Texel Landschappelijke ontwikkelingen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Texel Landschappelijke ontwikkelingen"

Transcriptie

1 Texel Landschappelijke ontwikkelingen Een LIA-presentatie LIA staat voor: Landschappen ontdekken In een Aantrekkelijke vorm. Lia is ook de geograaf die zich gespecialiseerd heeft in de veranderende Noord-Hollandse Landschappen. Landschappen ontdekken In een Aantrekkelijke vorm Lia Vriend-Vendel Drs. sociale geografie Tel.: KvK-nr.:

2 Texel: Texel is niet een gewoon waddeneiland. Het ligt wel aan de waddenzee en heeft aan die kant ook wadden en kwelders, maar dit eiland heeft in tegenstelling tot de andere eilanden een kern van keileem. Deze keileem is met een gletsjer in de ijstijden aangevoerd en opgestuwd. De opstuwing is nog te herkennen in de Hoge Berg ten zuidoosten van Den Burg en bij de kliffen bij Den Hoorn. Door deze keileem ligt Texel verankerd en verplaatst zich minder makkelijk dan de andere eilanden. Dit eiland kent een zware strijd tegen de natuurelementen. Aan de vele dijken en wielen (ontstaan door zeedoorbraken) kunnen we de activiteiten van de bewoners aflezen. Op oude kaarten zien we de vormen van Texel steeds veranderen. Texel heeft door de afwijkende geologische geschiedenis een grote variatie aan landschappen met elk zijn eigen specifieke karaktertrekken. Texel wordt wel Nederland in het klein genoemd, omdat de landschappen van laag West- Nederland hier aanwezig zijn, maar ook de door het ijs gevormde hoge delen, zoals in Oost- Nederland. Op de kaart boven is de ijstong te zien, die jaargeleden tussen Texel en Wieringen lag. Langs de randen van deze ijsmassa werden stuwwallen gevormd, die nu nog steeds de hoge delen van Texel en Wieringen vormen. Op Texel is dit de Hoge Berg bij Den Burg en het hoge land waar Den Hoorn aan ligt. De grondsoort van deze opstuwingen bestaan voor een deel uit keileem, dat door het ijs hiernaartoe werd gebracht. Pas in de Middeleeuwen ontstond hier een waddengebied, waardoor zich rond deze keileembulten duinen en kwelders vormden. reconstructie Texel circa 1300 gelegd op de huidige omtrek 3

3 Texel heeft niet alleen geologisch veel veranderingen ondergaan, maar ook door menselijk ingrijpen is het landschap van Texel continu in verandering. Texel bestaat in feite uit drie delen: 1. in het zuiden de keileembult, waar zich een strandwallenkust aan vast hecht 2. in het noorden een écht waddeneiland, Eyerland 3. een middenstuk waar in de 17 e eeuw een verbinding is gemaakt tussen het noordelijke en zuidelijke eiland door een stuifdijk aan te leggen. In de 19 e eeuw is ten oosten van deze stuifdijk het inmiddels gevormde kweldergebied bedijkt en vormt de Eierlandspolder het nieuwe middenstuk. Ten noorden van het dorp De Koog zie je nog de noordgrens van het oude Texel; hier loopt een westoost gerichte duinenstrook. Zie ook de kaart van eind 16 e eeuw op de volgende pagina. Verder naar het noorden wordt de duinenrij nu een smallere, kaarsrechte strook, waarlangs het fietspad loopt o.a. naar de Slufter. Bij Eierland worden de duinen weer breder. Onderstaande kaarten tonen hoe Texel van een natuurgebied wordt omgezet van een natuurgebied in een cultuurlandschap met talloze bedijkingen, die nu een heel systeem van polders vormen. 4

4 5

5 Onderstaande kaartjes zijn fragmenten van paleogeografische kaarten 5500 jaar geleden: Kop van Noord-Holland is in het noorden nog pleistoceen, in het midden moeras en in het zuiden waddengebied Duidelijk is te zien dat het gebied rond Texel en Wieringen een hoger gelegen, pleistoceen landschap was, waar de Holocene zee-invloeden veel later kwamen dan in de rest van Noord-Holland jaar geleden: Kop van Noord-Holland helemaal moeras om de keileembulten van Wieringen en Texel 2100 jaar geleden: Kop van Noord Holland moeras rond keileembulten en in het Noorden begin van nieuwe zeegaten 6

6 Reconstructiekaarten van Henk Schoorl De reconstructiekaart van 1000 nc, toont 3 zeegaten, Zijpe, Heersdiep en Marsdiep, en eilanden als Callantsoog, Huisduinen en Texel. Het Almere met zoet water uit het omliggende veengebied en van de IJssel en Vecht (Rijnarmen) krijgt een steeds bredere verbinding met het noorden en verandert langzaamaan in de zoute Zuiderzee met een getijdenbeweging. In de hele kuststrook achter de duinen ligt een kweldergebied waar bij storm de zee steeds weer een nieuw laagje klei afzet. (de pikklei) 7

7 Het kustgebied van de Kop van Noord-Holland omstreeks 1300 Reconstructie H.Schoorl

8 De reconstructiekaarten van 1350 en 1550 tonen de dynamiek van een waddengebied. Het is een continu proces van erosie (=uitschuring) en sedimentatie (=afzetting) van klei en zand. Geulen en zandplaten verplaatsen zich voortdurend. Texel en Eierland zijn in deze periode twee eilanden, gescheiden door het Anegat (4) 9

9 1841; kaart van Thomkins Op bovenstaande oude kaart zijn Texel en Eierland door een stuifdijk (kunstmatig) met elkaar verbonden en zijn al diverse kwelders bedijkt. Op de kaart rechts is het tussenliggende gebied bedijkt en is de Eierlandspolder gevormd. Opvallend is ook de veranderende vorm en locatie van de zandplaten rond het Marsdiep 10

