Hoe betrek je de leerlingen?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hoe betrek je de leerlingen?"

Transcriptie

1 Deel 3 Hoe betrek je de leerlingen? 1 WELKE IDEEËN HEBBEN MIJN LEERLINGEN IVM WERELDBURGERSCHAP? HOE KUNNEN MIJN LEERLINGEN AAN WERELDBURGERSCHAP WERKEN? MET WIE KUNNEN MIJN LEERLINGEN SAMENWERKEN?

2 Deel 3 hebben we iets anders opgevat dan de voorgaande delen. Zowel op school- als klasniveau kan je leerlingen betrekken. Combineer dus tips uit deel 3 met het proces dat je opstart in deel 1 en/of 2. Hoe kan ik meer inspraak geven aan mijn leerlingen? Hoe zorg ik er voor dat mijn leerlingen gemotiveerd meewerken rond mondiale thema s? Ben jij ook op zoek naar een antwoord op bovenstaande vragen? In dit deel vind je informatie en ideeën die je stapsgewijs op weg zetten. Een project of een schoolvisie dat door de leerlingen ondersteund wordt, heeft veel meer kansen op slagen. Daarom staan we in dit deel expliciet stil bij manieren om leerlingen te betrekken. Door leerlingenparticipatie 33 kunnen leerlingen meedenken, meepraten, meewerken en meebeslissen over wat er met hen en rond hen gebeurt op school. Het betekent ook dat leerlingen inbreng hebben in het onderwijsbeleid dat hun scholen vorm geeft. Werk maken van leerlingenparticipatie is vooral aandacht krijgen voor de ideeën en verwachtingen van leerlingen. Leerlingen moeten in gesprek kunnen gaan met hun leerkrachten over wat er in de klas en op school gebeurt, maar ook over wat hen buiten de school bezighoudt. We hebben het hier dus over een houding, niet over een activiteit. Toch zijn er ook specifieke activiteiten nodig om de invloed van leerlingen zichtbaar te maken. De school moet in gesprek gaan met zijn jongeren en tijd en ruimte vrij maken om de inbreng en ideeën van leerlingen te verzamelen. Deze taak is weggelegd voor de leerlingenraad. Participeren in de klas en op school vullen elkaar aan. Het houdt geen steek als leerlingen hun ding mogen zeggen tegen de directeur maar hun mond moeten houden in de klas, op het secretariaat, of omgekeerd. Leerlingenparticipatie is een cultuur die leeft in de hele school. 33 Voor het deel over leerlingenparticipatie baseerden we ons vooral op de Visietekst Participatie op school van de Vlaamse Scholierenkoepel vzw: 85

3 Houding Participatie op school begint bij een participatieve houding van de leerkracht: houdt hij of zij rekening met de spontane feedback, ideeën en verwachtingen van leerlingen, over de lestijd en over het leven op school? Daarnaast is participatief lesgeven ook zeer belangrijk: de leerkracht moet ervoor zorgen dat alle leerlingen zich actief betrokken voelen bij de les. Participatie op school overstijgt het klasniveau Of leerlingen hun gedacht kwijt kunnen over zaken die verder gaan dan de klas, hangt af van de sfeer die leeft op school. Het gaat in de eerste plaats om een houding: leerlingen mogen en kunnen mee het verschil maken in de werking van de school. HET PARTICIPATIECONTINUÜM 34 Leerlingenparticipatie sluit volwassenenparticipatie uiteraard niet uit. Er zijn verschillende gradaties van leerlingenparticipatie mogelijk. Aan het ene uiteinde van het continuüm heeft de school alles in handen, aan het andere uiteinde beslissen alleen de leerlingen. Bepaal zelf de positie van jou en je leerlingen. Jullie positie kan veranderen naargelang het thema. Stel ook de vraag: waar willen we naartoe? In handen van de leerlingen Zelf regelen Samen oplossingen bedenken Samen ondernemen Advies geven voorstellen doen Leerlingen worden gehoord De leerlingen worden geïnformeerd 35 In handen van de school 34 VAN BOGAERT, (M.). Oprechte deelneming. Werkmap leerlingenparticipatie voor de basisschool. Kinderrechtencommissariaat & Steunpunt Leerlingenparticipatie, Brussel, Tips aangereikt door de Doedèskadèn. Deze vzw helpt je om leerlingenparticipatie vorm te geven in je school: 86 d e e l iii - h o e b e t r e k je d e l e e r l i n g e n

4 1 WAAR WIL JE MET JE LEERLINGEN WERK VAN MAKEN? In dit deel geven we je tips en methodieken over hoe je vanuit de ideeën van je leerlingen aan wereldburgerschap kan werken. We hebben de tips opgedeeld in drie actiedomeinen. Kies een domein dat aansluit bij jouw klas- of schoolsituatie en de nood die je op dit moment ervaart. 1. Welke ideeën hebben mijn leerlingen ivm wereldburgerschap?... pag Hoe kunnen mijn leerlingen aan wereldburgerschap werken?... pag Met wie kunnen mijn leerlingen samenwerken?... pag AAN DE SLAG PER ACTIEDOMEIN De actiedomeinen helpen je na te denken, maar geven je ook inspiratie om aan het werk te gaan. Daarom bestaat elk actiedomein uit twee delen. 1. NADENKEN met de DENKVRAGEN Met deze vragen kan je een beeld schetsen van de huidige situatie. Wat gebeurt er momenteel al rond wereldburgerschap op jouw school? Wat zou je in de toekomst nog kunnen doen? 2. DOEN met de DOETIPS In elk actiedomein vind je ook doetips: suggesties, ideeën en (school)voorbeelden. Met deze concrete inspiratie kan je binnen je school van start gaan en een antwoord zoeken op de denkvragen. Heb je een actiedomein gekozen? Blader dan door naar dat actiedomein >>>> 87

5 1. Welke ideeën hebben mijn leerlingen? DOETIPS Vier houdingen van leerlingen (a) In een onderzoek 36 naar de houding van leerlingen ten opzichte van ontwikkelingssamenwerking, kwamen de onderzoekers vier types leerlingprofielen op het spoor. Waarschijnlijk herken je ook uitspraken van jezelf en je collega s in een van de vier profielen. 1. De negativisten De rijkdom in het Noorden is gebaseerd op armoede en uitbuiting van de ontwikkelingslanden. De eigen machtshebbers in het Zuiden houden hun bevolking arm. Wij kunnen geen rol spelen in het oplossen van de problemen. Vooral het Zuiden zelf en/of de politici moeten hier iets aan doen. 3. De realisten Hier situeren de onderzoekers de grootste groep leerlingen, namelijk 36 procent. Ik kan zelf ook iets doen tegen het onrecht in de wereld. Armoede in het Zuiden wordt mee in de hand gewerkt door uitbuiting door het Noorden. 4. De idealisten Ik wil me zeker inzetten voor een betere wereld. Ik zou niemand met de vinger wijzen als het gaat over de oorzaken van armoede, want ik weet er eigenlijk niet zoveel van. Zij nemen bijgevolg niet deel aan acties en petities en vinden acties weinig zinvol. 2. De fatalisten Hoe pak je nu een wereldburgertraject aan met leerlingen die eerder negatief of fatalistisch ingesteld zijn? Diegene die dat geheim kan ontrafelen, wacht ongetwijfeld een mooie toekomst. Ikzelf, noch andere leerlingen kunnen iets doen aan de onrechtvaardigheid in de wereld. Het probleem is bijna onoplosbaar. De politici en de mensen in het Zuiden zullen er niet in slagen de onrechtvaardige machtsverhoudingen recht te trekken. Leerlingen motiveren rond wereldburgerschap (b) Jullie hebben de wereld om zeep geholpen, nu moet je niet aan mij vragen om hem te redden. Genieten, meneer: dat is alles wat telt, de wereld gaat toch kapot. Het heeft toch allemaal geen zin. 36 ACE EUROPE. Finaal rapport Oxfam Fair Trade scholenproject (03-06)

6 Je bent overtuigd van het belang van wereldburgerschap maar stoot bij je leerlingen op een muur van cynisme en onverschilligheid. Hoe ga je daar mee om? Hoe lok je leerlingen uit hun tent? De persoonlijke competenties van de leerkracht en zijn of haar ervaring zijn de belangrijkste wapens. We geven je graag wat extra munitie mee 37. Sluit aan bij de leefwereld van de jongeren en ga in op negatieve uitspraken. Maak hen bewust van de gevolgen van deze negatieve manier van zich uitdrukken (voor zichzelf, de leerkracht, de klas). Werk aan alternatieve houdingen en uitingen. Probeer te analyseren vanwaar de onverschilligheid komt: - schoolmoeheid; - problemen thuis of elders; - imago in de groep; - geen zin en geen reden zien om je - mening te geven in groepsverband; - angst om zich kwetsbaar op te stellen; - gebrek aan een veilige klassfeer; - te weinig informele momenten en - babbels met leerlingen zodat er nog - geen onderling vertrouwen is. Straal je zelf wereldburgerschap uit? Ga na in welke mate je uitingen van leerlingen negatief of aanmoedigend beoordeelt (wellicht geldt onderstaande uitspraak minder voor jou, maar je zal ze wel herkennen). Wat zouden de leerlingen ervan vinden als er op donderdag geen frisdrank zou zijn op school? Luister naar hun reacties. Oké, je vindt nu genieten het belangrijkst. Heb je geen toekomstplannen met je lief? En hoort bij dat nu genieten ook reizen? Waar ga je naartoe? Valt je niks op? In het vijfde middelbaar is het gewoon cool om anti te zijn. Er zijn inderdaad cynische leerlingen, maar er zijn ook cynische leerkrachten! Mensen die ronduit een verzuurde kijk op de wereld geven. Mensen die wit zeggen en zwart handelen. Mensen die zelfs weigeren wit te zeggen. Is het niet logisch dat een jongere tegen zo n wereld revolteert? Vertrek niet vanuit het principe: het zal hen toch niet interesseren. Met die houding krijg je net dat waar je voor vreest (het Pygmalion-effect). Neem als uitgangspunt dat er geen onverschillige leerlingen bestaan. Je hebt alleen de weg nog niet gevonden om ze uit die apathische houding te lokken. Maar wees ook realistisch, je krijgt niet altijd al je leerlingen mee. Creëer een veilige schoolsfeer waarin je leerlingen uitdaagt hun mening te zeggen. Onverschilligheid kan ontstaan doordat de leerlingen niet het gevoel hebben dat er naar hun mening ook effectief geluisterd wordt. De vorm is ook belangrijk. Link je mondiaal thema aan iets hips, waar jongeren mee bezig zijn. Verwijs naar hun leefwereld op plaatsen waar zij het niet verwachten. Geef voldoende info en leg het waarom uit van bepaalde activiteiten, regels of beslissingen. Durf je als leerkracht kwetsbaar opstellen. We proberen, we zoeken, we twijfelen, we falen allemaal. Maar soms lukken er ook dingen. Het participatieprincipe staat in alle scholen op papier. Maar je moet ook voorwaarden scheppen om zo n dynamiek te creëren. Erger dan een wrede reactie, vind ik geen reactie. Zeg niet enkel: we gaan een milieu-dag doen maar leg uit waarom. Als het spannend en aantrekkelijk is voor de leerlingen, onthouden ze ook iets van de inhoud! d e e l iii - h o e b e t r e k je d e l e e r l i n g e n

