Van Operat ional naar Managem ent Cont rol Audit ing?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Van Operat ional naar Managem ent Cont rol Audit ing?"

Transcriptie

1 Van Operat ional naar Managem ent Cont rol Audit ing? L. Paape RA RO CIA en R.W.A. de Korte RA RE RO CIA (*) Oktober 1999 Operational Auditing heeft zich in N ederland in de afgelopen zes jaar ont w ikkeld van een strom ing die leidde tot een verbreding van het aandachtsveld van voornam elijk accountants tot een eigen vakgebied. Een jong vakgebied w elisw aar, m et nog vele m ogelijkheden om tot w asdom te kom en. De universitaire opleidingen tot Register Operational audit or ( RO) en het verschijnen van N ederlandstalige Paape (links) en De Korte: Ruil de term operational auditing in voor management control auditing. literatuur hebben rijkelijk aan de ont w ikkeling bijgedragen. Deze universit aire opleidinge n en de VERAcursus m et gelijkluidende naam, m ogen zich verheugen in een ruim e belangstelling en voorzien in die zin in een behoefte. Discussies over de inhoud van het vakgebied en het werkveld van de Operational auditor met collega s en studenten geven aan dat er grote verschillen zijn in de invulling die auditafdelingen in de praktijk geven aan Operational Audit. De term wordt reeds gehanteerd zodra wordt gekeken naar de naleving van procedures en de conclusie niet uitsluitend wordt gebruikt voor de controle van financiele verantwoordingen. Door de toevoeging Managementkundige benadering proberen we vanuit de opleidingen aan te geven dat bij een meer volwassen vorm van Operational auditing de bedrijfsdoelstelling als basis dient voor de beoordeling van de kwaliteit van de procesbeheersing en de effectiviteit van de beheersmaatregelen. De spraakverwarring die het gevolg is van de grote verschillen in de definiëring van Operational auditing is hinderlijk en staat naar onze mening de verdere ontwikkeling van het vakgebied in de weg. Vanuit een korte historische schets van het ontstaan van het vak zullen we enkele definities van Operational Auditing behandelen. Vervolgens geven we aan welke ontwikkelingen zich naar onze mening voordoen die rechtvaardigen dat Operational Auditing haar vleugels nog verder uitstrekt dan nu reeds het geval is. Aan het slot stellen we een nieuwe definitie voor met een daarbij passende nieuwe naam van het vakgebied: Management Control Auditing.

2 Korte historie Over de reden van de opkomst van Operational auditing bestaat nog geen consensus. In veel Nederlandse literatuur lees je dat de decentralisatietendens en het fenomeen integraal management ertoe hebben geleid dat het hoogste management van een organisatie de behoefte kreeg aan een toetsende functie om vast te stellen of het decentrale management met de nieuw verworven bevoegdheden geen rare dingen uithaalde. Hoewel de opkomst in het Nederlandse bedrijfsleven inderdaad lijkt samen te vallen met deze managementtrends is dat naar onze mening slechts een deel van het verhaal. In Angelsaksische landen bestond deze figuur al langer, zich presenterend als Internal Auditor. Los van de decentralisatie tendens hebben managers behoefte aan een onafhankelijk oordeel over het functioneren van de organisatie als geheel. Afhankelijk van de door dit management gehanteerde stijl varieerde de functie van de Internal auditor van controleur (naleving van procedures) tot onderzoeker en adviseur (gericht op verbetermogelijkheden). Met name in grote organisaties verlangde de complexiteit van de besturing en beheersing een aanvullend instrument. Het is dan ook niet vreemd dat juist in de grote ondernemingen als Shell en Unilever Operational Auditing al een leven achter zich heeft. Daar evolueerde de Interne Accountantsdienst als eerste naar een Internal Audit afdeling die zich bij voorkeur richtte op Operational Auditing. Bij andere Nederlandse ondernemingen waar de interne accountants met het intern certificeren van financiële verantwoordingen een belangrijke bijdrage leveren aan de financial control en de totstandkoming van de jaarrekening, was de ontwikkeling van het vakgebied Operational Auditing relatief beperkt. Weinig anders dan we constateren bij de grotere accountantskantoren zien we vervolgens de motivatie om toegevoegde waarde te bieden aan het management, waaruit een verbreding van de scope van de (financial) audit en een toename van het aantal kwaliteitsaspecten (effectiviteit naast betrouwbaarheid) in de audit voortvloeien. Waar interne accountantsdiensten de financial audit afstonden aan de externe accountant ontstaan (als uitersten) twee varianten die beiden de term Operational Audit hanteren: de auditafdeling verricht onderzoek naar procesbeheersing vanuit de managementkundige benadering of; de werkzaamheden die eerder als interim controle werden verricht worden uitgebreid met het doel een basis te leggen voor de certificering door de externe accountant en tegelijkertijd op financieel gebied enige meerwaarde voor het management te creëren door te adviseren over de financiële beheersing in een breder perspectief dan de jaarrekening. Naast Interne Accountantsdiensten zijn er ook andere dienstaanbieders zoals consultants - op de markt die Operational Audits uitvoeren. Uiteindelijk leidde de wens om Operational auditing vanuit de managementkundige benadering duidelijker te

3 onderscheiden van andere vormen van Operational auditing, tot de instelling van een register voor Operational Auditors (RO), bijgehouden door een beroepsvereniging, de Vereniging voor Operational Auditors (VRO) Definitie van het vakgebied In de context van de definitie is het wenselijk als startpunt te kiezen voor de managementcyclus. In deze cyclus is de Evaluatie te splitsen in Evaluatie van de inrichting en Evaluatie van de uitvoering. Beide evaluaties dienen door het management zelf te worden uitgevoerd. Belangrijk is dat het management zich realiseert dat evalueren en het op grond daarvan bijsturen een noodzakelijke activiteit is die niet kan en mag worden uitbesteed. In de praktijk constateren we maar al te vaak dat veel organisaties de evaluatiefase onvoldoende vorm hebben gegeven zodat niet wordt geleerd van gemaakte fouten en bijsturing achterwege blijft. We zullen hierna vaststellen dat dat nu juist een belangrijke voorwaarde is voor het lange termijn succes van een organisatie. In veel literatuur wordt audit gepositioneerd IN de managementcyclus en derhalve gesuggereerd dat de auditor deze werkzaamheden uitvoert. Ons inziens is dat een misvatting. Auditors dienen er voor te waken niet (met enige regelmaat) in die rol te worden geplaatst. De rol van de auditor is immers vast te stellen dat de volledige managementcyclus wordt beheerst. De evaluatie dient plaats te vinden door de proces- of inrichtingsverantwoordelijke met als doel, indien nodig, aanpassingen in de inrichting of uitvoering door te voeren. Dit ogenschijnlijke nuanceverschil heeft tot gevolg dat in de zelfde literatuur wordt gesteld dat de (Management)controller, verantwoordelijk voor de inrichting, bij het uitvoeren van de evaluatie de operational auditfunctie zou vervullen. Naar onze mening dienen de controlewerkzaamheden van de controller in deze situatie te worden gezien als zelfcontrole. De auditor (in het MKB segment wellicht extern in te huren), zal met een second opinion de beoogde additionele zekerheid moeten verschaffen. We richten onze blik nu op twee gangbare definities van Operational Auditing. De eerste luidt als volgt: een periodieke, onafhankelijke doorlichting van een organisatie-eenheid of een proces waarbij aan de hand van een aantal relevante factoren systematisch een oordeel kan worden gegeven over een breed scala van aspecten van de bedrijfsvoering. Hierdoor kan op discontinue wijze met behulp van normen de opzet, het bestaan en de werking van de interne organisatie worden getoetst aan de geformuleerde doelstellingen. (1)

