16. Orgaandonatie en transplantatie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "16. Orgaandonatie en transplantatie"

Transcriptie

1 16. Orgaandonatie en transplantatie Ik overweeg om orgaandonor te worden, maar ik ben er nog niet helemaal uit. Ik vraag me af of artsen je nog wel tot het allerlaatst doorbehandelen als je orgaandonor bent. Kun je er zeker van zijn dat je organen pas worden verwijderd als je echt bent overleden? Door orgaandonatie kun je het leven redden van mensen die anders overlijden. Meer Nog altijd lezen is de vraag naar organen veel groter dan het aanbod. Zouden christenen -niet voorop moeten lopen in het doneren van hun organen, als ultieme daad van naastenliefde? Het antwoord is nog niet zo eenvoudig. nleving ch ls Op 3 december 1967 plaatste arts Christiaan Barnard ( ) een nieuw hart in het lichaam van Louis Washkansky ( ). Voor de arts kwam daarmee een droom uit. Als jongen verloor Barnard zijn broer aan een hartafwijking. AfwegingHij besloot alles op alles te zetten om hartchirurg te worden. Dat lukte, maar daarmee was de arts nog niet klaar. Voor hem was een harttransplantatie het doel. Hij experimenteerde met proefoperaties op honden tot hij zeker was van zijn zaak. In 1967 waagde hij de stap. Met een team van meer dan dertig mensen voerde hij de eerste harttransplantatie in de geschiedenis uit. Washkansky, de patiënt, kreeg een hart van Denise Dervall, die kort daarvoor was overleden aan een auto-ongeluk. Wat toen Wetenschappelijk een uitzondering was, is nu regelmaat: in Nederland worden per jaar tientallen harttransplantaties en duizenden grote en kleine transplantaties van andere organen en weefsels uitgevoerd. Daarmee wordt het leven van veel mensen gered, of de kwaliteit van hun leven wordt sterk verbeterd (hoofdstuk 31). Transplantatie in allerlei vormen Iedereen kent wel iemand in zijn of haar buurt die ziek is omdat een belangrijk orgaan niet goed functioneert het hart, de lever, de nieren, de darmen. In sommige gevallen kunnen deze mensen geholpen zijn met een donororgaan. Honderden patiënten staan op een wachtlijst voor een orgaantransplantatie. Soms moeten ze lang wachten op een gezond orgaan, want het aanbod is beperkt. Als het zover is, wordt het orgaan Pastoraal van een donor in hun lichaam getransplanteerd (overgeplaatst) om het zieke orgaan te vervangen. Ook andere delen van het lichaam zijn te transplanteren: huid, hoornvliezen of hartkleppen bijvoorbeeld lenen zich voor weefseltransplantatie. Soms wordt zelfs gebruikgemaakt van dierlijke materialen, zoals een varkenshartklep. Dit heet dan xenotransplantatie. Het transplanteren van organen gebeurt pas sinds de zestiger jaren van de vorige eeuw. Wat al wel veel langer bestaat, is bloedtransfusie. Eigenlijk 133

2 h DEEL 3 IN GEZONDHEID EN ZIEKTE is dat de meest simpele vorm van weefseltransplantatie. Bloed is namelijk een speciale vorm van bindweefsel. Bij een bloeddonor vult het lichaam het afgestane bloed weer zelf aan. n nleving sch ls eving Je kunt organen of weefsel ná je dood afstaan, maar ook tijdens je leven: bloed, huidweefsel en zelfs een van je nieren of een stuk van je lever. Mensen kunnen met één nier verder leven. Ethisch gezien is het uitnemen van een orgaan bij een levend iemand minder bezwaarlijk dan bij een overleden donor. In het laatste geval krijg je namelijk te maken met het ingewikkelde dilemma van de hersendood (zie de toelichting aan het einde van dit hoofdstuk). Een arts moet natuurlijk zeker weten dat iemand echt dood is voordat hij vitale organen weghaalt. Anders zou de donor Meer sterven lezen door het weghalen van de organen. Tegelijk moet het lichaam van de patiënt - in deze situatie levend worden gehouden, om de organen goed te houden. De grens tussen leven en dood is dan flinterdun. Voor nabestaanden kan het moeilijk en verwarrend zijn om een hersendode geliefde uit handen te geven: hij ademt immers nog kunstmatig? Het is belangrijk om je hiervan bewust te zijn bij de keuze voor donorregistratie. Afweging Aarzelingen Binnen de newagebeweging bestaat grote aarzeling ten aanzien van orgaandonatie, zoals bij de Stichting Bezinning Orgaandonatie (SBO). Zo heeft de organisatie twijfels bij het hersendoodcriterium: is iemand wel echt dood? SBO heeft er terecht oog voor dat de mens meer is dan een machine. Verder onderzoek naar het effect en de gevolgen van orgaandonatie voor de ontvanger is zeker zinvol. Maar tot nu toe geven onderzoeksresultaten geen aanleiding om te denken dat orgaandonatie op zichzelf Wetenschappelijk schadelijke gevolgen heeft voor de ontvanger. Aan orgaandonatie hangt ook een fors prijskaartje. Er kunnen op termijn (financiële) grenzen zitten aan de mogelijkheden voor dergelijke operaties. Dat vraagt om zorgvuldige criteria vanuit de medische wereld en de overheid. Aan de andere kant bespaart de transplantatie van bijvoorbeeld een nier de kosten voor een jarenlange nierdialyse. Bij het doneren van organen bestaat ook het gevaar dat we het menselijke lichaam gaan zien als een broedstoof voor organen. Sommige mensen zijn vandaag bereid om een van hun organen te koop aan te bieden. Willen we dat het lichaam van mensen onderdeel kan worden van een marktsysteem? Meer lezen - Ik geloof als christen in een lichamelijke opstanding uit de dood. Ik Pastoraal vraag me daarom af of je wel organen uit je lichaam kunt laten wegnemen om ze aan iemand anders te geven. Doe je daarmee geen schade aan het lichaam dat je na de opstanding krijgt? Afweging De allereerste vraag waar je rond orgaandonatie mee kunt worstelen, is: wat vind ik als christen van het weghalen van goede organen uit het lichaam van een gestorvene? De Bijbel zegt hier niet rechtstreeks iets over. In Bijbelse zin is het lijf na het intreden van de dood niet langer het lichaam van een menselijke persoon. Het is een lijk 134

