de nodige acties worden ondernomen. Zo moeten voor 1 september 2011 de historische emissies worden opgegeven aan de NEa, inclusief een bijbehorende, geverifieerde verantwoordingsrapportage. De benodigde invulformulieren komen waarschijnlijk eind april beschikbaar. Algemeen kader en veranderingen in Fase III De rechten uit Fase II blijven geldig in Fase III, dus men kan rechten meenemen (banking). Ook de grens om mee te doen blijft gehandhaafd op 20 MW opgesteld vermogen. In Fase III staan een paar grote veranderingen op stapel, waarvan de belangrijkste zijn: 1. Verruiming van de installaties onder emissiehandel; ook fakkels, incinerators, ovens en drogers gaan onder ETS vallen. Kort gezegd; elk apparaat waar uitkomt doet mee, waardoor meer bedrijven onder emissiehandel vallen; 2. Bedrijven krijgen in principe rechten toegewezen op basis van een productbenchmark. Voor producten zonder productbenchmark vindt toewijzing plaats op basis van één of meerdere fall-back scenario s : een warmtebenchmark, brandstofbenchmark of proces-emissies; 3. De benchmarks worden gecombineerd met het historische activiteitenniveau. Uit de jaren of mag een bedrijf de meest gunstige periode kiezen; 4. Elektriciteitopwekking krijgt geen gratis -rechten meer toegewezen. Dit geldt ook voor elektriciteit uit WKK s; 5. Een deel van de bedrijven krijgt gedeeltelijk gratis rechten en moet de rest kopen op een veiling. In 2013 krijgt men 80% van de rechten gratis, dit daalt geleidelijk tot 30% in 2020; 6. Bedrijven die bloot staan aan Carbon Leakage krijgen 100% van hun rechten gratis. Carbon Leakage wil zeggen dat Europese producenten sterk concurreren met bedrijven buiten de EU zonder -emissiehandel (concurrentienadeel Europese bedrijven). Al met al gaat -emissiehandel bedrijven in de jaren meer geld kosten dan in de twee voorafgaande periodes: er zijn minder rechten te verdelen en er worden aanzienlijk minder rechten gratis verstrekt. De eventuele Opt-Out, waar enkele jaren geleden in Brussel over gesproken werd, biedt waarschijnlijk geen soelaas en wordt mogelijk niet eens breed ingevoerd in Nederland. Bouke Bruinsma , pagina 4

5 Droogsnelheid vs. vochtgehalte DROOGSNELHEID C B A D Kansen voor energiebesparing op droogprocessen Hoe kan ik meer product drogen met hetzelfde energiegebruik en behoud van kwaliteit? Hoe kan ik mijn afkeur reduceren? Welke energieaspecten moet ik meenemen in een investeringstraject voor een nieuwe droger? Dat deze vragen actueel zijn blijkt onder andere uit de Roadmap Drogen van de Nederlandse Werkgroep Drogen: AB = opwarmen product BC = verwijderen vrij vocht CD = verwijderen gebonden vocht VOCHTGEHALTE Droogprocessen vragen circa 15% van het totale Nederlandse industriële energiegebruik en hebben vaak een laag rendement, in de praktijk slechts 20 tot 50%. Met conventionele maatregelen is op korte termijn 25% energiebesparing mogelijk. Op langere termijn wordt minimaal voor 25% aan additionele besparingsmogelijkheden verwacht. Er liggen dus kansen! Er leiden meerdere wegen naar Rome, maar die zijn niet allemaal even efficiënt. Een juiste productkwaliteit betekent niet automatisch een optimaal droogproces. Drogen is een technisch complex proces en een ingewikkeld samenspel van warmte- en vochttransport en fysische eigenschappen van het product. Temperatuurniveaus, stromingsprofielen, contact tussen product en droogmedium en vochtdiffusie uit het product, bepalen de efficiency. KWA helpt bij de optimalisatie van uw droogprocessen. Wij bieden ondersteuning bij de doorlichting, het genereren en kwantificeren van de specifieke energiebesparende maat regelen en de implementatie ervan. Ook helpen we u bij het opzetten, verbeteren en implementeren van de procesmonitoring, zodat meer inzicht ontstaat in de energieprestaties van het proces. Bestaat er ook binnen uw bedrijf behoefte aan goede energetische beoordeling van het droogproces en wilt u de juiste maatregelen kunnen specificeren? Neem vrijblijvend contact op met onze specialisten. Tijn Backx , Voor u van belang bij aanbestedingen? bewijst zich als duurzaamheidinstrument KWA volgt de ontwikkelingen over de en ondersteunt u bij het te gelde maken van uw duurzaamheidinspanningen. De is een instrument om bedrijven, die deelnemen aan aanbestedingen, te stimuleren tot -bewust handelen in de eigen bedrijfsvoering en bij de uitvoering van projecten. In eerste instantie is de door ProRail ontwikkeld, die het sinds 2009 gebruikt voor aanbestedingen in de spoorsector. Inmiddels is versie 2.0 ontwikkeld en is de ladder breder toepasbaar geworden voor andere, aanbestedende organisaties én voor andere sectoren. Zo sluit de nu beter aan bij het Besluit Aanbestedingsregels voor Overheidsopdrachten. Daarnaast heeft ProRail de verzelfstandigd en in eigendom gegeven van de onafhankelijke Stichting Klimaatvriendelijk Aanbesteden en Ondernemen (SKAO). Deze Stichting is verantwoordelijk voor alle zaken betreffende de ladder: het gebruik, de doorontwikkeling, het beheer van het certificeringschema en de verbreding van deelnemende sectoren. Het uitgangspunt van de is dat inspanningen worden gehonoreerd. Een hoger niveau (1-5) op de 2 ladder wordt beloond met een concreet voordeel in het aanbestedingsproces, in de vorm van een -fictieve- korting op de inschrijfprijs. Belangrijk onderdeel is het opstellen van de -footprint: de inzichten hieruit vormen de basis voor mogelijkheden tot -reductie. De nationale -database is een handige tool om de -footprint -volgens een uniform model- te bepalen, waarmee vervolgens deze -footprint ter inzage gegeven kan worden aan (potentiële) opdrachtgevers. Naast ProRail gaat nu ook Rijkswaterstaat in tien projecten de hanteren, als bewijsmiddel in haar aanbestedingen voor de zogenaamde EMVI-eisen (Economisch Meest Voordelige Inschrijving). Alliander en Enexis hebben eveneens interesse getoond. Gesteld kan dus worden dat de zich heeft bewezen als duurzaamheidinstrument. Erik van den Brink , Ursula Looman , 2 Wees een asbestcalamiteit voor Met regelmaat voert KWA asbestinventarisaties uit in de bedrijfsgebouwen van klanten uit de industrie. Aanleiding voor de klant om hiertoe over te gaan kan het interne arbo- en milieubeleid zijn, maar ook de sloop van bedrijfsgebouwen (verplicht) of aan- en verkoop daarvan zijn goede redenen. Bij asbestinventarisaties wordt de aanwezigheid van asbest in de gebouwen onderzocht. Afhankelijk van de bevindingen uit de inventarisatie worden vervolgens de consequenties voor de volksgezondheid, onderhoud- en sloopwerkzaamheden en financiën in beeld gebracht. Tot slot staat in een zogenaamd asbestbeheerplan hoe met het asbest om te gaan tot het daadwerkelijk is verwijderd. Asbestinventarisatie In technische ruimten en technische installaties is asbest veelvuldig aanwezig. Zoals in ketelhuizen met (stoom)ketels en bijbehorend leidingwerk. Hier kan zowel in de ruimte en de stoomketel zelf, als in het isolatiemateriaal en de pakkingen van (stoom)leidingwerk asbest zijn toegepast. Dit leidingwerk gaat vervolgens door de gehele fabriek. Voordat (onderhouds) werkzaamheden in dergelijke ruimten aan deze installaties en/of aan dit leidingwerk plaatsvinden, is het zeer zinvol om de aanwezigheid van asbest in kaart te brengen en zonodig eerst het asbest te verwijderen. Al te vaak maken we mee dat er zonder inventarisatie, of met een onvolledige/oude inventarisatie, dergelijke werkzaamheden zijn uitgevoerd en vervolgens onbewust het asbest is bewerkt. Met als gevolg een asbestbesmetting. En het opruimen van een asbestbesmetting, met alles wat daar bij komt (van voorlichtingsbijeenkomsten aan betrokkenen, ontoegankelijkheid van ruimten, doorlopen van vergunningsprocedures en vertraging in de planning tot de extra kosten), is het laatste waar een bedrijf op zit te wachten. Een gedegen asbestinventarisatie én asbestbeheerplan kan dergelijk leed voorkomen. Marcel Hilwig , kwadrant no. 1 mei 2011 pagina 5