4 Deze definitie is het langst in omloop en heeft naar ons gevoel op basis van de praktijk enkele bezwaren. In de eerste plaats is.een aantal relevante factoren niet duidelijk en heeft dit ook weinig invulling gekregen. In de tweede plaats blijken de normen voor de interne organisatie niet of nauwelijks voorhanden. Dat is geen verwijt aan de opstellers van de definitie, conform de leer dient een auditor de beschikking te hebben over een norm. Is er geen norm dan is een audit, in de zin van het vergelijken van de Ist - met de Soll -situatie, niet mogelijk. In de praktijk blijkt veelal dat deze normen in samenspraak met het management vastgesteld kunnen worden. In de derde plaats worden de doelstellingen als uitgangspunt genomen en spreekt uit de definitie niet de noodzaak dat achteraf nog een cross check wordt uitgevoerd die dient vast te stellen of de doelen nog wel juist zijn. Uiteraard is dat een managementtaak maar om een aantal redenen dient de auditor zich een mening te vormen over de totstandkoming, formulering en onderlinge verhouding van de gestelde doelen: in de praktijk blijken doelen veelal onvoldoende helder te zijn uitgewerkt en niet te voldoen aan het acroniem SMART (2) waardoor de operationalisering problematisch wordt; het tot stand komen van doelen is een proces waarin inconsistenties en foutieve interpretaties een groot effect hebben op de uitkomst Dit proces is met veel toegevoegde waarde te auditen. De inhoudelijke verantwoordelijkheid voor de doelen zelf blijft bij het management; een verwijt dat auditors vaak terecht wordt gemaakt (3) is dat zij bezig zijn organisaties auditable te maken en de eigenlijke zaak uit het oog verliezen. Auditors kunnen door de doelen als (vaststaand) uitgangspunt te nemen meewerken aan het volharden in het volgen van de verkeerde koers met uiteindelijk schipbreuk (lees discontinuïteit) als gevolg. Het gedachtengoed van de lerende organisatie krijgt daarmee geen aandacht. Een tweede definitie luidt als volgt: het onderzoek naar de kwaliteit (effectiviteit en efficiëntie) van de beheersmaatregelen die zeker moeten stellen dat de doelstellingen van de organisatie zullen worden gerealiseerd, overeenkomstig de uitgangspunten en randvoorwaarden die door het topmanagement zijn geformuleerd. (4) De toevoeging van de auteurs willen we u niet onthouden: De doelstellingen van een operational audit zijn: het bieden van zekerheid; steeds betere beheersing; continue organisatieverbetering (de lerende organisatie)". Ook zij kiezen de doelstellingen als uitgangspunt, maar zij brengen een toekomstperspectief aan door zullen toe te voegen aan de definitie. Verder brengen zij het perspectief van de lerende organisatie in als doelstelling van een operational audit. Hierover later meer. Zij spreken expliciet over de kwaliteit (effectiviteit en efficiency) van de beheersmaatregelen, waarbij wij er vanuit

5 gaan dat onder beheersmaatregelen tevens de stuurmaatregelen begrepen zijn. Naar onze mening is de tweede definitie te prefereren boven de eerste. Het feit dat ons vak ook te maken heeft met voortschrijdend inzicht is hiermee ook duidelijk. De tweede definitie is ruwweg vijf jaar later gepubliceerd. We hechten er nog waarde aan topmanagement te schrijven als (top)management aangezien we van mening zijn dat afhankelijk van het kritisch gehalte van de bedrijfsprocessen alle managementlagen als opdrachtgever kunnen optreden. Ontw erp van een m anagem ent control systeem De manager die zijn organisatie inricht in lijn met de op de organisatiedoelstelling gebaseerde kritieke succesfactoren zal tevens behoefte hebben aan stuur- en beheersingsmechanismen. Het geheel van stuur en beheersmaatregelen omschrijven we als het Management Control Systeem (MCS) van een organisatie. Een schema waarmee is aan te geven waar Operational Auditors tijdens hun audit een oordeel over moeten geven is het model van Simons (1995): Merk op dat in dit schema de Strategy weliswaar centraal staat maar geen statisch element is (zie hierna). De Beliefs systems zijn vooral bedoeld om de visie, de missie, de cultuur en de normen en waarden vorm te geven. Boundary systems zijn het geheel van ge- en verboden. De Diagnostic control systems zijn hetgeen we gemakshalve willen omschrijven met de administratieve organisatie zoals wij die kennen op basis van de boeken van Starreveld. De Interactive control systems zijn de systemen die het lerend vermogen van de organisatie veilig dienen te stellen. Simons heeft het dan over de interactie tussen de diverse managementniveaus en ook met de omgeving waarbij continu de vraag aan de orde is of de organisatie nog op de juiste koers ligt en of dus de strategy nog valide is. De internal controls zijn in zijn ogen de maatregelen die de betrouwbaarheid van de informatie dienen te garanderen en dit ligt dicht aan tegen ons begrip interne controle. Het lerend vermogen verdient nog wat aandacht. De Geus (5) heeft op basis van zijn onderzoek aangetoond dat ondernemingen die een lange levensduur hebben met name uitblinken in het hebben van een hoog adaptief vermogen. Dit betekent dat zij zeer goed in staat zijn zich aan te passen aan veranderende omstandigheden. In