10 Texel eind 16 e eeuw Texel

11 Tussen Eyerland en Texel werd veel zand afgezet en werden door de bewoners daarom parallel aan elkaar meerdere stuifdijken aangelegd om zo land aan te winnen. Zo ontstond de Nederlanden tussen twee stuifdijken. Het bleef echter een zwakke schakel; oorspronkelijk had hier een geul tussen de eilanden gelegen die weliswaar verzand was, maar toch.. In 1855 brak de zee op 4 plaatsen door en vormde in het tussenliggende gebied diverse slufters. Het kleinste zeegat verzandde spontaan, een tweede werd al in hetzelfde jaar gedicht, hoogte huidige Muy. Het grootste gat kon men pas in 1878 dicht krijgen. Het laatste gaatje dat toen onbelangrijk werd geacht is uitgegroeid tot de huidige Slufter. Een dwarsdijkje moet het huidige slufterwater uit de Nederlanden houden. 12

12 Stuifdijk naar Eierland 17 e eeuw 18 e eeuw Fragment van een Zeekaart uit 1750 (het noorden is onder, zie windroos!) Let op de zandplaten voor de westkust 13

13 14

14 Zuidpunt Texel 2005 De Zuidpunt is het jongste deel van Texel, waar de dynamiek enorm groot is. De zuidkust groeit door de werking van water en wind steeds verder zeewaarts, terwijl de zuidwestkant door datzelfde water en ook door de wind wordt afgebroken. De landschappelijke contrasten zijn hier enorm. Duinen hebben hier een grote variatie in vormen. Opbouw en afbraak 15

15 16

KNAG-excursie Aardkundige monumenten in Noord-Holland

KNAG-excursie Aardkundige monumenten in Noord-Holland KNAG-excursie Aardkundige monumenten in Noord-Holland 15 september 2012 i.s.m. Provincie Noord-Holland o.l.v. Pim Beukenkamp (KNAG) Rob Adriaens (KNAG) Eric Khodabux (Provincie Noord-Holland) Deon Slagter

Nadere informatie

De Muy, De Slufter en Eierland

De Muy, De Slufter en Eierland Staatsbosbeheer T 030 6926111 www.staatsbosbeheer.nl Wandelen Fietsen Paardrijden De Muy, De Slufter en Eierland Duinen van Texel, door zeestromen, wind en mensen ontstaan Duinen van Texel Het noordelijke

Nadere informatie

Wat en waar zijn de wadden? Les met werkblad - topografie

Wat en waar zijn de wadden? Les met werkblad - topografie Les met werkblad - topografie Doel: De leerlingen kennen na afloop de namen van de waddeneilanden en de volgorde waarin ze liggen. Ze kunnen enkele belangrijke plaatsen rond het waddengebied aanwijzen

Nadere informatie

Kwelder. Woordenboekspel. Spel. VO onderbouw

Kwelder. Woordenboekspel. Spel. VO onderbouw Spel Doel: Materialen: Leerlingen kennen na afloop de betekenis van de volgende termen: getijdebeweging, kwelder, springvloed, brak water, slenk, halofyten, schor, opslibbing. Per groepje van 4 leerlingen:

Nadere informatie

Het gebied Begrenzing

Het gebied Begrenzing Cursus Reitdiep Het gebied Begrenzing -In het Oosten: de lijn Westerdijkshorn Wolddijk - Noorderhogebrug -In het Westen: de lijn Zuurdijk Lammerburen - Balmahuizen -In het Noorden: de lijn Onderwierum

Nadere informatie

De geologie van Texel:

De geologie van Texel: Geologie De geologie van Texel: OP EXCURSIE Texel is honderdduizenden jaren ouder dan de andere waddeneilanden. In geologisch opzicht lijkt het Nederland in het klein. Er liggen zelfs stuwwallen. Maak

Nadere informatie

2 Bemesting 44 2.1 Meststoffen 44 2.2 Soorten meststoffen 46 2.3 Grondonderzoek 49 2.4 Mestwetgeving 49

2 Bemesting 44 2.1 Meststoffen 44 2.2 Soorten meststoffen 46 2.3 Grondonderzoek 49 2.4 Mestwetgeving 49 Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Bodem en grond 9 1.1 Grond, bodem en grondsoorten 9 1.2 Eigenschappen van grond 20 1.3 Problemen met de grond 23 1.4 Verbeteren van landbouwgronden 30 1.5 Transport van

Nadere informatie

Noord-Hollandse toplandschappen route km

Noord-Hollandse toplandschappen route km Noord-Hollandse toplandschappen route 235.88 1 0 m 0 Grachtengordel van Amsterdam De grachtengordel van Amsterdam is het gebied rond de kern van Amsterdam langs de drie Amsterdamse hoofdgrachten: de Herengracht,

Nadere informatie

Geschiedenis van de duinen

Geschiedenis van de duinen Geschiedenis van de duinen Bijna de hele Nederlandse kust bestaat uit duinen. We weten hier niet beter, dan dat dat heel normaal is. Toch is dat niet zo. De kust van Frankrijk, Spanje en Portugal bijvoorbeeld

Nadere informatie

NOORDZEE SYMPOSIUM 2007

NOORDZEE SYMPOSIUM 2007 NOORDZEE SYMPOSIUM 2007 Holocene ingressie van de zee Willy Wintein geograaf Inhoud Holocene ingressie van de zee en de gevolgen voor de morfologie van het landschap in de oostelijke Vlaamse kustvlakte

Nadere informatie

Waddenzee - Waddenland

Waddenzee - Waddenland Waddenzee - Waddenland Cultuurhistorische aspecten van het Internationale Waddengebied. Lezing Helderse Volksuniversiteit Den Helder 2 februari 2017 Dr. Meindert Schroor (portefeuillehouder Cultuurhistorie

Nadere informatie

De geomorfologie in het gebied wordt voor een belangrijk deel bepaald door de stuwwalvorming tijdens de Saale-ijstijd (afbeelding I.1).

