ROL INTERNAL AUDITOR IN VERANDERINGSPROJECTEN

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ROL INTERNAL AUDITOR IN VERANDERINGSPROJECTEN"

Transcriptie

1 Auditing Richtlijnen en randvoorwaarden ROL INTERNAL AUDITOR IN VERANDERINGSPROJECTEN Veel organisaties zien zich dezer dagen genoodzaakt hun strategie te herzien en de organisatieprocessen en -systemen aan te passen. Deze veranderingen worden vaak geïmplementeerd via programma s en projecten. Welke rol spelen auditor en controller bij dergelijke grote projecten? De auteur gaat in dit artikel op zoek naar de rol van de internal auditor hierbij, zijn onafhankelijke positie en naar hoe deze rol zich verhoudt tot die van de financieel controller. DOOR SAM HUIBERS Aan de hand van het zogenaamde lines of defense-model zal ik het verschil in de rolverdeling en verantwoordelijkheidsgebieden van de financieel controller en de internal auditor in perspectief zetten (zie figuur 1). Een eerste uitgangspunt is dat het management uiteindelijk primair verantwoordelijk is voor een project of programma, in de hoedanigheid van projectsponsor, stuurgroep en/of proceseigenaar. Taken kunnen worden gedelegeerd aan een projectmanager, die binnen de overeengekomen doelstellingen en tijdslijnen, met de beschikbaar gestelde middelen (zoals budget en mankracht), verantwoording aflegt aan de opdrachtgever c.q. stuurgroep. In het lines of defense-model is de eerste lijn aangeduid als first line of defense. Het lijnmanagement en de projectmanager zijn daarbij in de eerste plaats verantwoordelijk voor het treffen van adequate beheersmaatregelen, zoals het invullen van de quality assurance-rol in de projectinrichting, met de daarbij behorende processen. De financieel controller kan daarbij een essentiële rol vervullen in de directe ondersteuning van de projectmanager, bijvoorbeeld aan de hand van het opzetten van een goede financiële projectinrichting en het bewaken van de projectbudgetten. Daarnaast kan de financieel controller een businesspartnerrol hebben om de opdrachtgever van het project te ondersteunen bij het opstellen van de businesscase en het monitoren van de realisatie ervan. De internal auditor zou terug houdend moeten zijn met deelname aan stuurgroepbijeenkomsten De tweede lijn in het model (second line of defense) zijn ondersteunende afdelingen op het gebied van governancegerelateerde werkzaamheden, zoals de afdelingen Compliance, Risk Assessment en Internal Control. In veel ondernemingen bestaan hiervoor geen separate afdelingen en kan de controller een belangrijke bijdrage leveren vanuit zijn inhoudelijke competenties en kennis van de businessprocessen. Zo kan hij bijvoorbeeld een internal-control design maken (met geautoma- OKTOBER _FC 0509_bw.indd :46:21

2 Organisatie [III-DEP] Organisatieniveau Programma/projectniveau 1 e line of defense 2 e line of defense 3 e line of defense 1 Vaststellen governancestructuur, rollen en inrichting lines of defense [DEP 3.1] Lijnmanagement Projectmanagement Risk Compliance Internal Control Portfolio Programma s Projecten IT audit Internal audit (IA) Financiële audit 2 Toewijzen rollen aan afgevaardigden van verschillende governance departments [DEP 3.2] Figuur 1 Lines of defense-model tiseerde beheersmaatregelen, procedures, autorisaties, etc.) in een business process redesign-project. In deze ondersteunende rol aan de opdrachtgever of projectmanager kan ook business control als een tweede line of defense worden beschouwd. Internal audit is de derde line of defense en biedt aanvullende zekerheid over de activiteiten van de eerste en tweede lijn. Hierna ga ik in op de vraag hoe de internal auditor toegevoegde waarde kan hebben in projecten en een proactieve rol kan vervullen zonder zijn onafhankelijke positie uit het oog te verliezen. Om het model te complementeren kan de externe auditor als een vierde line of defense worden beschouwd. Rol internal auditor in projecten Vraag van de business controller aan de internal auditor in een bespreking over de projectinrichting van een groot managementinformatievoorzieningsproject: Wat kan internal audit nu betekenen in dit project, behalve dat we achteraf te horen krijgen dat we de beheersmaatregelen in het rapportageproces anders hadden moeten inrichten en we een jaar verder zijn? Oorspronkelijk richtte de rol van de internal auditor zich op de betrouwbaarheid van de financiële rapportage. Medio jaren tachtig ontstond een trend naar de uitbreiding van de reikwijdte van de activiteiten gericht op de effectiviteit van de interne operationele processen, al dan niet financieel van aard. De Angelsaksische managementbenadering van de jaren negentig, gericht op het integreren van de internal audit-functie in de organisatie, werd de volgende stap in de ontwikkeling van de internal audit-functie. Dit brengt ons bij de vraag: Welke rollen kan de internal auditor op basis van deze ontwikkelingen vervullen in projecten? Het Institute of Internal Auditors (IIA, 2007) definieert internal auditing als (...) an independent, objective assurance and consulting activity designed to add value and improve an organization s operations. It helps an organization accomplish its objectives by bringing a systematic, disciplined approach to evaluate and improve the effectiveness of risk management, control, and governance processes. In deze definitie komt zowel de assurance-kant als de adviesrol naar voren. Enerzijds geeft de internal auditor vanuit zijn assurance-rol een objectieve beoordeling over het functioneren van het audit-onderzoeksobject op basis van verzameld bewijsmateriaal; anderzijds kan de internal auditor op verzoek van het management advies uitbrengen over mogelijke oplossingsrichtingen. 8 OKTOBER _FC 0509_bw.indd :46:21