7 1. Welke ideeën hebben mijn leerlingen? Er was weinig respect voor de wc-ruimte tot leerlingen tijdens het projectjaar zelf kunstzinnige affiches ontwierpen om de wc-deuren te verfraaien. Maria Boodschaplyceum, Brussel Samen ideeën verzamelen 38 (c) Wat vinden leerlingen zinvol? Welke ideeën leven er bij hen? Wat ervaren zij als problemen? Maak je activiteit zichtbaar in de klas of school. Op pagina 27 en 76 vind je meer voorbeelden. De leerlingen waren gemotiveerd door de nieuwe speelse werkvormen, zoals het gebruik van jetons. Doorheen de workshop Kom, kommer en kwel van Studio Globo verzamelden ze muntjes, die ze later op een paar kermiskramen inzetten. De leerlingen volgden aandachtig en amuseerden zich tegelijkertijd. Het is misschien zelfs een idee om dat systeem in onze eigen lessen toe te passen. OLV Presentatie, Lokeren Gebruik stimulansen. Andere tijden? Tijdens klasgesprekken zijn altijd dezelfde leerlingen aan het woord. Laat leerlingen zelf ideeën en thema s aanbrengen waarrond je in je klas of school kan werken. Sluit zo dicht mogelijk aan bij hun ervaringswereld. Zo bevorder je hun betrokkenheid. We sommen een paar manieren op om ideeën te verzamelen. 1. De placemat Via deze methode stap je over van een lijst met onderwerpen van mijn voorkeur naar een lijst met onderwerpen van onze voorkeur. Als je de placemat gebruikt, kunnen alle leerlingen aan bod komen. Zo weet je ook wat de minder mondige leerlingen denken, en kom je te weten wat er leeft in de groep. Waren wij op die leeftijd altijd zo genuanceerd tijdens een discussie? Of stelden we onze leraar - de vorige generatie en de wereld grondig in vraag? En moest/moet dat net niet? Wat wel opvalt, is dat de cultuur veranderd is. De idee over de maakbaarheid van de wereld is veranderd. Kleur Bekennen stimuleert ervaringsgericht en procesmatig werken rond wereldburgerschap. Voor tips en suggesties verwijzen we naar: en 38 Originele en speelse tips vind je in: VAN BOGAERT, (M.). Oprechte deelneming. Werkmap leerlingenparticipatie voor de basisschool. Kinderrechtencommissariaat & Steunpunt Leerlingenparticipatie. Brussel Deze werkmap is uiteraard bedoeld voor het basisonderwijs, maar de tips zijn mits kleine wijzigingen zeker ook interessant voor het secundair onderwijs. Verdeel de leerlingen in groepjes van vier. Elk groepje krijgt een placemat en legt die in het midden van de tafel. In de zijvakken komen de ideeën die elke leerling zelf kiest. In het middenvak schrijven ze de onderwerpen waarover de groep zich uitspreekt. Stel aan de groep een goed afgebakende vraag. Elke leerling noteert eigen ideeën, voorstellen en antwoorden in een zijvak van de placemat. Na het individuele denkwerk verduidelijkt elk groepslid zijn voorstellen voor de andere leden van de groep. Ze kiezen ideeën of voorstellen die de groep het belangrijkst vindt en noteren ze in het middenvak van de placemat. Alle groepen lezen de resultaten in hun middenvak voor. Ze lichten hun keuzes toe. Je noteert de ideeën, voorstellen of problemen op het bord. Overloop de voorstellen: zo toets je of iedereen zichzelf in het uiteindelijke lijstje herkent. De placemat vind je in de bijlagen van dit boek bij de werkdocumenten op pagina

8 2. Ideeënbus en de groene enveloppe 39 De leerlingen maken de bus zelf en smukken ze op met bijvoorbeeld toffe prenten of glitterletters en ze zoeken er een leuke naam voor. Baken je vraag goed af en verduidelijk wat je met de voorstellen doet. Je kan er bijvoorbeeld op het webforum over discussiëren. Of bevestig een bord aan de ideeënbus met daarop een woordje uitleg en leuke ideeën. Zet de kat bij de melk. Je moet al een heel gemotiveerde leerling zijn om je briefje te posten in een bus achter de deur van de leraarskamer. Maak tijd voor reacties. Bekijk de inhoud van de bus regelmatig. Als je elke klas op hetzelfde ogenblik wil bevragen over een thema, is een ideeënbus misschien minder geschikt. Je kan je vraag ook stellen via een brief in bijvoorbeeld een groene enveloppe. Elke klas bespreekt de inhoud van de groene enveloppe op hetzelfde moment en noteert haar ideeën of antwoorden. Dat hoeft maar 15 minuten te duren. Daarna stuur je de brief weer naar de afzender. Iedere klastitularis maakte - op vraag van de leerlingenraad - tien minuten tijd om ideeën in de bus te droppen. Wij werkten met een reizende klasbus: onze leerlingen gingen zelf met de ideeënbus rond op de speelplaats. Daarna bezochten leerlingen van de leerlingenraad elke klas, met de bus in de hand. In onze ideeënbus zat meestal alleen snoeppapier en kauwgom. In het kader van een MOS-project maakten wij een smos-pot. Elke vrijdagnamiddag maakt de leerlingenraad de bussen leeg en schuift ze door naar andere klassen. 39 Originele en speelse tips vind je in: VAN BOGAERT, (M.). Oprechte deelneming. Werkmap leerlingenparticipatie voor de basisschool. Kinderrechtencommissariaat & Steunpunt Leerlingenparticipatie. Brussel Voor meer info surf je naar 3. Babbelbox, antwoordapparaat of interview 40 Ken je de babbelbox van Man bijt Hond? Dat idee kan je herhalen met de klas of de school. Rond een duidelijke vraag, zoals: hoe kunnen we de communicatie verbeteren met onze bevriende school in Gambia? Of welke uitstap maken we in het kader van onze actie rond verdraagzaamheid? Een paar ideeën op een rij. Wil je ook een babbelbox maken? Stel dan een camera en microfoon op in een afgeschermde ruimte. Heb je geen camera? Een antwoordapparaat is misschien beter haalbaar. Laat leerlingen bellen op de interne lijn en hun zegje doen op het antwoordapparaat van de school. Je kan de babbelbox ook combineren met een interview. Maak vooraf afspraken over de duur van het interview, de rolverdeling (wie stelt de vragen en wie noteert?), de locatie en de introductie van het interview bij de geïnterviewde. Wij hebben vaak oude wagens op school staan. Eentje richtten we in als interviewruimte. Op de achterbank interviewden twee leerlingen van de leerlingenraad hun collega s en leerkrachten, gewapend met een camera, cassetterecorder en spitsvondige vragen. Hilarisch. En het leverde schitterende ideeën op. Praktijkvoorbeeld Vlaamse Scholierenkoepel vzw 4. Digitaal forum of enquête Op de schoolwebsite staat misschien al een leerlingenforum? In dat geval kunnen de leerlingen een thema toevoegen. Zorg er wel voor dat de centrale vraag duidelijk is. Surf naar voor tips over leerlingenfora. Stel een leerling of leerkracht aan als moderator. Hij of zij leidt het gesprek in goede banen en komt onder andere tussen wanneer er foute informatie verspreid wordt. Of een forum echt leeft, hangt af van de inbreng van alle leerlingen. Als blijkt dat het forum een succesvol debatinstrument is, kan het daarna nog blijven bestaan voor allerhande andere vragen en discussies. Ook tijdens de uitvoering van het project kunnen leerlingen hier hun ervaringen of vragen kwijt. Je kan ook meer gerichte vragen stellen via een digitale of papieren enquête. 92 d e e l iii - h o e b e t r e k je d e l e e r l i n g e n

9 1. Welke ideeën hebben mijn leerlingen? We starten steeds met een enquête bij de leerlingen: wat verwachten zij? Aan de hand van deze voorstellen stellen we een weekschema op. Wereldburgertraject: Brusselen, diversiteit in Brussel. Kunsthumaniora, Brussel 5. Verkiezingen of een poll in je klas of school Organiseer in je klas of school heuse verkiezingen om te bepalen rond welke mondiale thema s je wil werken. De leerlingen verdelen zich in groepjes. Elk groepje stelt een partij voor en kiest er een naam voor. Daarna werkt elke partij een partijprogramma uit. Hiervoor kiezen ze een thema en actiepunten. Daarna maken ze werk van een verkiezingscampagne voor de ganse school. Hiervoor kunnen ze kanalen als internet, prikborden, flyers, debatten en dergelijke gebruiken. De verkiezingscampagne resulteert uiteraard in echte verkiezingen. Leerlingen kunnen op de klassieke manier stemmen maar ook digitaal. Je kan ook andere methodes gebruiken: geef elke leerling bijvoorbeeld een fictief budget en laat hem of haar zelf kiezen of ze dit budget integraal aan een partij schenken of het verdelen over verschillende partijen. Na het tellen van het budget zie je duidelijk welke partijprogramma s in de school op de meeste steun kunnen rekenen. Elke leerling heeft één stem. Wie heeft gestemd, krijgt een streep of stempel op zijn hand. Of organiseer een poll: laat je leerlingen stemmen op hun antwoord of voorstel naar keuze. 6. De lege stoel Dit is een manier om in groep ideeën te verfijnen. Zet drie stoelen in het midden van de ruimte. Eromheen plaats je een stoel voor de deelnemers. Twee leerlingen beginnen op de stoelen in het midden een gesprek over een mondiaal thema. Ze bespreken de mogelijkheden om dit thema in de klas of school uit te werken. Wil er iemand uit de groep iets zeggen? Dan moet hij of zij opstaan en op de derde stoel gaan zitten om zijn ideeën toe te lichten. Diegene die al het langst in het midden zit, verlaat op dat moment zijn stoel zodat er telkens een stoel leeg blijft. Op die manier kunnen nieuwe personen met nieuwe ideeën de voorstellen telkens verder verfijnen Brainstormtornado Iedere leerling krijgt een stift. Aan elke wand hang je enkele grote bladen papier. Je stelt een centrale, duidelijk afgebakende stelling en de leerlingen antwoorden snel wat ze ervan vinden. Op het ene blad schrijven ze de positieve kanten, op de volgende de negatieve eigenschappen en op de volgende bladen alternatieven en voorwaarden. Op jouw signaal schuiven ze allen door naar het volgende blad. Afhankelijk van de snelheid en het aantal afgelegde rondjes, kan je er een echte tornado van maken. Je kan ook vier verschillende stellingen of voorstellen voorleggen op elk blad. De leerlingen antwoorden telkens wat ze ervan vinden. Daarna overloop je de pro s en contra s van de voorgelegde stelling(en). Je zoekt samen naar de meest geschikte oplossing. 8. Mindmapping 42 Mindmapping is een techniek die je kan helpen om gedachten en denkpatronen in kaart te brengen. Je ontdekt nieuwe verbanden en andere ideeën. Vaak start je vanuit een bepaald onderwerp. Door vanuit een onderwerp te associëren en deze associaties daadwerkelijk op te schrijven of te tekenen, ontstaat een mindmap. 1. De leerlingen nemen een bepaald onderwerp of trefwoord als startpunt voor de mindmap. Teken dit onderwerp in het midden van het blad papier of het bord. 2. Het gekozen onderwerp roept associaties op. De leerlingen tekenen deze rond het onderwerp. Deze associaties kunnen weer andere onderwerpen oproepen, die allemaal een plaats krijgen in de mindmap. 41 VerdraaiDe Wereld, ActieHANDboek