6 termen van Simons hebben zij goed ontwikkelde interactive control systems. Deze systemen vereisen, wat ook wel wordt aangeduid met, double loop learning. Kloot (1997) schrijft, zich beroepend op onderzoek van Argyris inzake de lerende organisatie, dat 'double loop learning'in tegenstelling tot 'single loop learning'specifieke kenmerken van een management control systeem vereist: accounting informatie dient vrijelijk en frequent beschikbaar te zijn; performance measurement systemen moeten zich richten op horizontale control structuren met minder aandacht voor verticaal op de hiërarchie gebaseerde control structuren. Dit laatste is in veel organisaties nog nauwelijks ontwikkeld, performance measurement is veelal gericht op de hiërarchieke lijn. Immers, managers worden verantwoordelijk gesteld voor het behalen van resultaten en zij dragen veelal verantwoordelijkheid voor een organisatorische eenheid in plaats van voor een proces. Het concept van de 'balanced scorecard'leidt er gelukkig toe dat ook de focus op processen gericht wordt; daarmee samenhangende beloningssystemen dienen creativiteit en het nemen van risico's te bevorderen. Ook hier is de praktijk veelal wezenlijk anders; participatieve besluitvorming is wenselijk; training en ontwikkeling van personeel dient gericht te zijn op participatie en 'empowerment'; strategische planning dient vervangen te worden door 'contingency planning'waarin alle medewerkers worden betrokken en flexibiliteit en creativiteit wordt gestimuleerd; het belang van hoge kwaliteit en de ontwikkeling van een gemeenschappelijk stelsel van normen en waarden en een gemeenschappelijke visie dient onderkend te zijn. Wellicht wat verder kijkend dan naar de dagelijkse praktijk dienen dergelijke vereisten onderdeel van een onderzoek naar de kwaliteit van een MCS te zijn. Een schema waarmee de samenstellende delen van een MCS worden weergegeven is het schema van Rotch (1993). Uit dit schema blijkt dat bijvoorbeeld Leadership Style, Strategy, Performance Measurement en Motivation (cultuur?!) onderwerp van een audit van een MCS zouden moeten zijn. N aar een nieuw e definitie. Het management nu verlangt zekerheid dat het MCS goed functioneert en wenst daarover met een zekere frequentie te worden geïnformeerd. Modern opgeleide Operational Auditors kunnen daar een belangrijke rol in vervullen. In onderstaand schema voorzien we de auditor van een camera en brengen hem in een geostationaire baan om de Management Control cycle.

7 De auditfunctie ziet als het ware toe op het functioneren van de managementcyclus in zijn geheel, kijkt vanaf een metaniveau toe, cirkelt in een baan rondom de cyclus en maakt daar dus geen deel van uit. Zij maakt foto s of liever een film van de cyclus, trekt op grond daarvan conclusies en geeft adviezen ter verbetering. Alle elementen van de cyclus vormen dus in principe een mogelijk subject van een dergelijke audit. Een nieuwe definitie zou dan ook als volgt kunnen luiden: Een objectief onderzoek naar het functioneren van het Management Control Systeem van een organisatie, gericht op de realisatie van de strategie van de organisatie, met als oogmerk het geven van additionele zekerheid en waar nuttig het geven van adviezen ter verbetering. Deze definitie vraagt om een specifiekere aanduiding van de auditvorm dan het te pas en te onpas gehanteerde Operational Auditing. Het gebruik van dit begrip kent de volgende bezwaren: de associatie met het beoordelen van de operatie of processen op de werkvloer ligt te zeer op de loer en daarmee wordt ten onrechte een beperking verondersteld; Anthony (6) heeft in zijn klassieke werk inzake Management Control de laag Operational/Task Control teveel in de hoek gedrukt van de controle op de uitvoering; het begrip Operational is slecht gedefinieerd en is zeker niet eenduidig. Het wordt in ons land gebruikt voor een scala aan audit werkzaamheden variërend van performance audits, procesaudits en compliance audits tot management consultancy werkzaamheden; de uitbreiding van de taak van auditors om op grond van de wens van het management een mening te geven over de werking van het gehele MCS verdraagt zich niet met dit begrip. Een duidelijker aanduiding dan de toevoeging managementkundige benadering aan de verzamelnaam Operational audit kan de verwachtingskloof dichten. Het voorstel laat zich raden: ruil de term Operational Auditing in voor Management Control Auditing (MCA). Het voordeel is dat deze definitie beter aangeeft waarop een onderzoek betrekking heeft. De Registercontroller maakt in de praktijk al gebruik van de term Management Controller. De combinatie brengt de natuurlijke band tussen Auditor en Controller tot uitdrukking.

8 MCA sluit ook beter aan bij de nieuwe definitie voor Internal Auditing, na een enkele jaren durende wereldwijde studie gepubliceerd door het Institute of Internal Auditors Inc. uit de USA.: An objective assurance and consulting activity that is independently managed within an organization and guided by a philosophy of adding value to improve the operations of the organization. It assists an organisation in accomplishing its objectives by bringing a systematic and disciplined approach to evaluate and improve the effectiveness of the organisation s risk management, control and governance processes. (7) Tot slot Het zal duidelijk zijn dat als we de voorgestelde definitie in zijn volle omvang willen waarmaken dit consequenties zal hebben, met name voor de opleiding, de samenstelling van een auditfunctie (multidisciplinair) en de samenwerking binnen de organisaties met managers, controllers en andere functionarissen. Het zal bijdragen aan de discussies die gevoerd worden rondom Corporate Governance, het al of niet doen van publieke uitspraken daarover en de eventuele certificering van dergelijke uitspraken. Immers, het systeem van Corporate Governance is in grote mate synoniem met een Management Control Systeem. De enige inperking zal dan betrekking hebben op de wijze waarop met de stakeholders wordt omgegaan en gecommuniceerd. Auditing heeft de toekomst, mits we in weten te spelen op de behoeften die het management heeft. Daartoe dienen we de taal van het management te spreken, eenduidige definities te hanteren en ons te focussen op het realiseren van de doelstellingen die het management zich stelt. En ook dit stellen van doelen willen we zien als te auditen proces. We hebben nog een lange weg te gaan. Het is een weg die vele kuilen en oneffenheden kent maar tegelijkertijd grote uitdagingen brengt. Uitdagingen, die een toekomstig Management Control Auditor ongetwijfeld graag aangaat. Overige literatuur Kloot, L., (1997), Organizational Learning and Management Control Systems: responding to environmental change, Management Accounting Research, no. 8 Rotch, W., (1993), Management Control Systems: One view of Components and Their

9 Interdependence, British Journal of Management, vol. 4, nr. 3, pp Simons, R., (1995), Levers of Control: How Managers Use Innovative Control Systems to Drive Strategic Renewal, Harvard Business School Press, Boston Dit artikel is een bewerking van het artikel: OA =>MCSA!?! Over de toekomst van Operational Auditing uit Hoe goed is een woord op zijn tijd de Jubileum bundel 25 jaar VERA. Noten (*) Leen Paape is Partner bij PricewaterhouseCoopers voor Strategic Risk Services en Integrity & Compliance Risk Management en Program Director van de postdoctorale Internal/Operational Auditopleiding aan de Erasmusuniversiteit Rotterdam. Ronald W.A. de Korte is verbonden aan de Erasmus Universiteit te Rotterdam als postdoctorale docent en aan ACS te Driebergen als auditconsultant (1) Driessen A.J.G., J.W.van der Kerk en A. Molenkamp, Operational auditing, een managementkundige benadering, Kluwer Bedrijfsinformatie, Deventer, 1993 (2) Specific Measurable Attainable Result-oriented Time based. (3) Power M., The Audit society, Rituals of Verification, Oxford University press, New York, 1997 (4) Groesz M., P.A. Hartog en J.H.M. Otten, Operational Auditing in het MKB, Kluwer Bedrijfsinformatie, Deventer, (5) Geus A.P. de, Levende ondernemingen: de sleutel tot ontwikkeling, Holland/Belgium Management Review, nr. 54, pagina s 7-12, (6) Anthony R.N., The management Control Function, The Harvard Business School Press, Boston, (7) The Competency Framework for Internal Auditing: IIA Inc., Altamonte Springs, 1999.