De geomorfologie in het gebied wordt voor een belangrijk deel bepaald door de stuwwalvorming tijdens de Saale-ijstijd (afbeelding I.1). De geomorfologie in het gebied wordt voor een belangrijk deel bepaald door de stuwwalvorming tijdens de Saale-ijstijd (afbeelding I.1). Afbeelding I.1. Vorming stuwwal Nijmegen en stuwwal Reichswald Zandige

Nadere informatie

Lesbrief Aardkundige Monumenten

Lesbrief Aardkundige Monumenten milieu Lesbrief Aardkundige Monumenten aardkun milieu Lesbrief Aardkundige Monumenten Colofon Uitgave Provincie Noord-Holland Postbus 123 2000 MD Haarlem Tel.: 023 514 31 43 Fax: 023 514 40 40 www.noord-holland.nl

Nadere informatie

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk De kust is (niet) veilig! De dijk aan de kust van Petten ziet er zo sterk en krachtig uit, maar toch is hij niet

Nadere informatie

ACHTERGROND DOCUMENT. Bewoningsgeschiedenis. noordelijk kustgebied

ACHTERGROND DOCUMENT. Bewoningsgeschiedenis. noordelijk kustgebied ACHTERGROND DOCUMENT Bewoningsgeschiedenis noordelijk kustgebied Inhoud 1. Ontstaansgeschiedenis Noord-Nederlandse kustgebied en kustwateren... 3 1.1 De ontwikkeling van Noord-Nederland (inclusief de wadden)

Nadere informatie

Vragen over landschappen die we gaan behandelen

Vragen over landschappen die we gaan behandelen Landschappen Vragen over landschappen die we gaan behandelen Wat zijn landschappen? Waar komen ze voor? Hoe zien ze er uit? Welke informatie geven ze? Hoe zijn ze ontstaan? Wat is landschap? Dit? Kerk

Nadere informatie

Een wal van zand, klei of steen die mensen beschermt tegen hoog water. De plek waar het rivierwater in de zee uitkomt.

Een wal van zand, klei of steen die mensen beschermt tegen hoog water. De plek waar het rivierwater in de zee uitkomt. Meander Samenvatting groep 5 Thema 3 Waterland Samenvatting Langs de kust Nederland ligt voor de helft onder de zeespiegel. Heel vroeger woonden mensen dicht bij zee op terpen. Langs de kust beschermen

Nadere informatie

Kustlijn van de Noordzee

Kustlijn van de Noordzee International Wadden Sea School www.iwss.org 150.000 jaar geleden - 150.000 jaar geleden was het hele Noordzeebekken bedekt met een dikke ijslaag: dit was de Saale ijstijd. - Alle zeewater was in gletsjers

Nadere informatie

Morfologische veranderingen van de Westelijke Waddenzee. Een systeem onder invloed van menselijk ingrijpen.

Morfologische veranderingen van de Westelijke Waddenzee. Een systeem onder invloed van menselijk ingrijpen. Morfologische veranderingen van de Westelijke Waddenzee. Een systeem onder invloed van menselijk ingrijpen. Edwin Elias Ad van der Spek Zheng Bing Wang John de Ronde Albert Oost Ankie Bruens Kees den Heier

Nadere informatie

96-(224) 2.0 LOSSE GESTEENTEN

96-(224) 2.0 LOSSE GESTEENTEN 96-(224) 2.0 LOSSE GESTEENTEN Grondboor en Hamer, jrg. 43, no. 5/6, p. 225-227, 3 fig., november 1989 AFZETTINGEN VAN RIJN EN MAAS IN LIMBURG W.M. Felder* In de loop van het Mioceen, 10 tot 7 miljoenn

Nadere informatie

Het sediment-delend systeem als ruggengraad van de Wadden-kust. Bert van der Valk, Albert Oost, Zheng Bing Wang, Edwin Elias, Ad van der Spek e.a.

Het sediment-delend systeem als ruggengraad van de Wadden-kust. Bert van der Valk, Albert Oost, Zheng Bing Wang, Edwin Elias, Ad van der Spek e.a. Het sediment-delend systeem als ruggengraad van de Wadden-kust Bert van der Valk, Albert Oost, Zheng Bing Wang, Edwin Elias, Ad van der Spek e.a. het Waddensysteem Kust Noord-Holland Waddeneilanden Zeegaten,

Nadere informatie

Achtergrond ommetje Galathese Kreek

Achtergrond ommetje Galathese Kreek Achtergrond ommetje Ontwikkeling van het landschap op Goeree Overflakkee, sinds de Romeinse tijd, van gorzen, slikken, kreken en polders Het oude land bestond uit een strandwal met daarachter een veenlandschap

Nadere informatie

Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015

Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015 Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015 Datum Naam Locatie/hulpmiddel Locatie(detail) Begeleiders 19-4-2015 Heffezand Wad/Schip Op het wad tussen Simonszand en de kust 2-5-2015 Eiland Emo en Menko Kwelder

Nadere informatie

3. Hydrologie van Nederland

3. Hydrologie van Nederland 3. Hydrologie van Nederland 3.1. Geologie In Nederland liggen voornamelijk de geologische lagen van het Kwartair aan de oppervlakte. De oudere lagen uit het Tertiair liggen op grotere diepte; alleen in

Nadere informatie

Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015

Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015 Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015 Datum laag water Lauwersoog Naam Locatie/hulpmiddel Locatie(detail) Begeleiders 19-4-2015 18:06 Heffezand Wad/Schip Op het wad tussen Simonszand en de kust 2-5-2015

Nadere informatie

Meten om te weten: 2,5 jaar Zandmotor

Meten om te weten: 2,5 jaar Zandmotor : 2,5 jaar Carola van Gelder-Maas Projectmanager WVL Rijkswaterstaat 31 maart 2014 Hoe zat het ook alweer? Eroderende kustlijn NL kust 12 Mm³ zandsuppleties per jaar Zeespiegelstijging Zwakke schakels

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2010 - I

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2010 - I Leefomgeving Opgave 8 Het Oosterdokseiland Bestudeer de bronnen 1 en 2 die bij deze opgave horen. Amsterdam doet momenteel grote investeringen in de ontwikkeling van de zuidoever van het IJ. Het project