6 Tabel 1 Sectoren en energiegebruik Elektriciteit primair Elektriciteit voor koeling Aandeel koeling in elektriciteit PJ/j PJ/j % Voeding- en genotmiddelenindustrie Industrie Voeding- en genotmiddelenindustrie heeft een hoog energieverbruik voor koeling Recentelijk heeft KWA een onderzoek geactualiseerd naar het energieverbruik van koelinstallaties per sector in Nederland. In dit KWA-onderzoek zijn de diverse sectoren uitgesplitst naar verschillende branches. Koeling neemt circa 13% van het elektriciteitsverbruik voor haar rekening. In tabel 1 zijn de energiegebruiken weer gegeven. Let wel, er is uitgegaan van primair elektrisch energieverbruik bij opwekking (ofwel 1 kwh= 9 MJ). Vervolgens is er een vertaalslag gemaakt naar de hoeveelheden koudemiddelen die in de installaties aanwezig zijn. Er is immers een relatie tussen het energieverbruik per jaar, het type, de grootte van de koelinstallatie en de inhoud van de installatie. In tabel 2 zijn de aanwezige hoeveel heden koudemiddel weergegeven (gemiddeld scenario). Hierbij komt nog 700 ton koudemiddelen voor warmtepompen, schepen en reefercontainers en wegtransport. De inhoud van autoairco s is niet in dit onderzoek betrokken. De belangrijkste overwegingen uit het onderzoek zijn: Per sector of branche kan men bepalen wat het verbeterpotentieel is door innovaties. Het bestrijden van lekverliezen blijft een belangrijk onderwerp. Het gebruik van condensorwarmte draagt bij aan een reductie van de -emissie. Diensten, overheid en agrarisch Industrie zonder koeling Totaal Tabel 2 Sectoren en energiegebruik Hoeveelheid aanwezige koudemiddelvulling ton ton ton NH3 HCFK (R22) HFK Voeding- en genotmiddelenindustrie Industrie Diensten, overheid en agrarisch Totaal Zuivelindustrie, Vleesindustrie, Koel- en vrieshuizen, Broodbakkerijen, etc. 2 Basischemie, Petrochemie, Chemische industrie, etc. 3 Supermarkten, Kantoorgebouwen, Ziekenhuizen, Horeca, gekoelde teelt Glastuinbouw, etc. 4 Papier- en kartonindustrie, Glasindustrie, IJzer-/Staalindustrie, Non-ferro-industrie, etc. Energieverbruik heeft meer invloed als -emissiebron dan de -equivalente emissies ten gevolge van het verlies van koudemiddelen. De trend laat een verschuiving zien van HFK s naar ammoniak in de industrie. De meest milieuvriendelijke manier van koelen blijft natuurlijk het minimaliseren van de koelvraag en vervolgens te koelen op natuurlijke wijze. In gebouwen- en transportkoeling zullen de HFK s een prominente plaats blijven spelen. Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van Agentschap NL. Fons Pennartz , Objectieve kijk op mogelijkheden afvalwaterzuivering Een jaarlijks terugkerende kostenpost is de zuiveringsheffing, die bedrijven betalen aan de waterbeheerder. Soms zijn die kosten aanleiding om onderzoek te doen naar de mogelijkheden van het zelf (voor)zuiveren van afvalwater. KWA heeft in het afgelopen jaar voor diverse bedrijven dit onderzoek uitgevoerd, met wisselende mogelijkheden en resultaten. Brede inventarisatie Het onderzoek start met de inventarisatie van de hoeveelheid en samenstelling van het geloosde afvalwater. Bij voorkeur worden ook deelstromen of aanwezige voorzuiveringsstappen geïnventariseerd. Daarna gaat het onderzoek verder op ons proeflaboratorium, waarbij we kiezen voor verschillende testen. In eerste instantie zo breed mogelijk, om op voorhand geen techniek uit te sluiten. Bezinking, filtratie en coagulatie/flocculatie als voorzuiveringsstap maken hier meestal deel van uit. Anaerobe mogelijkheden Voor een sauzenfabrikant voerden wij het onderzoek uit in het afvalwater na een fysisch-chemische voorzuivering. Verdere voorzuivering bleek weinig aantrekkelijk, vanwege het hoge rendement van de aanwezige zuiveringsstap. Maar de aanwezigheid van veel opgeloste organische bestanddelen (CZV) geeft kansen. Een nazuivering van dit afvalwater met aeroob biologische technieken blijkt haalbaar, maar zeker ook anaerobe zuivering. Beide leiden tot lagere lozingskosten en beide hebben hun specifieke voor- en nadelen. Anaerobe zuivering heeft nu de aandacht, vooral vanwege het kleinere ruimtebeslag en verdere mogelijkheden. Labschaal versus praktijk Bij een zuivelbedrijf bleek uit het laboratoriumonderzoek een fors rendement bij toepassing van coalgulatie/flocculatie. Door toevoeging van ijzer en polyvlokmiddel bleek een zuiveringsrendement van vijftig procent haalbaar. Ondanks deze zeer hoopvolle resultaten, bleek bij verdere berekening een minder gunstig beeld. De terugverdientijd bleek langer dan drie jaar, met name door de kosten van de doseringen. Hierop besloot het bedrijf het project voorlopig op te schorten. Onderzoeken kunnen positieve, maar dus ook minder positieve resultaten opleveren. Het is sowieso raadzaam om regelmatig de afvalwaterlozing kritisch te beschouwen. En daarbij geeft het opsplitsen van (vervuilde) deelstromen extra mogelijkheden om de kosten voor afvalwater te beperken. Rob Schoon , pagina 6

