Naar een Cultuurhistorische Ontwikkelvisie Zuidoost Friesland

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Naar een Cultuurhistorische Ontwikkelvisie Zuidoost Friesland"

Transcriptie

1 Naar een Cultuurhistorische Ontwikkelvisie Zuidoost Friesland 1. Inleiding, opmaat In het Gebiedskader Zuidoost Fryslân heeft het gebied vier permanente speerpunten aangewezen. Een van de vier is Cultuur, Cultuurhistorie en Taal. Teneinde meer focus te krijgen op de vervolgaanpak van het permanente speerpunt Cultuurhistorie is op 19 mei 2011 door het Gebiedsplatform het symposium Cultuurhistorie Zuidoost Fryslân georganiseerd, voor met name bestuurders en politici in het gebied. Belangrijk onderdeel daarin vormde de bestuurlijke context en het debat dat die dag is gevoerd tussen portefeuillehouders van alle vijf gemeenten van Zuidoost Fryslân aangaande de kansen en het ontwikkelpotentieel voor het gebied vanuit dit perspectief. Bij haar vergadering van 24 juni 2011 heeft het Gebiedsplatform ingestemd en voorgenomen om samen te koersen op de vorming van een Ontwikkelvisie Cultuurhistorie Zuidoost Fryslân (eerder genaamd Ontwikkelagenda cultuurhistorie Zuidoost Fryslân). Met het als gebied in samenhang en gezamenlijkheid inzetten van het traject heeft het Gebiedsplatform te kennen gegeven dat de Ontwikkelvisie in zijn opdracht, aanpak en uiteindelijk resultaat niet een vrijblijvend geheel zal zijn. Ontwikkelvisie en Uitvoeringsprogramma Cultuurhistorie Een visie en uitvoeringsprogramma die een meerjarig karakter zullen hebben met als inzet het focussen op die zaken vanuit de cultuurhistorie die (minimaal) gemeentegrens overschrijdende belanghebbenden zal kennen en die bindend zijn voor (minimaal) Zuidoost Fryslân als gebied of voor een deel daarvan. Bij dit laatste wordt ook grensoverschrijdend gekeken, omdat in het symposium is geconstateerd dat, naast een gezamenlijke historie, niet alleen de vijf gemeenten meer gezamenlijks hebben op dit punt, maar ook dat de omliggende gebieden (Drenthe en Overijssel) hiermee onlosmakelijk samenhangen in hun cultuurhistorie en erfgoed. De beoogde ontwikkelvisie mondt uit in een gezamenlijke Uitvoeringsagenda Cultuurhistorie Zuidoost Friesland. Een eenduidig uitvoeringsgerichte agenda op samenhangende, regionale of minimaal bovengemeentelijke schaal met een meerjarig perspectief en looptijd. Cultuurhistorie, wat kun je ermee? In het proces om daartoe te komen zal tevens de vraag worden betrokken van : cultuurhistorie, wat kun je er mee? Waarmee wordt gedoeld op de functie die cultuurhistorie kan hebben in het gebied en binnen de gebiedsontwikkeling van de streek. Hoewel Cultuurhistorie het vertrekpunt is in het voorgenomen ontwikkeltraject, is dat zeker niet het eindpunt. De werkingssfeer zal idealiter in meerdere werkvelden zijn doorwerking hebben zoals Recreatie en Toerisme, Cultuur, Onderwijs, Landschap, Natuur en Leefbaarheid. Als ontwikkelvisie geeft dit een solide basis voor een samenhangende ontwikkeling, dito acties en projecten vanuit Cultuurhistorie Zuidoost Fryslân voor het gebied. Zo nodig en pagina 1

2 mogelijk worden de Ontwikkelvisie en het Uitvoeringsprogramma Cultuurhistorie ZOF uiteindelijk onderdeel van de Streekagenda Zuidoost Fryslân waarin een en ander zijn formele beslag en bestendiging moet vinden. Te volgen proces De aanpak om tot de Ontwikkelvisie en het uitvoeringsprogramma Cultuurhistorie Zuidoost te komen, is stapsgewijs. Dit proces begint met een inventarisatie van de belangrijkste ontwikkelingen in Zuidoost Friesland, die het gebied op unieke wijze in cultuurhistorisch opzicht interessant hebben gemaakt. In de hierna volgende inhoudelijke afbakening, in hoofdzaak van de hand van de historicus Cor Trompetter, vindt u daarvan een eerste aanzet als gezamenlijke, inhoudelijke basis en vertrekpunt voor het te vervolgen traject. 2. Uitgangspunten bij het traject Ontwikkelvisie Cultuurhistorie Zuidoost Friesland Uitgangspunt is dat in een cultuurhistorische ontwikkelvisie van Zuidoost Friesland recht gedaan wordt aan de belangrijkste ontwikkelingen in onze streek, het gebied van de huidige gemeenten Heerenveen, Ooststellingwerf, Opsterland, Smallingerland en Weststellingwerf en relevante grensgebieden, zoals Frederiksoord-Wilhelminaoord en De Oude Venen. Hierbij vatten we het begrip cultuur op in de brede zin: het geheel van menselijke activiteiten die geleid hebben tot de huidige verhouding tussen mens, natuur en landschap. Het moge duidelijk zijn dat deze thematische benadering geen uitputtende opsomming van de geschiedenis van het gebied kan omvatten. Politiek en bestuur zal alleen aan de orde komen wanneer dit van invloed geweest is op de ontwikkeling van de verhouding natuur, mens, landschap. Bij de uitwerking zal specifiek gekeken moeten worden naar de mogelijkheden tot visualisering en presentatie. 3. Inleiding cultuurhistorie Zuidoost Friesland Meer dan welk deel van onze provincie dan ook is de cultuurgeschiedenis van ons gebied de geschiedenis van het landschap. In veel grietenijen in het Noorden en Westen van de provincie is de ruimtelijke structuur vrijwel onveranderd gebleven tussen de late Middeleeuwen en de tweede helft van de twintigste eeuw. De dorpen en steden van de twintigste eeuw zijn dezelfde als omstreeks 1500, de strijd tegen het water is nog steeds dezelfde strijd. Behoudens de aanleg van dijken heeft het landschap door de eeuwen heen hier weinig verandering ondergaan. Dit in tegenstelling tot ons gebied waar de geschiedenis van het landschap zich op een totaal andere wijze heeft voltrokken. Dit samenspel tussen mens en landschap willen we in zes thema s samenvatten. pagina 2