3 Assurance Reviews na go-live QA-projectresultaten QA-project-review Adviserend Advieur (inhoudelijk) QA-advies projectman QA-advies programmaman Klankbordrol Coach en trainer Proactieve expertiserol QA-programma-review Verantwoording project Projectcoördinatie Participerend Documentatie-controls Proactieve QA-partner Bepalen risicoaversie Opleggen project-process Managen van risico s Implementeren oplossingen Verantwoording resultaten Geen rol Natuurlijke rol van de internal auditor Gelegitimeerde rol internal auditor met randvoorwaarden Geen rol voor internal auditor Assurance Adviserend/ Participerend Figuur 2 Rollen van de internal auditor in projecten Type projectenrollen Voorbeelden van projectrollen Omschrijving Assurance-rol QA-programma/projectreviews Reviews in verschillende fases van het project o.a.: - initiële projectfase - project mijlpalen - moment vóór go-live ( business readiness -review ) - na go-live ( post-implementation- reviews ). Adviserende rol Figuur 3 QA-projectresultaten (deliverables) Review na go-live QA-adviseur voor programma- en projectmanagement Advies (inhoudelijk) Klankbordrol Coach/trainer Toelichting bij rollen van de internal auditor in projecten. Review op de kwaliteit en documentatie van de projectresultaten (deliverables). Oordeel over de effectiviteit van de integratie van de projectresultaten (bijv. internal control design) in de organisatie. Advies aan projectmanagement met betrekking tot projectinrichting en risicomanagementmethodologie. Optreden als adviseur in een afgebakende rol door het beantwoorden van vragen en het aandragen van mogelijke alternatieven zonder directe betrokkenheid te hebben in de besluitvorming en/of realisatie. Het stellen van vragen ter reflectie. Het optreden in een coachende rol en faciliteren van trainingen met betrekking tot specifieke competentie gebieden van de auditor zoals risicomanagement. Participerende rol Proactieve expertiserol Beschikken over specifieke kennis bijvoorbeeld op het gebied van beheersingsmaatregelen en IT-beveiliging. Deze kennis actief inbrengen door alternatieve oplossingen aan te dragen en het formuleren van aanbevelingen. Project/process-coördinatie Coördinatie van projectmatige activiteiten. Documentatie van beheersmaatregelen Ondersteunen van documentatie van beheersmaatregelen. Proactieve QA-partnerrol QA-partner die niet alleen helpt risico s te identificeren, maar deze ook vertaalt in concrete businessissues met behorende aanbevelingen. OKTOBER _FC 0509_bw.indd :46:22

4 Met de toenemende vraag van het management naar de diensten van de internal auditor is de vraag hoe hij zijn traditionele assurance-rol kan verbreden naar een meer adviserende rol als een proactieve partner in projecten, zonder daarbij zijn onafhankelijke positie in het gedrang te laten komen. In mijn referaat over de rol van de internal auditor in projecten (Huibers, 2008) categoriseer ik de rollen van de internal auditor in projecten in vier soorten rollen (zie figuur 2). Hiervoor heb ik gebruikgemaakt van een analogie van basisrollen van een position paper van het Institute of Internal Auditors (IIA, 2004). Op basis daarvan heb ik de rollen van de internal auditor in projecten ingedeeld in vier categorieën: 1. de assurance-rol: bijvoorbeeld project reviews, milestone reviews en post go-live reviews. Dit is de natuurlijke, traditionele rol van de internal auditor; 2. de adviserende rol: adviserende rollen zijn rollen die kunnen worden vervuld met randvoorwaarden; 3. de participerende rol: participerende rollen die eveneens onder voorbehoud (met randvoorwaarden) kunnen worden vervuld; 4. rol die de auditor niet kan vervullen in projecten: bijvoorbeeld het bepalen van de risicoaversie (risk appetite) of het actief managen van deze projectrisico s. De belangrijkste randvoorwaarde om de onafhankelijkheid van de internal auditor te waarborgen is dat hij geen managementverantwoordelijkheid neemt. Dit geldt voor alle onderdelen van het project, vanaf het moment van het bepalen van de risicoaversie van het project tot aan het implementeren van de resultaten in de bestaande organisatie. Voorbeelden bij de typen rollen van de internal auditor in projecten vindt u in figuur 2 en een nadere toelichting in figuur 3. De vraag blijft op welke wijze de internal auditor deze proactieve businesspartnerrol van het management en de controllerrol kan vervullen, zonder dat hij daarbij zijn onafhankelijke positie verliest. In de volgende paragraaf ga ik hier nader op in. Raamwerk richtlijnen en randvoorwaarden Het raamwerk richtlijnen en randvoorwaarden beschrijft hoe de internal auditor in staat kan worden gesteld om potentieel conflicterende rollen, zoals de assurance- en de adviesrol, te vervullen (zie ook figuur 4). Het raamwerk bestaat uit vier kwadranten waarvan elk kwadrant een ander perspectief geeft: 1. richtlijnen vanuit het Instituut van Internal Auditors (IIA); 2. de afdelingsstructuur van de internal audit-dienst; 3. de uitwisselbaarheid van rollen met andere ondersteunende functies zoals business control; en 4. project governance-raamwerken. Elk kwadrant beschrijft twee niveaus: 1. richtlijnen op organisatieniveau, die van toepassing zijn op een organisatiebrede context; 2. richtlijnen op individueel programma- en projectniveau, waarbij het portfolioniveau de link is tussen de organisatiedoelen en programma/project doelstellingen. In kwadrant 3 ga ik bijvoorbeeld in op de toenemende focus op risicomanagement en bewustwording van het belang van het treffen van effectieve beheersmaatregelen. Als gevolg daarvan biedt het ontstaan van governance-ondersteunende afdelingen zoals Risk Management, Internal Control en Business Control een mogelijkheid om eventueel conflicterende rollen in een project onder te brengen bij verschillende afdelingen. De eerste stap is om met het executive management de rollen en verantwoordelijkheden op organisatieniveau helder en eenduidig te definiëren en vast te leggen in de governancestructuur. Op programma- en projectniveau kunnen vervolgens mogelijk conflicterende rollen worden belegd bij verschillende functies, om mogelijke tegengestelde belangen te voorkomen. Om een concreet voorbeeld te geven: business control is betrokken bij het opstellen van beheersmaatregelen in het rapportageproces, zoals het opstellen van procedures voor de financiële consolidatie, waarbij Internal Audit in een adviserende rol de volledigheid van de beheersmaatregelen evalueert. In dit voorbeeld richt Internal Audit zich vooral op de balans tussen preventieve maatregelen (systeem-controls) en reactieve maatregelen (corrigeren van cijfers op basis van door de proceseigenaar opgestelde procedures). De overeenkomst tussen alle kwadranten van het raamwerk is de noodzaak van het opstellen, formaliseren en communiceren van de overeengekomen verantwoordelijkheden op alle niveaus in de organisatie om een eenduidig begrip ervan te garanderen: ~ op organisatieniveau: een heldere definitie van de governance-structuur, goedgekeurd door het executive management, met vastlegging van rollen en verantwoordelijkheden in charters, gedragsrichtlijnen en beleidsrichtlijnen geeft een duidelijke richting voor de randvoorwaarden op projectniveau (bijvoorbeeld: wat is het doel van de afdeling Business Control en wat zijn de activiteiten van Internal Audit zoals vastgelegd in het audit charter?); ~ op programma- en projectniveau: de rollen en verantwoordelijkheden moeten consistent zijn met de corporate procedures, gedocumenteerd en vastgelegd in het project charter en goedgekeurd door de opdrachtgever en/of stuurgroep. In het referaat (Huibers, 2008; online te vinden in de Kluwer database) beargumenteer ik verder, onder andere door gebruik te maken van invalshoeken uit de psychologie en de organisatietheorie (groepsbesluitvormingsprocessen), dat de internal auditor terughoudend zou moeten zijn met deelname 10 OKTOBER _FC 0509_bw.indd :46:22