Nadere informatie

De ontginning van het woeste land

De ontginning van het woeste land De ontginning van het woeste land In een tijdsbestek van 2000 jaar is het onland van het huidige Nederlandse grondgebied door mensenhanden in cultuur gebracht. De serie kaarten toont de ontginning van

Nadere informatie

Tussenresultaten De Zandmotor: Aanjager van innovatief kustonderhoud

Tussenresultaten De Zandmotor: Aanjager van innovatief kustonderhoud Tussenresultaten 2011-2015 De Zandmotor: Aanjager van innovatief kustonderhoud De Zandmotor In 2011 is voor de kust van Ter Heijde en Kijkduin De Zandmotor aangelegd: een grote kunstmatige zandbank in

Nadere informatie

Roestig land. De Wijstgronden

Roestig land. De Wijstgronden Roestig land De Wijstgronden Verslag van de lezing en excursie van Professor R. T. van Balen en Nico Ettema voor de Werkgroep Geologie en Landschap. Bedafse Bergen, Uden. 10.00-1600 uur. Een mooie herfstdag.

Nadere informatie

LEZEN. Terpentijd - 1500

LEZEN. Terpentijd - 1500 1 LEZEN Terpentijd - 1500 Friesland bestaat eigenlijk uit drie delen: de klei, het veen en het zand. De eerste boeren woonden op het zand (De Wouden en Gaasterland). Hun aardewerk in de vorm van trechters

Nadere informatie

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort. Gebruik bron 1. In deze bron worden de nieuwe stedelingen genoemd.

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort. Gebruik bron 1. In deze bron worden de nieuwe stedelingen genoemd. Leefomgeving Opgave 7 Tweedeling in Amsterdam Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort. Gebruik bron 1. In deze bron worden de nieuwe stedelingen genoemd. 2p 26 Geef een demografisch

Nadere informatie

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Naam GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Groot Brittannië Groot-Brittannië is Schotland, Engeland en Wales samen. Engeland is het grootst van Groot-Brittannië en Wales het kleinst. Engeland heeft meer dan 46

Nadere informatie

KAARTFRAGMENTEN VAN NOORD-HOLLAND

KAARTFRAGMENTEN VAN NOORD-HOLLAND KAARTFRAGMENTEN VAN NOORD-HOLLAND Jacob van Deventer en Christiaan Sgrooten Henk Schoorl. Ingevolge een door de Staten van Holland in 1537 gegeven opdracht vervaardigde Jacob Roelofsz van Deventer, "keizerlijk

Nadere informatie

Deel 1 Toen en nu 13

Deel 1 Toen en nu 13 Deel 1 Toen en nu 13 14 Historie Het huidige typisch Nederlandse landschap met polders en dijken kent een lange historie. Na de laatste grote ijstijd, ongeveer 10.000 jaar geleden, werd door een stijgende

Nadere informatie

Ontdek het verborgen verleden van Schokland

Ontdek het verborgen verleden van Schokland Ontdek het verborgen verleden van Schokland Methodelink bij het lespakket Archeoroute Schokland De culturen en landschappen op Schokland vormen een veelzijdig onderwerp voor uw les in de groepen 6, 7 en

Nadere informatie

VAN BRON TOT DELTA. Paul de Kort. een studie naar landschapskunst in de Blaricummermeent. Eemmeer. Eem. Amersfoort.

VAN BRON TOT DELTA. Paul de Kort. een studie naar landschapskunst in de Blaricummermeent. Eemmeer. Eem. Amersfoort. Eemmeer een studie naar landschapskunst in de Blaricummermeent Eem VAN BRON TOT DELTA Amersfoort Gelderse vallei Paul de Kort Utrechtse heuvelrug stuw gemaal Een Deltarivier in De Blaricummermeent De rivier

Nadere informatie

Nieuwe vijver aan de Groen van Prinstererlaan.

Nieuwe vijver aan de Groen van Prinstererlaan. Nieuwe vijver aan de Groen van Prinstererlaan. Medio 2015 heeft een graafmachine een grote kuil gegraven onderaan het talud op de hoek van de Groen van Prinstererlaan en de Thorbeckelaan (zie onderstaande

Nadere informatie

Programma 4: Dynamische eilanden

Programma 4: Dynamische eilanden Programma 4: Dynamische eilanden De Nederlandse Waddeneilanden liggen verankerd in de zee. Stuif- en andere dijken maken dat ze geen kant op kunnen. Wind, water en stuivend zand hebben nauwelijks invloed

Nadere informatie

Geologische geschiedenis van de Heerhugowaard en haar omgeving

Geologische geschiedenis van de Heerhugowaard en haar omgeving Grondboor a en Hamer 0 1982 pag. 165-172 5 afb. Oldenzaal, december 1982 Geologische geschiedenis van de Heerhugowaard en haar omgeving door dr. E.F.J. de Mulder In dit artikel zal in het kort de geschiedenis

Nadere informatie

1 de kaart. samenvatting

1 de kaart. samenvatting 1 de kaart les 1 Bezoek aan een kasteel Een foto die je vanuit de lucht maakt, heet een luchtfoto. Van een luchtfoto kun je een plattegrond maken. Dat is een kaart die van bovenaf getekend is. Bij een

Nadere informatie

Naam regio: Kop van Noord-Holland en Texel

Naam regio: Kop van Noord-Holland en Texel Naam regio: Kop van Noord-Holland en Texel Stolpboerderij in de Wieringerwaard 1. Ligging De westgrens wordt bepaald door de kustlijn van de Noordzee, ten noorden van Texel loopt de noordgrens. In het

Nadere informatie

De Muy en De Slufter. Wandelen. Paardrijden. Fietsen. In het Nationaal Park Duinen van Texel

De Muy en De Slufter. Wandelen. Paardrijden. Fietsen. In het Nationaal Park Duinen van Texel Staatsbosbeheer uinen van Texel uijslaan 9, 796 Z e Koog T 0-8 www.staatsbosbeheer.nl Wandelen Fietsen Paardrijden e Muy en e Slufter In het Nationaal Park uinen van Texel e Muy en e Slufter, waar mensen