3 4. Thematische invalshoek Thema 1. Van prehistorie tot late middeleeuwen. Het ontstaan van het landschap, natuurlijk en door mensenhand Voor de bewoningsgeschiedenis van ons gebied is de rol van De Lende, De Kuunder/Tsjonger en het Âlddjip, groot geweest. Deze riviertjes, ontstaan aan het einde van de laatste ijstijd verdelen de westelijk uitlopers van het Drents plateau die nu het zuidoosten van Friesland vormen De eerste mensen vestigden zich langs deze riviertjes en begonnen met ontwateren en ontginnen ten behoeve van de landbouw. De door deze activiteiten veroorzaakte maaiveldverlaging zorgde er voor dat ze hoger gelegen gebieden moesten opzoeken, de plaats waar de hedendaagse dorpen zich bevinden. Oude kerkhoven verspreidt over heel Zuidoost Friesland herinneren daar nog aan. Andere dorpen, Brongerga, Kloesewier, zijn zelfs geheel verdwenen. Tot aan de late middeleeuwen was het landschap weliswaar langzamerhand wat veranderd onder invloed van menselijk handelen, maar van een fundamentele verandering van de verhouding mens-natuur was nog geen sprake. In verhouding tot andere gebieden vinden we weinig grootschalige ontginningen. Hoewel er wel enige activiteit van kloosters (Smalle Ee) was, was deze kleiner dan in de veel welvarender grietenijen in het klei- en veenweide gebied. Kenmerkend is wel dat de belangrijke nederzettingen pas zijn ontstaan in de zestiende en zeventiende eeuw: Heerenveen, Drachten, Gorredijk. Voor andere dorpen, zoals Noordwolde en Appelscha, geldt dat het centrum onder invloed van ontwikkelingen na 1600 van plaats is veranderd. De relatie tussen het landschap en de oorspronkelijke bewoners kan samengebracht worden in het eerste thema. Thema 2. Zuidoost Friesland als frontier Al in de Middeleeuwen werd duidelijk dat Zuidoost Friesland een grensgebied was landweren, bijvoorbeeld in Bakkeveen, Elsloo en Blesdijke, herinneren hieraan. Het grens karakter bleek in de tachtigjarige oorlog, toen, totdat Steenwijk en Groningen definitief in Staatse handen waren overgegaan, van Zuidoost Friesland, meer dan andere gebieden van het gewest Friesland in de frontlijn lag. Nog duidelijker werd dit in toen de Friese waterlinie ook daadwerkelijk een redelijk effectieve verdedigingslijn bleek te zijn. Thema 3. De verveningen en de turfcompagnieën van de zeventiende en achttiende eeuw De eerste aanzetten tot de grote verandering vinden we in de zestiende eeuw, toen de turfwinning langzamerhand op gang begon te komen. De zeventiende en achttiende eeuw hebben voor een totale transformatie van het landschap gezorgd in de hoge venen. Alleen de gronden die vanouds bij de boerderijen hoorden bleven onaangetast, maar overal waar geld te verdienen viel met de turfwinning, ging het landschap over de kop, door toedoen van door geldschieters uit het westen van het land gestichte veencompagnieën. De pagina 3

4 Compagnonsvaarten met bijbehorende wijkenstelsels werden gegraven. Wat achterbleef waren gronden waarop zich uitgestrekte heidevelden ontwikkelden. Deze gronden zijn later ten dele, dikwijls na herontginning aan het landbouw areaal toegevoegd. Een andere deel bleef liggen als heide voor het steken van plaggen dat als strooisel in de poststallen gebruikt werd. Plaatselijk gebeurde dit op een schaal die herstel onmogelijk maakte. Hierdoor ontstonden de zandverstuivingsgebieden rond Appelscha, Beetsterzwaag en Bakkeveen. In andere gebieden, zoals de Âlde Feanen, bleef er zompig onland met moerassen over. Thema 4. De natte verveningen van de negentiende eeuw en hun nawerking Terwijl de verveningen die in de zeventiende en achttiende eeuw plaatsvonden met weinig sociale onrust gepaard gingen, was dat in de negentiende eeuw anders. Niet alleen vormde dit opnieuw een grote ingreep in het landschap, in het bijzonder in de dalen van De Lende, De Kuunder/Tsjonger en het Âlddjip maar zorgde ook voor grote sociale onrust. De stakingen in de natte verveningen, ontstaan door erbarmelijke leefomstandigheden, lage lonen en vaak gedwongen winkelnering, zijn bijna synoniem geworden met de sociale strijd en de arbeidersbeweging die vanaf het vierde kwart van de negentiende eeuw in ons gebied zo sterk aanwezig was. De strijd tegen de armoede én de pogingen die gedaan werden ter verlichting van de ellende, zoals de vlechtnijverheid en het ambachtsonderwijs kunnen het vierde thema vormen. Bovendien waren er dorpen ontstaan door achterblijvende veenarbeiders, of door armen waarvoor elders geen plaats was (Jubbega, de Velden rond Noordwolde waar mensen uit de Koloniën van de Maatschappij van Weldadigheid zich vestigden Noordwolde-Zuid). In beide gevallen leidde dit tot nieuwe bewoning en nieuw grondgebruik. Thema 5. Herenhuizen en lustoorden: de rol van de aristocratie (Oranjewoud, Beetsterzwaag) De rol die de adel gespeeld heeft in ons gebied is een andere geweest dan in veel andere delen van Friesland. Waar het in kleine grietenijen in de zeventiende en achttiende eeuw mogelijk was met relatief weinig grond veel politieke invloed te verwerven was dit in de grote grietenijen van Zuidoost Friesland veel minder het geval. Dit neemt echter niet weg dat er een periode van adellijke bloei geweest is, en er aanzienlijke adellijke bezittingen waren. Zo hebben de Van Harens hun sporen in Weststellingwerf achtergelaten, de Haersma s in Smallingerland. In de negentiende en twintigste eeuw waren het vooral gemengd adellijk burgerlijke families die Beetsterzwaag en Oranjewoud en het bijzondere karakter van het landschap rond deze plaatsen vorm hebben gegeven. De rol van deze aristocratie kan binnen dit thema worden samengevat. Thema 6. Nieuwe bedreigingen nieuwe kansen De laatste grote verandering van het landschap vond in de twintigste eeuw plaats. We kunnen hier verschillende fase in onderscheiden. De kanaliseringen van De Tsjonger/Kuunder (1887/1888) en De Lende in de jaren 20, de DUW projecten uit de jaren 30, de woningsaneringen uit de jaren 50 en de ruilverkavelingen uit de tweede helft van de 20 ste eeuw hebben tezamen met de opkomst van de grootschalige landbouw gezorgd voor pagina 4

5 een nieuwe transformatie van het landschap. Hiernaast hebben bevolkingsgroei en industriële ontwikkelingen grote delen van de gemeenten Heerenveen en Smallingerland blijvend veranderd, waarbij slechts in beperkte mate aandacht geweest is voor het behoud van cultuurhistorische elementen. Tenslotte is er de tegenbeweging van het ROM gekomen, waarin naar een nieuwe evenwicht tussen menselijk ingrijpen en natuurlijke omgeving wordt gezocht. Notitie van de hand van historicus dr. Cor Trompetter: gebiedsprofiel van Zuidoost-Fryslân ten behoeve van de Ontwikkelagenda Cultuurhistorie Zuidoost-Fryslân, februari 2012 pagina 5

LEZEN. Terpentijd - 1500

LEZEN. Terpentijd - 1500 1 LEZEN Terpentijd - 1500 Friesland bestaat eigenlijk uit drie delen: de klei, het veen en het zand. De eerste boeren woonden op het zand (De Wouden en Gaasterland). Hun aardewerk in de vorm van trechters