5 aan stuurgroepbijeenkomsten, zelfs als lid zonder stemrechten. Het doel van het referaat is voornamelijk het geven van een praktisch toepasbaar overzicht van mogelijke rollen en richtlijnen voor het uitvoeren van deze rollen met betrekking tot de rol van auditors in projecten. Naast de richtlijnen van het IIA en uitgebreid literatuuronderzoek heb ik de roltypering van de internal auditor en het raamwerk met richtlijnen getoetst door middel van interviews met hoofden audit, Chief Audit Executives (CAE s), van een aantal grote Nederlandse multinationals. De gemeenschappelijke visie is dat de echte toegevoegde waarde van de internal auditor is om vanaf het begin op een proactieve wijze betrokken te zijn bij het project. Dit hoeft zeker niet tegenstrijdig te zijn met de onafhankelijke positie van de internal auditor. Integendeel, een van de executives maakte de volgende opmerking: Voor de positionering van de internal auditor in de organisatie is dit een kans, in plaats van een bedreiging. Literatuur ~ Het Instituut van Internal Auditors Nederland, De Internal Auditor in Nederland, Position Paper Update 2008, Naarden, ~ Huibers, S.C.J., The Role(s) of the Internal Auditor in Projects, referaat Amsterdam Business School, Universiteit van Amsterdam, Executive Master of Internal Auditing, juli ~ Molenkamp, A., Internal Auditprofessie bewijst haar bestaansrecht, Finance Control april ~ The Institute of Internal Auditors, The Role of Internal Audit in Enterprise-wide Risk Management, position paper, ~ The Institute of Internal Auditors, The Professional Practices Framework, The IIA Research Foundation, maart Drs. Sam Huibers EMIA RO, is als Audit Manager werkzaam bij de afdeling Group Internal Audit van Heineken N.V. Eerder bekleedde hij in het bedrijfsleven diverse internationale functies in finance control, advies en projectmanagement en was hij als onderzoeker verbonden aan de Universiteit van Maastricht. Hij is tevens lid van een vaktechnische werkgroep van het Instituut van Internal Auditors (IIA). Dit artikel is gebaseerd op het referaat van drs. S.C.J. Huibers EMIA RO met als titel The Role(s) of the Internal Auditor in Projects, Consultative auditing in projects: contradictus in terminus?, referaat Amsterdam Business School, Executive Master of Internal Auditing, Universiteit van Amsterdam, juli Het referaat is in de originele Engelstalige versie volledig en integraal opgenomen in de database van Kluwer en online beschikbaar ( Rubriek 4, Auditing. Hier vindt u ook meer uitleg en verwijzingen bij over dit onderwerp en een toelichting op randvoorwaarden en op rollen die niet door de internal auditor mogen worden vervuld. Organisatie I IIA richtlijnen II Internal audit IIA Attribute and performance standards Aard van de activiteiten helder en eenduidig gedefinieerd [IIA 1.1] Auditor onafhankelijkheid [IIA 1.2] III Andere governance-afdelingen [IIA] Heldere verantwoordelijkheden in governance op organisatieniveau [DEP 3.1] Vaststellen van uitwisselbare rollen op projectniveau [DEP 3.2] [DEP] Richtlijnen en randvoorwaarden Portfolio Programma s Projecten Functiescheiding Indeling IA afdeling op basis van aard activiteiten [AUD 2.1] Indeling IA afdeling op basis van expertisegebieden [AUD 2.2] Functiescheiding op projectniveau [AUD 2.3] [AUD] IV Project-governance Primaire verantwoordelijkheid in lijnorganisatie [PRO 4.1] Onafhankelijke rol naar de stuurgroep [PRO 4.2] Introduceren standaard(audit)- projectmethodologie [PRO 4.3] [AUD] Figuur 4 Samenvatting raamwerk van richtlijnen en voorwaarden OKTOBER _FC 0509_bw.indd :46:22

Rol(len) van de (IT-)auditor in projecten

Rol(len) van de (IT-)auditor in projecten 5313 - Informatiesystemen Rol(len) van de (IT-)auditor in projecten Drs. Sam C.J. Huibers EMIA RO Dit hoofdstuk heeft ten doel om een overzicht te geven van de soorten rollen die de (IT-)auditor in projecten

Nadere informatie

Morele Moed Edgar Karssing

Morele Moed Edgar Karssing Morele Moed Edgar Karssing Er is sprake van corporate silence als mensen opzettelijk hun mening voor zich houden of informatie niet delen met het management over issues of risico s die direct de prestaties

Nadere informatie

Internal audit draagt bij aan comfort van commissarissen

Internal audit draagt bij aan comfort van commissarissen Spotlight Internal audit draagt bij aan comfort van commissarissen Jan Driessen - Risk Assurance Services, Assurance Bas Wakkerman - Risk Assurance Services, Assurance Commissarissen hebben steeds meer

Nadere informatie

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 CobiT Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 Control objectives for information and related Technology Lezenswaardig: 1. CobiT, Opkomst, ondergang en opleving

Nadere informatie

De internal auditor in Nederland

De internal auditor in Nederland De internal auditor in Nederland Een Position Paper waarin IIA Nederland en het overlegorgaan INTAC van het Koniklijk NIVRA hun visie geven over de rol en positie van internal audit in Nederland 21 april

Nadere informatie

Internal Audit Charter

Internal Audit Charter Interne Audit Dienst Versie 3.0 (vervangt bij vaststelling door RvB vorige versie 2.0) Pagina 1 van 5 Artikel 1 Het doel, de bevoegdheden en verantwoordelijkheden van de internal auditfunctie zijn in dit

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!! Tom Veerman! Triple A Risk Finance B.V.! 1! Programma! Solvency II stand

Nadere informatie

De Internal Auditor in Nederland

De Internal Auditor in Nederland De Internal Auditor in Nederland Position Paper Update 2008 Instituut van Internal Auditors De Internal Auditor in Nederland Position Paper Update 2008 Inhoudsopgave 1. Inleiding 4 2. Ontwikkelingen in

Nadere informatie

ISA 610, GEBRUIKMAKEN VAN DE WERKZAAMHEDEN VAN INTERNE AUDITORS

ISA 610, GEBRUIKMAKEN VAN DE WERKZAAMHEDEN VAN INTERNE AUDITORS INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING (ISA) ISA 610, GEBRUIKMAKEN VAN DE WERKZAAMHEDEN VAN INTERNE AUDITORS Deze Internationale controlestandaard (ISA) werd in 2009 in de Engelse taal gepubliceerd door de

Nadere informatie

Reglement op de kwaliteitstoetsing voor interne auditors

Reglement op de kwaliteitstoetsing voor interne auditors Reglement op de kwaliteitstoetsing voor interne auditors Reglement op de kwaliteitstoetsing voor interne auditors Vastgesteld in de bijeenkomst van de ledenvergadering van het Instituut van Internal Auditors