7 Duurzaamheid doen wij zo! Duurzame energievoorziening voor Van der Valk Hotel Almere Het eind vorig jaar geopende Van der Valk Hotel in Almere heeft een geavanceerd systeem voor de warmte- en koudevoorziening. Een ondergronds energieopslagsysteem met gebruik van grondwater levert s zomers koeling en s winters warmte. De ingebruikname van het systeem liep vertraging op, omdat er problemen waren met de grondwaterbronnen. Na advies hierover door KWA Bedrijfsadviseurs en in overleg met de firma Linthorst Installatietechniek en de provincie Flevoland, kon het systeem in maart toch in gebruik worden genomen. De firma Linthorst Installatietechniek uit Apeldoorn ontwierp en installeerde een systeem, waarmee het hotel grotendeels kan worden voorzien van warmte en koeling. KWA werd gevraagd het grondwater uit de reeds aangelegde bronnen te onderzoeken. Hieruit voortvloeiend bleek dat er sprake was van een afwijkende bodemopbouw en daarmee een moeizaam verlopende infiltratie. Bij de voorstudie en vergunningaanvraag door een ander adviesbureau en de vergunningverlening door de provincie was dit niet voorzien. Het systeem kon daardoor niet operationeel worden; een tegenvaller voor het hotel en de installateur. KWA is gevraagd om bij te dragen aan een oplossing. Dit advies resulteerde in een nieuwe, diepere, infiltratiebron, waarmee volgens nader onderzoek de eerder optredende problemen verholpen waren. Vervolgens werd in overleg getreden met de provincie voor toestemming om het systeem in gebruik te nemen. De onttrekkingsbron en de nieuwe infiltratiebron bleken te voldoen aan de voorwaarden en eisen, zoals gesteld in de verleende vergunning voor het energieopslagsysteem. De provincie Flevoland gaf hierop eind maart toestemming om het ondergrondse energieopslagsysteem in bedrijf te nemen. Het moderne Van der Valk Hotel heeft daarmee een geavanceerd en duurzaam systeem voor de warmte- en koudevoorziening. Harald ten Brinke , Rob Schoon , Steeds vaker bevat een leveranciersselectie vragen over duurzaamheid of over MVO. Komt dit incidenteel voor, dan kan op dat moment een pasklaar antwoord geformuleerd worden. Maar wordt deze vraag vaker en telkens weer op een andere manier gesteld, dan is het efficiënter om te kunnen beschikken over een algemeen document met alle antwoorden daarin al opgenomen. Hoe kom je nu aan zo n algemeen document? De makkelijke manier De organisatie die ieder jaar een duurzaamheidverslag volgens bijvoorbeeld het GRI-verslaggevingsraamwerk maakt, stuurt dit jaarverslag simpelweg mee met de leveranciersvragenlijst. De leuke manier Een leuke manier is om een nominatiedocument op te stellen voor een duurzaamheidprijs. Nederland heeft verschillende lokale competities. Het nominatiedocument bestaat uit een overzicht van de duurzaamheiddoelen en -activiteiten. Als de moeite voor het opstellen van het document ook nog eens beloond wordt met de prijs en de bijbehorende (gratis) PR, dan is dat een mooi voorbeeld van de spreekwoordelijke twee vliegen in één klap. De vertrouwde manier Net als voor kwaliteit (ISO 9001), milieu (ISO 14001) en veiligheid (VCA) is het in Nederland ook mogelijk om de organisatie te laten certificeren voor duurzaamheid en het certificaat te gebruiken als bewijs dat er duurzaam gewerkt wordt. De bekende certificatie-instellingen hebben hiervoor de MVO ontwikkeld. Minder bekend zijn Business Balance Standard en de IMA MVO-norm. De authentieke manier NEN-ISO (internationale richtlijn voor MVO) heeft het karakter van een richtlijn en is daarom uitdrukkelijk niet bedoeld voor certificatie. Om tegemoet te komen aan de behoefte vanuit het bedrijfsleven om kenbaar te maken dat zij ISO toepassen is de NPR 9026 Handleiding voor zelfverklaring ISO ontwikkeld. Hiermee kunnen organisaties op een gestandaardiseerde wijze aantonen dat zij authentiek de principes en richtlijnen in NEN-ISO toepassen. Welke manier past het beste bij u? Neem contact op met onze adviseur: Ursula Looman , Reststromenscan Welke kansen zijn er voor afval Afvoer van organische reststromen kost de voedingsmiddelenindustrie vaak veel geld. In het kader van biobased-economy en het energie-transitiepad Groene Grondstoffen is dit aanleiding om alternatieve verwerkingsmogelijkheden en opwaardering van organische reststromen te onderzoeken. Dergelijke onderzoeken creëren mogelijkheden voor innovatie, milieuvoordeel en kostenreducties. KWA biedt bedrijven een scan voor inventarisatie en uitwerking van strategische opties voor energetische en grondstoffelijke volarisatie. Agentschap NL ondersteunt dit initiatief financieel door 50% van de scankosten te compenseren. Hoe werkt een scan? Per reststroom worden gegevens ingewonnen omtrent hoeveelheid, samenstelling en huidige verwerkingsroute, inclusief kosten. De rmatie over hoeveelheden wordt verwerkt in massabalansen. De analyse van de huidige verwerkingsroutes is gebaseerd op de kosten en baten, duurzaamheid aspecten, afnamezekerheid en juridische en overige randvoorwaarden. Vervolgens wordt gebrainstormd over alternatieve verwerkingsroutes, waarbij zowel energetische conversies als terugwinning van waardevolle grondstoffen aan bod komen. De meest interessante, alternatieve verwerkingsroutes worden nader uitgewerkt. De bevindingen worden in een beknopt rapport samengevat en gepresenteerd aan de opdrachtgever. Praktijkvoorbeeld Exportslachterij J. Gosschalk en Zn. Dit jaar voerde KWA een reststromenscan uit voor Exportslachterij J. Gosschalk en Zn. in Epe, een bedrijf dat zowel varkens als runderen verwerkt. Enkele alternatieve verwerkingsroutes voor reststromen bij Gosschalk die uit de scan naar voren zijn gekomen: a) varkenshaar inzetten in de textielindustrie (non-woven-textiel) b) het apart afgevangen varkensbloed in een vergistinginstallatie voor het zuiveringsslib meevergisten c) rechtstreeks afvoeren van zuiveringsslib naar een verbrandingsinstallatie, waarna fosfaathoudende asresten aan een kunstmest- dan wel fosforfabrikant worden geleverd d) op eigen bedrijfslocatie ontwateren van zuiveringsslib en vervolgens het sterk in volume afgenomen ontwaterde slib verwerken in een vergistinginstallatie e) fosfaat valoriseren door in het rejectiewater van de zuiveringsslib-ontwatering Struviet te laten neerslaan en dit, in de toekomst, als meststof in de landbouw af te zetten. Martin van de Pol , kwadrant no. 1 mei 2011 pagina 7

8 Even voorstellen Erik Bleichrodt , Adviseur kwaliteit: (Interim) manager integrale veiligheid en milieu bij A-Lanes A15 Netwerken, presentaties en acquisitie voor KWA Vorige werkgever: Evonik Carbon Black Nederland Bart Simons , Adviseur energie: MJA-monitoring en rapportage Restwarmtebenutting -/NOx-emissiehandel TU Eindhoven So-Watt Licht uit, spot aan Ooit kocht ik een lamp bij de Ikea voor boven de eettafel. Zo'n metalen staaf met drie van die 35 Watt halogeenspotjes. De halogeenspotjes heb ik vervangen door twee ledspots en een spaarlampspot. De eerste led koste 36,- de tweede 23,- en de spaarspot 7,-. Samen goed voor 66,- terwijl de lamp zelf -inclusief halogeenspotjes- slechts een tientje heeft gekost. Met deze dure actie heb ik 105 Watt halogeen teruggebracht naar 13 Watt. Verdient dat zich ooit terug? En geeft dat wel net zo veel licht? De tabel geeft antwoord. Vermogen Watt Lichtopbrengst* Lux Conclusies: de leds verdienen zich in 3,5 tot 5 jaar terug. De spaarlampspot is goedkoop, maar geeft te weinig licht. Kostprijs * gemeten op 50 cm afstand ** 1000 branduren per jaar (3 uur per dag), bij 0,20 per kwh Energieverbruik** kwh/jaar /jaar De infrarood foto toont een origineel halogeenspotje, een ledspot en de spaarspot. Het is duidelijk waar de meeste energie van de halogeenspot blijft: warmte. Dat het halogeenspotje heet is, daar kwam ik ook achter toen ik de led er weer in wilde draaien en mijn vingers brandde. Het zit hem eigenlijk al in de naam. "Hallo, geen lamp. Bouke Bruinsma , Tot. kosten na 5 jaar Halogeenspot , ,00 38,00 Ledspot (3 power leds) ,00 3 0,60 39,00 Ledspot (1 power led) ,00 3 0,60 26,00 Spaarlampspot ,00 7 1,40 14,00 Willem Capel , Adviseur watermanagement: geohydrologie koude-/warmteopslagsystemen waterbeheer Vorige werkgever: Tauw Vertrokken Roelant Rosman, adviseur Ron Steentjes, adviseur Voor onze vacatures kijkt u op Energieprijzen base load (elektriciteit) KAM contactdag-lustrum: 10-jarig bestaan Een speciale locatie voor een speciale bijeenkomst. De Veerensmederij in Amersfoort, een oud industrieel gebouw met een nieuwe functie, bood de perfecte achtergrond voor de lustrumdag op dinsdag 5 april jl.. Peter Palstring (gepensioneerd KAM-lid) vertelde over zijn ervaringen met de overheid, zijn omgeving, zijn bedrijf (SCA Packaging De Hoop) en zijn persoonlijke ontwikkeling daarin. Trends en ontwikkelingen van wet- en regelgeving de afgelopen 10 jaar in historisch Bijblijven! Zware kost, maar wel heel nuttig. Jacqueline Cramer nam ons mee naar de toekomst. Wat komt er de komende 10 jaar op ons af als KAM-manager? Hoe moeten wij ons daarop voorbereiden? Haar visie is onder andere dat bedrijven in clusters moeten gaan samenwerken om verduurzaming voort te zetten. Daarbij spelen netwerken, globalisering en toe nemend, onvoorspelbaar gedrag van consumenten/klanten een steeds belangrijkere rol. Alle deelnemers hebben daarna volgens de wereldcafémethode ideeën opgeschreven en gedeeld met elkaar over de rol van de overheid, de klant/consument, het netwerk en de KAM-manager over 10 jaar. Graag zien we u tijdens de volgende KAM contactdag op dinsdag 4 oktober 2011 bij Desso in Waalwijk. Linda Gentner , Colofon KWAdrant is een uitgave van KWA Bedrijfsadviseurs B.V. Eindredactie: Redactie: Ruud van Kolfschooten Gerard Jousma, Rob Schoon, Marga Steenbeek Ontwerp & Productie: CXN creatief bureau voor crossmediale communicatie - Amersfoort Druk: Klomp Grafische Communicatie - Amersfoort Fotografie: CXN, relaties en eigen medewerkers KWA Bedrijfsadviseurs B.V. Regentesselaan 2 Postbus 1526, 3800 BM Amersfoort Telefoon: Overname artikelen met bronvermelding toegestaan. CURSUSKALENDER 2011 Datum Soort cursus/training/opleiding Cursusleider/aanspreekpunt Zaal Tijd 8 juni Themamiddag Preventiemedewerker voor de KAM contactgroep Paul Molenberg, Linda Gentner (KAM contactgroep) Bergzaal uur 9 juni PGS 15 René Braaksma Regentessezaal uur 21 juni Informatiemiddag Compliance Robin Sinke Bergzaal uur 15 september Informatiemiddag Compliance Robin Sinke Bergzaal uur 28 september Corrosie Mascha Ludoph Bergzaal uur 6 oktober Energiecoördinator in productiebedrijven Bas Oldenhof Bergzaal uur 11 oktober Introductiecursus Wabo voor aanvragers René Braaksma Bergzaal uur 12 oktober De koudetechnicus in productiebedrijven Fons Pennartz Bergzaal uur 13 oktober Milieucoördinator Martin van der Slik Bergzaal uur 1 november Gevorderdencursus Wabo voor aanvragers René Braaksma Bergzaal uur 9 november Workshop Zelfverklaring "MVO doe je zo" over de Zelfverklaring volgens ISO Ursula Looman en Linda Gentner Bergzaal uur 17 november Make gebruikersmiddag Robin Sinke en Linda Gentner Bergzaal uur 24 november Informatiemiddag Compliance Robin Sinke Bergzaal uur 29 november PGS 15 (onder voorbehoud van publicatie nieuwe richtlijn) René Braaksma Bergzaal uur Op vindt u alle actuele rmatie. Of u neemt contact op met Sylvia Lam, ,

Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015. Versie 2.0 (summary)

Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015. Versie 2.0 (summary) Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015 Versie 2.0 (summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Februari 2012 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue verbetering...

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary)

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary) Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015 Versie 3.0 (Summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Update: Augustus 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue

Nadere informatie

Jade Beheer. Communicatieplan CO 2 Prestatieladder 3.C.1. 3.C.2 Invalshoek C: Transparantie Handboek CO2 Prestatieladder, versie 2.2 / 3.

Jade Beheer. Communicatieplan CO 2 Prestatieladder 3.C.1. 3.C.2 Invalshoek C: Transparantie Handboek CO2 Prestatieladder, versie 2.2 / 3. Jade Beheer Communicatieplan CO 2 Prestatieladder 3.C.1. 3.C.2 Invalshoek C: Transparantie Handboek CO2 Prestatieladder, versie 2.2 / 3.0 Document : Communicatieplan CO 2-prestatieladder Auteur : Jade

Nadere informatie

Learnshop. EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand

Learnshop. EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand Learnshop EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand tel: 0416-543060 Fax: 0416-543098 email: Web: paul.van.wezel@nimaris.nl

Nadere informatie

Milieumanagement & Duurzaam Ondernemen

Milieumanagement & Duurzaam Ondernemen Milieumanagement & Duurzaam Ondernemen Milieumanagement en duurzaam ondernemen Duurzaam ondernemen en milieumanagement zijn begrippen die vaak, bijna onbewust, gekoppeld worden aan milieubelastende sectoren

Nadere informatie

Beschrijving Energie Management Systeem

Beschrijving Energie Management Systeem Beschrijving Energie Management Systeem 11 maart 2014 Dit document beschrijft het Energie Management Systeem en het reductieplan voor realisatie van de energiereductie doelstellingen van Bepacom B.V. StenVi

Nadere informatie

Kwaliteitshandboek v1.0 CO 2 -Prestatieladder Roelofs

Kwaliteitshandboek v1.0 CO 2 -Prestatieladder Roelofs Kwaliteitshandboek v1.0 CO 2 -Prestatieladder Roelofs Datum: Januari 2013 Bezoekadres Dorpsstraat 20 7683 BJ Den Ham Postadres Postbus 12 7683 ZG Den Ham T +31 (0) 546 67 88 88 F +31 (0) 546 67 28 25 E

Nadere informatie

Duurzaamheid Certificaten, keurmerken, tools

Duurzaamheid Certificaten, keurmerken, tools KAM INFRA DAG 8 NOVEMBER 2012 Duurzaamheid Certificaten, keurmerken, tools Helen Visser Bouwend Nederland Enorme groei keurmerken en certificaten duurzaamheid Als gevolg van Duurzaamheid steeds belangrijker

Nadere informatie

Carbon Footprint Rapportage H1-2014

Carbon Footprint Rapportage H1-2014 Carbon Footprint Rapportage H1-2014 Naam Paraaf Datum Steller W.B.R. Weening November 2014 Inhoudsopgave D38.Carbon Footprint Report H1-2014.doc 1. Inleiding... 3 2. Afbakening... 4 2.1 Organisatiegrenzen...

Nadere informatie

Certificering als gereedschap voor efficiënt organisatiemanagement

Certificering als gereedschap voor efficiënt organisatiemanagement Certification Certificering als gereedschap voor efficiënt organisatiemanagement Het nastreven en behalen van vooraf vastgestelde doelstellingen is de ultieme uitdaging voor iedere onderneming of instelling.

Nadere informatie

Restwarmtebenutting in de vleesverwerkende industrie. Case. A.(Fons)M.G. Pennartz Ir. Manager team Energie KWA Bedrijfsadviseurs B.V.

Restwarmtebenutting in de vleesverwerkende industrie. Case. A.(Fons)M.G. Pennartz Ir. Manager team Energie KWA Bedrijfsadviseurs B.V. Restwarmtebenutting in de vleesverwerkende industrie d.m.v. HT-warmtepompen Case A.(Fons)M.G. Pennartz Ir. Manager team Energie KWA Bedrijfsadviseurs B.V. Aan bod komen: Situatie omschrijving case vleesbedrijf

Nadere informatie

Energie management Actieplan

Energie management Actieplan Energie management Actieplan Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Auteur: Mariëlle de Gans - Hekman Datum: 30 september 2015 Versie: 1.0 Status: Concept Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Doelstellingen...

Nadere informatie

Energiemanagementprogramma HEVO B.V.

Energiemanagementprogramma HEVO B.V. Energiemanagementprogramma HEVO B.V. Opdrachtgever HEVO B.V. Project CO2 prestatieladder Datum 7 december 2010 Referentie 1000110-0154.3.0 Auteur mevrouw ir. C.D. Koolen Niets uit deze uitgave mag zonder

Nadere informatie

CO2 prestatieladder Actieve Deelname Initiatief 2015

CO2 prestatieladder Actieve Deelname Initiatief 2015 CO2 prestatieladder Actieve Deelname Initiatief 2015 Projectgegevens Opsteller TAJ van Deijzen Versie 2015-1 Status Definitief Datum CO2 verantwoordelijke TAJ van Deijzen 6-8-2015 Directievertegenwoordiger

Nadere informatie

Opening. Welkom. Theo Drenth ICT & Kwaliteitszorg. Friso Ypma Commercieel manager

Opening. Welkom. Theo Drenth ICT & Kwaliteitszorg. Friso Ypma Commercieel manager Opening Introductie Harwig Wat is ISO 14001 Waarom ISO 14001 De weg naar certificering Resultaat tot nu toe Borging en continuering Duurzame oplossingen Afsluiting Agenda Opening Welkom Theo Drenth ICT

Nadere informatie

25/09/2015. Lokhorst Bouw en Ontwikkeling B.V.