Nadere informatie

werkatelier Kansen Drents-Friese flank

werkatelier Kansen Drents-Friese flank werkatelier Kansen Drents-Friese flank 20 april 2011 Bron: Drents Friese Wold, Atelier Mooi Drenthe Inhoud Het concept werkatelier 3 Werkatelier Kansen Drents-Friese flank 3 Programma 3 Presentaties 4

Nadere informatie

Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden. Datum 2 mei 2011

Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden. Datum 2 mei 2011 Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden Datum 2 mei 2011 Colofon Projectnaam Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden Auteur Willem de Bruin Datum 2 mei 2011 1. Inleiding 1.1

Nadere informatie

Aanpassing Inrichtingsplan Gebiedsontwikkeling N381 Drachten - Drentse grens

Aanpassing Inrichtingsplan Gebiedsontwikkeling N381 Drachten - Drentse grens Aanpassing Inrichtingsplan Gebiedsontwikkeling N381 Drachten - Drentse grens Er worden een aantal onderdelen gewijzigd aan het pakket maatregelen voor de Gebiedsontwikkeling N381 Drachten - Drentse grens.

Nadere informatie

Reactienota en eindconclusie inzake de visie op de lokaal-bestuurlijke inrichting van Zuidoost-Fryslân en de Friese Waddeneilanden

Reactienota en eindconclusie inzake de visie op de lokaal-bestuurlijke inrichting van Zuidoost-Fryslân en de Friese Waddeneilanden Reactienota en eindconclusie inzake de visie op de lokaal-bestuurlijke inrichting van Zuidoost-Fryslân en de Friese Waddeneilanden 1. Inleiding Op 11 april 2012 hebben wij onze visie op de lokaal-bestuurlijke

Nadere informatie

voor vaartoeristen, fietsers en wandelaars Tekst:??????

voor vaartoeristen, fietsers en wandelaars Tekst:?????? Koning Willem Alexanderkanaal Een beleefroute voor vaartoeristen, fietsers en wandelaars Tekst:?????? Tekst: Bert Dijenborgh - Foto s: Dianne Dijenborgh 12 Drenthe MagazinE 1216-DM31_ ALEXANDERKANAAL.indd

Nadere informatie

Ontdek het verborgen verleden van Schokland

Ontdek het verborgen verleden van Schokland Ontdek het verborgen verleden van Schokland Methodelink bij het lespakket Archeoroute Schokland De culturen en landschappen op Schokland vormen een veelzijdig onderwerp voor uw les in de groepen 6, 7 en

Nadere informatie

Werken met streekagenda s. Een regionaal loket en aanspreekpunt

Werken met streekagenda s. Een regionaal loket en aanspreekpunt Werken met streekagenda s Een regionaal loket en aanspreekpunt Inleiding U kon de afgelopen jaren terecht met uw projectideeën en aanvragen bij Plattelânsprojekten. Dit blijft zo, maar vanaf 2014 doet

Nadere informatie

Iets over de geschiedenis van de turfwinning bij Appelscha

Iets over de geschiedenis van de turfwinning bij Appelscha Et bru 1 ne go old HET BRUINE GOUD Iets over de geschiedenis van de turfwinning bij Appelscha STICHTING STELLINGWARVER SCHRIEVERSRONTE info@stellingwarfs.nl www.stellingwarver-schrieversronte.nl De Riemsloot2.indd

Nadere informatie

Cultuurhistorisch Erfgoed Beleid in Heerenveen. Cultuurhistorisch Erfgoed in Heerenveen. Paulien van der Lely. Cultuurhistorisch Erfgoed in Heerenveen

Cultuurhistorisch Erfgoed Beleid in Heerenveen. Cultuurhistorisch Erfgoed in Heerenveen. Paulien van der Lely. Cultuurhistorisch Erfgoed in Heerenveen Cultuurhistorisch Erfgoed Beleid in Heerenveen 12 12 12 Cultuurhistorisch Erfgoed in Heerenveen Paulien van der Lely Dienst Visie & Regie afd. Ruimtelijke Ontwikkeling beleidsadviseur stedenbouw o.a. cultuurhistorisch

Nadere informatie

Je eigen dorp en het Stellingwarfs

Je eigen dorp en het Stellingwarfs Je eigen dorp en het Stellingwarfs (Bedoeld voor groep 5 en 6) Jij en je klasgenoten wonen allemaal in een Stellingwerfs dorp. Dat dorp kan in de gemeente Ooststellingwerf liggen of in gemeente Weststellingwerf.

Nadere informatie

Een Archeologisch Bureauonderzoek voor het bestemmingsplan De Grift 3 in Nieuwleusen (gemeente Dalfsen, Overijssel). Figuur 1.

Een Archeologisch Bureauonderzoek voor het bestemmingsplan De Grift 3 in Nieuwleusen (gemeente Dalfsen, Overijssel). Figuur 1. Een Archeologisch Bureauonderzoek voor het bestemmingsplan De Grift 3 in Nieuwleusen (gemeente Dalfsen, Overijssel). (Steekproef 2006-03/18, ISSN 1871-269X) Inleiding Voor De Lange, Bureau voor Stedebouw

Nadere informatie

L ang geleden zag de Achterhoek er. De geschiedenis van Doetinchem, Wehl en Gaanderen

L ang geleden zag de Achterhoek er. De geschiedenis van Doetinchem, Wehl en Gaanderen Vuurstenen werktuigen steentijd [Stadsmuseum] L ang geleden zag de Achterhoek er heel anders uit dan tegenwoordig. Er waren uitgestrekte heidevelden, moerassen en veel bossen. Kortom, een ruig en onherbergzaam

Nadere informatie

Archeologie en cultuurhistorie Strijpsche Kampen

Archeologie en cultuurhistorie Strijpsche Kampen Archeologie en cultuurhistorie Strijpsche Kampen Bijlage 3 bij Nota van Uitgangspunten Strijpsche Kampen Definitief Gemeente Oirschot Grontmij Nederland bv Eindhoven, 11 mei 2007 Verantwoording Titel :

Nadere informatie

CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN

CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN Onderzoek naar cultuurhistorische structuren, landschappen en panden Aansluitend op Belvedere- (Behoud door ontwikkeling) en het MoMo-beleid (Modernisering

Nadere informatie

Werken aan de. Veenhuizen boeit en bindt

Werken aan de. Veenhuizen boeit en bindt Werken aan de TOEKOMST van VEENHUIZEN Een duurzame ontwikkeling van Veenhuizen met behoud èn groei van werkgelegenheid, vitalisering van het woon-, werk- en leefklimaat en ruimte voor toerisme en recreatie

Nadere informatie

Kansen van Regiomarketing voor Zuidoost Drenthe

Kansen van Regiomarketing voor Zuidoost Drenthe Kansen van Regiomarketing voor Zuidoost Drenthe Derde Kamer Bijeenkomst De regio weer op de kaart Hotel Van der Valk, Nieuw Amsterdam, 21 september 2006 Prof.dr. P.H. Pellenbarg Faculteit der Ruimtelijke

Nadere informatie

HOOFDSTUK 2 Gebiedsanalyse

HOOFDSTUK 2 Gebiedsanalyse HOOFDSTUK 2 Gebiedsanalyse 2.1 Inleiding In dit hoofdstuk zijn achtereenvolgens de ruimtelijke structuur en de functionele structuur van het plangebied uiteengezet. De ruimtelijke structuur is beschreven

Nadere informatie

Bijlage B Provincie Fryslân 25-11-2014 Toepassing Bro, art. 3.1.1, onder 2 Gevallen waarin wel /geen vooroverleg is vereist.