10 3. Je kunt op een associatie dieper doorgaan door de vraag te stellen: Waar denk je aan bij die associatie? Hierdoor ontstaan vertakkingen in de mindmap. 4. Wanneer de ideeënstroom opgedroogd is, kan je de aspecten uit de mindmap samennemen. Verschillende onderwerpen die bij elkaar horen, zet je bij elkaar. Daarna kan je ze eventueel nummeren. Dit kan de input zijn voor een volgende stap in een bespreking of leerproces. Tip: deze software om mindmaps op te stellen kan je gratis downloaden. Freeware Mindmap Personal Freeware emindmaps Freeware Freemind 9. Begeleide gespreksvormen P3 is een interactieve methode om een ParticiPatieProject op te starten. De doelgroep is het laatste jaar van het basisonderwijs, maar ook het secundair onderwijs komt in aanmerking. P3 bestaat uit drie verschillende sessies: Meesters in participatie: de sessie wordt met de directieleden, de leerkrachten en de ander schoolpersoneel gespeeld. Tijdens de sessie, die 90 tot 150 minuten in beslag neemt, maken ze uitgebreid kennis met het ParticiPatieProject. Na het spelen, beslist de school of ze het project al dan niet wil opstarten 43. De leerlingen creëren zelf de kennis: jij begeleidt hen in het zoeken naar antwoorden. Laat je eigen mening als leerkracht achterwege. Leerlingen kunnen anders wel eens gaan denken dat jouw mening de meest wenselijke is. Respecteer het recht op zwijgen. Leerlingen kunnen meedenken, maar hoeven niet te spreken. Hier vind je meer informatie: - DE SWAEF, (G.). POPPELMONDE, (W). Filosoferen met jongeren. Kluwer, Mechelen, Handboek leerlingenbegeleiding - filosoferen met jongeren uit diverse onderwijsrichtingen (BSO, TSO, ASO, DBSO). - eigentijds filosofieonderwijs en de Resolutie van het Vlaams Parlement. 10. Filosoferen met jongeren Enkele tips voor een filosofisch gesprek of kringgesprek met je leerlingen: Formuleer samen met de leerlingen een aantal vragen en selecteer hieruit een startvraag. Verzamel antwoorden op de startvraag. Stel verdiepingsvragen die aanzetten tot verder nadenken over de startvraag. Het is belangrijk om het gesprek op een bepaald moment af te ronden en conclusies te trekken. 43 Neem contact op met CIS op 94 d e e l iii - h o e b e t r e k je d e l e e r l i n g e n

11 1. Welke ideeën hebben mijn leerlingen? De haalbaarheid van ideeën nagaan (d) Waarschijnlijk verzamelden de leerlingen een heleboel ideeën. Maar zijn die ideeën ook bruikbaar? Doe samen met de leerlingen een minihaalbaarheidsonderzoek 44. De leerlingen inventariseren alle ideeën. Vervolgens kiezen ze er enkele voorstellen uit die ze beter willen bekijken. De onderzoeksgroepen verdelen zich over de gekozen voorstellen. Ze gaan het volgende na: - Wat weten we al? - Welke bijkomende informatie hebben we nodig? - Waar kunnen we deze informatie vinden? - Wie gaat de opzoekingen doen? Vervolgens verdelen ze de ideeën in verschillende categorieën. Bijvoorbeeld: - leuk maar te hoog gegrepen; - uit te voeren zonder veel bijkomende maatregelen; - onmiddellijk uitvoerbaar; en: - idee voor de hele school; - idee voor een werkgroepje; - idee voor onze klas. Doe zeker iets met de ideeën en tips van de leerlingen. Je herkent het vast wel: het klasfotoeffect 45. Je weet zelf goed genoeg hoe je eruit ziet, maar de eerste naar wie je op zoek gaat op de foto, ben je zelf. Dat geldt ook als je leerlingen vraagt naar hun input. Ze willen nadien hun idee herkennen in het gekozen project. 44 We baseerden ons op de map VAN BOGAERT, (M). Oprechte deelneming. Werkmap leerlingenparticipatie voor de basisschool. Kinderrechtencommissariaat & Steunpunt Leerlingenparticipatie, Brussel,

12 2. Hoe kunnen mijn leerlingen aan wereldburgerschap werken? DOETIPS Wat doen de leerlingen al? (a) Ga na in welke mate de leerlingen al vertrouwd zijn met wereldburgerschap. Dat kan bijvoorbeeld door vragen te stellen over hun leef- en leerwereld. In de klas De leerlingen gaan na in welk vak ze al rond mondiale thema s gewerkt hebben. Benoem enkele thema s voor hen om hun geheugen wat op te frissen: Klimaat en milieu Ontwikkelingssamenwerking Diversiteit Mensenrechten / Kinderrechten Pesten en discriminatie Culturen en religies Handel / economie (b.v. (kans)armoede in België en Europa) Globalisering Burgerschap Media / Beeldvorming Migratie / Vluchtelingen Gender Tijdens schoolevenementen Op school vinden jaarlijks evenementen plaats die eigenlijk al kaderen in opvoeden tot wereldburgerschap. Misschien zien de leerlingen ook de band met onder andere: dikketruiendag dag van het water campagnes van of andere ngo s scholenloop een mondiale dag een sobere maaltijd een schooluitstap naar een museum (bijvoorbeeld het Africamuseum) zee- of stadsklassen Europese uitwisselingen schoolreizen vredesweek milieudagen vrijwilligerswerk tijdens de pauze In hun vrije tijd Van welke vereniging zijn ze lid? Hebben ze familie of vrienden uit een andere cultuur? Hebben ze contacten met personen in het Zuiden? Eten ze biologisch? Luisteren ze naar muziek uit andere culturen? Zagen ze recent een documentaire of film over een mondiaal thema? Of lazen ze er een boek over? Gingen ze naar een mondiale toneelvoorstelling of tentoonstelling? Hoe kunnen de leerlingen mee plannen? (b) Je kan leerlingen op verschillende manieren betrekken bij het actieplan voor het opvoeden tot wereldburgers. Als het initiatief uitgaat van de leerlingenraad, stellen ze het plan volledig autonoom op. Komt de mondiale werking er op initiatief van de school, dan kunnen leerlingen zetelen in de mondiale werkgroep. Of besluit je het op niveau van je klas aan te pakken? Ook dan betrek je best de leerlingen bij je planning. 97

13 Enkele stappen op een rij: 1. Breng eerst in kaart wat de leerlingen al doen rond wereldburgerschap zoals we beschreven op pagina Kies een thema of actiedomein uit de voorgestelde ideeën. 3. Omschrijf welke doelstellingen je wilt bereiken. 4. Geef de stappen aan die je zal zetten om de doelstellingen te bereiken. 5. Bepaal welke middelen je hiervoor nodig hebt. Blader naar pagina 34 en 75 voor tips 6. Denk na over een mogelijke taakverdeling en tijdsindeling. Probeer aan te sluiten bij de interesses en mogelijkheden van elke leerling. 7. Ga na welke samenwerkingsverbanden nuttig zouden zijn. Laat je inspireren op pagina Voer het actieplan uit. 9. Kijk regelmatig achterom en stuur je werking indien nodig bij. Over evaluatie lees je meer pagina 100. Voorbeelden van leerlingenparticipatie bij het traject (c) 1. Klop eens een dagje voor het Zuiden (Zuiddag) Wij namen al twee keer deel aan Zuiddag waarbij de leerlingen zelf heel wat initiatieven opzetten. Ze kregen een week vorming rond een zelfgekozen thema. Daarna werkten ze een dagje als vrijwilliger in een bedrijf naar keuze en stonden hun vergoeding af aan een ngo in het Zuiden. Sint-Niklaasinstituut, Anderlecht 2. Kras (Globelink) Vijftien enthousiaste leerlingen uit het vijfde en zesde jaar zetelen gedurende het schooljaar in het scholierenparlement. Het initiatief gaat uit van Globelink, een jeugddienst die samen met jongeren naar mogelijkheden zoekt om hun mening over de duurzame wereld hoorbaar en zichtbaar te maken. Het scholierenparlement Kras is een rollenspel, waarin men zich gedurende het ganse jaar inleeft in een bepaalde rol en vanuit die rol de behandelde problematiek bespreekt. Samen met jongeren uit de scholengemeenschap bogen onze parlementsleden zich al vele schooljaren over allerhande zeer uiteenlopende thema s. Sint Franciscusinstituut, Brakel Meer informatie op of op kras.globelink.be. 3. Minionderneming Negen leerlingen van ons zevende specialisatiejaar Gegevensbeheer en Kantooradminstratie zetten een eigen minionderneming op. Ze organiseren multiculturele wandelingen door Antwerpen, aangepast aan de vraag van de klant. Dat alles in het teken van verdraagzaamheid. Het bedrijfje heet DescAmiento: een samentrekking van descubrir (Spaans voor ontdekken), caminar (Spaans voor wandelen) en de A van Antwerpen, natuurlijk. DescAmiento. Leonardo Lyceum, Antwerpen Meer informatie op Meer informatie op 98 d e e l iii - h o e b e t r e k je d e l e e r l i n g e n

14 2. Hoe kunnen mijn leerlingen aan wereldburgerschap werken? 4. Schrijf-ze-vrij-dag (Amnesty International) Elk jaar doen we mee met de Schrijf-ze-vrij-dag. De persoonlijke verhalen van gevangenen wereldwijd zetten onze leerlingen aan tot actie. Ze schrijven brieven naar ambassadeurs en regeringsleiders om te klagen over de mensonwaardige toestanden van gevangenen. Daarnaast werken we ook een creatief en educatief aanbod uit. Centraal stond de opbouw van een kunstwerk rond mensenrechten. Vooral de samenwerking tussen de verschillende onderwijsvormen (ASO, TSO, BSO) bleek verrijkend. Koninklijk Atheneum, Zelzate De werkgroep Amnesty sensibiliseert de leerlingen rond de komende Schrijf-ze-vrij-dag. Leerlingen maken kennis met de problematiek via lessen, ze schrijven gedichten over of voor kindvluchtelingen, verwerken informatie voor een tentoonstelling over kindvluchtelingen. Daarna werken ze rond dit thema een gezelschapsspel uit en begeleiden dit in de basisschool. Maria Boodschaplyceum, Brussel 5. Eerlijke producten op school (Oxfam-Wereldwinkels) 46 De leerlingen die het project trokken, gaven les aan de eerstejaars of organiseerden een eerlijk handelsspel voor de tweede graad. Leerlingen Grafiek maakten affiches over Eerlijke handel. De leerlingen Kantoor zetten dan weer hun schouders onder het beheer van de winkel. Een trekkersgroep maakte een videoclip om de tentoonstelling over eerlijke handel Freeze! aan te kondigen. Er werden workshops georganiseerd rond eerlijke handel op de mondiale dag, we kookten met eerlijke producten en hielden een muziek- en rapwedstrijd. Wereldburgertraject: Dialoco VTI, Waregem 6. Diverse initiatieven van de leerlingen Een groep leerlingen neemt de verkoop van wereldwinkelproducten in handen tijdens oudercontacten en andere gelegenheden zoals Sinterklaas. Wereldburgertraject: Dialoco VTI, Waregem Vorig jaar vroegen de leerlingen om een vredesboom te planten. Ze kregen het idee na het bezoek aan het Duits Militair kerkhof van Lommel in het kader van een vredesreis. Wereldburgertraject: Nooit meer oorlog- een vredesreis op maat voor onze leerlingen. Sint-Lutgartinstituut TSO-BSO, Beringen Leerlingenparticipatie was heel belangrijk binnen ons traject. De leerlingenraad werkte voorstellen uit voor middaganimatie zoals Koffiestop en Wereldwinkelverkoop. Allochtone leerlingen brachten ideeën en expertise aan voor multiculturele lessen waaronder koken en muziek. Leerlingen met een muzisch-creatieve achtergrond begeleidden mee workshops. De redactie van de schoolkrant verzorgde de public relations. Wereldburgertraject: Paramundo Het PMI gaat vreemd. KTA Paramedisch Instituut, Mechelen Het traject Een land in de kijker werd vorig jaar in de tweede graad grondig uitgewerkt. Allochtone en autochtone leerlingen werkten samen aan een zelf gekozen land. De allochtone leerlingen kozen vaak voor hun land van herkomst. Tijdens hun PowerPoint-voorstellingen vielen de monden van de andere leerlingen open van verbazing. Wereldburgertraject: Verdraagzaamheid. Ensorinstituut, Oostende De leerlingen organiseerden een filmmarathon op school. Daarna kwamen ze vragen om volgend schooljaar een grotere uitdaging voorgeschoteld te krijgen. Wereldburgertraject: De Waterput. KA D HEK Landen (ASO, TSO, BSO) 46 Meer informatie over de start van Oxfam-Wereldwinkels op school vind je op Vrijwilligers van Oxfam-Wereldwinkels begeleiden scholen met tips, materialen en educatieve werkvormen. 99