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 CobiT Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 Control objectives for information and related Technology Lezenswaardig: 1. CobiT, Opkomst, ondergang en opleving

Nadere informatie

SIS FINANCE. voor professionals door professionals. consulting. interim management. finance professionals SIS. finance

SIS FINANCE. voor professionals door professionals. consulting. interim management. finance professionals SIS. finance FINANCE consulting interim management professionals over sis... duurzame relaties met onze opdrachtgevers gebaseerd op kennis van zaken, commitment en oplossingsgerichtheid. Finance is een middelgroot

Nadere informatie

Is de Internal auditor een professional?

Is de Internal auditor een professional? Is de Internal auditor een professional? Door Ron de Korte www.auditing.nl Wanneer voorgenomen veranderingen van Internal Auditdiensten niet de voortgang kennen die door het management was beoogd wordt

Nadere informatie

ACS meerdaagse opleidingen i.s.m. Auditing.nl

ACS meerdaagse opleidingen i.s.m. Auditing.nl ACS meerdaagse opleidingen i.s.m. Auditing.nl ACS biedt in 2014 weer enkele actuele, interessante opleidingen aan op het eigen kantoor in de rustieke omgeving van Driebergen. Kernwoorden zijn kleinschaligheid,

Nadere informatie

ACS meerdaagse opleidingen i.s.m. Auditing.nl

ACS meerdaagse opleidingen i.s.m. Auditing.nl ACS meerdaagse opleidingen i.s.m. Auditing.nl ACS biedt in 2015 weer enkele actuele, interessante opleidingen aan op het eigen kantoor in de rustieke omgeving van Driebergen. Kernwoorden zijn kleinschaligheid,

Nadere informatie

NBA t.a.v. P.J.A.M. Jongstra RA Postbus 7984 1008 AD Amsterdam 19 april 2016. Betreft: Consultatiedocument Nadere Voorschriften Kwaliteitssystemen

NBA t.a.v. P.J.A.M. Jongstra RA Postbus 7984 1008 AD Amsterdam 19 april 2016. Betreft: Consultatiedocument Nadere Voorschriften Kwaliteitssystemen NBA t.a.v. P.J.A.M. Jongstra RA Postbus 7984 1008 AD Amsterdam 19 april 2016 Betreft: Consultatiedocument Nadere Voorschriften Kwaliteitssystemen Geachte heer Jongstra, beste Pieter, Het bestuur van IIA

Nadere informatie

NOREA Visie 2020. - Brigitte Beugelaar. 14 september 2015

NOREA Visie 2020. - Brigitte Beugelaar. 14 september 2015 NOREA Visie 2020 - Brigitte Beugelaar 14 september 2015 NOREA, de beroepsorganisatie van IT-auditors Opgericht in 1992 1635 registerleden 253 aspirant-leden, d.w.z. in opleiding 123 geassocieerde leden,

Nadere informatie

Wel of niet certificatie? K. de Jongh

Wel of niet certificatie? K. de Jongh K. de Jongh Tijdsduur: 30 minuten Certificatie; ondermeer status 2015 versies De nieuwe norm; HLS en 2015 versies Voorbeelden uit de praktijk HLS en 2015 versies in de praktijk Conclusies? 9-3-2015 2 Certificatie:

Nadere informatie

Elke manager krijgt de auditor die hij verdient

Elke manager krijgt de auditor die hij verdient N U M M E R 4 2 0 0 0 M A N A G E M E N T C O N T R O L & A C C O U N T I N G 21 OPERATIONAL AUDITING Elke manager krijgt de auditor die hij verdient Volgens de theorie ondersteunt de operational auditor

Nadere informatie

Een enerverend en inspirerend gesprek met Hans Nieuwlands. door Alina Stan en Marieta Vermulm

Een enerverend en inspirerend gesprek met Hans Nieuwlands. door Alina Stan en Marieta Vermulm Een enerverend en inspirerend gesprek met Hans Nieuwlands door Alina Stan en Marieta Vermulm Op 1 augustus spraken Alina Stan en Marieta Vermulm, beiden lid van de Commissie Young Professionals met Hans

Nadere informatie

Rollen in Risk Management

Rollen in Risk Management Rollen in Risk Management 10 oktober 2009 1 Inleiding In de afgelopen maanden heeft de Enterprise Risk Management-werkgroep een tweetal columns op de IIA website gepubliceerd: 1. Een algemene inleiding

Nadere informatie

ROL INTERNAL AUDITOR IN VERANDERINGSPROJECTEN

ROL INTERNAL AUDITOR IN VERANDERINGSPROJECTEN Auditing Richtlijnen en randvoorwaarden ROL INTERNAL AUDITOR IN VERANDERINGSPROJECTEN Veel organisaties zien zich dezer dagen genoodzaakt hun strategie te herzien en de organisatieprocessen en -systemen

Nadere informatie

BluefieldFinance. BluefieldFinance. Toegevoegde waarde vanuit inhoud

BluefieldFinance. BluefieldFinance. Toegevoegde waarde vanuit inhoud Toegevoegde waarde vanuit inhoud De Organisatie 1 De Organisatie Bluefield Finance is als onderdeel van Bluefield Partners in 2007 opgericht door 2 ervaren financials met een uitgebreide expertise in business-

Nadere informatie

Whitepaper. Interne audits met Sensus-methode. Systematische controle van uw bedrijfsprocessen

Whitepaper. Interne audits met Sensus-methode. Systematische controle van uw bedrijfsprocessen Whitepaper Interne audits met Sensus-methode Systematische controle van uw bedrijfsprocessen Uw bedrijfsvoering is onderhevig aan veel invloeden en veranderingen. Nieuwe regelgeving, nieuwe ontwikkelingen

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management P3M3 DIAGNOSTIEK IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. P3M3 -DIAGNOSTIEK (PROJECT PROGRAMMA PORTFOLIO MANAGEMENT MATURITY

Nadere informatie

De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz

De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz Group Director, QHSE 11 September 2014. ABOUT US FTS Hofftrans Oil transportation

Nadere informatie

5-daagse bootcamp IT Risk Management & Assurance

5-daagse bootcamp IT Risk Management & Assurance 5-daagse bootcamp IT Risk Management & Assurance Verhoog het niveau van uw risicomanagement processen vóór 1 juni naar volwassenheidsniveau 4! ISO31000 DAG 1 DAG 2 DAG 3 OCHTEND NIEUW ISO27005 DAG 3 MIDDAG

Nadere informatie

IT-audit en operational audit: eenmanszaken of maten?