Bijlage B Provincie Fryslân 25-11-2014 Toepassing Bro, art. 3.1.1, onder 2 Gevallen waarin wel /geen vooroverleg is vereist. Bijlage B Provincie Fryslân 25-11-2014 Toepassing Bro, art. 3.1.1, onder 2 Gevallen waarin wel /geen vooroverleg is vereist. Ten behoeve van de stroomlijning van het vooroverleg over: - voorontwerpbestemmingsplannen

Nadere informatie

S C H E N K I N G, G I F T O F N A L A T E N S C H A P

S C H E N K I N G, G I F T O F N A L A T E N S C H A P V o o r h e t b e h o u d v a n h e t D r e n t s e c u l t u r e l e e r f g o e d S C H E N K I N G, G I F T O F N A L A T E N S C H A P S t i c h t i n g O u d e D r e n t s e K e r k e n Dwalen door

Nadere informatie

OPGRAVING BEST-AARLE AFGEROND

OPGRAVING BEST-AARLE AFGEROND OPGRAVING BEST-AARLE AFGEROND In het najaar van 2011 en de lente van 2012 deed een team archeologen van Archeologisch Onderzoek Leiden (Archol bv) en Diachron UvA bv opgravingen in Aarle in de gemeente

Nadere informatie

Stellingwerf en het Stellingwerfs

Stellingwerf en het Stellingwerfs Stellingwerf en het Stellingwerfs (Voor groep 7 en 8) Jij en je klasgenoten wonen allemaal in een Stellingwerfs dorp. Dat dorp kan in de gemeente Ooststellingwerf liggen of in gemeente Weststellingwerf.

Nadere informatie

JAARPLAN 2012 + 2013 Plattelânsprojekten Zuidoost Fryslân

JAARPLAN 2012 + 2013 Plattelânsprojekten Zuidoost Fryslân JAARPLAN 2012 + 2013 Plattelânsprojekten Zuidoost Fryslân Zicht op Zuidoost Fryslân vanaf Belvédère bij Oranjewoud 2 Inhoudsopgave Jaarplan 2012 + 2013 1 Inleiding: twee jaar plattelandsontwikkeling......

Nadere informatie

Cursus landschapsgeschiedenis. De dorpsgeschiedenis van Appelscha

Cursus landschapsgeschiedenis. De dorpsgeschiedenis van Appelscha Cursus landschapsgeschiedenis De dorpsgeschiedenis van Appelscha Inleiding Archeologie in relatie tot het landschap Middeleeuwse bewoning & dorpsgeschiedenis Appelscha op de kaart Op zoek naar landschapselementen

Nadere informatie

Beeldverslag werkbijeenkomst Regionaal Landschap Drents-Friese grensstreek

Beeldverslag werkbijeenkomst Regionaal Landschap Drents-Friese grensstreek Beeldverslag werkbijeenkomst Regionaal Landschap Drents-Friese grensstreek 3 november 2015 Context Op 3 november vond een werkbijeenkomst plaats in Buitencentrum de Poort in Ruinen. Op deze bijeenkomst

Nadere informatie

BIJLAGE 1. Landschappelijke eenheden

BIJLAGE 1. Landschappelijke eenheden BIJLAGE 1 Landschappelijke eenheden Oeverlanden langs Meppelerdiep Slagenlandschap Olde Maten Open Slagenlandschap Houtsingelgebied van de Streek Hoge, halfopen zandontginningenlandschap Staphorster Bos

Nadere informatie

Samen werken aan ruimtelijke kwaliteit. Assen 27 oktober 2009. Aanleiding. Ruimte-voor-ruimte regeling in Drenthe

Samen werken aan ruimtelijke kwaliteit. Assen 27 oktober 2009. Aanleiding. Ruimte-voor-ruimte regeling in Drenthe Samen werken aan ruimtelijke kwaliteit Assen 27 oktober 2009 Aanleiding Ruimte-voor-ruimte regeling in Drenthe Hoe draagt de werkwijze van het Atelier Overijssel bij aan Ruimtelijke kwaliteit? Kan de benadering

Nadere informatie

Provincie Noord-Brabant

Provincie Noord-Brabant Provincie Noord-Brabant Legenda Provinciegrens Gemeentegrenzen Monumentale bomen Overige bouwkunst Zichtrelaties (lijn) Zichtrelaties (vlak) Eendenkooi Molenbiotoop Schootsveld Historische geografie (lijn)

Nadere informatie

Examen Geschiedenis. Geef de 7 tijdsvakken: Mintiens Quintin

Examen Geschiedenis. Geef de 7 tijdsvakken: Mintiens Quintin Examen Geschiedenis Geef de 7 tijdsvakken: Prehistorie :... 3500 v.c Stroomculturen : 3500 v.c 800 v.c Klassieke Oudheid : 800 v.c 500 n.c Middeleeuwen : 500 n.c 1450 n.c Nieuwe tijd : 1450 n.c 1750 n.c

Nadere informatie

Landschapsplan Voormalig Eiland van Cadzand

Landschapsplan Voormalig Eiland van Cadzand -d L;'. --. s,*c- Landschapsplan Voormalig Eiland van Cadzand Landschapsplan Voormalig Eiland van Cadzand West Zeeuwsch-Vlaanderen tekent zich scherp af als groene oase te midden van een sterk verstedelijkte

Nadere informatie

VOORADVIES BESTEMMINGSPLANPROCEDURE

VOORADVIES BESTEMMINGSPLANPROCEDURE VOORADVIES BESTEMMINGSPLANPROCEDURE Zaaknr. : 2015EAR0009 Zaakomschrijving : CPO Lindevoort Rekken Specialisme : Cultuurhistorie (excl. Archeologie) Behandeld door : Roy Oostendorp Datum : 7 oktober 2015

Nadere informatie

Foto s der natuur, biodiversiteit

Foto s der natuur, biodiversiteit Zoals u wellicht heeft gemerkt is 2010 het internationale jaar van de biodiversiteit. Met mijn fotoproject hoop ik het bewustzijn van biodiversiteit te verbeteren, want Biodiversiteit is leven Foto s der

Nadere informatie

Documentaire ruilverkaveling en streekverbetering groot succes

Documentaire ruilverkaveling en streekverbetering groot succes Documentaire ruilverkaveling en streekverbetering groot succes Op 4 november jl. was de première van de documentaire over de ruilverkaveling en streekverbetering die rond 1960 heeft plaatsgevonden in polder

Nadere informatie

NATUURLIJK RITME. Kunstproject Oranjewoud W E R K D O C U M E N T. Versie # 1. Museum Belvédère, Stichting Tijd/Stichting Passages.