15 Evaluatietechnieken voor de leerlingen 47 (d) Tijdig en voldoende evalueren is de boodschap. Sta daarom geregeld stil met je leerlingen en wacht niet tot het traject in de eindfase zit. Laat de leerlingen na elke deelfase van het traject inschatten welke stappen goed of minder goed verliepen en zoek hierbij samen naar oorzaken. Elk traject is een leerproces en daar horen fouten bij. Als jullie samen weten waaraan die fouten te wijten zijn, ben je al een stap dichter bij mogelijke oplossingen voor de toekomst. Vermeld natuurlijk ook wat goed ging: dat zijn voorbeelden om naar terug te grijpen. Beperk je bij de evaluatie niet alleen tot het product maar beoordeel ook het proces en de samenwerking. Je kan een klasgesprek organiseren voor de evaluatie. Hieronder vind je alternatieven voor je evaluatie. De evaluatie van de leerlingen beïnvloedde de planning van het traject. Zo veranderden zij de planning van een toneelstuk als einddeelproject in een Dag van de vluchteling: deels omdat de voorbereiding van de benefietfuif niet al te best verliep, deels omdat ze via de media op de hoogte waren van de Cirkels van de stilte. Wereldburgertraject: The Refugees Project. KA, Oudenaarde 1. Impressies neerschrijven We sluiten het wereldburgertraject af met een projectdag. Leerlingen uit de verschillende klassen schrijven hun ervaringen neer over de gevolgde workshops en over deze projectdag. We bundelen daarna alle pennenvruchten in een projectkrant en verspreiden die in de school. Maria Boodschaplyceum, Brussel 47 en De leerlingen schrijven na elk doemoment een artikel voor de schoolkrant. Dat is een goede evaluatie voor ons, want onze leerlingen verbloemen weinig of niets. Wereldburgertraject: Op een dag kom je elkaar tegen. SBSO Zonnebos, s-gravewezel In de les mondiale vorming leerden de leerlingen de principes van Kleur Bekennen. Ze hanteerden deze om The Refugees Project te beoordelen. Sommige leerlingen schreven dagboeken over het project en de invloed op hun dagelijkse ervaring en diepere gedachten. De meeste leerlingen hielpen bij exposities en infoavonden en moesten het hele project overlopen voor de pers, ouders en externen. Wereldburgertraject: The Refugees Project. KA, Oudenaarde 2. Evalueren op basis van een planning Met de methodeklas organiseren we elk jaar twee projectweken. Op basis van de ideeën van de leerlingen kiezen we een thema. Op de eerste dag krijgen de leerlingen een planningsdocument waarop ze lezen wat we van elk deelthema verwachten op inhoudelijk en creatief vlak. Dit document gebruiken we dan om elke dag te evalueren. Na de projectweek is er ook een WOW-moment: dan stellen we het project voor aan de ouders. Wereldburgertraject: De methodeklas trekt de wereld rond! Koninklijk Atheneum II, Aalst 3. Evaluatieformulier Je kan zelf een formulier opstellen ter evaluatie van het traject. Beoordeel zowel het proces als het product: de onderlinge samenwerking; de mate van inspraak; de organisatie; het gevoel dat ze er nadien bij hebben; het tussentijds bijsturen van het proces; de interesse voor het traject; de mate waarin ze iets bijgeleerd hebben; de mate waarin de doelstellingen bereikt werden. 100 d e e l iii - h o e b e t r e k je d e l e e r l i n g e n

16 2. Hoe kunnen mijn leerlingen aan wereldburgerschap werken? Elke leerling vult een evaluatieformulier in. Daarna bespreken we alle formulieren met de leerkrachten tijdens een evaluatievergadering. De opmerkingen van leerlingen nemen we mee naar volgend jaar. Wereldburgertraject: Brusselen, diversiteit in Brussel. Kunsthumaniora, Brussel Je kan ook een digitaal evaluatieformulier online plaatsen, bijvoorbeeld op Smartschool. Op de website van de school konden de leerlingen een evaluatieformulier invullen. Wereldburgertraject: The Refugees Project. KA, Oudenaarde In het lespakket Xard van Protos (www.protosh2o.org) neemt men ook een voormeting op. Zo kan je ook evalueren in welke mate de verwachtingen en kennis over het thema gaandeweg veranderd zijn. 4. Het evaluatieraster Het evaluatieraster is een eenvoudige manier om je werking te optimaliseren in de toekomst. De leerlingen noteren in een raster wat ze van jullie traject willen behouden, bijsturen, lossen en toevoegen. Op pagina 26 lees je er meer over. Je vindt het evaluatieraster achteraan in dit boek bij de werkdocumenten op pagina De stille-wand-discussie 48 Je hangt in de klas grote vellen papier aan de muur met daarop de onderwerpen die je wil evalueren. Iedereen loopt rond en krijgt de tijd om commentaren op de vellen te noteren. Anderen kunnen hier dan weer op reageren. Daarna overloop je in groep de reacties. 6. Bandopnemer Je kan de leerlingen laten rondgaan met een bandopnemer en hun medeleerlingen vragen wat ze van het traject vonden. 7. De gezichtenevaluatie 49 Je legt gezichten met verschillende uitdrukkingen op tafel. Je kan hiervoor tekeningen of cartoons gebruiken, maar ook foto s. Neem bijvoorbeeld eerst met het leerkrachtenteam of met de leerlingen foto s van verschillende gevoelsuitdrukkingen. Bij de gezichtenevaluatie vraag je aan de deelnemers om per stelling het gezicht aan te duiden dat hun gevoelens weergeeft. 8. De goudvisbokaal 50 Leg een touw in de vorm van een cirkel of goudvisbokaal op de grond. Verdeel je leerlingen in twee groepen. De ene groep neemt plaats buiten de cirkel en mag enkel observeren en luisteren. De andere groep gaat zitten binnen de cirkel. Als leerkracht stel je (evaluerende) vragen over het voorbije project aan de leerlingen binnen de cirkel. Zij kunnen hierover dan discussiëren. Na vijf minuten wisselen de groepen van plaats. De leerlingen die buiten de cirkel zaten, zeggen wat ze gezien en gehoord hebben en zetten de discussie verder. Variaties: Iedereen die binnen de cirkel zit, mag op elk moment opstaan en plaatsnemen buiten de cirkel op voorwaarde dat iemand van buiten de cirkel zijn of haar plaats wil innemen binnen de cirkel. Iedereen start binnen de cirkel en je stapt uit de cirkel wanneer je niks meer te vertellen hebt over een evaluatiepunt. De oefening is afgelopen wanneer niemand meer in de cirkel zit. 48 VAN BOGAERT, (M.). Oprechte deelneming. Werkmap leerlingenparticipatie voor de basisschool. Kinderrechtencommissariaat & Steunpunt Leerlingenparticipatie, Brussel, idem 50 Meer tips vind je op reviewing.co.uk. 101

17 9. De octopustaart 51 Knoop vier korte stukken touw samen op een punt en maak een octopus met vier armen. Spreid de armen open in een kruisvorm met de knoop in het midden. Zo krijg je een taart die bestaat uit vier gelijke stukken. Leg een gewicht op de knoop of maak de knoop vast aan de grond, zodat de taart niet verschuift. Leg in elk stuk taart een kaartje met de te evalueren aspecten: bijvoorbeeld inspraak van de leerlingen, samenwerking, de doelstellingen die al dan niet bereikt zijn of een thema. De taak van de groep leerlingen bestaat erin om tot een consensus te komen over de grootte van de verschillende stukken taart. De armen mogen verplaatst worden in de richting van de klok totdat iedereen tevreden is over de verhoudingen van de verschillende stukken. Telkens moeten de leerlingen duiden waarom ze de armen verplaatsen. Een reden voor een klein stuk taart kan zijn dat de leerlingen vonden dat ze te laat inspraak kregen in hun project. Of ze kunnen een groot stuk taart toebedelen aan het thema, omdat ze vonden dat ze daar iets aan gehad hebben. Schets het eindresultaat en schrijf er de commentaren bij, zodat je deze oefening later opnieuw kan uitvoeren en vergelijken. Deze oefening kan je gebruiken om samen met een team prioriteiten te bepalen. 10. Eetbare evaluatie Spreid over de tafel een zakje uit met verschillende soorten noten. Geef aan elke noot een eigenschap: een amandelnoot betekent bijvoorbeeld goed, een hazelnoot betekent kan beter. Stel telkens evaluatievragen aan de groep. De groep beslist samen welke noot mag opgegeten worden en door wie. Telkens legt iedereen ook uit waarom hij of zij net die noot kiest. Als er nog slechts enkele noten resten, kan je vragen of de leerlingen zelf een evaluatievraag kunnen bedenken, zodat de overblijvende noten kunnen opgegeten worden. Bijvoorbeeld: er blijft een hazelnoot liggen, dan kan men bijvoorbeeld aangeven dat na afloop van de mondiale dag er niemand instond voor het opruimen van de zaal; maw. dit aspect in de organisatie kon beter. Natuurlijk kan je dit methodiekje ook spelen met andere voedingswaren of met kaartjes. 11. Dambordevaluatie Speel een damspel met je groep. Elke persoon uit de groep krijgt een pion om te spelen. Op enkele vakjes leg je een kaartje met een element van evaluatie. Wanneer iemand op dit kaartje komt met zijn of haar pion, dan mag deze het kaartje omdraaien en voorlezen. Iedereen krijgt de kans om te reageren op de stelling of vraag. Deze evaluatie ontleenden we aan de interessante bundel evaluatiemethoden van Steunpunt Jeugd: Daarnaast kan je ook bij C.I.S. 52 terecht voor vormingen over het evalueren en bespreken van ervaringen op een actieve manier 51 Meer tips vind je op reviewing.co.uk d e e l iii - h o e b e t r e k je d e l e e r l i n g e n