Nadere informatie

Meerwaarde Internal Audit functie. 16 maart 2017

Meerwaarde Internal Audit functie. 16 maart 2017 Meerwaarde Internal Audit functie Even voorstellen: Jantien Heimel 2 Even voorstellen: Jeannette de Haan 3 Inhoud 1. Kennismaking 2. Hoe kijken commissarissen aan tegen Internal Audit? Filmpje 3. Wat is

Nadere informatie

Compliance Charter. a.s.r

Compliance Charter. a.s.r Compliance Charter a.s.r Status: definitief Versie: 4.0 Datum opgesteld: 19 september 2013 Goedgekeurd door: Raad van Bestuur op 29 november 2013 Goedgekeurd door: Audit & Risicocommissie op 9 december

Nadere informatie

Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015

Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015 ISO Revisions Nieuw en herzien Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015 Inleiding Dit document maakt een vergelijking tussen ISO 9001:2008 en de Final Draft International

Nadere informatie

ISO 9001: Niets aan de hand! Enkele cosmetische wijzigingen... of toch niet?

ISO 9001: Niets aan de hand! Enkele cosmetische wijzigingen... of toch niet? ISO 9001:2015... Niets aan de hand! Enkele cosmetische wijzigingen... of toch niet? NNK bijeenkomst, 09 september 2014 Bob Alisic / ActinQ V2.1 Waarom een nieuwe versie van ISO 9001? De norm in lijn te

Nadere informatie

Project Auditing. Handvatten voor de internal auditor. Instituut van Internal Auditors Nederland

Project Auditing. Handvatten voor de internal auditor. Instituut van Internal Auditors Nederland Project Auditing Handvatten voor de internal auditor Instituut van Internal Auditors Nederland Voorwoord In de wandelgangen spreekt men weleens over de resultaten van (IT-)projecten: twee keer duurder

Nadere informatie

De uitdagingen van een kleine IAF

De uitdagingen van een kleine IAF De uitdagingen van een kleine IAF Wat is nodig om effectief te worden? 1 9 december 2015 Even voorstellen Michel Vlak 22 jaar ervaring op het gebied van Internal Audit, Governance en Kwaliteitsmanagement

Nadere informatie

DNB BEOORDELINGSKADER VOOR DE AUDITFUNCTIE BIJ TRUSTKANTOREN INGEVOLGE DE RIB WTT 2014

DNB BEOORDELINGSKADER VOOR DE AUDITFUNCTIE BIJ TRUSTKANTOREN INGEVOLGE DE RIB WTT 2014 DNB BEOORDELINGSKADER VOOR DE AUDITFUNCTIE BIJ TRUSTKANTOREN INGEVOLGE DE RIB WTT 2014 In het kader van de integere bedrijfsvoering is een trustkantoor met ingang van 1 januari 2015 verplicht om zorg te

Nadere informatie

Een sleutelrol voor Internal Audit in sustainability

Een sleutelrol voor Internal Audit in sustainability Een sleutelrol voor Internal Audit in sustainability Drs. Arjan de Draaijer MBA Drs. A. de Draaijer MBA is Associate Director bij KPMG Sustainability. dedraaijer.arjan@kpmg.nl Voor steeds meer bedrijven

Nadere informatie

GOVERNANCE, RISK & COMPLIANCE EN DE INTERNAL AUDIT FUNCTIE

GOVERNANCE, RISK & COMPLIANCE EN DE INTERNAL AUDIT FUNCTIE GOVERNANCE, RISK & COMPLIANCE EN DE INTERNAL AUDIT FUNCTIE Afstudeerreferaat voor de Executive Master of Internal Auditing Universiteit van Amsterdam Amsterdam Business School ir. J.M. Heijmans (Jutta)

Nadere informatie

Een enerverend en inspirerend gesprek met Hans Nieuwlands. door Alina Stan en Marieta Vermulm

Een enerverend en inspirerend gesprek met Hans Nieuwlands. door Alina Stan en Marieta Vermulm Een enerverend en inspirerend gesprek met Hans Nieuwlands door Alina Stan en Marieta Vermulm Op 1 augustus spraken Alina Stan en Marieta Vermulm, beiden lid van de Commissie Young Professionals met Hans

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

Strategisch Risicomanagement

Strategisch Risicomanagement Commitment without understanding is a liability Strategisch Risicomanagement Auteur Drs. Carla van der Weerdt RA Accent Organisatie Advies Effectief en efficiënt risicomanagement op bestuursniveau Risicomanagement

Nadere informatie

Grip op fiscale risico s

Grip op fiscale risico s Grip op fiscale risico s Wat is een Tax Control Framework? Een Tax Control Framework (TCF) is een instrument van interne beheersing, specifiek gericht op de fiscale functie binnen een organisatie. Een

Nadere informatie

Insights Consultancy & Academy. Insights Zorg

Insights Consultancy & Academy. Insights Zorg 1 Insights Consultancy & Academy Insights Zorg Insights Academy Praktijkleergangen Maatwerk workshops Gecertificeerde trainingen Insights Consultancy Projectmanagement is de competentie van de hele organisatie!

Nadere informatie

Kickstart Architectuur. Een start maken met architectuur op basis van best practices. Agile/ TOGAF/ ArchiMate

Kickstart Architectuur. Een start maken met architectuur op basis van best practices. Agile/ TOGAF/ ArchiMate Kickstart Architectuur Een start maken met architectuur op basis van best practices. Agile/ TOGAF/ ArchiMate Context schets Net als met andere capabilities in een organisatie, is architectuur een balans

Nadere informatie

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT Groningen, maart 2016 Wim Pauw Risicomanagement Risicomanagement is steeds meer een actueel thema voor financiële beleidsbepalers, maar zij worstelen vaak met de bijbehorende

Nadere informatie

Prince User Group Nederland

Prince User Group Nederland Prince User Group Nederland De autoriteit voor het toepassen van PRINCE2 in Nederland PRINCE2 is a Registered Trade Mark of the Office of Government Commerce in the United Kingdom and other countries Profielen

Nadere informatie

Algemene Kwaliteitstoetsingen PAS Conferentie

Algemene Kwaliteitstoetsingen PAS Conferentie Algemene Kwaliteitstoetsingen Ledenvergadering PAS Conferentie 5 april 2012 2 november 2017 Arnoud Daan 1 Introductie Arnoud Daan Lid van het IIA College Kwaliteitstoetsing Lid van NBA - Sector Commissie

Nadere informatie

SIS FINANCE. voor professionals door professionals. consulting. interim management. finance professionals. SIS finance

SIS FINANCE. voor professionals door professionals. consulting. interim management. finance professionals. SIS finance FINANCE consulting interim management professionals duurzame relaties met onze opdrachtgevers, gebaseerd op kennis van zaken, commitment en oplossingsgerichtheid. OVER FINANCE Finance is een middelgroot