25/09/2015. Lokhorst Bouw en Ontwikkeling B.V. Voortgangsrapport jan -jun 2015 25/09/2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 1. Inleiding... 2 2. Basisgegevens... 3 2.1. Beschrijving van de organisatie... 3 2.2. Verantwoordelijkheden... 3 2.3. Basisjaar...

Nadere informatie

Voortgangsrapport jan-okt 2015

Voortgangsrapport jan-okt 2015 06-11-2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 1. Inleiding... 2 2. Basisgegevens... 3 2.1. Beschrijving van de organisatie... 3 2.2. Verantwoordelijkheden... 3 2.3. Basisjaar... 3 2.4. Rapportageperiode...

Nadere informatie

S A U S R R A O E. Naar lagere lokale emissies in de stadsregio Arnhem Nijmegen

S A U S R R A O E. Naar lagere lokale emissies in de stadsregio Arnhem Nijmegen S R L G S A H R R U T Y O U A E E D R A F O R A S Naar lagere lokale emissies in de stadsregio Arnhem Nijmegen Eolus Naar lagere lokale emissies in de stadsregio Arnhem Nijmegen Het programma Eolus beantwoordt

Nadere informatie

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan, 22 Augustus 2014 1 Voorwoord Duurzaamheid is geen trend, het is de toekomst. Het is niet meer weg te denken

Nadere informatie

01/06/2015. Lokhorst Bouw en Ontwikkeling B.V.

01/06/2015. Lokhorst Bouw en Ontwikkeling B.V. Voortgangsrapport jan-mrt 2015 01/06/2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 1. Inleiding... 2 2. Basisgegevens... 3 2.1. Beschrijving van de organisatie... 3 2.2. Verantwoordelijkheden... 3 2.3. Basisjaar...

Nadere informatie

Green-Consultant - info@green-consultant.nl - Tel. 06-51861495 Triodos Bank NL17TRIO0254755585 - KvK 58024565 - BTW nummer NL070503849B01 1

Green-Consultant - info@green-consultant.nl - Tel. 06-51861495 Triodos Bank NL17TRIO0254755585 - KvK 58024565 - BTW nummer NL070503849B01 1 Bestemd voor: Klant t.a.v. de heer GoedOpWeg 27 3331 LA Rommeldam Digitale offerte Nummer: Datum: Betreft: CO 2 -Footprint & CO 2 -Reductie Geldigheid: Baarn, 24-08-2014 Geachte heer Klant, Met veel plezier

Nadere informatie

DEELNAME AAN INITIATIEVEN VERSIE: 01 21/05/2013

DEELNAME AAN INITIATIEVEN VERSIE: 01 21/05/2013 Heereweg 1a 2161 AB Lisse 0252-417788 DEELNAME AAN INITIATIEVEN VERSIE: 01 21/05/2013 Conform niveau 3 op de CO 2-prestatieladder 2.0 Status Versie/ Datum Opgesteld Geautoriseerd Akkoord (werkvoorbereider)

Nadere informatie

Rapport 16 oktober 2014

Rapport 16 oktober 2014 CO 2 -EMISSIE INVENTARIS SCOPE 1 EN 2 OVER 2014 AANEMINGSBEDRIJF VAN DER ZANDEN BV EN VAN DER ZANDEN MILIEU BV IN HET KADER VAN DE CO 2 -PRESTATIELADDER Rapport 16 oktober 2014 INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING...

Nadere informatie

Energie Management Plan 2015

Energie Management Plan 2015 Energie Management Plan 2015 Bijlage bij het KAM jaarplan 2015 Voorlopig Versie 1.0 VBG 2015-09 22 Energie Management Plan 2015 Pagina 1 van 5 Inhoudsopgave Energie Management Plan 2015 1 Veiligheid 2

Nadere informatie

02/06/2015. Lokhorst Bouw en Ontwikkeling B.V.

02/06/2015. Lokhorst Bouw en Ontwikkeling B.V. Voortgangsrapport jan-dec 2014 02/06/2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 1. Inleiding... 2 2. Basisgegevens... 3 2.1. Beschrijving van de organisatie... 3 2.2. Verantwoordelijkheden... 3 2.3. Basisjaar...

Nadere informatie

Voorverwarmen van groene koffiebonen met restwarmte

Voorverwarmen van groene koffiebonen met restwarmte Voorverwarmen van groene koffiebonen met restwarmte Energie besparen en de productiecapaciteit verhogen Aanleiding Deze factsheet behandelt een studie naar het voorverwarmen van groene koffiebonen met

Nadere informatie

Energie Management Actieplan

Energie Management Actieplan Energie Management Actieplan Rijssen, Juli 2013 Auteur: L.J. Hoff Geaccodeerd door: M. Nijkamp Directeur Inhoudsopgave 1. Inleiding Pagina 3 2. Beleid CO₂ reductie Pagina 4 3. Borging CO₂ prestatieladder

Nadere informatie

CO 2 COMMUNICATIEPLAN

CO 2 COMMUNICATIEPLAN Versie 1.2 Datum: 2 juli 2015 ELEKTROTECHNISCHE INSTALLATIES - AANDRIJFSYSTEMEN - TECHNISCHE AUTOMATISERING PANELENBOUW - SERVICE EN ONDERHOUD - PLAATWERK - TECHNISCHE DIENSTVERLENING DOMOTICA - ENERGIEMANAGEMENT

Nadere informatie

rapportage CO₂-footprint initiatieven 2013 Gebroeders van der Poel B.V.

rapportage CO₂-footprint initiatieven 2013 Gebroeders van der Poel B.V. Gebroeders van der Poel B.V. 1 Inhoud: 1 Inleiding 3 1.1 Algemeen 3 1.2 Betrokkenen 3 1.3 Doelstelling 3 2 Inventarisatie sector- en keteninitiatieven 4 3 Rapportage management overleg 5 3.1. Algemeen

Nadere informatie

VOORSCHRIFTEN. behorende bij de veranderingsvergunning Wm

VOORSCHRIFTEN. behorende bij de veranderingsvergunning Wm VOORSCHRIFTEN behorende bij de veranderingsvergunning Wm betreffende het voornemen tot het reinigen van afvalwater van derden in de bestaande Biologische Voorzuivering Installatie (BVZI) Attero Noord BV

Nadere informatie

De CO 2 -Prestatieladder

De CO 2 -Prestatieladder De CO 2 -Prestatieladder Verleden, heden en toekomst Duurzame Leverancier, Movares, Utrecht, 18-11-2014 Gijs Termeer, Projectleider CO 2 -Prestatieladder, Stichting Klimaatvriendelijk Aanbesteden & Ondernemen

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wint aan terrein in het bedrijfsleven en in de samenleving als geheel. Het verwachtingspatroon

Nadere informatie

Energiemanagementplan Carbon Footprint

Energiemanagementplan Carbon Footprint Energiemanagementplan Carbon Footprint Rapportnummer : Energiemanagementplan (2011.001) Versie : 1.0 Datum vrijgave : 14 juli 2011 Klaver Infratechniek B.V. Pagina 1 van 10 Energiemanagementplan (2011.001)

Nadere informatie

WARMTE UIT KOUDE. Inzet van warmte uit koude (koelinstallaties) Kansen en rentabiliteit. warmte uit koude is geld waard

WARMTE UIT KOUDE. Inzet van warmte uit koude (koelinstallaties) Kansen en rentabiliteit. warmte uit koude is geld waard Inzet van warmte uit koude (koelinstallaties) Kansen en rentabiliteit warmte uit koude is geld waard Fons Pennartz (KWA) Jan Grift (Energy Matters) 1 Wetgeving & timing 1 januari 2010 (bij)vullen met nieuw

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Tevredenheid over ISO 14001- en OHSAS 18001-certificatie is hoog

Tevredenheid over ISO 14001- en OHSAS 18001-certificatie is hoog Tevredenheid over ISO 14001- en OHSAS 18001-certificatie is hoog In 2013 heeft SCCM onderzoek gedaan naar de toegevoegde waarde van zowel ISO 14001- als OHSAS 18001-certificatie. Het onderzoek onder ISO

Nadere informatie

Rutges vernieuwt onderhoud en renovatie

Rutges vernieuwt onderhoud en renovatie 130508 Nummer OHSAS-K83614/01 Vervangt - Uitgegeven 2014-07-01 Eerste uitgave 2014-07-01 Geldig tot 2017-07-01 Arbomanagementsysteemcertificaat BS OHSAS 18001 Kiwa heeft vastgesteld dat het door Rutges

Nadere informatie

CO 2 Prestatieladder. Plan van Aanpak. Verkrijgen van niveau 4 op de CO 2 Prestatieladder

CO 2 Prestatieladder. Plan van Aanpak. Verkrijgen van niveau 4 op de CO 2 Prestatieladder CO 2 Prestatieladder Plan van Aanpak Verkrijgen van niveau 4 op de CO 2 Prestatieladder Auteur: Dhr. A.J. van Doornmalen Vrijgegeven: Dhr. A.J. van der Heul Datum: 28 februari 2012 Inhoud Plan van Aanpak...