NATUURLIJK RITME. Kunstproject Oranjewoud W E R K D O C U M E N T. Versie # 1. Museum Belvédère, Stichting Tijd/Stichting Passages. NATUURLIJK RITME Museum Belvédère, Stichting Tijd/Stichting Passages november, 2010 W E R K D O C U M E N T Versie # 1 Kunstproject Oranjewoud Natuurlijk Ritme, Museum Belvédère, Stichting Tijd/Stichting

Nadere informatie

KNAG-excursie Aardkundige monumenten in Noord-Holland

KNAG-excursie Aardkundige monumenten in Noord-Holland KNAG-excursie Aardkundige monumenten in Noord-Holland 15 september 2012 i.s.m. Provincie Noord-Holland o.l.v. Pim Beukenkamp (KNAG) Rob Adriaens (KNAG) Eric Khodabux (Provincie Noord-Holland) Deon Slagter

Nadere informatie

Krimp in Fryslân. Inwonertal

Krimp in Fryslân. Inwonertal Krimp in Fryslân Bevolkingsdaling, lokaal en regionaal, is een vraagstuk van nu én de komende jaren. Hoewel pas over enkele decennia de bevolking van Fryslân als geheel niet meer zal groeien, is in sommige

Nadere informatie

Zaandam (dam van de bewoners van de Zaan), Purmerend (plaats die aan. het einde van het meer de Purmer ligt) of Almere (genoemd naar een meer

Zaandam (dam van de bewoners van de Zaan), Purmerend (plaats die aan. het einde van het meer de Purmer ligt) of Almere (genoemd naar een meer ANTWOORDENBLAD 5.8 TOPONIEMEN Leerdoelen: Je begrijpt waarom bepaalde kenmerken en elementen van het historische cultuurlandschap behouden worden. Je weet dat toponiemen informatie kunnen geven over het

Nadere informatie

Waarderingsonderzoek Toeristisch-recreatieve ontwikkeling Friese Waterlinie

Waarderingsonderzoek Toeristisch-recreatieve ontwikkeling Friese Waterlinie Waarderingsonderzoek Toeristisch-recreatieve ontwikkeling Friese Waterlinie Waarderingsonderzoek Toeristisch-recreatieve ontwikkeling Friese Waterlinie Aangeboden aan: Provincie Fryslân - Onderdeel Plattelânsprojekten

Nadere informatie

Ruimte om te leven met water

Ruimte om te leven met water Ruimte om te leven met water Het huidige watersysteem is volgens de nieuwe In de toekomst wil het waterschap een zoveel Om de benodigde ruimte aan hectares te verwerven inzichten niet meer op orde. Aanpassingen

Nadere informatie

Deel 1 Toen en nu 13

Deel 1 Toen en nu 13 Deel 1 Toen en nu 13 14 Historie Het huidige typisch Nederlandse landschap met polders en dijken kent een lange historie. Na de laatste grote ijstijd, ongeveer 10.000 jaar geleden, werd door een stijgende

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Geschiedenis Ommerschans weer zichtbaar gemaakt Tekst en foto's: Harry Woertink

Geschiedenis Ommerschans weer zichtbaar gemaakt Tekst en foto's: Harry Woertink Geschiedenis Ommerschans weer zichtbaar gemaakt Tekst en foto's: Harry Woertink De rijke geschiedenis van de voormalige vesting de Ommerschans is weer zichtbaar. De afgelopen weken is er volop gewerkt

Nadere informatie

Fries -Drentseveenroute. 29juni 2014

Fries -Drentseveenroute. 29juni 2014 Fries -Drentseveenroute 29juni 2014 Een toerritlangs bezienswaardigheden op de grens van Friesland en Drenthe We starten in de gevangenis in Veenhuizen en eindigen in Dwingelo bij Grand Cafe de Brink.

Nadere informatie

Beknopte historische geografie van Oosterhout en Den Hout

Beknopte historische geografie van Oosterhout en Den Hout Titel: Beknopte historische geografie van Oosterhout en Den Hout Inleiding Oosterhout, strategisch gelegen tussen de A27, de A59 en de A16 heeft al een lange geschiedenis. Thans een bruisende stad met

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijk Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 3 december 2002 Nummer voorstel: 2002/197

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijk Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 3 december 2002 Nummer voorstel: 2002/197 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijk Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 3 december 2002 Nummer voorstel: 2002/197 Voor raadsvergadering d.d.: 17-12-2002 Agendapunt: 17 Onderwerp:

Nadere informatie

Verkavelingspatroon Regelmatige blokverkaveling (door houtwallen omgeven)

Verkavelingspatroon Regelmatige blokverkaveling (door houtwallen omgeven) 4.5 Landduinen Landschapskenmerken Reliëfvorm Mozaïek van hogere zandduinen meestal bebost en lager en vlakker gelegen vennen en schrale graslanden Water Lage grondwaterstanden Bodem Zandgronden Wegenpatroon

Nadere informatie

De Veenvaart... Kanaal met een verhaal!

De Veenvaart... Kanaal met een verhaal! Nieuwe Vaarroute! Open vanaf juni 2013 De Veenvaart... Kanaal met een verhaal! Vanaf juni 2013 is Nederland een prachtige vaarverbinding rijker: De Veenvaart. Deze nieuwe route voert door de Drentse en

Nadere informatie

ZOUTKAMP IN PERSPECTIEF Uittreksel. Stichting Historische Visserij Zoutkamp A d e m a A r c h i t e c t e n

ZOUTKAMP IN PERSPECTIEF Uittreksel. Stichting Historische Visserij Zoutkamp A d e m a A r c h i t e c t e n ZOUTKAMP IN PERSPECTIEF Uittreksel De overheden zijn bezig met visievorming voor gebiedsontwikkeling Lauwersoog/ Lauwersmeer Proloog ( kader voor Lauwersoog ) Koers op Lauwersmeer ( ontwikkelingskader

Nadere informatie

Productiebos maakt plaats voor oorspronkelijk heidelandschap.

Productiebos maakt plaats voor oorspronkelijk heidelandschap. NATUURVERBINDING HOORNEBOEG GOOIS NATUURRESERVAAT Productiebos maakt plaats voor oorspronkelijk heidelandschap. PRODUCTIEBOS MAAKT PLAATS VOOR OORSPRONKELIJK HEIDELANDSCHAP TEN ZUIDEN VAN HILVERSUM LIGGEN

Nadere informatie

gericht aan PROCORO Koningin Elisabethlei 22 2018 Antwerpen

gericht aan PROCORO Koningin Elisabethlei 22 2018 Antwerpen Dit bezwaarschrift telt 26 pagina s Bezwaarschrift 07 april 2011 gericht aan PROCORO Koningin Elisabethlei 22 2018 Antwerpen Aangaande het openbaar onderzoek Provinciaal Ruimtelijk Uitvoeringsplan PRUP

Nadere informatie

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, Viering Bevrijdingsdag, 5 mei 2013, Ter Apel, gemeente Vlagtwedde.