Nadere informatie

SIS FINANCE. voor professionals door professionals. consulting. interim management. finance professionals SIS. finance

SIS FINANCE. voor professionals door professionals. consulting. interim management. finance professionals SIS. finance FINANCE consulting interim management professionals over sis... duurzame relaties met onze opdrachtgevers gebaseerd op kennis van zaken, commitment en oplossingsgerichtheid. Finance is een middelgroot

Nadere informatie

Certified ISO Risk Management Professional

Certified ISO Risk Management Professional Certified ISO 31000 Risk Management Professional informatie over de driedaagse training inclusief examen organisatie MdP Management, Consulting & Training website email mobiel KvK www.mdpmct.com info@mdpmct.com

Nadere informatie

Rollen in Risk Management

Rollen in Risk Management Rollen in Risk Management 10 oktober 2009 1 Inleiding In de afgelopen maanden heeft de Enterprise Risk Management-werkgroep een tweetal columns op de IIA website gepubliceerd: 1. Een algemene inleiding

Nadere informatie

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 260 COMMUNICATIE OVER CONTROLE-AANGELEGENHEDEN MET HET TOEZICHTHOUDEND ORGAAN

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 260 COMMUNICATIE OVER CONTROLE-AANGELEGENHEDEN MET HET TOEZICHTHOUDEND ORGAAN INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 260 COMMUNICATIE OVER CONTROLE-AANGELEGENHEDEN MET HET TOEZICHTHOUDEND ORGAAN INHOUDSOPGAVE Paragrafen Inleiding... 1-4 Relevant orgaan... 5-10 Te communiceren controle-aangelegenheden

Nadere informatie

Het wat en hoe van risicomanagement. LOKmml-bijeenkomst donderdag 24 maart 2016

Het wat en hoe van risicomanagement. LOKmml-bijeenkomst donderdag 24 maart 2016 Het wat en hoe van risicomanagement LOKmml-bijeenkomst donderdag 24 maart 2016 Opbouw presentatie Introductie Douwe Meetsma Normvereisten uit ISO 15189 en context Wat is Risico management Operationeel

Nadere informatie

Befimmo NV. Reglement van de interne audit

Befimmo NV. Reglement van de interne audit Befimmo NV Inhoud Article 1 - Opzet... 1 Article 2 - Opdracht, doelstellingen en activiteiten... 2 Article 3 - Jaarprogramma... 3 Article 4 - Rapportering... 3 Article 5 - Autoriteit... 4 Article 6 - Onafhankelijkheid...

Nadere informatie

theorie praktijk certificering Certified ISO Risk Management Professional informatie over de training MdP Management, Consulting & Training

theorie praktijk certificering Certified ISO Risk Management Professional informatie over de training MdP Management, Consulting & Training theorie praktijk certificering MdP Management, Consulting & Training informatie over de training Certified ISO 31000 Risk Management Professional 2017.08.06 Certified ISO 31000 Risk Management Professional

Nadere informatie

André Salomons Smart SharePoint Solutions BV. Cloud security en de rol van de accountant ICT Accountancy praktijkdag

André Salomons Smart SharePoint Solutions BV. Cloud security en de rol van de accountant ICT Accountancy praktijkdag André Salomons Smart SharePoint Solutions BV Cloud security en de rol van de accountant ICT Accountancy praktijkdag Cloud security moet uniformer en transparanter, waarom deze stelling? Links naar de artikelen

Nadere informatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie DIENST Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie Advies over en ondersteuning bij het initieel inrichten/optimaliseren

Nadere informatie

Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302

Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302 Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302 Doel Voorbereiden en opzetten van en bijbehorende projectorganisatie, alsmede leiding geven aan de uitvoering hiervan, binnen randvoorwaarden van kosten,

Nadere informatie

Dé cloud bestaat niet. maakt cloud concreet

Dé cloud bestaat niet. maakt cloud concreet Dé cloud bestaat niet. maakt cloud concreet 1 Wilbert Teunissen wilbert.teunissen@sogeti.nl Cloud Cases Strategie De rol van Functioneel Beheer 2 Onderwerpen 1. Context? Hug 3. the Impact cloud! FB 2.

Nadere informatie

IIA Nederland Commissie Vaktechniek(CPP) Jaarplan Commissie Vaktechniek 2008

IIA Nederland Commissie Vaktechniek(CPP) Jaarplan Commissie Vaktechniek 2008 1 1 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Samenstelling 3. Verantwoordelijkheden en doelstellingen 4. Werkwijze 5. Activiteiten 2008 6. Begroting 2008 2 3 1. Inleiding Dit jaarplan geeft de samenstelling, de

Nadere informatie

Data Protection Impact Assessment (DPIA)

Data Protection Impact Assessment (DPIA) Data Protection Impact Assessment (DPIA) van Theorie naar Praktijk [ 28 januari 2015 ] 2 Data Protection Impact Assessments: agenda 1. Wat zegt de Algemene Verordening Gegevensbescherming? 2. Hoe productief

Nadere informatie

Niet-financiële informatie (NFI) in Nederland

Niet-financiële informatie (NFI) in Nederland Niet-financiële informatie (NFI) in Nederland Koninklijk NIVRA Michèl J.P. Admiraal RA IBR 7 december 2009 1 Inhoud van deze presentatie 1. Voorstellen spreker 2. State of the art in Nederland 3. NIVRA

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Wolters Kluwer Nederland. Compliance program. Vastgesteld en gewijzigd in de bestuursvergadering van 12 februari 2014

Stichting Pensioenfonds Wolters Kluwer Nederland. Compliance program. Vastgesteld en gewijzigd in de bestuursvergadering van 12 februari 2014 Stichting Pensioenfonds Wolters Kluwer Nederland Compliance program Vastgesteld en gewijzigd in de bestuursvergadering van 12 februari 2014 1 Inleiding In dit Compliance Program is de inrichting van de

Nadere informatie

DE WENDBARE ORGANISATIE

DE WENDBARE ORGANISATIE DE WENDBARE ORGANISATIE 16E BPUG SEMINAR 4 JUNI 2013 Jef Aarts & Aart Schouten FrieslandCampina Project control & agility in a global change programme Ervaringen vanuit het project management office van

Nadere informatie

PROJECT PORTFOLIO MANAGEMENT WERKEND KRIJGEN.

PROJECT PORTFOLIO MANAGEMENT WERKEND KRIJGEN. PROJECT PORTFOLIO MANAGEMENT WERKEND KRIJGEN. Rob Knechten en Jan Bloem PUG sessie 09-05-2011 Introductie werkend krijgen Welkom Arlande visie op Case ROC Nijmegen Rob Knechten: werkend krijgen Stefanie

Nadere informatie

BENT U ER KLAAR VOOR?