Nadere informatie

energiemanagement & kwaliteitsmanagement

energiemanagement & kwaliteitsmanagement Energiemanagement Programma & managementsysteem Het beschrijven van het energiemanagement en kwaliteitsmanagementplan (zoals vermeld in de norm, voor ons managementsysteem). 1 Inleiding Maatschappelijk

Nadere informatie

CO 2 -Prestatieladder

CO 2 -Prestatieladder CO 2 -Prestatieladder Energiemanagement actieplan Schilderwerken De Boer Obdam B.V. 2015 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 Auteur(s): R. de Boer (Schilderwerken

Nadere informatie

Maatschappelijk Jaarverslag 2012

Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Inhoudsopgave Blad Voorwoord 2 1. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) 3 2. MVO en Prins Bouw 3 3. Beleid 4 4. Speerpunten 5 5. Duurzaam bouwen 9 6. Toekomst 10

Nadere informatie

Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder. Datum: 18-08-2011 Versie: 02

Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder. Datum: 18-08-2011 Versie: 02 Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder Datum: 18-08-2011 Versie: 02 Opgesteld door: ing. N.G. van Moerkerk Inhoudsopgave Opbouw niveaus van de MVO Prestatieladder

Nadere informatie

Energiezorgplan 2011-2015 Van Dorp CO 2 Prestatieladder. Versie 4.0

Energiezorgplan 2011-2015 Van Dorp CO 2 Prestatieladder. Versie 4.0 Energiezorgplan 2011-2015 Van Dorp CO 2 Prestatieladder Versie 4.0 Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Update: oktober 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue verbetering...

Nadere informatie

Volgens goed gebruik worden de activiteiten en aandachtspunten binnen de vereniging ingericht op een planmatige aanpak vertaald in dit jaarplan.

Volgens goed gebruik worden de activiteiten en aandachtspunten binnen de vereniging ingericht op een planmatige aanpak vertaald in dit jaarplan. JAARPLAN 2014 Inleiding Volgens goed gebruik worden de activiteiten en aandachtspunten binnen de vereniging ingericht op een planmatige aanpak vertaald in dit jaarplan. De vereniging heeft vertrouwen in

Nadere informatie

CO2 Prestatieladder Communicatieplan

CO2 Prestatieladder Communicatieplan CO2 Prestatieladder Communicatieplan Missie: Samen werken aan CO2 reductie Rapportage: Communicatieplan CFA Datum: 5 januari 2016 Opgesteld: Monique Harmsen Versie: 2.0 (2016) Inhoudsopgave: 1 Inleiding...

Nadere informatie

HANDBOEK ENERGIEZORG. Opdrachtgever K.F. Veninga. LOXIA B.V. G.H.W. Veringa Kenmerk: Handboek Energiezorg Versie 2.0. Definitief

HANDBOEK ENERGIEZORG. Opdrachtgever K.F. Veninga. LOXIA B.V. G.H.W. Veringa Kenmerk: Handboek Energiezorg Versie 2.0. Definitief HANDBOEK ENERGIEZORG RIGD-LOXIA Opdrachtgever K.F. Veninga LOXIA B.V. G.H.W. Veringa Kenmerk: Handboek Energiezorg Definitief Utrecht, 20 maart 2013 2013, LOXIA B.V. Alle rechten voorbehouden. Niets uit

Nadere informatie

Kom verder. Saxion. Kenniscentrum Design en Technologie Trends in energie voor bedrijven en bedrijventerreinen. Welkom. Jan de Wit, 20 juni 2012

Kom verder. Saxion. Kenniscentrum Design en Technologie Trends in energie voor bedrijven en bedrijventerreinen. Welkom. Jan de Wit, 20 juni 2012 Kenniscentrum Design en Technologie Trends in energie voor bedrijven en bedrijventerreinen Welkom Jan de Wit, 20 juni 2012 Vragen? Trends: 1. Energiebesparing door monitoring & procesbeheersing 2. Energiebesparing

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2015-2016 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2015-2016 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2015-2016 CO 2 -prestatie Mouwrik Waardenburg b.v. Steenweg 63 4181 AK WAARDENBURG tel. 0031 418 654 620 fax 0031 418 654 629 www.mouwrik.nl Opgesteld d.d.: Januari 2016 Revisie:

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Doordacht energie-efficiencyplan leidraad voor MJA3

Doordacht energie-efficiencyplan leidraad voor MJA3 Doordacht energie-efficiencyplan leidraad voor MJA3 Deze folder bevat informatie over nut en noodzaak van een doordacht energie-efficiencyplan (EEP). Bovendien staat er in welke hulpmiddelen beschikbaar

Nadere informatie

Communicatieplan Energie- & CO 2 beleid Heras

Communicatieplan Energie- & CO 2 beleid Heras Communicatieplan Energie- & CO 2 beleid Heras 15 Mei 2012 Communicatieplan Energie- & CO 2 beleid Heras Inhoud: 1. Inleiding 1.1 Ambitie 1.2 Aansluiting op de marktontwikkelingen 1.3 Doelstellingen en

Nadere informatie

Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001)

Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) pag.: 1 van 8 code: SPE-MVI-art-017-bl Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) Bron: SCCM, pp. 1-7 Auteur(s): www.sccm.nl Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) 1 Duurzaam

Nadere informatie

JM Vrij beheer b.v. Reductie onderzoek, doelstellingen en het energiemeetplan 2014-2020. AH Vrij Groen, Grond en Infra Vrij Materieel

JM Vrij beheer b.v. Reductie onderzoek, doelstellingen en het energiemeetplan 2014-2020. AH Vrij Groen, Grond en Infra Vrij Materieel JM Vrij beheer b.v. AH Vrij Groen, Grond en Infra Vrij Materieel onderzoek, en het energiemeetplan 2014-2020 Conform niveau 3 op de CO 2 -Prestatieladder 3.0 Documenten 1.B1.1, 3.B1.1 en 3.B2.2 Inhoudsopgave

Nadere informatie

COMMUNICATIEPLAN CO 2 PRESTATIELADDER. VERSIE 2, 2015 Attero, afdeling Communicatie

COMMUNICATIEPLAN CO 2 PRESTATIELADDER. VERSIE 2, 2015 Attero, afdeling Communicatie COMMUNICATIEPLAN CO 2 PRESTATIELADDER VERSIE 2, 2015 Attero, afdeling Communicatie Inleiding CO 2 -prestatieladder 1.0 Doel prestatieladder 3 2.0 Transparantie 3 3.0 Organisatie 3 4.0 Communicatiestrategie

Nadere informatie

Specialisten in Kwaliteit, Veiligheid, Gezondheid en Milieu

Specialisten in Kwaliteit, Veiligheid, Gezondheid en Milieu Specialisten in Kwaliteit, Veiligheid, Gezondheid en Milieu Specialisten in Kwaliteit, Veiligheid, Gezondheid en Milieu Waakzaam op het gebied van Kwaliteit, Veiligheid, Gezondheid en Milieu! Certafix

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Energiemanagement programma I GMB 2

Inhoudsopgave. Energiemanagement programma I GMB 2 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Duurzaamheid beleid... 4 3 PLAN: Energieverbruik en reductiekansen... 6 3.1 Energieverbruik door GMB (scope 1 en 2)... 6 3.2 Energieverbruik in de keten (scope 3)... 7

Nadere informatie

Energie meetplan 2012-2015. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.1

Energie meetplan 2012-2015. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.1 Energie meetplan 2012-2015 Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Doelstellingen 4 3 Planning meetmomenten 5 3.1. Vestiging A3 Hoogland Vastgoedonderhoud 5 Scope 1

Nadere informatie

Certificeren Waardevol?? KVGM B.V.