Nadere informatie

Uw kenmerk - Registratienummer -

Uw kenmerk - Registratienummer - KUST OP KRACHT Verslag werkatelier ruimtelijke kwaliteit 18 november 2008 Datum Januari 2009 Onderwerp Verslag werkatelier ruimtelijke kwaliteit 18 november 2008 Uw kenmerk - Registratienummer - Contactpersoon

Nadere informatie

Waddenzee - Waddenland. Sociaaleconomische en sociaal-culturele samenhangen in het Waddengebied Meindert Schroor

Waddenzee - Waddenland. Sociaaleconomische en sociaal-culturele samenhangen in het Waddengebied Meindert Schroor Waddenzee - Waddenland Sociaaleconomische en sociaal-culturele samenhangen in het Waddengebied Meindert Schroor Doelstellingen het identificeren van domeinoverstijgende kennisleemtes ten behoeve van de

Nadere informatie

Het territorium Urk; van Almere naar Zuiderzee. Een reconstructie van het gebied tussen 800 en 1300. (Anne Post versie 01-02-2016)

Het territorium Urk; van Almere naar Zuiderzee. Een reconstructie van het gebied tussen 800 en 1300. (Anne Post versie 01-02-2016) Het territorium Urk; van Almere naar Zuiderzee. Een reconstructie van het gebied tussen 800 en 1300. (Anne Post versie 01-02-2016) Voor deze reconstructie is gebruik gemaakt van de kaarten uit de publicaties

Nadere informatie

Tastbare Tijd, Bilthoven

Tastbare Tijd, Bilthoven Tastbare Tijd, Bilthoven WERKBLAD Tijdlaag tot 1000 Op de grens van droog en nat a. Welke dorpen en kernen liggen er allemaal in deze gemeente? b. Aan welke gemeenten grenst de gemeente de Bilt? c. Wat

Nadere informatie

De vegetatiezones: Kleur de vegetatiezones tussen 0 en 20 OL. Maak een legende:

De vegetatiezones: Kleur de vegetatiezones tussen 0 en 20 OL. Maak een legende: De vegetatiezones: Kleur de vegetatiezones tussen 0 en 20 OL. Maak een legende: 64 Lokaliseer de klimatogrammen op de kaart Bepaal het klimaat en de vegetatie van elk klimaogram m.b.v. je determineertabel

Nadere informatie

Het Nederlandse landschap. Rianne van den Braak. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/72126

Het Nederlandse landschap. Rianne van den Braak. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/72126 Auteur Rianne van den Braak Laatst gewijzigd 01 March 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/72126 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

De Donk (Alblasserwaard)

De Donk (Alblasserwaard) 11 De Donk (Alblasserwaard) 12 De Donk (Alblasserwaard) GPS: N 51 53.631 - E 4 47.222 De Donk is een afgelegen plek in de Alblasserwaard, een van de oudste polders in Nederland. De Alblasserwaard is omsloten

Nadere informatie

Het territorium Urk; van Almere naar Zuiderzee. Een reconstructie van het gebied tussen 800 en (Anne Post versie )

Het territorium Urk; van Almere naar Zuiderzee. Een reconstructie van het gebied tussen 800 en (Anne Post versie ) Het territorium Urk; van Almere naar Zuiderzee. Een reconstructie van het gebied tussen 800 en 1300. (Anne Post versie 16-04-2016) Voor deze reconstructie is gebruik gemaakt van de kaarten uit de publicaties

Nadere informatie

Waterkeringbeheer Hollandse Delta

Waterkeringbeheer Hollandse Delta 1 Waterkeringbeheer Hollandse Delta Waterschap Hollandse Delta is één van de 23 waterschappen in Nederland belast met het beheer en onderhoud van waterkeringen (dijken) Het doel van dit beheer is de bescherming

Nadere informatie

Historisch geografische typering van het landschap op Texel

Historisch geografische typering van het landschap op Texel Historisch geografische typering van het landschap op Texel Orienterend onderzoek in het kader van het masterplan Texel. Uitgevoerd door mw. Drs. M.A.C. Zwetsloot, MIMA milieu advies bureau, Dirkshorn.

Nadere informatie

Vroeger, toen hier ijs lag...

Vroeger, toen hier ijs lag... Vroeger, toen hier ijs lag... Opdrachtenboekje bij het geologisch leerpad Datum Naam Boekje Geo-pad 1 Inleiding Vroeger, toen hier ijs lag De titel van dit opdrachtenboekje is niet voor niets gekozen.

Nadere informatie

WEIDSE POLDERS, VIKINGEN EN DE WADDENZEE

WEIDSE POLDERS, VIKINGEN EN DE WADDENZEE Wandelnetwerk Noord-Holland WEIDSE POLDERS, VIKINGEN EN DE WADDENZEE De suikerbieten worden binnengehaald. Tekst en foto s Joop Duijs onderd jaar geleden bestond de Wieringmeerpolder nog niet eens. En

Nadere informatie

DE KRACHT VAN HET ONTWERP. Yttje Feddes Rijksadviseur voor het Landschap

DE KRACHT VAN HET ONTWERP. Yttje Feddes Rijksadviseur voor het Landschap DE KRACHT VAN HET ONTWERP Yttje Feddes Rijksadviseur voor het Landschap Zeewaarts verbreden 17 de eeuw: VEENRIVIERTJE WORDT STEDELIJKE RUIMTE 17de eeuw: DROOGGEMAAKT MEER WORDT GEORDEND VOLGENS HET IDEALE

Nadere informatie

ONTSTAAN VAN HET LANDSCHAP

ONTSTAAN VAN HET LANDSCHAP ONTSTAAN VAN HET LANDSCHAP ONTSTAAN VAN NEDERLAND, NOORD-HOLLAND EN KOEDIJK IN HET BIJZONDER De ouderdom van de aarde bedraagt zo n 4,6 miljard jaar en de ontwikkeling van de Aarde tot de huidige toestand

Nadere informatie

Bijlage 1.3 Bodemdaling in het Eems-Dollardgebied in relatie tot de morfologische ontwikkeling