18 2. Hoe kunnen mijn leerlingen aan wereldburgerschap werken? 103

19 3. Met wie kunnen mijn leerlingen samenwerken? DOETIPS Sinds we vorig jaar ons JIEHA!-project hebben, kent de buurt ons beter. We zorgen ook regelmatig voor catering in het nabije dienstencentrum. Tijdens onze komende projectweek laten we ook senioren naar een aantal van onze activiteiten komen om het aanvankelijke wantrouwen weg te werken. We spreken regelmatig gemeentelijke diensten aan om ons bij te staan met hun ervaring en deskundigheid op bepaalde gebieden. Momenteel loopt er een project met Energiescholen Gent en met Trammelant van De Lijn. Wereldburgertraject: Wereldburger en diversiteit. CEDO, Gent Leerlingen aan het woord in de leerlingenraad 53 (a) De leerlingenraad is een manier om leerlingenparticipatie in de praktijk te brengen. De leerlingen kiezen de leden van de leerlingenraad of ze stellen zich vrijwillig kandidaat. Deze leden behartigen de belangen van alle leerlingen. Beslist de leerlingenraad om werk te maken van een mondiaal idee? Dan mag het niet zo zijn dat alleen de leerlingen uit de raad zich uit de naad werken of dat ze alleen de oplossingen moeten bedenken. Het is belangrijk dat de leerlingenraad ook het gesprek aangaat met de rest van de school. Samen school maken betekent dat alle partijen op school hun ideeën kunnen inbrengen. Beter is om dan bijvoorbeeld een tijdelijke werkgroep of een project op te zetten. Het thema wordt besproken met de klastitularis en het schoolparlement. Er is mogelijkheid tot inbreng, maar het jaarthema wordt eigenlijk bepaald in samenspraak met de leerkrachten en de directie. Als er voorstellen komen die passen in het jaarthema, bekijken we of we ze kunnen gebruiken. Er is een ideeënbus op school. Zo kunnen de leerlingen ook voorstellen doen. Wereldburgertraject: Samen leven : beleven meeleven zich inleven naleven overleven. Provinciale middenschool Hasselt 53 We haalden onze inspiratie bij de Vlaamse Scholierenkopel: Samenwerken in een mondiale werkgroep (b) In een mondiale werkgroep werken leerlingen en leerkrachten samen rond een mondiaal thema. Het thema kan zowel van de leerlingen als van de leerkracht komen. Iedereen is gelijkwaardig. Samen bepaal je activiteiten, beslis je, voer je uit en evalueer je. Meer informatie over de mondiale werkgroep kan je vinden op pagina 39. Het organigram: samenwerking binnen de school (c) Met een organigram kunnen de leerlingen alle functies op school in beeld brengen. Zo komen ze te weten bij wie ze het beste aankloppen met ideeën, vragen of suggesties. De leerlingen stellen bij elke persoon de vraag wat hij of zij doet op school. Overal noteren ze de belangrijkste taken, verantwoordelijkheden en weetjes. Een voorbeeld: deze persoon zit in een werkgroep rond milieu, werkt als vrijwilliger voor een ngo, kent een artiest of weet waar we sponsors kunnen vinden. Voor informatie over de personen die ze minder goed kennen, kunnen ze terecht bij de directeur of bij jou. Ze kunnen deze nobele onbekenden uiteraard ook interviewen. Het beste laat je dit organigram een tijdje hangen. Zo kan je er telkens weer naar teruggrijpen en het aanvullen naargelang de leerlingen nieuwe informatie verzamelen 54. Een digitaal organigram maken kan ook, want dat vergemakkelijkt de verspreiding ervan. Zo kunnen de betrokkenen eventueel zelf hun gegevens aanvullen. Bovendien kan je het zo gebruiken in documenten of doorsturen naar medeleerlingen. Je kan de leerlingen de personen uit het organigram ook laten tekenen. (Zeg er dan wel bij dat die persoon aan hen nog moet willen lesgeven na het zien van de tekening.) 54 VAN BOGAERT, (M.). Oprechte deelneming. Werkmap leerlingenparticipatie voor de basisschool. Kinderrechtencommissariaat & Steunpunt Leerlingenparticipatie, Brussel,

20 Samenwerking met de buren (d) Maak een kaart waarop je de buren en mogelijke samenwerking aanduidt. De leerlingen maken een buurtwandeling en duiden aan welke contacten of plaatsen interessant zouden kunnen zijn voor wereldburgerschap. Je zult versteld staan van de mogelijkheden die in de omgeving van de school voor het grijpen liggen. Daarna brengen ze al deze ideeën in beeld op een plattegrond. Overal plaatsen ze commentaren bij over mogelijke samenwerking voor mondiale activiteiten. Bewaar deze kaart het hele jaar: zo zorg je ervoor dat de kostbare ideeën niet verloren gaan. Je kan deze activiteit combineren met het buurtschattenformulier dat je achteraan in dit boek op pagina 115 aantreft. Leerlingenactiviteiten in kaart (d) Breng samen met je leerlingen in kaart: waar ze hun vrije tijd doorbrengen; waar ze sporten; waar ze andere hobby s beoefenen; waar ze soms uit eten gaan; waar ze uitgaan; waar ze vrienden en familie hebben; waar ze een studentenjob beoefenen. Je zal wellicht tot de conclusie komen dat alle leerlingen een uitgebreid netwerk van contacten hebben, vaak ver uit de buurt van de school. Daarom kan je de vraag beperken tot bijvoorbeeld de antwoorden in een straal van twintig kilometer rond de school. Duid deze contacten aan op een grote kaart van de gemeente of provincie en maak er gebruik van als je op zoek gaat naar samenwerkingsmogelijkheden voor je mondiale activiteiten. We vroegen de leerlingen wie er mensen zonder papieren kende. En of er iemand contact met hen had gehad. Waren er misschien leerlingen die de Sint-Antoniuskerk in Gent kenden, of het OCMW in Oudenaarde? Wereldburgertraject: The Refugees Project. KA, Oudenaarde Van achtertuin tot wijde wereld (d) Combineer de voorgaande ideeën in een diagram waarbij je je steeds verder van de school verwijdert, op zoek naar samenwerking. Je begint bij je school en gaat na met wie je binnen de school zoal kan samenwerken. Gebruik hiervoor eventueel de methodiek van het organigram. Daarna bekijk je de omgeving binnen een straal van een kilometer rond de school. De plattegrond van de voorgaande oefening kan als leidraad dienen. Bekijk ook welke contacten de leerlingen zelf hebben: hun ouders, familie, buren en vrienden zijn misschien ook ideale contactfiguren rond een bepaald thema. Daarna gaan ze nog een stapje verder en bekijken ze de schoolomgeving binnen een straal van vijf kilometer. Wie of wat is daar interessant? De burgemeester? De bibliotheek? Een toekomstige stageplaats? Dit is een kans om je steeds verder verwijderen van de schoolpoort. Voor deze inventaris van mogelijke partners kunnen de leerlingen ook doelgericht op zoek gaan op internet. Vraag hen bijvoorbeeld na te gaan welke handelaars je in een straal van vijf kilometer vindt. Alle gegevens kan je weergeven in een soort van mindmap of een schema. 106 d e e l iii - h o e b e t r e k je d e l e e r l i n g e n

1 Doe jij ook mee?! Team in beweging - Nu beslissen Steunpunt Diversiteit & Leren

1 Doe jij ook mee?! Team in beweging - Nu beslissen Steunpunt Diversiteit & Leren Nu beslissen De motieven om te starten met leerlingenparticipatie kunnen zeer uiteenlopend zijn, alsook de wijze waarop je dit in de klas of de school invoert. Ondanks de bereidheid, de openheid en de

Nadere informatie

Beleidsplan Leerlingenraad o.b.s. de Schuthoek 2012-2013

Beleidsplan Leerlingenraad o.b.s. de Schuthoek 2012-2013 Document leerlingenraad Beleidsplan Leerlingenraad o.b.s. de Schuthoek 2012-2013 Inhoud: 1. wat verstaan we onder een leerlingenraad? 2. opzet en organisatie van een leerlingenraad a. samenstelling van

Nadere informatie

Op welke manier spelen jullie in op de interesses van de leerlingen? Hoe komen afspraken en regels bij jullie in de klas en de school tot stand?

Op welke manier spelen jullie in op de interesses van de leerlingen? Hoe komen afspraken en regels bij jullie in de klas en de school tot stand? Vraag Afspraken maken Beter samen leven in de klas en in de school. Samen leven en samen leren kan niet zonder de nodige afspraken en regels. Ook hier zijn er tal van mogelijkheden om leerlingen inspraak

Nadere informatie

Geen kwaliteitsvol gezondheidsbeleid zonder leerlingenparticipatie!

Geen kwaliteitsvol gezondheidsbeleid zonder leerlingenparticipatie! > EEN PARTICIPATIEF GEZONDHEIDSBELEID Hoe leerlingen betrekken? Hoe als leerling aan de slag gaan? De Vlaamse Scholierenkoepel zet je op weg (Studiedag VLOR april 2012) Geen kwaliteitsvol gezondheidsbeleid

Nadere informatie

RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen in het KLEUTERONDERWIJS

RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen in het KLEUTERONDERWIJS CONFERENTIE STEUNPUNT GOK: De lat hoog voor iedereen!, Leuven 18 september STROOM KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL Bij werken, zowel betaald als vrijwillig, hoort leiding krijgen of leiding geven. De vraag wat effectief leiderschap is houdt dan ook veel mensen bezig. De meningen hierover

Nadere informatie

Werkloos, hoezo? Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les:

Werkloos, hoezo? Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les: Werk graad 3 Lesvoorbereiding Werkloos, hoezo? Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les: Zet het luisterverhaal klaar op het smartboard. Print de memory

Nadere informatie

WIJ BESLISSEN MEE: KINDEREN EN INSPRAAK

WIJ BESLISSEN MEE: KINDEREN EN INSPRAAK WIJ BESLISSEN MEE: KINDEREN EN INSPRAAK VOORBESPREKING Een kinderreglement Kinderen laten nadenken over de rechten van het kind. Verzamel samen met de kinderen materiaal uit de media waarin kinderen betrokken

Nadere informatie

De focusgroepen gaven ons in het verleden al een antwoord op volgende kernvragen:

De focusgroepen gaven ons in het verleden al een antwoord op volgende kernvragen: Focusgroepen basisonderwijs: Wat denken ouders uit verschillende doelgroepen over wat de school of het schoolteam kan doen om ouders meer te betrekken bij de school (geïnspireerd op de draaiboeken van

Nadere informatie

Draaiboek voor het uitwerken van activiteiten 1

Draaiboek voor het uitwerken van activiteiten 1 Draaiboek voor het uitwerken van activiteiten 1 Je hebt als groep ouders een idee van wat je rond cultuur, ouderbetrokkenheid en taalstimulering zou willen doen op de school van je kind(eren)? Dit doe

Nadere informatie

> NASLAG WERKWINKEL LEERLINGEN IN DE SCHOOLRAAD Studiedag Leerlingen en school: partners in crime? 24-04-3013

> NASLAG WERKWINKEL LEERLINGEN IN DE SCHOOLRAAD Studiedag Leerlingen en school: partners in crime? 24-04-3013 > NASLAG WERKWINKEL LEERLINGEN IN DE SCHOOLRAAD Studiedag Leerlingen en school: partners in crime? 24-04-3013 Leerlingen uit het secundair onderwijs mogen vertegenwoordigd zijn als partner op de schoolraad.

Nadere informatie

DE BIBLIOTHEEK VAN JE DROMEN? groep A

DE BIBLIOTHEEK VAN JE DROMEN? groep A DE BIBLIOTHEEK VAN JE DROMEN? groep A 4 opdrachten! 60 minuten! Bij iedere opdracht zet iemand zijn wekker/ chronometer (op gsm of uurwerk), zodat je zeker niet veel langer dan een kwartier bezig bent.