Certificeren Waardevol?? KVGM B.V. Certificeren Waardevol?? KVGM Improvement Solutions: + Specialisten in verbetermanagement + 20 jaar ervaring + 6 deskundige, gedreven en pragmatische professionals + Praktische aanpak waarbij de klantorganisatie

Nadere informatie

Training. praktisch toepasbare kennis en informatie

Training. praktisch toepasbare kennis en informatie Training praktisch toepasbare kennis en informatie Training gericht op vakbekwaamheid, efficiency en zelfontplooiing Uw behoefte aan praktisch toepasbare kennis en informatie is onze zorg. Onder dit motto

Nadere informatie

3.B.2., 4.A.2 Energie- en emissiemanagementsysteem Grijsen 2013(jan 2014)

3.B.2., 4.A.2 Energie- en emissiemanagementsysteem Grijsen 2013(jan 2014) 3.B.2., 4.A.2 Energie- en emissiemanagementsysteem Grijsen 2013(jan 2014) Inhoudsopgave 1) Introductie... 2 2) Organisatiestructuur... 3 3) Taken en verantwoordelijkheden... 4 4) Structurele acties...

Nadere informatie

Inhoudsopgave: 1. Inleiding 3. 2. Reductiedoelstellingen 4 2.1 Algemeen 2.2 Per scope

Inhoudsopgave: 1. Inleiding 3. 2. Reductiedoelstellingen 4 2.1 Algemeen 2.2 Per scope Energie management actieplan Conform 3.B.2 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 CO 2 -prestatieladder Niveau 3 Auteur(s): F. Reijm () A.T. Zweers (A.T.

Nadere informatie

Energiemanagement Actieplan

Energiemanagement Actieplan 1 van 8 Energiemanagement Actieplan Datum 18 04 2013 Rapportnr Opgesteld door Gedistribueerd aan A. van de Wetering & H. Buuts 1x Directie 1x KAM Coördinator 1x Handboek CO₂ Prestatieladder 1 2 van 8 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

GRUNDFOS pump audit HOE EFFICIËNT EN DUURZAAM ZIJN UW POMPEN?

GRUNDFOS pump audit HOE EFFICIËNT EN DUURZAAM ZIJN UW POMPEN? GRUNDFOS pump audit HOE EFFICIËNT EN DUURZAAM ZIJN UW POMPEN? Een Grundfos pump audit creëert duidelijkheid Is duurzaamheid één van de doelstellingen in uw organisatie? Steeds meer bedrijven en (semi-)

Nadere informatie

Verplichte energieaudit voor grote ondernemingen

Verplichte energieaudit voor grote ondernemingen Januari 15 Verplichte energieaudit voor grote ondernemingen Alle bedrijven, zonder ISO 14.001 en/of ISO 50.001 en/of MJA/MEE convenant, die niet voldoen aan de definitie kleine en middelgrote ondernemingen

Nadere informatie

rapportage CO₂-footprint initiatieven 2014 Gebroeders van der Poel B.V.

rapportage CO₂-footprint initiatieven 2014 Gebroeders van der Poel B.V. Gebroeders van der Poel B.V. 1 Inhoud 1 Inleiding...3 1.1 Algemeen...3 1.2 Betrokkenen...3 1.3 Doelstelling...3 2 Inventarisatie sector- en keteninitiatieven...4 3 Rapportage management overleg...5 3.1.

Nadere informatie

De CO 2 -prestatieladder

De CO 2 -prestatieladder De CO 2 -prestatieladder kans of bedreiging voor de staalbouwer? Inhoud - Wie en waarom? - Jan Kuipers Nunspeet - De CO 2 -prestatieladder - Achtergronden - Opbouw - Kans of bedreiging? Pagina 2 Wie? Pagina

Nadere informatie

Energie-audit: kansen voor energie efficiency met nieuwe richtlijn (EED) Teun Bolder 6 oktober 2015

Energie-audit: kansen voor energie efficiency met nieuwe richtlijn (EED) Teun Bolder 6 oktober 2015 Energie-audit: kansen voor energie efficiency met nieuwe richtlijn (EED) Teun Bolder 6 oktober 2015 EED: Europese energie-efficiëntie richtlijn Energie-audit is onderdeel van een breder Europees kader

Nadere informatie

CO2- communicatieplan

CO2- communicatieplan CO2- communicatieplan Remmits Beheer Opgesteld : Gecontroleerd: Status : E. Luiken F. Pesch Definitief Augustus 2015-1 - Inhoudsopgave: 1.0 Inleiding 1.1 Voorwoord 1.2 Marktontwikkelingen 1.3 Doelstellingen

Nadere informatie

Energie-audit: kansen voor energie efficiency met nieuwe richtlijn (EED) Teun Bolder 6 oktober 2015

Energie-audit: kansen voor energie efficiency met nieuwe richtlijn (EED) Teun Bolder 6 oktober 2015 Energie-audit: kansen voor energie efficiency met nieuwe richtlijn (EED) Teun Bolder 6 oktober 2015 Energie-audit: kansen voor energie efficiency met nieuwe richtlijn (EED) Teun Bolder 6 oktober 2015 Energie-audit:

Nadere informatie

Kwaliteitsmanagementsysteem CO 2 -Prestatieladder

Kwaliteitsmanagementsysteem CO 2 -Prestatieladder Kwaliteitsmanagementsysteem CO 2 -Prestatieladder CO2-Prestatieladder Kwaliteitsmanagementsysteem 1.2 Iv-Groep b.v. i Opdrachtgever: Projectnummer opdrachtgever: Project: Projectnummer: Betreft: Kwaliteitsmanagementsysteem

Nadere informatie

Naheffing. orm. Jaarreken. Vergunningen DUURZAAM ONDERNEMEN IN HET MKB DAAROM EEN ACCOUNTANT

Naheffing. orm. Jaarreken. Vergunningen DUURZAAM ONDERNEMEN IN HET MKB DAAROM EEN ACCOUNTANT Naheffing orm Jaarreken Vergunningen DUURZAAM ONDERNEMEN IN HET MKB DAAROM EEN ACCOUNTANT Duurzaam ondernemen in het mkb Duurzaam of maatschappelijk verantwoord ondernemen (mvo) is niet alleen een thema

Nadere informatie

Kies voor. CERCAT gecertificeerde. catering

Kies voor. CERCAT gecertificeerde. catering Kies voor CERCAT gecertificeerde catering Uitgave en redactie: Stichting Certificatie Contractcatering, Gorinchem Vormgeving: BURO18 communicatie bv, Gorinchem Fotografie: Henk de Graaf Fotografie, Leiderdorp

Nadere informatie

S.A.M. Schagen BV. 3.B.2_2 Energie meetplan 2013-2016. Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2

S.A.M. Schagen BV. 3.B.2_2 Energie meetplan 2013-2016. Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 S.A.M. Schagen BV 3.B.2_2 Energie meetplan 2013-2016 Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Doelstellingen 4 3 Planning meetmomenten 5 3.1. Vestiging A 5 Scope 1

Nadere informatie

Brengt ideeën tot bloei. DLV glas & energie. Onafhankelijk. Deskundig. Internationaal. Keuze uit veel specialisten. Voor u één aanspreekpunt

Brengt ideeën tot bloei. DLV glas & energie. Onafhankelijk. Deskundig. Internationaal. Keuze uit veel specialisten. Voor u één aanspreekpunt Brengt ideeën tot bloei DLV glas & energie Onafhankelijk Deskundig Internationaal Keuze uit veel specialisten Voor u één aanspreekpunt www.dlvge.nl Als ondernemer investeert u voortdurend in de toekomst

Nadere informatie

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Energietransitie Papierketen De ambities binnen Energietransitie Papierketen: Halvering van het energieverbruik per eindproduct in de keten per

Nadere informatie

Sector en keteninitiatieven

Sector en keteninitiatieven Sector en keteninitiatieven Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.2 Auteur(s) Marco Vermeulen Kenmerk 1.D.1_1, 3.D.1_1, 3.D.1_2 en 3.D.2_1 Sector en keteninitiatieven Datum 13 maart 2015 Versie

Nadere informatie

CO 2 - en energiereductiedoelstellingen t/m 2012. Alfen B.V. Auteur: H. van der Vlugt Versie: 2.4 Datum: 16-aug-2011 Doc.nr: 10.