Bijlage 1.3 Bodemdaling in het Eems-Dollardgebied in relatie tot de morfologische ontwikkeling Bijlage 1.3 Bodemdaling in het Eems-Dollardgebied in relatie tot de morfologische ontwikkeling........................................................................................ H. Mulder, RIKZ, juni

Nadere informatie

ILPENDAM - locatie Ilpenhof. concept mei 2012

ILPENDAM - locatie Ilpenhof. concept mei 2012 ILPENDAM - locatie Ilpenhof concept mei 2012 Inhoud 1 Inleiding 2 De locatie 3 Historische & landschappelijke ontwikkeling 4 Schatkaart 5 Ontwikkelingsmodel 1 Inleiding Aanleiding Eerdere plannen om een

Nadere informatie

Zoekopdrachten bij Het water komt. **

Zoekopdrachten bij Het water komt. ** Module 1 De geschiedenis van de Delta. 1 Strijd tussen land en water 2 Overstromingen door de eeuwen heen 3 Oorzaken van overstromingen: de mens zelf 4 Waterbeheer. Blz. 4 Achter de duinen had je veengronden

Nadere informatie

Titel van de presentatie 11-07-2012 16:24

Titel van de presentatie 11-07-2012 16:24 2 in relatie tot het grondwater Inhoud van de presentatie Geologische opbouw ondergrond Zeeland Opeenvolging van verschillende lagen Ontstaanswijze Sedimenteigenschappen Indeling ondergrond in watervoerende

Nadere informatie

HET ONTSTAAN VAN NEDERLAND

HET ONTSTAAN VAN NEDERLAND HET ONTSTAAN VAN NEDERLAND Land tussen rivieren en zee Daar waar een rivier in zee stroomt, bruist het vaak van het leven. De rivier splitst zich op in kleinere stromen die vol vis zitten. Vogels en andere

Nadere informatie

Werken aan een waterveilig Nederland. Project Afsluitdijk

Werken aan een waterveilig Nederland. Project Afsluitdijk Werken aan een waterveilig Nederland Project Afsluitdijk 80 jaar De Afsluitdijk beschermt Nederland al meer dan tachtig jaar tegen de zee. De dijk voldoet niet meer aan de huidige normen voor waterveiligheid.

Nadere informatie

Metro & De Volkskrant van mei. Veiligheid; versterking van de kustzone

Metro & De Volkskrant van mei. Veiligheid; versterking van de kustzone Metro & De Volkskrant van mei Project Thema DWKPrgr 418 Duurzame kust- en estuariene natuur Noordzee en kust Pieter Slim Diana Prins & Sona Prakash Overzichtkaart Nederland DE RAMP, februari 1953 Natuur

Nadere informatie

HET ONTSTAAN VAN KATWIJK _

HET ONTSTAAN VAN KATWIJK _ 18 HET ONTSTAAN VAN KATWIJK _ De Nederlandse kust De Nederlandse kust is dynamisch. De vorming van het huidige Nederlandse kustlandschap is sterk bepaald door de periode na de laatste ijstijd, die circa

Nadere informatie

Op welke ondergrond leven wij in Pijnacker Noord?

Op welke ondergrond leven wij in Pijnacker Noord? Op welke ondergrond leven wij in Pijnacker Noord? De ondergrond van Pijnacker-Noord heeft in de loop der tijden veel veranderingen ondergaan. Deze veranderingen worden hieronder beschreven (vgl. Figuur

Nadere informatie

Een gedeelte van een stad of een groter dorp. Een wijk bestaat uit meerdere buurten.

Een gedeelte van een stad of een groter dorp. Een wijk bestaat uit meerdere buurten. Meander groep 5 Thema 1 Onderweg Aardrijkskunde Waarom is een nieuwe wijk hier gebouwd en niet daar? Wat voor gebouwen staan er? Waarom staan ze juist op die plek? Huizen, boerderijen, fabrieken en kantoren

Nadere informatie

Wieringen, Waddeneiland

Wieringen, Waddeneiland B i j l a g e 2 : Wieringen, Waddeneiland B e l e i d s n o t a C u l t u u r h i s t o r i e G e m e e n t e W i e r i n g e n, 2 0 0 8 WIERINGEN, WADDENEILAND BELEIDSNOTA CULTUURHISTORIE GEMEENTE WIERINGEN,

Nadere informatie

Het landschap als randvoorwaarde voor stuifzand natuur

Het landschap als randvoorwaarde voor stuifzand natuur Het landschap als randvoorwaarde voor stuifzand natuur Onderzoek stuifzandprocessen in relatie tot beheer 20-06-2013, Michel Riksen Inhoud Inleiding stuifzand als geomorfologische eenheid Onderzoek stuifzand

Nadere informatie

Biografie van het IJsselmeer

Biografie van het IJsselmeer Biografie van het IJsselmeer Ontstaan Zuiderzee Historisch gebruik, ontwikkeling land & stad Ruimtelijke weerslag: karakterisbeken Jan Nee'es, Hans Bleumink, Overland Historische karakteris6eken van het

Nadere informatie

Het rivierklei-landschap

Het rivierklei-landschap Het rivierklei-landschap Kaart rivierlandschap in Het huidige rivierengebied omvat de stroomgebieden van de Maas en de Rijn. De Rijn vertakt vrijwel direct na binnenkomst in ons land bij Lobith in een

Nadere informatie

Examen HAVO. wiskunde B (pilot) tijdvak 1 woensdag 14 mei uur

Examen HAVO. wiskunde B (pilot) tijdvak 1 woensdag 14 mei uur Examen HAVO 204 tijdvak woensdag 4 mei.0-6.0 uur wiskunde B (pilot) Dit examen bestaat uit 9 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 80 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een

Nadere informatie

Post I. A: Oude duinen B: Zeekleilandschap. Bodemgebruik: A: Bos. B: Grasland

Post I. A: Oude duinen B: Zeekleilandschap. Bodemgebruik: A: Bos. B: Grasland Post I Opdracht I: Om welke twee landschappen gaat het? A: Oude duinen B: Zeekleilandschap Grondsoorten: Bodemgebruik: Inrichtingselementen: A: Oud duinzand A: Bos A: Kasteel, woningen B: Jonge zeeklei