Nadere informatie

> VERSLAG MAATSCHAPPELIJKE STAGES II Inspraakdag Vlaams Parlement Vrijdag 18 maart 2011 (namiddag)

> VERSLAG MAATSCHAPPELIJKE STAGES II Inspraakdag Vlaams Parlement Vrijdag 18 maart 2011 (namiddag) > VERSLAG MAATSCHAPPELIJKE STAGES II Inspraakdag Vlaams Parlement Vrijdag 18 maart 2011 (namiddag) Aanwezig: 18 leerlingen Vertegenwoordiging: Vrij Technisch Instituut Leuven, Sint-Theresia-instituut Kortrijk,

Nadere informatie

Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas)

Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas) Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas) Bij deze activiteit wordt een enquête gehouden bij mensen in de omgeving in verband met: het gaan stemmen bij verkiezingen, de deelname van burgers aan

Nadere informatie

Als één blok samen. Laat 's morgens bij het binnenkomen de clip van de Phillibustas zien: http://www.youtube.com/watch?

Als één blok samen. Laat 's morgens bij het binnenkomen de clip van de Phillibustas zien: http://www.youtube.com/watch? Lesvoorbereiding Als één blok samen Diversiteit 3 e graad Beluister het lied Iedereen is anders van de Phillibustas: http://www.youtube.com/watch?v=13md0gd6sec Voorzie een speelgoedauto, huis, of ander

Nadere informatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie Leerkrachtinformatie (dubbele les) Lesduur: 2 x 50 minuten (klassikaal) Introductie van de activiteit 1. Deze klassikale les bestaat uit twee delen: Voorbereiding Uitvoering voorbereiding Lesduur: 50 minuten

Nadere informatie

De gemeente op de speelplaats. Beleidsparticipatie op school. VVJ driedaagse 17 februari 2011 Saskia Vandeputte. Achtergrondinformatie

De gemeente op de speelplaats. Beleidsparticipatie op school. VVJ driedaagse 17 februari 2011 Saskia Vandeputte. Achtergrondinformatie De gemeente op de speelplaats. Beleidsparticipatie op school. VVJ driedaagse 17 februari 2011 Saskia Vandeputte Achtergrondinformatie Noot vooraf Dit is achtergrondinfo bij de sessie De gemeente op de

Nadere informatie

Leerlingenraad. de Plantage

Leerlingenraad. de Plantage Leerlingenraad de Plantage Wat is de leerlingenraad (LR)? De leerlingenraad is een vertegenwoordiging van leerlingen uit de groepen 6 t/m 8. De vertegenwoordigers worden gekozen uit- en door de leerlingen

Nadere informatie

DE GROTE ZUIDDAG CHECKLIST

DE GROTE ZUIDDAG CHECKLIST DE GROTE ZUIDDAG CHECKLIST Gebruik deze checklist om te beslissen welke kanalen je zal gebruiken op je school om zowel leerlingen als collega s te informeren en motiveren over Zuiddag. Deze checklist bestaat

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

EEN GOEDE VOORBEREIDING IS HET HALVE WERK. Plannen en evalueren van een activiteit. Inhoud

EEN GOEDE VOORBEREIDING IS HET HALVE WERK. Plannen en evalueren van een activiteit. Inhoud Plannen en evalueren van een activiteit Inhoud Doelgroep Vakgebied Duur Materialen Doelen In deze les moeten de leerlingen in groep een bepaalde activiteit voorbereiden. Dit kan bijvoorbeeld het organiseren

Nadere informatie

Stappenplan voor Brede Schoolcoördinatoren Het proces van een Brede School: van evaluatie tot afsprakenkader & actieplan

Stappenplan voor Brede Schoolcoördinatoren Het proces van een Brede School: van evaluatie tot afsprakenkader & actieplan Stappenplan voor Brede Schoolcoördinatoren Het proces van een Brede School: van evaluatie tot afsprakenkader & actieplan Van evaluatie Evaluatie op actieniveau Wanneer? Heel het jaar door, op de momenten

Nadere informatie

Vragen Hoe kan je veiligheid inbouwen zodat je alle leerlingen kan betrekken? Vraag Hoe kan je de ideeënbus actief en betekenisvol maken?

Vragen Hoe kan je veiligheid inbouwen zodat je alle leerlingen kan betrekken? Vraag Hoe kan je de ideeënbus actief en betekenisvol maken? Methodiek Kringgesprek Beter samen leven en meer leren in de klas. Een participatieve sfeer in de klas of op de school kan men op verschillende manieren bewerkstelligen. Werken met kringgesprekken is hierbij

Nadere informatie

EERLIJKE HANDEL OF FAIR TRADE? WAT?

EERLIJKE HANDEL OF FAIR TRADE? WAT? EERLIJKE HANDEL OF FAIR TRADE? We staan niet stil bij wat er elke dag op ons bord ligt. En toch dragen vele ingrediënten een heel verhaal met zich mee. Sommige producten hebben de halve wereld afgereisd.

Nadere informatie

HET GEVECHT OM GELD EN MACHT VOOR WIE BESTEMD? DOEL DUUR

HET GEVECHT OM GELD EN MACHT VOOR WIE BESTEMD? DOEL DUUR HET GEVECHT OM GELD EN MACHT Als je op het einde van de maand geen geld meer hebt om je gsm terug op te laden of om een festivalticket te kopen, ben je dan arm? Neen! Want de maand nadien krijg je opnieuw

Nadere informatie

Virbo 19/03/2014 Mensen en Cultuur - Weerstand

Virbo 19/03/2014 Mensen en Cultuur - Weerstand Virbo 19/03/2014 Mensen en Cultuur - Weerstand Verwachtingen? Leervragen? Doelen De deelnemers reflecteren op de rol van mensen en cultuur bij schoolontwikkeling hebben meer inzicht in weerstand en krijgen

Nadere informatie

Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor.

Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. STAPPENPLAN LEES DE FESTIVALGIDS Zo weet je wat het project inhoudt en wat je te wachten staat. www.stressfactor.be/organisator/2016 OVERTUIG JE MEDELEERLINGEN Jij bent vast niet de enige die een festival

Nadere informatie

Thema in de kijker : Filosoferen met kinderen

Thema in de kijker : Filosoferen met kinderen Thema in de kijker : Filosoferen met kinderen Wat is filosoferen met kinderen? Samen op een gestructureerde wijze nadenken en praten over filosofische vragen. Zoeken naar antwoorden op vragen die kinderen

Nadere informatie

DE BAAN OP! Een interessant bedrijf kiezen. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

DE BAAN OP! Een interessant bedrijf kiezen. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS DE BAAN OP! De jongeren organiseren zelf één of meerdere bedrijfsbezoeken. Ze verzamelen informatie over verschillende bedrijven en op basis hiervan kiezen ze met de hele klas het meest interessante bedrijf

Nadere informatie

Stap 1 Voorafgaand aan het bestuderen van een nieuw onderwerp vatten leerlingen in kleine groepjes samen wat ze al van het onderwerp weten.

Stap 1 Voorafgaand aan het bestuderen van een nieuw onderwerp vatten leerlingen in kleine groepjes samen wat ze al van het onderwerp weten. Werkvorm 1 Stap 1 Voorafgaand aan het bestuderen van een nieuw onderwerp vatten leerlingen in kleine groepjes samen wat ze al van het onderwerp weten. Stap 2 Vervolgens formuleren ze vragen over wat ze

Nadere informatie

Liefde, voor iedereen gelijk?

Liefde, voor iedereen gelijk? Seksuele diversiteit graad 2 Lesvoorbereiding Liefde, voor iedereen gelijk? Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les: Print de verhalen 'Het geheim van Mirjam'

Nadere informatie

Compaen pakt aan.

<prikkelaar toevoegen> Compaen pakt aan. Compaen pakt aan. Ik weet hoe ik jou kan bereiken Versterk je leerkracht: Hoe bereik ik de kinderen in mijn klas? 19 maart 2014 Jelte van der Kooi trainer/ adviseur schoolbegeleider

Nadere informatie

eigen woonplaats Oorlog: geschiedenis in de geschiedenis monumenten hebben te maken met oorlogen? Welke oorlogen

eigen woonplaats Oorlog: geschiedenis in de geschiedenis monumenten hebben te maken met oorlogen? Welke oorlogen geschiedenis Oorlog: geschiedenis in de eigen woonplaats Omschrijving van de opdracht: Wat doe je als leerkracht? Introductie Thema: Oorlog: geschiedenis in de eigen woonplaats Introduceren thema Oorlog:

Nadere informatie

Alle ruimte. voor jou w groei COGNOSCO

Alle ruimte. voor jou w groei COGNOSCO Alle ruimte voor jou w groei COGNOSCO Cognosco Campus Het Spoor Mol 02 Inleidend woordje Campus Het Spoor biedt naast het traditionele onderwijs ook het succesvolle Cognosco-onderwijs. De leerlingen kiezen

Nadere informatie

BIJEENKOMST 1- KENNISMAKING

BIJEENKOMST 1- KENNISMAKING BIJEENKOMST 1- KENNISMAKING kennismaken met groepswerker en groepsleden afspraken maken in groep een eerste gevoel van rust, vertrouwen en veiligheid creëren kennismaken met het thema budgetteren aanzetten

Nadere informatie

Actief en creatief aan de slag met de Belevingskaart: 8 inspirerende werkvormen

Actief en creatief aan de slag met de Belevingskaart: 8 inspirerende werkvormen Actief en creatief aan de slag met de Belevingskaart: 8 inspirerende werkvormen Een belevingskaart? Om inzicht te krijgen hoe kinderen en jongeren hun buurt ervaren, bezochten de onderzoekers van het KIDS-project

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Reflectiegesprekken met kinderen

Reflectiegesprekken met kinderen Reflectiegesprekken met kinderen Hierbij een samenvatting van allerlei soorten vragen die je kunt stellen bij het voeren van (reflectie)gesprekken met kinderen. 1. Van gesloten vragen naar open vragen

Nadere informatie

lesmateriaal Taalkrant

lesmateriaal Taalkrant lesmateriaal Taalkrant Toelichting Navolgend vindt u een plan van aanpak en 12 werkbladen voor het maken van de Taalkrant in de klas, behorende bij het project Taalplezier van Stichting Wereldleren. De

Nadere informatie

Thema 7 Activiteit 5. medelln. en leerkracht

Thema 7 Activiteit 5. medelln. en leerkracht De leerlingen ontwerpen hun vlag op een los blad. 3 de leerjaar : Overzicht lesverloop 50 1 De leerlingen ontwerpen een persoonlijke piratenvlag. Ze stellen hun vlag voor aan hun medeleerlingen in een

Nadere informatie

Kwaliteitsindicatoren en aandachtspunten

Kwaliteitsindicatoren en aandachtspunten Kwaliteitsindicatoren en aandachtspunten Op elke school participeren leerlingen al op verschillende manieren. Maar hoe kan je dit participatiegehalte systematisch verhogen bij elke actie die je doet? Er

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEKKER BLIJVEN WERKEN SPEL

SPEELWIJZE LEKKER BLIJVEN WERKEN SPEL SPEELWIJZE LEKKER BLIJVEN WERKEN SPEL De huidige arbeidsmarkt ziet er heel anders uit dan die van vroeger: we veranderen vaker van baan of de inhoud ervan verandert, banen zijn minder zeker en de groei

Nadere informatie

Kindervergadering Zo gaat het bij ons!