CO 2 - en energiereductiedoelstellingen t/m 2012. Alfen B.V. Auteur: H. van der Vlugt Versie: 2.4 Datum: 16-aug-2011 Doc.nr: 10. CO 2 - en energiereductiedoelstellingen t/m 2012 Alfen B.V. Auteur: H. van der Vlugt Versie: 2.4 Datum: Doc.nr: 10.A0320 CO 2 -reductierapport Distributielijst Naam B.Bor (Alf) M. Roeleveld (ALF) Accorderingslijst

Nadere informatie

Samen zorgen voor minder CO2. Johan van Dalen, ProRail Symposium Duurzame Infrastructuur, RWS 28 april 2011

Samen zorgen voor minder CO2. Johan van Dalen, ProRail Symposium Duurzame Infrastructuur, RWS 28 april 2011 Samen zorgen voor minder CO2 Johan van Dalen, ProRail Symposium Duurzame Infrastructuur, RWS 28 april 2011 5 Agenda Waarom de CO2 Prestatieladder Kernpunten van de ladder Praktijkervaringen Prestatieladder

Nadere informatie

Voortgangrapportage CO2 rapportage 2013

Voortgangrapportage CO2 rapportage 2013 Voortgangrapportage CO2 rapportage 2013 Contactpersoon: Dhr. F. Hoogenboom Opsteller: Mw. S. Mooij Versie: 1.2 Datum: 21-01-15 Voorwoord Abeko en Lansers Trio nemen hun verantwoordelijkheid met betrekking

Nadere informatie

Energie meetplan CO2 reductiesysteem 2017-2020

Energie meetplan CO2 reductiesysteem 2017-2020 Transportbedrijf R.Vels & Zn. B.V. Energie meetplan CO2 reductiesysteem 2017-2020 Conform niveau op de CO2 prestatieladder 2.2 Inhoudsopgave 1 1 Inleiding... 3 2 Doelstellingen... 4 3 Planning meetmomenten...

Nadere informatie

Energie beoordelingsverslag 2015 11-02-2016

Energie beoordelingsverslag 2015 11-02-2016 Energie beoordelingsverslag 2015 11-02-2016 Energie Beoordelingsverslag 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Bedrijf 4 2.1 Activiteiten 4 2.2 Bedrijfsonderdelen 4 2.3 Factoren die het energieverbruik beïnvloeden

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Ketenanalyse Asbestinventarisatie

Ketenanalyse Asbestinventarisatie Ketenanalyse Asbestinventarisatie Search Consultancy November 2012 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 1.1. Doelstelling van het onderzoek... 3 1.2. Projectafbakening... 3 2. Uitgangspunten... 4 3. Beschrijving

Nadere informatie

Arnold Maassen Holding BV. Verslag energieaudit. Verslag over het jaar 2014. G.R.M. Maassen

Arnold Maassen Holding BV. Verslag energieaudit. Verslag over het jaar 2014. G.R.M. Maassen Arnold Maassen Holding BV Verslag energieaudit Verslag over het jaar 2014 G.R.M. Maassen Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Inventarisatie van energieverbruik en emissiebronnen... 3 3 Energieverbruik en CO 2 Footprint...

Nadere informatie

Participatie Deelname en initiatieven m.b.t. energiereductie Genap B.V.

Participatie Deelname en initiatieven m.b.t. energiereductie Genap B.V. Participatie Deelname en initiatieven m.b.t. energiereductie Genap B.V. Dit document is tot stand gekomen in samenwerking met Will2Sustain Copyright 2015 Genap B.V. Inhoud Inleiding... 2 1 Deelname en

Nadere informatie

Ruud van Empel. Inspecties & Onderhoud van stookinstallaties en brandstofsystemen. Van Empel Inspecties & Advisering bv

Ruud van Empel. Inspecties & Onderhoud van stookinstallaties en brandstofsystemen. Van Empel Inspecties & Advisering bv Van Empel Inspecties & Advisering bv Postbus 31 5570 AA BERGEIJK Tel: 0497-550506 Fax: 0497-550507 E-mail: info@vanempelinspecties.com Website: www.vanempelinspecties.com Inspecties & Onderhoud van stookinstallaties

Nadere informatie

ENERGIEMANAGEMENT ACTIEPLAN. 3 oktober 2013

ENERGIEMANAGEMENT ACTIEPLAN. 3 oktober 2013 ENERGIEMANAGEMENT ACTIEPLAN code: B1308 3 oktober 2013 datum: 3 oktober 2013 referentie: lak code: B1308 blad: 3/8 Inhoudsopgave 1. Inleiding 4 2. Onderdelen van het energiemanagement actieplan 5 2.1

Nadere informatie

CO 2 HANDBOEK RASENBERG INFRA

CO 2 HANDBOEK RASENBERG INFRA CO 2 HANDBOEK RASENBERG INFRA Onderwerp Organisatie O 2 handboek : Rasenberg Infra INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING... 3 2 AFBAKENING... 4 2.1 INLEIDING... 4 2.2 ORGANISATORISCHE AFBAKENING... 4 2.3 ENERGIESTROMEN...

Nadere informatie

Whitepaper. De kracht van pinch-technologie in de voedingsmiddelenindustrie WWW.VANBEEK.COM

Whitepaper. De kracht van pinch-technologie in de voedingsmiddelenindustrie WWW.VANBEEK.COM Whitepaper De kracht van pinch-technologie in de voedingsmiddelenindustrie Inleiding De voedingsmiddelenindustrie kan nog verder energie besparen door intern warmte te gaan hergebruiken. Pinch-technologie

Nadere informatie

Prestatieladder Socialer Ondernemen (PSO) Stichting PSO-Nederland

Prestatieladder Socialer Ondernemen (PSO) Stichting PSO-Nederland Prestatieladder Socialer Ondernemen (PSO) Stichting PSO-Nederland February 16, 2015 Presentatie PSO Nederland 1 Iedereen kent MVO February 16, 2015 Presentatie PSO Nederland 2 Waarom sociaal ondernemen?

Nadere informatie

Goed energiemanagement volgens NEN-EN-ISO 50001 loont! www.nen.nl/energy. Normalisatie: de wereld op één lijn

Goed energiemanagement volgens NEN-EN-ISO 50001 loont! www.nen.nl/energy. Normalisatie: de wereld op één lijn Goed energiemanagement volgens NEN-EN-ISO 50001 loont! www.nen.nl/energy Normalisatie: de wereld op één lijn Goed energiemanagement volgens NEN-EN-ISO 50001 loont! Goed energiemanagement leidt tot hoge

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2015-2016. GrausBouw BV, De Koumen 41-43, 6433 KG, Hoensbroek

Sector- en keteninitiatieven 2015-2016. GrausBouw BV, De Koumen 41-43, 6433 KG, Hoensbroek Sector- en keteninitiatieven 2015-2016 GrausBouw BV, De Koumen 41-43, 6433 KG, Hoensbroek Inhoudsopgave 1. Inleiding pag. 03 2. Onderzoek naar sector- en keteninitiatieven pag. 04 2.1 Initiatieven bespreken

Nadere informatie

CO 2 managementplan. Jan Knijnenburg B.V. Auteur: Adviseur MVO Consultants. Versie: 1.0. Handtekening autoriserend verantwoordelijk manager

CO 2 managementplan. Jan Knijnenburg B.V. Auteur: Adviseur MVO Consultants. Versie: 1.0. Handtekening autoriserend verantwoordelijk manager CO 2 managementplan Jan Knijnenburg B.V. Auteur: Adviseur MVO Consultants Versie: 1.0 Datum: xx-xx-2015 Handtekening autoriserend verantwoordelijk manager Authorisatiedatum: Naam:.. Inhoud 1 Inleiding...

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie Mouwrik Waardenburg b.v. Steenweg 63 4181 AK WAARDENBURG tel. 0031 418 654 620 fax 0031 418 654 629 www.mouwrik.nl Opgesteld d.d.: Januari 2015 Revisie:

Nadere informatie

InAxtion Uitzendgroep B.V.

InAxtion Uitzendgroep B.V. InAxtion Uitzendgroep B.V. 3.B.2. Energiemanagement Actieplan CO₂-Prestatieladder 20141210 Energiemanagement Actieplan Was getekend 10 december 2014. Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Reductiedoelstellingen...

Nadere informatie