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken Vlieland Inhoud Rederij Doeksen De haven De boten De dorpen De vuurtoren De natuur Toerisme Het strand & het waddengebied De geschiedenis Rederij Doeksen Rederij Doeksen is een gebouw dat in Harlingen

Nadere informatie

Waddenzee Waddenland. Sociaaleconomische en sociaal culturele samenhangen in het Waddengebied Meindert Schroor

Waddenzee Waddenland. Sociaaleconomische en sociaal culturele samenhangen in het Waddengebied Meindert Schroor Waddenzee Waddenland Sociaaleconomische en sociaal culturele samenhangen in het Waddengebied Meindert Schroor Doelstellingen het identificeren van domeinoverstijgende kennisleemtes ten behoeve van de duurzame

Nadere informatie

Vraag 1. Geologie en Sedimentatie

Vraag 1. Geologie en Sedimentatie Vraag 1. Geologie en Sedimentatie Geef korte antwoorden op onderstaande vragen (gebruik volgend vel papier), ca. 5 min. per vraag. Noordzee Waddenzee zee niveau zee niveau ca. 1 km 1 m Figuur 1. Schematische

Nadere informatie

LANDAANWINNING EN BEDIJKING

LANDAANWINNING EN BEDIJKING LANDAANWINNING EN BEDIJKING Noord-Hollandse kust Versie 27-6-2011 Onderstaand overzicht behoort tot het project Waddenarchieven, dat wordt gefaciliteerd door de Waddenacademie (www.waddenacademie.knaw.nl).

Nadere informatie

Grondboor en Hamer. Oldenzaal juni pag afb. De steenbank

Grondboor en Hamer. Oldenzaal juni pag afb. De steenbank Grondboor en Hamer 3 1980 pag. 99-104 7afb. Oldenzaal juni 1980 De steenbank T. de Vries In de Zuiderzee kwamen hier en daar ondiepe en tegelijk steenachtige plaatsen voor. Ze werden gemeden door schippers

Nadere informatie

Struinen door De Stille Kern

Struinen door De Stille Kern 58 Horsterwold Struinen door De Stille Kern Een 900 hectare groot natuurgebied waar natuurlijke processen volop de ruimte krijgen. Het gebied wordt begraasd door een kudde konikpaarden, die zorgen voor

Nadere informatie

14 Trajecten provincie Zuid-Holland

14 Trajecten provincie Zuid-Holland 14 Trajecten provincie Zuid-Holland Traject 1. N206C De N206C loopt van de kruising met de A44 hm 15.0 (ten westen van Leiden) tot de kruising met de N444B bij hm 24.5 (ten oosten van Noordwijk aan Zee).

Nadere informatie

Landschapsplan Voormalig Eiland van Cadzand

Landschapsplan Voormalig Eiland van Cadzand -d L;'. --. s,*c- Landschapsplan Voormalig Eiland van Cadzand Landschapsplan Voormalig Eiland van Cadzand West Zeeuwsch-Vlaanderen tekent zich scherp af als groene oase te midden van een sterk verstedelijkte

Nadere informatie

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 53e druk.

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 53e druk. Examen VWO 2014 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 53e druk. Dit examen bestaat uit 33 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

De polders van Nederland een geologisch succesverhaal

De polders van Nederland een geologisch succesverhaal De polders van Nederland een geologisch succesverhaal Kim Cohen Universiteit Utrecht KNAG Onderwijsdag 2016 - Ronde B - Lezing B09 Bing maps Fysische Geografie UU Instructieboren te Montfoort al meer dan

Nadere informatie

Dynamisch duin Landschap van de eeuwige jeugd

Dynamisch duin Landschap van de eeuwige jeugd Dynamisch duin Landschap van de eeuwige jeugd Dynamisch duin landschap van de eeuwige jeugd Wie gericht gebruik maakt van de dynamische krachten van zee, wind en zand in de kuststrook, bevordert een veilige

Nadere informatie

HET POORTJE; Toelichting stedenbouwkundige inpassing Datum:

HET POORTJE; Toelichting stedenbouwkundige inpassing Datum: HET POORTJE; Toelichting stedenbouwkundige inpassing Datum: 14-4-2009 Huidige situatie De locatie maakt deel uit van het ontwikkelingsgebied Heerenveen Noordoost; een langgerekt gebied tussen grofweg de

Nadere informatie

Nederland Waterland Basisonderwijs

Nederland Waterland Basisonderwijs Nederland Waterland Basisonderwijs Introductie Nederland is een land vol met water. Water in rivieren en meren. De zee klotst tegen onze duinen. En de zachte bodem van Nederland zit ook vol met water.

Nadere informatie

Jongerenvisie. Beleef het wad! In opdracht van: De waddenacademy

Jongerenvisie. Beleef het wad! In opdracht van: De waddenacademy Jongerenvisie Beleef het wad! In opdracht van: De waddenacademy Een samenwerking van: Noordelijke Hogeschool Leeuwarden en Hogeschool Van Hall Larenstein Door: Daphne de Groot Inleiding... 3 Doel en opdracht:...