IT-audit en operational audit: eenmanszaken of maten? 20 de EDP-Auditor nummer 2 2005 IT-audit en operational audit: eenmanszaken of maten? Peter Hartog (links) en Ron de Korte Is het niet verwonderlijk dat IT-audits binnen veel organisaties los staan van

Nadere informatie

Prestatiemeting op maat:

Prestatiemeting op maat: PRESTATIEMETING Drs. K.B.M. Bessems is recent als bedrijfseconoom afgestudeerd aan de Universiteit van Tilburg. Drs. J.M.C. Niederer (niederer@telenet.be) is werkzaam in de controllerspraktijk en heeft

Nadere informatie

2014 KPMG Advisory N.V

2014 KPMG Advisory N.V 02 Uitbesteding & assurance 23 Overwegingen bij uitbesteding back- en mid-office processen van vermogensbeheer Auteurs: Alex Brouwer en Mark van Duren Is het zinvol voor pensioenfondsen en fiduciair managers

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Programma 5. Module Theoretische Fundament 5. Module Praktijkproject 5. Rooster 6. Opleidingskosten 6

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Programma 5. Module Theoretische Fundament 5. Module Praktijkproject 5. Rooster 6. Opleidingskosten 6 1 Inhoudsopgave Inleiding 4 Programma 5 Module Theoretische Fundament 5 Module Praktijkproject 5 Rooster 6 Opleidingskosten 6 Netherlands Business Academy Postbus 6546 4802 HM Breda T. +31 (0)76-82 005

Nadere informatie

André Salomons Smart SharePoint Solutions BV. Cloud security en de rol van de accountant ICT Accountancy praktijkdag

André Salomons Smart SharePoint Solutions BV. Cloud security en de rol van de accountant ICT Accountancy praktijkdag André Salomons Smart SharePoint Solutions BV Cloud security en de rol van de accountant ICT Accountancy praktijkdag Cloud security moet uniformer en transparanter, waarom deze stelling? Links naar de artikelen

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Francis Vander Voorde bec@online.be FVV Consulting bvba http://user.online.be/bec

Balanced Scorecard. Francis Vander Voorde bec@online.be FVV Consulting bvba http://user.online.be/bec Balanced Scorecard fvv Francis Vander Voorde bec@online.be FVV Consulting bvba http://user.online.be/bec Het CAF Model FACTOREN RESULTATEN 1. Leiderschap 3. Human Resources Management 2. Strategie & Planning

Nadere informatie

Readiness Assessment ISMS

Readiness Assessment ISMS Readiness Assessment van ISMS ISO/IEC27001:2005 1 Senior Internal/IT auditor Luyke Tjebbes EMIA RO CISA Lead Auditor ISO/IEC27001:2005 Projectleider ISO assessment 2 Wat is ISO 27001 eigenlijk? ISO/IEC

Nadere informatie

Executive Academy. Permanente Educatie voor Professionals. Permanente Educatie voor Professionals

Executive Academy. Permanente Educatie voor Professionals. Permanente Educatie voor Professionals Executive Academy Permanente Educatie voor Professionals Permanente Educatie voor Professionals Wat is de Executive Academy? De Executive Academy is een samenwerking tussen de Amsterdam Business School

Nadere informatie

Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks?

Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks? Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks? Over de rol van de Operational Auditor in sturen op kernwaarden, cultuur en gedrag Olof Bik Behavioral & Cultural Governance Trophy Games, 28 nov 2013, Hilversum

Nadere informatie

Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming

Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming werkt wel André de Waal Prestatiebeloning wordt steeds populairder bij organisaties. Echter, deze soort van beloning werkt in veel gevallen

Nadere informatie

APMG-International Webinar. ITIL Editie 2011 Wednesday 16 Mei 2012 / 15:30 CET Presented by Karel Höster

APMG-International Webinar. ITIL Editie 2011 Wednesday 16 Mei 2012 / 15:30 CET Presented by Karel Höster www.apmg-international.com APMG-International Webinar (In samenwerking met Ultracomp Academy) ITIL Editie 2011 Wednesday 16 Mei 2012 / 15:30 CET Presented by Karel Höster www.apmg-international.com ITIL

Nadere informatie

Ontwikkelingen Kwaliteit binnen het Hoger Onderwijs in relatie tot Kennismanagement

Ontwikkelingen Kwaliteit binnen het Hoger Onderwijs in relatie tot Kennismanagement Ontwikkelingen Kwaliteit binnen het Hoger Onderwijs in relatie tot Kennismanagement dr. Sharine Isabella Manager Dept. of Quality Assurance University of Curaçao Dr. Moises Da Costa Gomez Kenmerken Hoger

Nadere informatie

Reglement op de kwaliteitstoetsing voor interne auditors

Reglement op de kwaliteitstoetsing voor interne auditors Reglement op de kwaliteitstoetsing voor interne auditors Reglement op de kwaliteitstoetsing voor interne auditors Vastgesteld in de bijeenkomst van de ledenvergadering van het Instituut van Internal Auditors

Nadere informatie

BluefieldFinance. BluefieldFinance. Sense Template. Toegevoegde waarde vanuit inhoud

BluefieldFinance. BluefieldFinance. Sense Template. Toegevoegde waarde vanuit inhoud Sense Template BluefieldFinance Toegevoegde waarde vanuit inhoud De Organisatie Opgericht 2007 Bluefield Finance is als onderdeel van Bluefield Partners in 2007 opgericht door 2 ervaren financials met

Nadere informatie

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN 6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN INLEIDING Het Nieuwe Werken is in de afgelopen jaren op vele plekken geïntroduceerd om slimmer om te gaan met de beschikbare middelen binnen organisaties

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

Algemene Ledenvergadering 5 april 2012

Algemene Ledenvergadering 5 april 2012 Jaarplan 2013 Algemene Ledenvergadering 5 april 2012 Commissie Vaktechniek 1 Doel van de commissie De commissie Vaktechniek heeft tot doel de leden en het bestuur van IIA Nederland te ondersteunen op het

Nadere informatie

IT-audit en operational audit: eenmanszaken of maten? 1

IT-audit en operational audit: eenmanszaken of maten? 1 IT-audit en operational audit: eenmanszaken of maten? 1 Peter Hartog en Ron de Korte 2 1. Inleiding Is het niet verwonderlijk dat IT-audits binnen veel organisaties los staan van de andere audits die worden

Nadere informatie

Procesmanagement Examennummer: 19646 Datum: 19 november 2011 Tijd: 15:00 uur - 16:30 uur

Procesmanagement Examennummer: 19646 Datum: 19 november 2011 Tijd: 15:00 uur - 16:30 uur Procesmanagement Eamennummer: 19646 Datum: 19 november 2011 Tijd: 15:00 uur - 16:30 uur Dit eamen bestaat uit 8 pagina s. De opbouw van het eamen is als volgt: - 40 meerkeuzevragen (maimaal 40 punten)

Nadere informatie

Continuous auditing and continuous monitoring: continuous solutions? J. Jacobs en M. Hoetjes

Continuous auditing and continuous monitoring: continuous solutions? J. Jacobs en M. Hoetjes Continuous auditing and continuous monitoring: continuous solutions? J. Jacobs en M. Hoetjes Introductie Jacco Jacobs E-mail: jacco.jacobs@nl.ey.com Internet: www.ey.com Meta Hoetjes E-mail: meta.hoetjes@csi4grc.com