BENT U ER KLAAR VOOR? ISO 9001:2015 EN ISO 14001:2015 HERZIENINGEN ZIJN IN AANTOCHT BENT U ER KLAAR VOOR? Move Forward with Confidence WAT IS NIEUW IN ISO 9001:2015 & ISO 14001:2015 MEER BUSINESS GEORIENTEERD KERNASPECTEN "LEIDERSCHAP

Nadere informatie

Titel: Interne audit in de niet-financiële sector in België Richting: 3de jaar handelsingenieur - major accountancy en financiering Jaar: 2008

Titel: Interne audit in de niet-financiële sector in België Richting: 3de jaar handelsingenieur - major accountancy en financiering Jaar: 2008 Auteursrechterlijke overeenkomst Opdat de Universiteit Hasselt uw eindverhandeling wereldwijd kan reproduceren, vertalen en distribueren is uw akkoord voor deze overeenkomst noodzakelijk. Gelieve de tijd

Nadere informatie

ISO/IEC Governance of InformationTechnology. Yvette Backer ASL BiSL Foundation. 16 juni ISO Governance of Information Technoloy 1

ISO/IEC Governance of InformationTechnology. Yvette Backer ASL BiSL Foundation. 16 juni ISO Governance of Information Technoloy 1 ISO/IEC 38500 Governance of InformationTechnology Yvette Backer ASL BiSL Foundation 16 juni 2016 ISO 38500 Governance of Information Technoloy 1 Achtergrond Yvette Backer Zelfstandig consultant en trainer,

Nadere informatie

IIA Strategy

IIA Strategy IIA Strategy 2016-2020 A. Professionalism: IIA NL will further increase professionalism, by enabling and providing learning, development and career path guidelines, by offering thought leadership and best

Nadere informatie

Digital Independence. Plan Today to be ready for Tomorrow. Grip op uw continuïteit! Information Security and Continuity Services

Digital Independence. Plan Today to be ready for Tomorrow. Grip op uw continuïteit! Information Security and Continuity Services Digital Independence Grip op uw continuïteit! Plan Today to be ready for Tomorrow Information Security and Continuity Services Digital Independence Grip op uw continuïteit! Weet u welke risico s uw bedrijf

Nadere informatie

Algemene Ledenvergadering 5 april 2012

Algemene Ledenvergadering 5 april 2012 Jaarplan 2013 Algemene Ledenvergadering 5 april 2012 Commissie Vaktechniek 1 Doel van de commissie De commissie Vaktechniek heeft tot doel de leden en het bestuur van IIA Nederland te ondersteunen op het

Nadere informatie

Lloyd s Register, LRQA België & Nederland Gent, 23 april 2014

Lloyd s Register, LRQA België & Nederland Gent, 23 april 2014 Lloyd s Register, LRQA België & Nederland Gent, 23 april 2014 Kris Winters Marcel de Bruijn Jürgen van Dueren den Hollander Maurits Dekker Improving performance, reducing risk Wie is Lloyd s Register,

Nadere informatie

Het PMO van PostNL IT

Het PMO van PostNL IT Het PMO van PostNL IT WIN PMO Congres Blik op een kleurrijk PMO Alex Palma, manager IT Projecten 13-03-2014 Wat willen we jullie vertellen? Positionering van projectenorganisatie Waarom een PSO? Implementatiestrategie

Nadere informatie

Verandermanagement: Business as Usual

Verandermanagement: Business as Usual Verandermanagement: Samenvatting Voor organisaties is het inmiddels een vast gegeven dat hun processen en producten continue zullen moeten veranderen om zich te kunnen handhaven in een omgeving waar we

Nadere informatie

Een goede bestuurder en toezichthouder verdient een goede Internal Audit Functie. Robert Bogtstra & Remko Renes

Een goede bestuurder en toezichthouder verdient een goede Internal Audit Functie. Robert Bogtstra & Remko Renes Een goede bestuurder en toezichthouder verdient een goede Internal Audit Functie Robert Bogtstra & Remko Renes Deze bijdrage verschijnt ook in het tijdschrift Goed Bestuur & Toezicht, No. 3, 2017 Dat het

Nadere informatie

Het belang van risicomanagement voor maatschappelijke organisaties Beheersing of buikpijn?

Het belang van risicomanagement voor maatschappelijke organisaties Beheersing of buikpijn? Het belang van risicomanagement voor maatschappelijke organisaties Beheersing of buikpijn? 7 september 2017 Erik Breijer 1 Waarom Risicomanagement? Wat is aanleiding om met risicomanagement te starten:

Nadere informatie

PROJECT INITIATION DOCUMENT

PROJECT INITIATION DOCUMENT PROJECT INITIATION DOCUMENT Versie: Datum: x.x dd-mm-jj DOCUMENTATIE Versie Naam opdrachtgever Naam opsteller Datum: dd-mm-jj Voor akkoord: Datum:. INHOUDSOPGAVE 1. Managementsamenvatting

Nadere informatie

PRINCE2 2009 is overzichtelijker

PRINCE2 2009 is overzichtelijker PRINCE2 2009 is overzichtelijker 29 mei 2009 door: Lia de Zoete en Reinier de Koning Half juni presenteert het Office of Government Commerce in Londen PRINCE2 2009. Het grote voordeel van de nieuwe versie

Nadere informatie

Masterclass Opdrachtgeverschap

Masterclass Opdrachtgeverschap Masterclass Opdrachtgeverschap Masterclass Opdrachtgeverschap Het volgende scenario zal veel lijnmanagers bekend in de oren klinken: de organisatie besluit tot uitvoering van een project en hij of zij

Nadere informatie

FAST CLOSE IMPROVED. Het belang van leiderschap en management bij een succesvolle fast close implementatie. Kennisbijeenkomst 24 September 2009

FAST CLOSE IMPROVED. Het belang van leiderschap en management bij een succesvolle fast close implementatie. Kennisbijeenkomst 24 September 2009 FAST CLOSE IMPROVED Het belang van leiderschap en management bij een succesvolle fast close implementatie Kennisbijeenkomst 24 September 2009 Agenda Introductie Fast Close een definitie Ontwikkelingen

Nadere informatie

CERTIFICERING NEN 7510

CERTIFICERING NEN 7510 CERTIFICERING NEN 7510 Henry Dwars Account manager DEKRA Certification B.V. Standards and Regulations 1 Onderwerpen Intro DEKRA De weg naar certificering Certificatietraject Standards and Regulations 2

Nadere informatie

Is de Internal auditor een professional?

Is de Internal auditor een professional? Is de Internal auditor een professional? Door Ron de Korte www.auditing.nl Wanneer voorgenomen veranderingen van Internal Auditdiensten niet de voortgang kennen die door het management was beoogd wordt

Nadere informatie

Dr. Projects Management B.V.