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, Viering Bevrijdingsdag, 5 mei 2013, Ter Apel, gemeente Vlagtwedde. Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, Viering Bevrijdingsdag, 5 mei 2013, Ter Apel, gemeente Vlagtwedde. Dames en heren, Het is een mooie gewoonte om een boom te planten om een ingrijpende

Nadere informatie

3000 jaar historie van Best-Aarle opgegraven

3000 jaar historie van Best-Aarle opgegraven Locatie: Best en Aarle Periode: NEO, BRONS, IJZ, ROM, XME, NT Complextype: ELA, GC, GVX, IX, IPER, NX, NHP, XXX. Soort onderzoek: opgraving Jaartal onderzoek:2011 en 2012 Datum vondst:2011 en 2012 Uitvoerder:

Nadere informatie

1. In te stemmen met de meerjarenovereenkomst 2013-2017. 2. Wethouder van de Wiel te mandateren voor ondertekening van de overeenkomst.

1. In te stemmen met de meerjarenovereenkomst 2013-2017. 2. Wethouder van de Wiel te mandateren voor ondertekening van de overeenkomst. Reg. nr.: 1310533 Afdeling: Ruimtelijke Ontwikkeling Onderwerp Meerjarenovereenkomst VVV Noordoost-Brabant 2013-2017 Samenvatting De huidige overeenkomst met de VVV (destijds de Regio-VVV genaamd) is verlopen.

Nadere informatie

Bijlagen Uitvoeringsprogramma Weardefol Fryslân 2016-2019

Bijlagen Uitvoeringsprogramma Weardefol Fryslân 2016-2019 Bijlagen Uitvoeringsprogramma Weardefol Fryslân 2016-2019 Bijlage 1 Beleidskader Hieronder worden de beleidsdoelen uit het Streekplan Fryslân en de thematische Structuurvisie Grutsk op e Romte en de ambities/resultaten

Nadere informatie

2-2-2015. Houtbouw en funderingen in de Zaanstreek 1000-1900 P. Kleij, gemeentelijk archeoloog Zaanstad, Wormerland en Oostzaan.

2-2-2015. Houtbouw en funderingen in de Zaanstreek 1000-1900 P. Kleij, gemeentelijk archeoloog Zaanstad, Wormerland en Oostzaan. Houtbouw en funderingen in de Zaanstreek 1000-1900 P Kleij, gemeentelijk archeoloog Zaanstad, Wormerland en Oostzaan Opzet verhaal: 1 Ontginning van de Zaanstreek 2 Houtbouw 3 Funderingen 1 Ontginning

Nadere informatie

Analyse NVM openhuizendag

Analyse NVM openhuizendag Analyse NVM openhuizendag Gemaakt door: NVM Data & Research Datum: 1 juli 2011 Resultaten analyse Openhuizenbestand 26 maart 2011 Er doen steeds meer woningen mee aan de NVM-openhuizendag. Op 26 maart

Nadere informatie

Ontdekking. Dorestad teruggevonden

Ontdekking. Dorestad teruggevonden Dorestad teruggevonden Ontdekking Het vroegmiddeleeuwse Dorestad verdween na de negende eeuw van de kaart. Pas rond 1840 werd de stad teruggevonden, bij toeval. Kort daarna deed het RMO opgravingen en

Nadere informatie

Voorzitter, een mooi politiek moment, de laatste algemene beschouwingen van dit College, de opmaat naar de begroting voor het verkiezingsjaar.

Voorzitter, een mooi politiek moment, de laatste algemene beschouwingen van dit College, de opmaat naar de begroting voor het verkiezingsjaar. Naar Groningen 2.0 Voorzitter, een mooi politiek moment, de laatste algemene beschouwingen van dit College, de opmaat naar de begroting voor het verkiezingsjaar. In het laatste jaar van deze statenperiode

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 1 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 1 Toetsvragen Tijdvak 1 Toetsvragen 1 De meeste kennis over de periode waarin de eerste mensen leefden, komt van archeologen. Wat houdt het werk van archeologen in? A Zij bestuderen de verschillende theorieën over de

Nadere informatie

Hoofdweg 39 te Slochteren (gemeente Slochteren) Een Archeologisch Bureauonderzoek

Hoofdweg 39 te Slochteren (gemeente Slochteren) Een Archeologisch Bureauonderzoek Hoofdweg 39 te Slochteren (gemeente Slochteren) Een Archeologisch Bureauonderzoek Administratieve gegevens provincie: gemeente: plaats: Groningen Slochteren Slochteren toponiem: Hoofdweg 39 bevoegd gezag:

Nadere informatie

Bescherming bouwhistorie monumenten 2e groep

Bescherming bouwhistorie monumenten 2e groep Embargo tot 7 juni 2015 Onderwerp Bescherming bouwhistorie monumenten 2e groep Programma Cultuur & Cultuurhistorie & Citymarketing Portefeuillehouder B. van Hees Samenvatting Op 27 januari 2010 heeft de

Nadere informatie

DROGE TURF EN NATTE VOETEN

DROGE TURF EN NATTE VOETEN DROG TURF ATT VOT Leerkrachten boekje aam: Groep: De Grond onder je voeten In ederland zijn vier soorten grond: - löss - zand - klei - veen Löss, zand en klei ontstaat door het afbrokkelen en verplaatsen

Nadere informatie

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 3 Havo

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 3 Havo Kennistoets bij hoofdstuk 3 Havo Opdracht 1 De sterke economische groei die de Gouden Eeuw kenmerkt, kwam hoofdzakelijk ten goede aan het gewest Holland. Welke militaire oorzaak kun je benoemen? Holland

Nadere informatie

Belang van landschap & natuur in Fryslân

Belang van landschap & natuur in Fryslân KENNISCENTRUM ECONOMIE EN MANAGEMENT Belang van landschap & natuur in Fryslân Een opinieonderzoek in opdracht van de Friese Milieufederatie NHL Hogeschool Postbus 1080 8900 CB Leeuwarden Telefoon: 058

Nadere informatie

Kerkpad aan de Tweehuizerweg 6 te Spijk (gem. Delfzijl) Een Cultuurhistorisch Bureauonderzoek

Kerkpad aan de Tweehuizerweg 6 te Spijk (gem. Delfzijl) Een Cultuurhistorisch Bureauonderzoek Kerkpad aan de Tweehuizerweg 6 te Spijk (gem. Delfzijl) Een Cultuurhistorisch Bureauonderzoek Planvoornemen In opdracht van de gemeente Delfzijl, vertegenwoordigd door mevr. E. van Joolen, is een cultuurhistorisch

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol

Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol Behoud en ontwikkeling van het landelijk karakter en de openheid van het gebied met ruimte voor landbouw, natuur, water, recreatie,

Nadere informatie

Naam: FLORIS DE VIJFDE

Naam: FLORIS DE VIJFDE Naam: FLORIS DE VIJFDE Floris V leefde van 1256 tot 1296. Hij was een graaf, een edelman. Nederland zag er in de tijd van Floris V heel anders uit dan nu. Er woonden weinig mensen. Verschillende edelen