Nadere informatie

Lloyd s Register, LRQA België & Nederland Gent, 23 april 2014

Lloyd s Register, LRQA België & Nederland Gent, 23 april 2014 Lloyd s Register, LRQA België & Nederland Gent, 23 april 2014 Kris Winters Marcel de Bruijn Jürgen van Dueren den Hollander Maurits Dekker Improving performance, reducing risk Wie is Lloyd s Register,

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

Auteurs: Jan van Bon, Wim Hoving Datum: 9 maart 2009. Cross reference ISM - COBIT

Auteurs: Jan van Bon, Wim Hoving Datum: 9 maart 2009. Cross reference ISM - COBIT Auteurs: Jan van Bon, Wim Hoving Datum: 9 maart 2009 Cross reference ISM - COBIT ME: Monitor & Evaluate Cross reference ISM - COBIT Management summary Organisaties gebruiken doorgaans twee soorten instrumenten

Nadere informatie

PAS conferentie 2015: Close the Gap Corporate Governance en Internal Audit

PAS conferentie 2015: Close the Gap Corporate Governance en Internal Audit PAS conferentie 2015: Close the Gap Corporate Governance en Internal Audit Van commissie Peters naar commissie Van Manen, een statusupdate PAS Conferentie 3 december 2015 Gefeliciteerd! PAS Conferentie

Nadere informatie

Themaboek IBL2 Beleidsadviseur 5

Themaboek IBL2 Beleidsadviseur 5 Project Balanced Scorecard Vakcode 56012 Verantwoordelijke dhr. H. Kevelham ECTS 6 Kwartiel 1.3 en 1.4 Competenties IBL1, IBL2, IBL3, IBL7 Prestatie-indicatoren 1.1, 1.2, 1.3, 1.4, 1.5, 2.1, 2.2, 2.3,

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V.

REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V. REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V. Datum: 11 mei 2015 Artikel 1. Definities AvA: Commissie: Reglement: RvB: RvC: Vennootschap: de algemene vergadering van aandeelhouders

Nadere informatie

Conclusie: voor elke organisatie die dit nastreeft is het goed besturen en beheersen van de bedrijfsprocessen

Conclusie: voor elke organisatie die dit nastreeft is het goed besturen en beheersen van de bedrijfsprocessen 1 Waarom? : Succesvol zijn is een keuze! Organisaties worden door haar omgeving meer en meer gedwongen om beter te presteren. Voornamelijk wordt dit ingegeven door de klant die haar eisen en wensen m.b.t.

Nadere informatie

Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers?

Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers? Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers? Prof. Dr. Werner Bruggeman www.bmcons.com De High Performance Organisatie Kenmerken van hoogperformante organisaties (Manzoni): 1. High level of

Nadere informatie

Waarde creatie door Contract Management

Waarde creatie door Contract Management Waarde creatie door Contract Management Value Next voor opdrachtgever en opdrachtnemer Herman van den Hoogen M: 06-53.96.36.14 www.hoogen- Procurement.com Nick Piscaer M: 06-37.60.03.12 nick.piscaer@ziggo.nl

Nadere informatie

Risico s managen is mensenwerk

Risico s managen is mensenwerk TRANSPORT Risico s managen is mensenwerk Ondernemen is kansen zien en grijpen, maar ook risico s lopen. Risicomanagement behoort daarom tot de vaste agenda van bestuurders en commissarissen. Omdat ook

Nadere informatie

Contract Management Dag 2015

Contract Management Dag 2015 Contract Management Dag 2015 De relatie maakt de prestatie DEEL 2; Contract Management bij industriële onderhouds contracten Opdrachtgever en Opdrachtnemer een betere nachtrust? Contract Management Herman

Nadere informatie

Haal er uit, wat er in zit!

Haal er uit, wat er in zit! De Resource Based View als basis voor Optimalisatie van de IT Waardeketen Haal er uit, wat er in zit! Apeldoorn, 21 Januari 2008 Ralph Hofman Partner BlinkLane Consulting 2 Agenda Introductie BlinkLane

Nadere informatie

BCE. Subsidie- fondsenservice. Santé Finance. Administration Financial Management Strategy. Funding. Quick scan. Performance.

BCE. Subsidie- fondsenservice. Santé Finance. Administration Financial Management Strategy. Funding. Quick scan. Performance. Administration Financial Management Strategy Funding Santé Finance Quick scan Performance Business Support Annual reporting Audit BCE Subsidie- fondsenservice Filosofie Er worden steeds meer strengere

Nadere informatie

DEEL I DE OPKOMST VAN E-HRM

DEEL I DE OPKOMST VAN E-HRM DEEL I DE OPKOMST VAN E-HRM Business sounds different these days...3 1. Introductie...4 2. De veranderende omgeving van organisaties...7 3. Toenemende complexiteit van organisaties en HRM...10 3.1 Inleiding...10

Nadere informatie

De toekomst van consultancy

De toekomst van consultancy De toekomst van consultancy Course Assignment Management Consulting 5 oktober 2013 Teska Koch 2518936 Teska.koch@hotmail.com Word count: 1.510 Een kijkje in de glazen bol: Wat is de toekomst van consultancy?

Nadere informatie

Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen

Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen Hans Schoolderman Building trust in food Food Supply and Integrity Services October 2015 VMT congres, 13 oktober Hans Schoolderman

Nadere informatie

HR Performance Management

HR Performance Management HR Performance Management Door: Bernadette van de Laak Inleiding Bij Performance Management (PM) gaat het erom dat menselijk kapitaal binnen een organisatie dusdanig wordt georganiseerd, dat stijging van

Nadere informatie

Een Project Management model. Wat is IASDEO?

Een Project Management model. Wat is IASDEO? Een Project Management model Project Management betekent risico s beheersen, voldoen aan allerlei vereisten, klanten tevreden stellen, beslissingen nemen, producten leveren, activiteiten coördineren, inputs

Nadere informatie

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij De essentie van de nieuwe ISO s Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij 1 Waar ik het over ga hebben De uitdaging en de oplossing De HLS voor iedereen De HLS voor wie het wil Waar we staan en wat er

Nadere informatie

HRM SCORECARD. PRESENTATIE/WORKSHOP WATCH-Consultancy in samenwerking met REEF/deelt kennis Woensdag 17 november 2010

HRM SCORECARD. PRESENTATIE/WORKSHOP WATCH-Consultancy in samenwerking met REEF/deelt kennis Woensdag 17 november 2010 HRM-scorecard HRM SCORECARD PRESENTATIE/WORKSHOP WATCH-Consultancy in samenwerking met REEF/deelt kennis Woensdag 17 november 2010 Een korte introductie Wat doet WATCH-Consultancy op het gebied van HRM-Consultancy?