Nadere informatie

Beter groen. naar een kwaliteitsimpuls voor recreatiegebieden in Zuid-Holland. provinciaal adviseur ruimtelijke kwaliteit in zuid-holland

Beter groen. naar een kwaliteitsimpuls voor recreatiegebieden in Zuid-Holland. provinciaal adviseur ruimtelijke kwaliteit in zuid-holland Beter groen naar een kwaliteitsimpuls voor recreatiegebieden in Zuid-Holland provinciaal adviseur ruimtelijke kwaliteit in zuid-holland Beter groen. Naar een kwaliteitsimpuls voor recreatiegebieden in

Nadere informatie

Van St.-Philipsland tot St.-Malo. Fotoreportage

Van St.-Philipsland tot St.-Malo. Fotoreportage Van St.-Philipsland tot St.-Malo Fotoreportage Basisdoctoraal Excursie Fysische Geografie Universiteit Utrecht 7 tot 13 mei 2003 www.geog.uu.nl/dejong kies: teaching, kies: basisdoctoraal excursie Steven

Nadere informatie

EEN LANDSCHAPSKUNSTWERK IN OPDRACHT VAN HET WATERSCHAP BRABANTSE DELTA WASTELAND WARLAND PAUL DE KORT

EEN LANDSCHAPSKUNSTWERK IN OPDRACHT VAN HET WATERSCHAP BRABANTSE DELTA WASTELAND WARLAND PAUL DE KORT EEN LANDSCHAPSKUNSTWERK IN OPDRACHT VAN HET WATERSCHAP BRABANTSE DELTA WASTELAND WARLAND PAUL DE KORT WETLAND Vanuit België en het Brabantse beekdallandschap vloeien de beekjes Mark en Aa of Weerijs bij

Nadere informatie

Aquiferkaarten van Nederland

Aquiferkaarten van Nederland Aquiferkaarten van Nederland Inleiding Met behulp van de zelf ontwikkelde kd-lineaal (zie het hoofdstuk over doorlatenheden op deze website) is aan de hand van een 3-tal boorbeschrijvingen een viertal

Nadere informatie

Het geologisch reservaat bij Urk

Het geologisch reservaat bij Urk 70 jaar NGV In 1946 werd de Nederlandse Geologische Vereniging opgericht. Eén van de oprichters was Pieter van der Lijn (1870-1964), de auteur van het bekende Keienboek. Dat vanaf de eerste druk in 1924

Nadere informatie

NIEUWE HONDSBOSSCHE DUINEN

NIEUWE HONDSBOSSCHE DUINEN NIEUWE HONDSBOSSCHE DUINEN Het zand dat tegen de oude basalten dijk is gestort, zal aangroeien en weer wegstromen, ophopen en weer verstuiven. Een grillig en dynamisch spel dat de Noordzeekust tussen Petten

Nadere informatie

Kunstopdracht gemeente Berg en Dal, rotonde Zevenheuvelenweg-Nieuweweg

Kunstopdracht gemeente Berg en Dal, rotonde Zevenheuvelenweg-Nieuweweg Kunstopdracht gemeente Berg en Dal, rotonde Zevenheuvelenweg-Nieuweweg Opdrachtomschrijving Inhoudelijke context Gemeente Berg en Dal bestaat nog niet zo lang. Op 1 januari 2015 fuseerden de toenmalige

Nadere informatie

Overzicht projecten Programma De Nieuwe Afsluitdijk

Overzicht projecten Programma De Nieuwe Afsluitdijk Overzicht projecten Programma De Nieuwe Afsluitdijk Exclusief de projecten die meegenomen worden in het Rijkscontract (deze zijn apart hiervan uitgebreider toegelicht) Volgnum Mobiliteit 1 Verruiming sluis

Nadere informatie

Kerkpad aan de Tweehuizerweg 6 te Spijk (gem. Delfzijl) Een Cultuurhistorisch Bureauonderzoek

Kerkpad aan de Tweehuizerweg 6 te Spijk (gem. Delfzijl) Een Cultuurhistorisch Bureauonderzoek Kerkpad aan de Tweehuizerweg 6 te Spijk (gem. Delfzijl) Een Cultuurhistorisch Bureauonderzoek Planvoornemen In opdracht van de gemeente Delfzijl, vertegenwoordigd door mevr. E. van Joolen, is een cultuurhistorisch

Nadere informatie

Jeroen Zomer, beleidsadviseur landschap en cultuurhistorie DE LANDSCHAPSGESCHIEDENIS VAN NOORD-HOLLAND OVER LANDSCHAPSDYNAMIEK EN ENERGIELANDSCHAPPEN

Jeroen Zomer, beleidsadviseur landschap en cultuurhistorie DE LANDSCHAPSGESCHIEDENIS VAN NOORD-HOLLAND OVER LANDSCHAPSDYNAMIEK EN ENERGIELANDSCHAPPEN Jeroen Zomer, beleidsadviseur landschap en cultuurhistorie DE LANDSCHAPSGESCHIEDENIS VAN NOORD-HOLLAND OVER LANDSCHAPSDYNAMIEK EN ENERGIELANDSCHAPPEN Paleogeografie van Nederland Zeespiegelstijging Tussen

Nadere informatie

Duinen en dijken. De Westfriese Omringdijk slingert zich door het groene landschap.

Duinen en dijken. De Westfriese Omringdijk slingert zich door het groene landschap. Wandelnetwerk Noord-Holland Duinen en dijken De Westfriese Omringdijk slingert zich door het groene landschap. Tekst en foto s: Joop Duijs A ls u nog steeds twijfelt aan de schoonheid van Noord- Holland

Nadere informatie

Dorpsontwikkelingsplan loodst Den Hoorn naar de toekomst. Sector: toerisme en cultuurlandschapsbeheer

Dorpsontwikkelingsplan loodst Den Hoorn naar de toekomst. Sector: toerisme en cultuurlandschapsbeheer Dorpsontwikkelingsplan loodst Den Hoorn naar de toekomst Sector: toerisme en cultuurlandschapsbeheer Inleiding Den Hoorn is een klein dorp in het zuidwesten van het eiland Texel. De invloed van de zee

Nadere informatie

Eénjarige pioniervegetaties van slik- en zandgebieden met Salicornia en andere zoutminnende soorten (H1310) Verkorte naam: Zilte pionierbegroeiingen

Eénjarige pioniervegetaties van slik- en zandgebieden met Salicornia en andere zoutminnende soorten (H1310) Verkorte naam: Zilte pionierbegroeiingen Eénjarige pioniervegetaties van slik- en zandgebieden met Salicornia en andere zoutminnende soorten (H1310) Verkorte naam: Zilte pionierbegroeiingen 1. Status Habitatrichtlijn Bijlage I (inwerkingtreding

Nadere informatie