Kindervergadering Zo gaat het bij ons! Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar Kindervergadering Zo gaat het bij ons! Introductie voor de groepsleiding Is kinderinspraak belangrijk? Denken vanuit de groep is logisch en praktisch, maar toch

Nadere informatie

Training. Vergaderen

Training. Vergaderen Training Vergaderen Halide Temel 1-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Opdracht Luciferspel 6 Theorie 7 Opdracht - Vergaderen 12

Nadere informatie

WERKVORMEN MAGAZIJN. Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo

WERKVORMEN MAGAZIJN. Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo WERKVORMEN MAGAZIJN Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo Voorwoord Voor u heeft u Thema boekje 1 Wat is netwerken? Dit themaboekje is een onderdeel van de lessenserie Netwerken.

Nadere informatie

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+ Wortel van Glas 16+ Naast de reguliere producties is en blijft het werk met en voor moeilijke doelgroepen een absolute noodzaak voor Stefan Perceval. Binnen dat kader presenteren we ook Wortel van Glas,

Nadere informatie

Kijkwijzer techniek. Kijkwijzer leerlingencompetenties, materiaal uit traject Talenten breed evalueren, dag 1 Pagina 1

Kijkwijzer techniek. Kijkwijzer leerlingencompetenties, materiaal uit traject Talenten breed evalueren, dag 1 Pagina 1 Kijkwijzer techniek Deze kijkwijzer is een instrument om na te gaan in welke mate leerlingen een aantal competenties bezitten. Door middel van deze kijkwijzer willen we verschillende doelen bereiken: Handvatten

Nadere informatie

ONTBIJT OP SCHOOL. Voorbereiding van het ontbijt. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

ONTBIJT OP SCHOOL. Voorbereiding van het ontbijt. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS ONTBIJT OP SCHOOL De jongeren organiseren zelf een ontbijt op school. Ze bepalen hoe het ontbijt er zal uitzien en staan ook in voor de praktische organisatie. Hiervoor moeten ze een heel aantal zaken

Nadere informatie

Verslag focusgroep ouders met jongeren in secundaire scholen

Verslag focusgroep ouders met jongeren in secundaire scholen Verslag focusgroep ouders met jongeren in secundaire scholen Doelgroep Methodiek Thema s 11 ouders van jongeren in secundaire scholen (2014) Waarderende benadering Ouderbetrokkenheid- Communicatie Ondersteuning

Nadere informatie

Handleiding/verbetersleutel voor de leerkracht bij themafiche 25 jaar IVRK

Handleiding/verbetersleutel voor de leerkracht bij themafiche 25 jaar IVRK Eindtermen: Wereldoriëntatie 3.1* ; 4.13 ; 4.15 ; 5.8 ; 5.9* Sociale vaardigheden 1.6 ; 3 Nederlands 2.9* ; 2.10* ; 3.4 ; 4.6 ; 4.7 Muzische vorming Handleiding/verbetersleutel voor de leerkracht bij themafiche

Nadere informatie

3. Bouwsteen 3: Evalueren en bijsturen van de persoonlijke leerkrachtstijl

3. Bouwsteen 3: Evalueren en bijsturen van de persoonlijke leerkrachtstijl 3. Bouwsteen 3: Evalueren en bijsturen van de persoonlijke leerkrachtstijl Jo Voets, orthopedagoog, gedragstherapeut en pedagogisch directeur van het Centrum Bethanië (Genk), is al jarenlang een groot

Nadere informatie

Over taaie taboes en lastige liefdes

Over taaie taboes en lastige liefdes Seksuele diversiteit graad 3 Lesvoorbereiding Over taaie taboes en lastige liefdes Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les: Print het artikel Huwelijken

Nadere informatie

Je eigen nieuwjaarsbrief

Je eigen nieuwjaarsbrief Je eigen nieuwjaarsbrief Doelgroep Eerste, tweede, derde graad Aard van de activiteit De leerlingen schrijven zelf een nieuwjaarsbrief voor hun ouders. Vooraf Verzamel allerhande nieuwjaarsbrieven: tekstjes

Nadere informatie

KNLTB Stappenplan. beleidsplan tennisvereniging X

KNLTB Stappenplan. beleidsplan tennisvereniging X KNLTB Stappenplan beleidsplan tennisvereniging X Inleiding Iedere verenigingsbestuurder weet in het achterhoofd dat het belangrijk is om beleidsmatig en doelgericht te werken. Toch komen de meeste verenigingsbestuurders

Nadere informatie

Handleiding ster 1: FairTradeAmbassadeurs. voor trekkersgroepen van FairTradeGemeenten

Handleiding ster 1: FairTradeAmbassadeurs. voor trekkersgroepen van FairTradeGemeenten Handleiding ster 1: FairTradeAmbassadeurs voor trekkersgroepen van FairTradeGemeenten 1 Inleiding Word een 5 sterren FairTradeGemeente Een gemeente die de titel FairTradeGemeente behaald heeft, komt in

Nadere informatie

WORKSHOP. Type ASO TSO BSO KSO

WORKSHOP. Type ASO TSO BSO KSO WORKSHOP NAAM ORGANISATIE TITEL WORKSHOP STUDIO GLOBO Danke Blanke Danke DOELGROEP Lager Onderwijs 3 e graad Secundair Onderwijs 1 e graad 2 e graad 3 e graad 4 e graad Type ASO TSO BSO KSO DBSO BuSO KORTE

Nadere informatie

Rechtvaardige Rechters in actie

Rechtvaardige Rechters in actie Lesvoorbereiding Rechtvaardige Rechters in actie Print de personagestickers op etiketten of maak er kaartjes van (zie richtlijnen bij Verwondering). Werk graad 2 Print en knip de identiteitskaarten uit,

Nadere informatie

Methodiek 20150819. Inhoud: Inleiding. Hoe verloopt een overleg/bewonersvergadering? Richtlijnen voor de coach. Hulpmiddelen.

Methodiek 20150819. Inhoud: Inleiding. Hoe verloopt een overleg/bewonersvergadering? Richtlijnen voor de coach. Hulpmiddelen. Methodiek 20150819 Een geëmancipeerd mens is een mondig mens. Mondig zijn houdt in dat je zelfstandig kunt beslissen, handelen en oordelen, dat je keuzes kunt en mag maken en dat je keuzevrijheid hebt.

Nadere informatie

SPEELWIJZE WERKPLEZIER SPEL - Bladzijde 1 / 11

SPEELWIJZE WERKPLEZIER SPEL - Bladzijde 1 / 11 SPEELWIJZE WERKPLEZIER SPEL - Bladzijde 1 / 11 SPEELWIJZE Werkplezier Spel Heb je plezier in je werk? Dat is een vraag die regelmatig wordt gesteld. Is je antwoord ja, dan is de kunst dit zo te houden.

Nadere informatie

Training Netwerken Forum 12-5-2014

Training Netwerken Forum 12-5-2014 Training Netwerken Forum 12-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Inleiding 6 Opdracht Je eigen netwerk 7 Theorie 8 Opdracht In gesprek

Nadere informatie

GRONDHOUDINGEN IN HET OMGAAN MET (KANSARME) MENSEN

GRONDHOUDINGEN IN HET OMGAAN MET (KANSARME) MENSEN GRONDHOUDINGEN IN HET OMGAAN MET (KANSARME) MENSEN We vragen ons vaak af hoe we op een goede manier kunnen omgaan met gekwetste mensen. Dit is een vraag waarop we geen pasklaar antwoord kunnen geven. We

Nadere informatie

Doel. Vertrekpunt: Santé! De beste gesprekken voer je... op café

Doel. Vertrekpunt: Santé! De beste gesprekken voer je... op café Doel Geanimeerde gesprekken voeren over belangrijke vragen of thema s in verschillende rondes. Elke deelnemer komt aan het woord. Een worldcafé kan je gebruiken om informatie te verzamelen binnen één thema

Nadere informatie

Iedereen online, van 9 tot 99 jaar. Les 7 ... Facebook, sociaal zijn op het internet. Deze iconen tonen aan voor wie het document is

Iedereen online, van 9 tot 99 jaar. Les 7 ... Facebook, sociaal zijn op het internet. Deze iconen tonen aan voor wie het document is Les 7... Facebook, sociaal zijn op het internet Deze iconen tonen aan voor wie het document is Leerkrachten WebExperts Senioren Leerlingen Achtergrondinformatie Achtergrondinformatie voor de leerkracht

Nadere informatie

WORKSHOP DOELGROEP. Lager Onderwijs 3 e graad. Secundair Onderwijs 1 e graad 2 e graad 3 e graad 4 e graad. Type ASO TSO BSO KSO

WORKSHOP DOELGROEP. Lager Onderwijs 3 e graad. Secundair Onderwijs 1 e graad 2 e graad 3 e graad 4 e graad. Type ASO TSO BSO KSO WORKSHOP NAAM ORGANISATIE TITEL WORKSHOP STUDIO GLOBO Aan Tafel! DOELGROEP Lager Onderwijs 3 e graad Secundair Onderwijs 1 e graad 2 e graad 3 e graad 4 e graad Type ASO TSO BSO KSO DBSO BuSO KORTE OMSCHRIJVING

Nadere informatie

Daarom hebben IKEA-kastjes een handleiding en auto s een gps-toestel. Mensen moeten nu eenmaal op weg geholpen worden.

Daarom hebben IKEA-kastjes een handleiding en auto s een gps-toestel. Mensen moeten nu eenmaal op weg geholpen worden. Inhoudstafel Voorwoord Deel 1: Visietekst Daarom hebben auto s een bumper en potloden een gommetje. Mensen maken nu eenmaal fouten. 1. Waarom vraag je feedback? 2. Wat is feedback? 3. Waarover vraag je

Nadere informatie

1.1 Vragenlijst: Wat ik leuk Vind

1.1 Vragenlijst: Wat ik leuk Vind 1.1 Vragenlijst: Wat ik leuk Vind 1. Wat kijk je graag op tv? 2. Wat is je lievelingsfilm? 3. Wat doe je op internet? 4. Welke games speel je? 5. Waar praat je over op facebook, twitter, enzo? 6. Wat doe

Nadere informatie

Meningsvorming: jij en vluchtelingen

Meningsvorming: jij en vluchtelingen Meningsvorming: jij en vluchtelingen Korte omschrijving Het kan uw leerlingen bijna niet ontgaan zijn dat de Europese Unie te maken heeft met een grote stroom vluchtelingen. Sinds een paar maanden is dit

Nadere informatie

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft!

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! Scott de Jong http://www.positiefleren.nl - 1 - Je leest op dit moment versie 2.0 van het Ebook: 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft.

Nadere informatie

GEEF JE OUDERRAAD EEN GEZICHT

GEEF JE OUDERRAAD EEN GEZICHT Analyse ouderraad GEEF JE OUDERRAAD EEN GEZICHT 1. Wat Elke ouder vereniging heeft een bepaald imago. Het beeld dat de buitenwereld van je ouderraad heeft, kan verschillen van het beeld dat je van jezelf

Nadere informatie

Dia 1 Introductie max. 2 minuten!