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! 1! Inrichting van de IAF! zoals het moet! Esther Poelsma RA CIA! 2! Programma! Even voorstellen Waarom een IAF? Wat is de rol van een

Nadere informatie

Control in Beweging. Eindhoven, 14 oktober 2015

Control in Beweging. Eindhoven, 14 oktober 2015 Control in Beweging Eindhoven, 14 oktober 2015 Voor vanmiddag! Waarom Control in Beweging?! Visie en Aanpak Zaanstad!! Welke positie neemt u in tav Control in Beweging? 2 Why..De bedoeling 3 Instabiliteit

Nadere informatie

Steenwinkel Kruithof Associates Management en Informatica Consultants. Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg

Steenwinkel Kruithof Associates Management en Informatica Consultants. Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg Hoe zet je gezamenlijk een nieuw en succesvol (ICT) Shared Service Center (SSC) op? En hoe zorg je ervoor dat de samenwerking tussen de deelnemende

Nadere informatie

Workshop Financieel leiderschap in het onderwijs

Workshop Financieel leiderschap in het onderwijs VTOI Congres De dag van het toezicht 2015 Workshop Financieel leiderschap in het onderwijs Dr. Tjerk Budding Vrijdag 17 april 2015 Even voorstellen Dr. Tjerk Budding Hoofddocent Accounting bij het Zijlstra

Nadere informatie

De nieuwe ISO-normen: meer dan KAM-management alleen!

De nieuwe ISO-normen: meer dan KAM-management alleen! De nieuwe ISO-normen: meer dan KAM- alleen! Dick Hortensius Senior consultant Managementsystemen NEN Milieu & Maatschappij dick.hortensius@nen.nl 1 Wat kunt u verwachten? Ontwikkelingen systeemnormen Plug-in

Nadere informatie

BluefieldFinance Samenvatting Quickscan Administratieve Processen Light Version

BluefieldFinance Samenvatting Quickscan Administratieve Processen Light Version BluefieldFinance Samenvatting Quickscan Administratieve Processen Light Version Introductie Quickscan De financiële organisatie moet, net zo als alle andere ondersteunende diensten, volledig gericht zijn

Nadere informatie

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT Groningen, maart 2016 Wim Pauw Risicomanagement Risicomanagement is steeds meer een actueel thema voor financiële beleidsbepalers, maar zij worstelen vaak met de bijbehorende

Nadere informatie

Kwaliteitsmanagement theoretisch kader

Kwaliteitsmanagement theoretisch kader 1 Kwaliteitsmanagement theoretisch kader Versie 1.0 2000-2009, Biloxi Business Professionals BV 1 1. Kwaliteitsmanagement Kwaliteitsmanagement richt zich op de kwaliteit organisaties. Eerst wordt het begrip

Nadere informatie

Niet-financiële informatie (NFI) in Nederland

Niet-financiële informatie (NFI) in Nederland Niet-financiële informatie (NFI) in Nederland Koninklijk NIVRA Michèl J.P. Admiraal RA IBR 7 december 2009 1 Inhoud van deze presentatie 1. Voorstellen spreker 2. State of the art in Nederland 3. NIVRA

Nadere informatie

Parallelsesssie "Lean bij Aon Nederland"

Parallelsesssie Lean bij Aon Nederland Parallelsesssie "Lean bij Aon Nederland" Lean succesvol implementeren zonder grootscheeps veranderprogramma!! Peter Dijkstra, Senior Business Consultant, @PDleanAon Rob de Bruin, Managing Director Afdeling

Nadere informatie

Copyright Stork N.V. 1

Copyright Stork N.V. 1 Management, een praktisch framework Taking up the challenge of optimizing your asset performance Stork Management Solutions Global Expertise Partner Complete, end-to-end solution Dedicated professionals

Nadere informatie

Frequentiemodel Internal Audit Friesland Bank. K.T. Kloosterman Leeuwarden, 31 mei 2005

Frequentiemodel Internal Audit Friesland Bank. K.T. Kloosterman Leeuwarden, 31 mei 2005 Frequentiemodel Internal Audit Friesland Bank K.T. Kloosterman Leeuwarden, 31 mei 2005 Agenda 1) Algemeen Internal Audit 2) Waarom frequenteren van onderzoeken 3) Totstandkoming en inhoud Missie Internal

Nadere informatie

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN INHOUDSOPGAVE Paragrafen Inleiding... 1-4 Reikwijdte en doelstellingen van de interne audit... 5 Verhouding

Nadere informatie

Business. IT in charge. Met resultaten CIO Survey en 9 CIO s aan het woord. Analytics

Business. IT in charge. Met resultaten CIO Survey en 9 CIO s aan het woord. Analytics Business Analytics IT in charge Met resultaten CIO Survey en 9 CIO s aan het woord Informatie is van en voor mensen CIO speelt belangrijke rol in nieuw spanningsveld Door Guus Pijpers Een van de eerste

Nadere informatie

(Business) Informatieplanning. 1 Vanbragt informatiemanagement / 2BVisible

(Business) Informatieplanning. 1 Vanbragt informatiemanagement / 2BVisible (Business) Informatieplanning 1 Waarom Informatieplanning? Integratie Mogelijkheden ICT Eisen maatschappij ICT is in toenemende mate kritisch voor bedrijfsvoering Interactie met consumenten vaker ook via

Nadere informatie

De Internal Auditor in Nederland

De Internal Auditor in Nederland De Internal Auditor in Nederland Position Paper Update 2008 Instituut van Internal Auditors De Internal Auditor in Nederland Position Paper Update 2008 Inhoudsopgave 1. Inleiding 4 2. Ontwikkelingen in

Nadere informatie

Interventies bij organisatieverandering Succesvol veranderen

Interventies bij organisatieverandering Succesvol veranderen Interventies bij organisatieverandering Succesvol veranderen Het succesvol doorvoeren van organisatieverandering vraagt nogal wat. De uitdaging is om de beoogde verandering werkbaar te maken en te borgen

Nadere informatie

Van Samenhang naar Verbinding

Van Samenhang naar Verbinding Van Samenhang naar Verbinding Sogeti Page 2 VAN SAMENHANG NAAR VERBINDING Keuzes, keuzes, keuzes. Wie wordt niet horendol van alle technologische ontwikkelingen. Degene die het hoofd koel houdt is de winnaar.