Dr. Projects Management B.V. --009 Dr. Projects Management B.V. Printversie van gepresenteerde beelden van de website www.drprojects.nl Dr. Projects Management Dit is de bundeling van de website presentaties per onderdeel. De diensten

Nadere informatie

Certified ISO Risk Management Professional

Certified ISO Risk Management Professional Certified ISO 31000 Risk Management Professional informatie over de driedaagse training inclusief examen organisatie MdP Management, Consulting & Training website email mobiel KvK www.mdpmct.com info@mdpmct.com

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Programma 5. Module Theoretische Fundament 5. Module Praktijkproject 5. Rooster 6. Opleidingskosten 6

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Programma 5. Module Theoretische Fundament 5. Module Praktijkproject 5. Rooster 6. Opleidingskosten 6 1 Inhoudsopgave Inleiding 4 Programma 5 Module Theoretische Fundament 5 Module Praktijkproject 5 Rooster 6 Opleidingskosten 6 Netherlands Business Academy Postbus 6546 4802 HM Breda T. +31 (0)76-82 005

Nadere informatie

Programma uur Introductie door de dagvoorzitter

Programma uur Introductie door de dagvoorzitter Programma 14.30-14.35 uur Introductie door de dagvoorzitter 14.35-15.10 uur Prof. Mr. Gerard van Solinge Risico-management: taak, verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid 15.10-15.45 uur Drs. Geomaly

Nadere informatie

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Robert t Hart / Geert Haisma 26 september 2013 r.hart@risicomanagement.nl / haisma@risicomanagement.nl 1www.risicomanagement.nl Visie risicomanagement Gemeenten

Nadere informatie

NOREA Visie 2020. - Brigitte Beugelaar. 14 september 2015

NOREA Visie 2020. - Brigitte Beugelaar. 14 september 2015 NOREA Visie 2020 - Brigitte Beugelaar 14 september 2015 NOREA, de beroepsorganisatie van IT-auditors Opgericht in 1992 1635 registerleden 253 aspirant-leden, d.w.z. in opleiding 123 geassocieerde leden,

Nadere informatie

WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN.

WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN. WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN. COMPLIANCE RADAR De Compliance Radar helpt gemeenten een brug te slaan tussen beleidsdoelstellingen en uitvoering. Door

Nadere informatie

Nationale Controllersdag 2016 9 juni 2016. Financial Control Framework Van data naar rapportage

Nationale Controllersdag 2016 9 juni 2016. Financial Control Framework Van data naar rapportage Nationale Controllersdag 2016 9 juni 2016 Financial Control Framework Van data naar rapportage Inhoudsopgave Even voorstellen Doel van de workshop Positie van Finance & Control Inrichting van management

Nadere informatie

4.2 Inzichten in de behoeften en verwachtingen van de belanghebbenden. 4.3 Het toepassingsgebied van het milieumanagementsystee m vaststellen

4.2 Inzichten in de behoeften en verwachtingen van de belanghebbenden. 4.3 Het toepassingsgebied van het milieumanagementsystee m vaststellen 4 Context van de organisatie 4 Milieumanagementsysteemeisen 4.1 Inzicht in de organisatie en haar context 4.2 Inzichten in de behoeften en verwachtingen van de belanghebbenden 4.3 Het toepassingsgebied

Nadere informatie

Handout. Pagina 1. SYSQA B.V. Almere. Capability Maturity Model Integration (CMMI) Technische Universiteit Eindhoven SYSQA SYSQA.

Handout. Pagina 1. SYSQA B.V. Almere. Capability Maturity Model Integration (CMMI) Technische Universiteit Eindhoven SYSQA SYSQA. Capability Maturity Model Integration (CMMI) Technische Universiteit Eindhoven Johan Zandhuis SYSQA Start: 1999 Onafhankelijk Quality Assurance in IT 150 medewerkers (en groeiend) 2 SYSQA Operationeel

Nadere informatie

De transparante compliance keten. De maatschappelijke betekenis van XBRL / SBR

De transparante compliance keten. De maatschappelijke betekenis van XBRL / SBR De transparante compliance keten De maatschappelijke betekenis van XBRL / SBR De maatschappelijke context (verandert) Control framework In control Trust TAX als deel van CR/MVO Governance Transparency

Nadere informatie

Werkwijze Verbetering & Vernieuwing (V&V)

Werkwijze Verbetering & Vernieuwing (V&V) Werkwijze Verbetering & Vernieuwing (V&V) Inhoudsopgave Nut en Noodzaak Eerste resultaten Afgestemde werkwijze Wijze van terugkoppeling aan directie 2 Vernieuwing & Verbetering: noodzaak en onderscheid

Nadere informatie

Copyright Stork N.V. 1

Copyright Stork N.V. 1 Management, een praktisch framework Taking up the challenge of optimizing your asset performance Stork Management Solutions Global Expertise Partner Complete, end-to-end solution Dedicated professionals

Nadere informatie

REGLEMENT PERMANENTE EDUCATIE REGISTER OPERATIONAL AUDITORS

REGLEMENT PERMANENTE EDUCATIE REGISTER OPERATIONAL AUDITORS REGLEMENT PERMANENTE EDUCATIE REGISTER OPERATIONAL AUDITORS Artikel 1 Auditor Bestuur Begrippen en afkortingen Een persoon die een objectief onderzoek uitvoert met als doel een onafhankelijk oordeel te

Nadere informatie

De controller met ICT competenties

De controller met ICT competenties De controller met ICT competenties Whitepaper door Rob Berkhof Aangeboden door NIVE Opleidingen De controller met ICT competenties De huidige samenleving is nauwelijks meer voor te stellen zonder informatisering.

Nadere informatie

Competenties van de Informatievoorzieningsarchitect. Roel Wieringa Universiteit Twente. 12 September 2007 NGI Werkgroep Architectuur 1

Competenties van de Informatievoorzieningsarchitect. Roel Wieringa Universiteit Twente. 12 September 2007 NGI Werkgroep Architectuur 1 Competenties van de Informatievoorzieningsarchitect Roel Wieringa Universiteit Twente 12 September 2007 NGI Werkgroep Architectuur 1 Twee onderwerpen 1. Informatievoorziening Informatievoorzieningsarchitectuur

Nadere informatie

E-HRM systemen die strategie met HR processen verbinden WHITE PAPER

E-HRM systemen die strategie met HR processen verbinden WHITE PAPER E-HRM systemen die strategie met HR processen verbinden WHITE PAPER E-HRM systemen die strategie met HR processen verbinden De nieuwe generatie E-HRM systemen onderscheidt zich niet alleen door gebruikersgemak

Nadere informatie

Projectmanagement De rol van een stuurgroep

Projectmanagement De rol van een stuurgroep Projectmanagement De rol van een stuurgroep Inleiding Projecten worden veelal gekenmerkt door een relatief standaard projectstructuur van een stuurgroep, projectgroep en enkele werkgroepen. De stuurgroep

Nadere informatie

Bekend zijn met de visie en inzet van procesmanagement in de eigen organisatie.