Nadere informatie

Kengetallen gemeenten Friesland

Kengetallen gemeenten Friesland Kengetallen gemeenten Friesland 2012 Afdeling Onderzoek Maart 2013 Bron: User Kengetallen Friese gemeenten 2012. Provincie Fryslân (647.214* inwoners op 1-1-2012) 1) 2012: 2998 cliënten; dit is 4,63 sonen

Nadere informatie

Landschappelijke Inpassing Hooglandse Tiendweg 1A te Kedichem

Landschappelijke Inpassing Hooglandse Tiendweg 1A te Kedichem Landschappelijke Inpassing Hooglandse Tiendweg 1A te Kedichem Gemeente Leerdam (Zuid-Holland) Opgesteld: november 2014 Aangepast: juli 2015 Janka Borgo, Tuin- en Landschapsarchitecte bnt Borgo Tuin- en

Nadere informatie

Zoekopdrachten bij Het water komt. **

Zoekopdrachten bij Het water komt. ** Module 1 De geschiedenis van de Delta. 1 Strijd tussen land en water 2 Overstromingen door de eeuwen heen 3 Oorzaken van overstromingen: de mens zelf 4 Waterbeheer. Blz. 4 Achter de duinen had je veengronden

Nadere informatie

VERSLAG VAN EESTERENGESPREK #16 TUINEN VAN WEST BRENGT STAD EN LAND DICHTER BIJ ELKAAR

VERSLAG VAN EESTERENGESPREK #16 TUINEN VAN WEST BRENGT STAD EN LAND DICHTER BIJ ELKAAR VERSLAG VAN EESTERENGESPREK #16 TUINEN VAN WEST BRENGT STAD EN LAND DICHTER BIJ ELKAAR In 2012 stond het eerste drieluik Van Eesterengesprekken, met bijbehorende excursies, in het teken van openbaar groen,

Nadere informatie

TURFROUTE PER FIETS BEKNOPTE WEERGAVE BOEKJE

TURFROUTE PER FIETS BEKNOPTE WEERGAVE BOEKJE TURFROUTE PER FIETS BEKNOPTE WEERGAVE BOEKJE tekst, foto s en samenstelling hans nunnikhoven hans nunnikhoven n] De Turfroute in Friesland en de kop van Overijssel vormt het uitgangspunt voor een tweetal

Nadere informatie

TASTBARE TIJD, LEIDSCHE RIJN

TASTBARE TIJD, LEIDSCHE RIJN TASTBARE TIJD, LEIDSCHE RIJN WERKBLAD Tijdlaag tot 1000 Thema: verdwenen rivieren en de Limes 1. Ligt landgoed De Haar binnen het projectgebied? o ja o nee 2. Wat is zavel? 3. Zet de woorden zand, zavel

Nadere informatie

Gelselaar Beschermd Dorpsgezicht Wat betekent dat?

Gelselaar Beschermd Dorpsgezicht Wat betekent dat? Gelselaar Beschermd Dorpsgezicht Wat betekent dat? Gelselaar is aangewezen als beschermd dorpsgezicht. Het is het tweede beschermde gezicht in de gemeente Berkelland. In 1972 is de Mallumse molen en de

Nadere informatie

Toerisme en Recreatie

Toerisme en Recreatie Toerisme en Recreatie Wat speelt er? De vraagstukken over toerisme en recreatie zijn divers. Er zijn vraagstukken met betrekking tot de routestructuur, de kwaliteiten in het gebied en nieuwe functies.

Nadere informatie

DROGE TURF EN NATTE VOETEN

DROGE TURF EN NATTE VOETEN DROG TURF N NATT VOTN Leerkrachten boekje Naam: Groep: De Grond onder je voeten In Nederland zijn vier soorten grond: - löss - zand - klei - veen Löss, zand en klei is gevormd door erosie. Veen is gevormd

Nadere informatie

G.P. Mulder. Col. Map 71. Inhoud: blz.

G.P. Mulder. Col. Map 71. Inhoud: blz. Col G.P. Mulder. Map 71. Inhoud: blz. Hoofd k Hoofd k2 Hoofd k3 Hoofd k4 Hoofd k5 k6 k7 k8 De oorsprong. blz. 3. De familie Van Terwisga. blz. 1,9. Het erfgoed van de Terwisga's. blz. 30. De toestand in

Nadere informatie

Menameradiel, terpen en de Friese beschaving. Dr. Johan Nicolay Rijksuniversiteit Groningen Groninger Instituut voor Archeologie

Menameradiel, terpen en de Friese beschaving. Dr. Johan Nicolay Rijksuniversiteit Groningen Groninger Instituut voor Archeologie Menameradiel, terpen en de Friese beschaving Dr. Johan Nicolay Rijksuniversiteit Groningen Groninger Instituut voor Archeologie Vragen, voorgelegd door gemeenteraad - Wie is dhr. Nicolay. Is hij echt de

Nadere informatie

Compensatieverordening gemeente Midden-Drenthe

Compensatieverordening gemeente Midden-Drenthe Compensatieverordening gemeente Midden-Drenthe Verordening vastgesteld: 26-06-2003 In werking getreden: 15-09-2003 COMPENSATIEVERPLICHTING Artikel 1 Voor de toepassing van deze verordening wordt verstaan

Nadere informatie

Eijsden. Economische activiteit

Eijsden. Economische activiteit Eijsden Eijsden Eijsden is met ruim 8000 inwoners de grootste kern van de Limburgse gemeente Eijsden-Margraten. Deze fusiegemeente, die in 2011 ontstond, bestaat verder uit 14 andere kernen, en 25 gehuchten

Nadere informatie

Buro de Brug Rapporten Quickscan Archeologie Kabeltracé Waarderpolder - Vijfhuizen B09-38

Buro de Brug Rapporten Quickscan Archeologie Kabeltracé Waarderpolder - Vijfhuizen B09-38 Buro de Brug Rapporten Quickscan Archeologie Kabeltracé Waarderpolder - Vijfhuizen B09-38 Administratieve gegevens 3 1. Inleiding 4 2. De uitgangspunten 4 3. Beschrijving van de historische situatie 4

Nadere informatie

Integraal waarderen. Een (blijvende) discussie. Maartje de Boer. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Integraal waarderen. Een (blijvende) discussie. Maartje de Boer. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Integraal waarderen Een (blijvende) discussie Maartje de Boer Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 1 Presentatie Het probleem Voor wie is dit een probleem? RCE Kennisprogramma Wat is Erfgoed (een oplossing?)

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Friesland, april 2016

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Friesland, april 2016 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Friesland, april 2016 Daling WW en meer vacatures in Friesland In april nam de WW in Friesland af tot ruim 20.500 uitkeringen. In vrijwel alle sectoren van de Friese economie daalde

Nadere informatie

Jaarverslag Stichting Present Fryslân 2014-2015

Jaarverslag Stichting Present Fryslân 2014-2015 Jaarverslag Stichting Present Fryslân 2014-2015 Jaarverslag 2014. Inhoud: 1. Inleiding 2. Doelstelling Verduurzaming. 3. Actieplan 2014 4. Bijstelling Plannen 2014/ 2015,Speerpunten 5. Projecten Present

Nadere informatie

OPDRACHT NEDERLAND: EEN LICHT LAND IN DE WERELD

OPDRACHT NEDERLAND: EEN LICHT LAND IN DE WERELD OPDRACHT In het kader van de vijfde Nacht van de Nacht op 24 oktober 2009, is een onderzoek uitgevoerd naar wat het donkerste gebied van Nederland en ook wat het donkerste gebied van elke provincie is.