Nadere informatie

EFFECTIEF MANAGEN HET BEGRIJPEN VAN DE ORGANISATIE MOVE HARDER, BETTER, FASTER, STRONGER 31 OKTOBER 2013 DR. WOUTER TEN HAVE

EFFECTIEF MANAGEN HET BEGRIJPEN VAN DE ORGANISATIE MOVE HARDER, BETTER, FASTER, STRONGER 31 OKTOBER 2013 DR. WOUTER TEN HAVE EFFECTIEF MANAGEN HET BEGRIJPEN VAN DE ORGANISATIE MOVE HARDER, BETTER, FASTER, STRONGER 31 OKTOBER 2013 DR. WOUTER TEN HAVE 30 oktober 2013 2 19 april 2013 3 Veranderen is noodzakelijk om te overleven

Nadere informatie

6 DIAGNOSTICEREN VAN PROCESSEN PPI-MODEL

6 DIAGNOSTICEREN VAN PROCESSEN PPI-MODEL 6 DIAGNOSTICEREN VAN PROCESSEN PPI-MODEL Inleiding Deel 2 van dit werkboek richt zich op het diagnosticeren en verbeteren van de individuele onderdelen van het Professional Performance Improvement model,

Nadere informatie

Charco & Dique. De auditfunctie bij trustkantoren. Risk Management & Compliance

Charco & Dique. De auditfunctie bij trustkantoren. Risk Management & Compliance De auditfunctie bij trustkantoren Trustkantoren zijn vanaf 1 januari 2015 verplicht om een auditfunctie in te voeren. In deze brochure geven wij een toelichting op de auditfunctie, een overzicht van alle

Nadere informatie

Slide 1. Slide 2 Introduktie. Slide 3 Deze les: 2 onderwerpen. Les 1 Definities en belang Informatie Technologie. Intro docent Opzet/tentamenstof

Slide 1. Slide 2 Introduktie. Slide 3 Deze les: 2 onderwerpen. Les 1 Definities en belang Informatie Technologie. Intro docent Opzet/tentamenstof Slide 1 Les 1 Definities en belang Informatie Technologie IT A Basics en toepassing Informatie Technologie Versie 4.1 Sept 2014 Slide 2 Introduktie Intro docent Opzet/tentamenstof Stof/vraagstukken behandeld

Nadere informatie

Strategisch Risicomanagement

Strategisch Risicomanagement Commitment without understanding is a liability Strategisch Risicomanagement Auteur Drs. Carla van der Weerdt RA Accent Organisatie Advies Effectief en efficiënt risicomanagement op bestuursniveau Risicomanagement

Nadere informatie

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Robert t Hart / Geert Haisma 26 september 2013 r.hart@risicomanagement.nl / haisma@risicomanagement.nl 1www.risicomanagement.nl Visie risicomanagement Gemeenten

Nadere informatie

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief.

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. In de Code van Commissie Peters De Veertig Aanbevelingen (juni 1997) staat in zeer algemene termen iets over risicobeheersing.

Nadere informatie

Best Practice Teleperformance stuurt op TOPprestaties

Best Practice Teleperformance stuurt op TOPprestaties Best Practice Teleperformance stuurt op TOPprestaties Maart 2014 Teleperformance stuurt op TOPprestaties Klantcontact heeft een directe impact op zowel commerciële resultaten als customer experience. Het

Nadere informatie

De vertrouwenscan: vertrouwen geven, maar toch in control zijn

De vertrouwenscan: vertrouwen geven, maar toch in control zijn De vertrouwenscan: vertrouwen geven, maar toch in control zijn Robert Vos Hoofd projectbureau audit- en beheersingsvraagstukken NBA-VRC 28 november 2013 Doel presentatie Inzicht geven in wat vertrouwen

Nadere informatie

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Het begrip assurance en maatschappelijke ontwikkelingen

Nadere informatie

erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding erbeterdezaak.nl

erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding Proces cultuur De klant komt eerst Zorg dat je altijd waarde toevoegt Moedig eigen initiatief aan Geef medewerkers ruimte Moedig teamwerk aan Beloon team prestaties Werk

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in onderzoek. eerdere bijdrage heeft de auteur enkele studies besproken naar de

Recente ontwikkelingen in onderzoek. eerdere bijdrage heeft de auteur enkele studies besproken naar de Management control: Ontwerp, toepassingen en effectiviteit van kostensystemen Recente ontwikkelingen in onderzoek Naar het ontwerp van kostensystemen, en de antecedenten en gevolgen ervan, wordt de laatste

Nadere informatie

Business & IT Alignment deel 1

Business & IT Alignment deel 1 Business & IT Alignment deel 1 Informatica & Economie Integratie 1 Recap Opdracht 1 Wat is integratie? Organisaties Strategie De omgeving van organisaties AH Bonuskaart AH Bonuskaart Economisch Geïntegreerd

Nadere informatie

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol. Datum: dd-mm-jj

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol. Datum: dd-mm-jj BUSINESS CASE: Versie Naam opdrachtgever Naam opsteller Datum: dd-mm-jj Voor akkoord: Datum: LET OP: De bedragen in deze business case zijn schattingen op grond van de nu beschikbare kennis en feiten.

Nadere informatie

Advies inzake Risicobenadering

Advies inzake Risicobenadering dvies inzake Risicobenadering Het afstemmen van modellen op uitdagingen PRIMO heeft binnen haar organisatie een divisie opgericht die zich geheel richt op het effectief gebruik van risicomanagementmodellen.

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: Introducing strategy

Hoofdstuk 1: Introducing strategy Hoofdstuk 1: Introducing strategy Wat is strategie? Definitie Porter: Concurrentiestrategie = verzameling van verschillende activiteiten kiezen om een unieke waardemix te brengen. Onderscheid tussen operationele

Nadere informatie

Hoezo dé nieuwe ISO-normen?

Hoezo dé nieuwe ISO-normen? De nieuwe ISO-normen Dick Hortensius Senior consultant Managementsystemen NEN Milieu & Maatschappij dick.hortensius@nen.nl 1 Hoezo dé nieuwe ISO-normen? 2 1 De cijfers voor Nederland (eind 2013) Norm Aantal

Nadere informatie

Van VCA naar OHSAS 18001:2007 naar ISO/CD 45001.2

Van VCA naar OHSAS 18001:2007 naar ISO/CD 45001.2 Van VCA naar OHSAS 18001:2007 naar ISO/CD 45001.2 Jacques Schouwenaars 13 oktober 2015 Onderwerpen Verschillen VCA en OHSAS 18001? ISO/CD 45001.2 Aandachtsgebieden tijdens certificatieaudits Voordelen

Nadere informatie

Wat is Cyber Security Management? 3 oktober 2014. ISA / Hudson Cybertec Arjan Meijer Security Consultant

Wat is Cyber Security Management? 3 oktober 2014. ISA / Hudson Cybertec Arjan Meijer Security Consultant Wat is Cyber Security Management? 3 oktober 2014 ISA / Hudson Cybertec Arjan Meijer Security Consultant 1 Agenda Introductie spreker / ISA 3 pijlers van security IT versus OT Cyber Security Management

Nadere informatie

Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek. Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012

Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek. Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012 Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012 Inhoudsopgave - Actieplan GVB Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. n.a.v. BDO-rapportage 13

Nadere informatie

De transparante compliance keten. De maatschappelijke betekenis van XBRL / SBR

De transparante compliance keten. De maatschappelijke betekenis van XBRL / SBR De transparante compliance keten De maatschappelijke betekenis van XBRL / SBR De maatschappelijke context (verandert) Control framework In control Trust TAX als deel van CR/MVO Governance Transparency

Nadere informatie

We know it takes a teamplayer to win. Tijdelijke professionals duurzame resultaten

We know it takes a teamplayer to win. Tijdelijke professionals duurzame resultaten We know it takes a teamplayer to win Tijdelijke professionals duurzame resultaten RSM WMV Interim services 2/3 RSM WMV / Interim Services In de professionele interim-markt is er nadrukkelijk behoefte aan

Nadere informatie