Bekend zijn met de visie en inzet van procesmanagement in de eigen organisatie. en werkwijze BPM awareness Inzicht in de toepassing van BPM op strategisch niveau in het algemeen en binnen de eigen organisatie. Kennismaken met BPM vanuit een strategisch perspectief Nut en toegevoegde

Nadere informatie

Elke manager krijgt de auditor die hij verdient

Elke manager krijgt de auditor die hij verdient N U M M E R 4 2 0 0 0 M A N A G E M E N T C O N T R O L & A C C O U N T I N G 21 OPERATIONAL AUDITING Elke manager krijgt de auditor die hij verdient Volgens de theorie ondersteunt de operational auditor

Nadere informatie

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij De essentie van de nieuwe ISO s Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij 1 Waar ik het over ga hebben De uitdaging en de oplossing De HLS voor iedereen De HLS voor wie het wil Waar we staan en wat er

Nadere informatie

RISICOMANAGEMENT IN DE PRAKTIJK

RISICOMANAGEMENT IN DE PRAKTIJK RISICOMANAGEMENT IN DE PRAKTIJK 16-3-2017 Michel Kee 10e Nationale Dag van Commissarissen en Toezichthouders Doorn Discussie over hoe risicomanagement waardevol vorm te geven aan de hand van praktijkvoorbeelden

Nadere informatie

Inspiratiedag. Workshop 1: Risicogestuurde interne controle. 15 september 2016

Inspiratiedag. Workshop 1: Risicogestuurde interne controle. 15 september 2016 Inspiratiedag Workshop 1: Risicogestuurde interne controle 15 september 2016 Programma Inleiding Risicomanagement Interne beheersing Relatie met de externe accountant Van interne controle naar beheersing

Nadere informatie

Batenmanagement. Duurzame verbinding tussen programma en lijn. PGM Open 2013 Patrick Mulder 7 februari 2013. Batenmanagement - Patrick Mulder

Batenmanagement. Duurzame verbinding tussen programma en lijn. PGM Open 2013 Patrick Mulder 7 februari 2013. Batenmanagement - Patrick Mulder Batenmanagement Duurzame verbinding tussen programma en lijn PGM Open 2013 Patrick Mulder 7 februari 2013 Agenda Waarom batenmanagement? Wat is batenmanagement? Hoe ziet batenmanagement eruit? Do s en

Nadere informatie

CONTROLSTATUUT WOONSTICHTING SSW

CONTROLSTATUUT WOONSTICHTING SSW CONTROLSTATUUT WOONSTICHTING SSW Vastgesteld: 23 november 2016 1 Algemene bepalingen 1.1 SSW hanteert three lines of defense, te weten (1) de medewerker zelf, (2) de activiteit businesscontrol in de organisatie

Nadere informatie

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN INHOUDSOPGAVE Paragrafen Inleiding... 1-4 Reikwijdte en doelstellingen van de interne audit... 5 Verhouding

Nadere informatie

Project Management Office in haar contextuele diversiteit

Project Management Office in haar contextuele diversiteit Project Management Office in een contextuele diversiteit Stelt u zich voor: u bent projectmanager bij organisatie X en tijdens een congres over projectmanagement maakt u kennis met een programmamanager

Nadere informatie

ISO 20000 @ CTG Europe

ISO 20000 @ CTG Europe ISO 20000 @ CTG Europe 31/10/2007 mieke.roelens@ctg.com +32 496266725 1 Agenda 31 oktober 2007 Voorstelling Project Business Case: Doel & Scope Projectorganisatie Resultaten assessments en conclusies De

Nadere informatie

Functieprofiel Projectleider Functieprofiel titel Functiecode 00

Functieprofiel Projectleider Functieprofiel titel Functiecode 00 1 Functieprofiel Projectleider Functieprofiel titel Functiecode 00 Doel Voorbereiden en opzetten van projecten en bijbehorende projectorganisatie, alsmede leiding geven aan de uitvoering hiervan, binnen

Nadere informatie

Aansprakelijkheid van internal auditors

Aansprakelijkheid van internal auditors Aansprakelijkheid van internal auditors Drs. R. (Renze) Munnik Haarlem, 14 december 2009 Universiteit van Amsterdam Amsterdam Business School Executive Master of Internal Auditing Afstudeerbegeleider:

Nadere informatie

IT-audit in vogelvlucht. Jeanot de Boer 24 april 2012

IT-audit in vogelvlucht. Jeanot de Boer 24 april 2012 IT-audit in vogelvlucht Jeanot de Boer 24 april 2012 Agenda Introductie Wat is IT-audit Hoe is IT-audit in Nederland geregeld? Het IT-audit proces Wat is de toegevoegde waarde van IT-audit Enkele praktijkvoorbeelden

Nadere informatie

Safety Management System

Safety Management System Safety Management System Tbv ILT-sectorbijjeenkomst dd 7 nov 2013 Richard Hol / Hoofd Safety & Quality Assurance Inhoud Aanpak implementatie SMS Occurrence reporting proces Voorbeelden SMS producten Beoordeling

Nadere informatie

Remuneratierapport 2015 Loyalis N.V.

Remuneratierapport 2015 Loyalis N.V. Remuneratierapport 2015 Loyalis N.V. Voorwoord Dit remuneratierapport geeft inzicht in de belangrijkste ontwikkelingen in het beloningsbeleid van Loyalis N.V. over het jaar 2015. Met dit rapport wil Loyalis

Nadere informatie

Voor het totale plaatje

Voor het totale plaatje Voor het totale plaatje Voor het totale plaatje Een helder totaalplaatje Snel groeien zonder chaos Om de juiste weg te kiezen, is het totale plaatje nodig. Bij HRM-vraagstukken gaat dit zeker op. Besluitvorming

Nadere informatie

Risk Management & Internal Audit en Kredietcrisis bij Financiële instellingen: Lessons learned

Risk Management & Internal Audit en Kredietcrisis bij Financiële instellingen: Lessons learned Risk Management & Internal Audit en Kredietcrisis bij Financiële instellingen: Lessons learned Afstudeerreferaat Sandra Annema-Killop Alphen aan den Rijn, augustus 29 Executive Master of Internal Audit

Nadere informatie

PAS Conferentie 2015. Competenties van de internal auditor bij een kleine IAF ... Carlo Bavius RE RO CRISC CRMA CIA. CAE / CRO bij Eneco Groep

PAS Conferentie 2015. Competenties van de internal auditor bij een kleine IAF ... Carlo Bavius RE RO CRISC CRMA CIA. CAE / CRO bij Eneco Groep PAS Conferentie 2015 Competenties van de internal auditor bij een kleine IAF Carlo Bavius RE RO CRISC CRMA CIA CAE / CRO bij Eneco Groep 2 december 2015 Doel van deze sessie Vanuit hands-on point of view

Nadere informatie