Dia 1 Introductie max. 2 minuten! 1 Dia 1 Introductie max. 2 minuten! Vertel: Deze les gaat vooral over het gebruik van sociale media. Maar: wat weten jullie eigenlijk zelf al over sociale media? Laat de leerlingen in maximaal een minuut

Nadere informatie

3.3. Doelgroep Identiteit. Tools en en instructies. halve dag. Praktisch

3.3. Doelgroep Identiteit. Tools en en instructies. halve dag. Praktisch 3.3 Doelgroep Tijdens de workshop doelgroep baken je de groepen af waarvoor je wil werken. Dit kunnen primaire doelgroepen zijn: zij die rechtstreeks participeren in jouw werking, of secundaire doelgroepen

Nadere informatie

> VERSLAG MAATSCHAPPELIJKE STAGES I Inspraakdag Vlaams Parlement Vrijdag 18 maart 2011 (voormiddag)

> VERSLAG MAATSCHAPPELIJKE STAGES I Inspraakdag Vlaams Parlement Vrijdag 18 maart 2011 (voormiddag) > VERSLAG MAATSCHAPPELIJKE STAGES I Inspraakdag Vlaams Parlement Vrijdag 18 maart 2011 (voormiddag) Aanwezig: 18 leerlingen en 1 begeleidende leerkracht Vertegenwoordiging: Sint-Theresia-instituut Kortrijk,

Nadere informatie

MEEWERKEN AAN HET GEZONDHEIDSBELEID OP JE SCHOOL INSPIRATIEDOCUMENT LEERLINGENRADEN. www.gezondopschool.be

MEEWERKEN AAN HET GEZONDHEIDSBELEID OP JE SCHOOL INSPIRATIEDOCUMENT LEERLINGENRADEN. www.gezondopschool.be MEEWERKEN AAN HET GEZONDHEIDSBELEID OP JE SCHOOL INSPIRATIEDOCUMENT LEERLINGENRADEN Hoe kan je leerlingen erbij betrekken? Hoe als leerling (raad) zelf aan de slag gaan? Dit inspiratiedocument zet je op

Nadere informatie

Hieronder worden enkele methodieken beschreven die ondersteunend kunnen zijn voor het reflecteren over:

Hieronder worden enkele methodieken beschreven die ondersteunend kunnen zijn voor het reflecteren over: Begin er maar aan Participatie betekent luisteren naar elkaars (soms verschillende) meningen, laten zien dat je de inbreng van de ander waardeert en dat er ook iets mee gebeurt. Leerlingenparticipatie

Nadere informatie

OPDRACHTEN BIJ THEMA 9 FEEDBACK

OPDRACHTEN BIJ THEMA 9 FEEDBACK OPDRACHTEN BIJ THEMA 9 FEEDBACK Van positieve feedback leer ik niets. INLEIDING Feedback geven en ontvangen moet je eerst oefenen en dan toepassen. In de opdrachten hieronder ga je ermee aan de slag. Doelstellingen

Nadere informatie

Link met het secundair onderwijs

Link met het secundair onderwijs Link met het secundair onderwijs 1. Instroomprojecten 'Tutoraat' en 'Klimop' De moeizame doorstroom in het secundair onderwijs en de instroom naar het hoger onderwijs van kansarme en allochtone jongeren

Nadere informatie

Inhoudstafel Leermeermoment Chicago Jongeren Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doelstelling van de activiteit... 2 Overzicht...

Inhoudstafel Leermeermoment Chicago Jongeren Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doelstelling van de activiteit... 2 Overzicht... Inhoudstafel Leermeermoment Chicago Jongeren Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doelstelling van de activiteit... 2 Overzicht... 2 Praktische voorbereiding... 2 Tijd (duur)... 2 Locatie... 2 Materiaal...

Nadere informatie

Lestip 'Die hoed zit goed'

Lestip 'Die hoed zit goed' Lestip 'Die hoed zit goed' Over het boek Die hoed zit goed is een verzameling van raadsels, gedichten en stripverhalen. Het boek is opgedeeld in verschillende hoofdstukken volgens eenzelfde stramien en

Nadere informatie

Brigitte heet iedereen welkom en vraagt naar een eerste reactie op het ontvangen van de uitnodiging:

Brigitte heet iedereen welkom en vraagt naar een eerste reactie op het ontvangen van de uitnodiging: VBS De Schatkist Westmeerbeek 23 mei 2013 Verslag ouderpanel Aanwezigen: Tine Spaepen, Bart Ceulemans, Joke Verduyckt, Sandy Serneels, Cindy De Veuster, Tina Van Cleynenbreugel, Nancy Clé, Daisy Vannuffelen

Nadere informatie

Werkvormen bij recht op een eigen mening en op inspraak (Uit: Recht in de roos) 1. De praatstaf 1. Doel. Benodigdheden. Tijd.

Werkvormen bij recht op een eigen mening en op inspraak (Uit: Recht in de roos) 1. De praatstaf 1. Doel. Benodigdheden. Tijd. Werkvormen bij recht op een eigen mening en op inspraak (Uit: Recht in de roos) 1. De praatstaf 1 Doel Luister- en spreekvaardigheid ontwikkelen. Respect opbrengen voor de mening van anderen. Benodigdheden

Nadere informatie

GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK

GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK 1. TOELICHTING Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot democratie te komen.

Nadere informatie

What s up Zuiderzeeland? maatschappijleer/geschiedenis praktische opdracht

What s up Zuiderzeeland? maatschappijleer/geschiedenis praktische opdracht What s up Zuiderzeeland? Maatschappijleer/ geschiedenis praktische opdracht, 4hv Naam: Klas: Geschiedenis Chronologie In dit onderdeel ga je zelf met je groepje op onderzoek. Je hebt geleerd dat de geschiedenis

Nadere informatie

Om, tijdens en rond. Een gids bij het voorbereiden van een studentengesprek in het COBRA-model

Om, tijdens en rond. Een gids bij het voorbereiden van een studentengesprek in het COBRA-model Om, tijdens en rond. Een gids bij het voorbereiden van een studentengesprek in het COBRA-model Studenten en COBRA Diest Onderwijsprofessionalisering & Onderwijsondersteuning (KU Leuven) Studentenraad KU

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Opbrengstgericht werken bij andere vakken Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Doel Leerkrachten kunnen een les tekenen of geschiedenis ontwerpen volgens de uitgangspunten van OGW die ze direct

Nadere informatie

Week 1 twee weken voorafgaand aan het Voorleesontbijt. Bijeenkomst 1. Materiaal

Week 1 twee weken voorafgaand aan het Voorleesontbijt. Bijeenkomst 1. Materiaal Introductie Deze lesmodule is geschreven voor een project van 5 bijeenkomsten van elk 60 minuten, waarvan de laatste bijeenkomst het werkelijke Voorleesontbijt is. Het aantal, de duur en inhoud van de

Nadere informatie

Laat je. horen. Waar kan jij je mening kwijt?

Laat je. horen. Waar kan jij je mening kwijt? Laat je horen Waar kan jij je mening kwijt? Alles over inspraak, jongerenpartipatie en verkiezingen Alles over rechten van minderjarigen www.kinderrechtswinkel.be Kinderrechtencommissariaat (voor klachten

Nadere informatie

Een voorlopige balans (Periode 1)

Een voorlopige balans (Periode 1) Een voorlopige balans (Periode 1) Omschrijving van deze periode We hebben tijdens dit schooljaar al heel wat gediscussieerd, besproken, nagedacht, Je hebt in deze gesprekken, maar ook in de logboekopdrachten

Nadere informatie

HOE VERANKERT U WERELDBURGER SCHAP OP UW SCHOOL?

HOE VERANKERT U WERELDBURGER SCHAP OP UW SCHOOL? HOE VERANKERT U WERELDBURGER SCHAP OP UW SCHOOL? WERELDBURGERSCHAP IN HET VOORTGEZET ONDERWIJS Nederland is een internationaal georiënteerd land. Dat is ook terug te zien in ons onderwijs. Bijna elke school

Nadere informatie

ZET DE BOXEN AAN! Kijk op de week. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

ZET DE BOXEN AAN! Kijk op de week. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS ZET DE BOXEN AAN! Jongeren verkennen verschillende manieren om radio te maken (podcasting, internetradio), beluisteren voorbeelden en zetten de grote lijnen uit voor een eigen radio-uitzending: voor wie?

Nadere informatie

Les 17 Zo zeg je dat (niet)

Les 17 Zo zeg je dat (niet) Blok 3 We hebben oor voor elkaar les 17 Les 17 Zo zeg je dat (niet) Doel blok 3: Leskern: Woordenschat: Materialen: Leerlingen leren belangrijke communicatieve vaardigheden, zoals verplaatsen in het gezichtspunt

Nadere informatie

DOCENTENHANDLEIDING. Met opdrachten voor het digitale schoolbord. Belangrijke thema s in praktische werkvormen

DOCENTENHANDLEIDING. Met opdrachten voor het digitale schoolbord. Belangrijke thema s in praktische werkvormen DOCENTENHANDLEIDING Met opdrachten voor het digitale schoolbord Belangrijke thema s in praktische werkvormen Kinderrechtenlespakket: opzet en doelen Speciaal voor leraren van groep 7 en 8 stelt Stichting

Nadere informatie

Een compleet opleidingenaanbod!

Een compleet opleidingenaanbod! Een compleet opleidingenaanbod! Campus Hof van Riemen Frans Coeckelbergsstraat 17-22 2220 Heist-op-den-Berg T 015 24 18 45 F 015 24 12 13 kta.heist-op-den-berg@g-o.be www.campushofvanriemen.be Citaten

Nadere informatie

Handleiding Verbetercheck in teams

Handleiding Verbetercheck in teams Handleiding Verbetercheck in teams Praktisch hulpmiddel om de Verbetercheck in een team toe te passen 22 maart 2011 Betrokken partijen: Teksten en advies: Huub Pennock en Alex van der Wal 1 Inleiding De

Nadere informatie

Leerlingenbegeleiding

Leerlingenbegeleiding Leerlingenbegeleiding Aanbod begeleiding Leerlingenbegeleiding: wie? wat? hoe? waarom? -----------------pagina 2 Verloop studiedag Vertrouwensrelaties op school. --------pagina 4 Organisatie Leerlingenbegeleiding

Nadere informatie

Actieonderzoek: wat?

Actieonderzoek: wat? PRAKTIJKVERHAAL OVER ACTIEONDERZOEK VOOR LERAREN Gilbert Deketelaere Sint-Godelievecollege Gistel-Eernegem Actieonderzoek: wat? Groot onderhoud van zelfevaluatie op microniveau Cyclisch proces Reflectie

Nadere informatie

tekst voor voorbereiding forum visie

tekst voor voorbereiding forum visie + Vlaams Netwerk van verenigingen waar armen het woord nemen vzw Aromagebouw / Vooruitgangstraat 323 bus 6 (3 de verdieping) / 1030 Brussel / tel. 02-204 06 50 / fax : 02-204 06 59 info@vlaams-netwerk-armoede.be

Nadere informatie

Instructie voor leerlingen.. 5. Gebruik van de lesbrieven. 6. Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7. Wat wil je zijn en worden.

Instructie voor leerlingen.. 5. Gebruik van de lesbrieven. 6. Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7. Wat wil je zijn en worden. VOORBEELD DE KLAS ALS TEAM (LEERLINGENBOEK) INHOUDSOPGAVE Instructie voor leerlingen.. 5 Gebruik van de lesbrieven. 6 Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7 Wat wil je zijn en worden. 11 Wat wil je zijn

Nadere informatie

Samen leren op school. Hoe kunnen we dit organiseren?

Samen leren op school. Hoe kunnen we dit organiseren? Samen leren op school Hoe kunnen we dit organiseren? 1 Individuele kenmerken van de lerende(n) Samen leren Schoolcultuur en structuur Kenmerken van de leeractiviteiten Professionaliseringsbeleid 2 Doelgericht

Nadere informatie