Nadere informatie

PERSMEDEDELING VAN DE VLAAMSE OVERHEID 7 november 2012 VLAAMSE REGERING KIEST VOOR BREED OVERLEG BIJ UITVOERING PLANNEN HAVEN VAN ANTWERPEN

PERSMEDEDELING VAN DE VLAAMSE OVERHEID 7 november 2012 VLAAMSE REGERING KIEST VOOR BREED OVERLEG BIJ UITVOERING PLANNEN HAVEN VAN ANTWERPEN PERSMEDEDELING VAN DE VLAAMSE OVERHEID 7 november 2012 VLAAMSE REGERING KIEST VOOR BREED OVERLEG BIJ UITVOERING PLANNEN HAVEN VAN ANTWERPEN Centraal Netwerk geïnstalleerd Vandaag werd in Antwerpen het

Nadere informatie

Van Kogge tot Coaster

Van Kogge tot Coaster Van Kogge tot Coaster Speurtocht door het Noordelijk Scheepvaartmuseum leeftijd: 12-15 jaar Welkom in het Noordelijk Scheepvaartmuseum! Met deze speurtocht kun je het museum bezoeken en allerlei vragen

Nadere informatie

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze.

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Rabobank Noord-Drenthe. Een bank met ideeen. www.rabobank.nl/noord-drenthe Triple P-onderzoek Rabobank

Nadere informatie

PROFIELWERKSTUK. Wolvega Wesley Veen E&M - Aardrijkskunde Linde College Wolvega - A6b Vakdocent: Mevr. Collet 18-12-2013

PROFIELWERKSTUK. Wolvega Wesley Veen E&M - Aardrijkskunde Linde College Wolvega - A6b Vakdocent: Mevr. Collet 18-12-2013 2013 PROFIELWERKSTUK Wolvega Wesley Veen E&M - Aardrijkskunde Linde College Wolvega - A6b Vakdocent: Mevr. Collet 18-12-2013 1 Inhoudsopgave Inleiding Hypothese Plan van aanpak Deelvraag 1: Wat is Wolvega?

Nadere informatie

Cultuurhistorie Zuidoost-Fryslân. Tussenproduct Ontwikkelagenda [PUUR. INHOUDELIJKE VERSIE, tussenproduct]

Cultuurhistorie Zuidoost-Fryslân. Tussenproduct Ontwikkelagenda [PUUR. INHOUDELIJKE VERSIE, tussenproduct] Tussenproduct Ontwikkelagenda Cultuurhistorie Zuidoost-Fryslân Kerngroep Cultuurhistorie van het Gebiedsplatform Zuidoost-Fryslân 2013 [PUUR INHOUDELIJKE VERSIE, tussenproduct] tbv Streekagenda Zuidoost-Fryslân

Nadere informatie

Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015

Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015 Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015 Datum laag water Lauwersoog Naam Locatie/hulpmiddel Locatie(detail) Begeleiders 19-4-2015 18:06 Heffezand Wad/Schip Op het wad tussen Simonszand en de kust 2-5-2015

Nadere informatie

Terugblik Netwerkbijeenkomsten Cultuurhistorie. Zuidoost Fryslân

Terugblik Netwerkbijeenkomsten Cultuurhistorie. Zuidoost Fryslân Terugblik Netwerkbijeenkomsten Cultuurhistorie Zuidoost Fryslân Terugblik Netwerkbijeenkomsten Cultuurhistorie Zuidoost Fryslân Voorwoord Zuidoost-Fryslân. Een schitterend gebied met een rijke historie.

Nadere informatie

Het territorium Urk; van Almere naar Zuiderzee. Een reconstructie van het gebied tussen 800 en 1300. (Anne Post versie 01-02-2016)

Het territorium Urk; van Almere naar Zuiderzee. Een reconstructie van het gebied tussen 800 en 1300. (Anne Post versie 01-02-2016) Het territorium Urk; van Almere naar Zuiderzee. Een reconstructie van het gebied tussen 800 en 1300. (Anne Post versie 01-02-2016) Voor deze reconstructie is gebruik gemaakt van de kaarten uit de publicaties

Nadere informatie

Leefbaarheidplan Zwaagdijk-West 2012-2016. Opgesteld door Dorpsraad Zwaagdijk West d.d. september 2012

Leefbaarheidplan Zwaagdijk-West 2012-2016. Opgesteld door Dorpsraad Zwaagdijk West d.d. september 2012 Leefbaarheidplan Zwaagdijk-West 2012-2016 Opgesteld door Dorpsraad Zwaagdijk West d.d. september 2012 Inhoudsopgave Pagina 1. Inleiding 3 2. Algemene informatie dorp / kern 4 2.1 Historie 2.2 Ligging,

Nadere informatie

Waddeneilanden. Werkwijze

Waddeneilanden. Werkwijze Werkwijze Waddeneilanden STREEKAGENDA WADDENEILANDEN [DEEL C] Gemeente Vlieland Gemeente Terschelling Gemeente Ameland Gemeente Schiermonnikoog Provincie Fryslân Wetterskip Fryslân C UITGANGSPUNTEN Voor

Nadere informatie

FIETSROUTE NETWERK ZUIDOOST FRIESLAND

FIETSROUTE NETWERK ZUIDOOST FRIESLAND FIETSROUTE NETWERK ZUIDOOST FRIESLAND Zuidoost Friesland: verrassend anders Zuidoost Friesland biedt u een onverwacht ander gezicht van Friesland. Al fietsend zult u ontdekken dat Friesland nog veel meer

Nadere informatie

GEWIJZIGD. 4a 0070/12 31 januari 2013 RZ RO David Moolenburgh Leo Hulst 291833

GEWIJZIGD. 4a 0070/12 31 januari 2013 RZ RO David Moolenburgh Leo Hulst 291833 Raadsvoorstel [ bijlagge e]ggggggg AAN AGENDAPUNT NUMMER RAADSVERGADERING COMMISSIE ORGANISATIEONDERDEEL PORTEFEUILLEHOUDER BEHANDELEND AMBTENAAR TOESTELNUMMER de gemeenteraad 4a 0070/12 31 januari 2013

Nadere informatie

Kustlijn van de Noordzee

Kustlijn van de Noordzee International Wadden Sea School www.iwss.org 150.000 jaar geleden - 150.000 jaar geleden was het hele Noordzeebekken bedekt met een dikke ijslaag: dit was de Saale ijstijd. - Alle zeewater was in gletsjers

Nadere informatie

'D'Armoede is een seeck're staat'

'D'Armoede is een seeck're staat' 'D'Armoede is een seeck're staat' Armoede en armoedebeleid in de Nederlanden tussen 1400 en 1800 Lezing Hans Cools, Inspiratiedag Faro Armoede is... Gerbrand Adriaensz. Bredero (1585-1618) Lof van Armoede

Nadere informatie