3 16. ORGAANDONATIE EN TRANSPLANTATIE dat tot stof vergaat, zoals Genesis 3: 19 zegt. Verder komt in de Bijbel het balsemen van dode lichamen ter sprake. Daarbij worden alle lichaamsholten van het stoffelijk overschot leeggemaakt. Alleen het omhulsel, de mummie, wordt bewaard. Zowel in het Oude als in het Nieuwe Testament lees je geen negatieve woorden over deze gebruiken (Genesis 50: 1 Hebreeën 11: 22). In de Bijbel zul je ook nergens een direct gebod of verbod rond orgaandonatie vinden. Het doneren van organen bestond toen nog niet en je moet dus voorzichtig zijn om allerlei teksten zomaar toe te passen. Een tekst over de vernieuwing van het hart bijvoorbeeld heeft niks te maken met orgaandonatie. De Bijbel gebruikt onze organen vooral in beeldspraak, bijvoorbeeld als het gaat om ons hart. Gevoelsmatig vinden veel mensen een niertransplantatie iets anders dan een harttransplantatie, misschien wel omdat het woord hart zo vaak wordt gebruikt als aanduiding van je diepste innerlijk. Maar het zijn allebei neutrale organen. Het lichamelijke bestaan wordt wel hoog gewaardeerd in de Bijbel. Je leven is waardevol en het staat in dienst van God (1 Korintiërs 6: 15-20). In een christelijke visie hoort je lichaam er helemaal bij. Daarom wordt ons lichaam ook gezaaid nadat we zijn gestorven, in de verwachting van de lichamelijke opstanding (1 Korintiërs 15: 35-58). Moet je dan gaaf worden begraven? Natuurlijk gaan we zorgvuldig met het lichaam om, ook na overlijden. Maar als je door een haai bent opgegeten of als er operatief delen van je lichaam zijn verwijderd, zul je volgens de Bijbel toch opstaan met een nieuw lichaam. Je lijf wordt gezaaid in natuurlijke vergankelijkheid, oneer en zwakheid. En het wordt opgewekt in geestelijke onvergankelijkheid, heerlijkheid en kracht (1 Korintiërs 15: 42-44). Een tweede lijn in de Bijbel is die van het liefhebben van je naaste. Dat is niet meteen een reden om voorstander van orgaandonatie te zijn, maar het kan je gedachten wel richting geven. Deze liefdedaad gaat wel gepaard met ingrijpende technische processen om het doel te bereiken. Voor veel christenen is donatie toch wel degelijk een moderne toepassing van het dubbele liefdegebod (Markus 12: Johannes 13: 31-35). Binnen de christelijke kerken is er brede eenstemmigheid over de morele aanvaardbaarheid van orgaantransplantatie. Hoe je er ook over denkt, het blijft moeilijk om een bezwaar tegen orgaandonatie waterdicht te verwoorden. Voor christenen is het wel duidelijk dat de organen die zijn gestempeld door je unieke persoonlijkheid, uitgesloten zijn van donatie. Dan kun je denken aan voortplantingsorganen en delen van de hersenen als dat technisch gezien al mogelijk zou zijn. Tot nu toe zijn deze organen uitgesloten van de Wet op de orgaandonatie. Intussen komt er in de wetenschap wel steeds meer ruimte om met geslachtscellen en embryo s te experimenteren. Donorregistratie Met je keuze voor of tegen orgaandonatie word je ook bepaald bij de visie van de overheid op orgaandonatie. In ons land laat de regering hierin nog alle ruimte voor een eigen keuze. In 1998 is de Wet op de orgaandonatie (WOD) ingevoerd. Iedere Nederlander van twaalf jaar en ouder kan zijn wensen voor orgaan- en weefseldonatie laten vastleggen 135

4 DEEL 3 IN GEZONDHEID EN ZIEKTE door het invullen van een donorformulier. Die keuze wordt opgeslagen in het donorregister. Je hebt de keuze tussen ja en nee of je laat de keuze over aan je nabestaanden. Registreren is niet verplicht, maar het is wel een gemakkelijke manier om te laten weten wat je wilt. Bovendien ben je ervan verzekerd dat artsen en nabestaanden handelen volgens je eigen keuze. Je voorkomt bovendien dat nabestaanden op een emotioneel moment een moeilijk besluit moeten nemen. De overheid doet veel aan voorlichting over de keuze voor orgaandonatie, omdat de wachtlijsten erg lang zijn. En geen keuze betekent in ieder geval: geen donor. Jaarlijks wordt daarom de Donorweek georganiseerd om mensen te stimuleren in het maken van een keus. Het invullen van het register kan tegenwoordig eenvoudig via DigiD. Tot nu toe gaat de Nederlandse wet dus uit van een zogeheten toestemmingssysteem bij donorregistratie. Je moet tijdens je leven zelf uitdrukkelijke toestemming geven voor een donatie voordat je organen en weefsels mogen worden gebruikt. Met zo n systeem doe je recht aan het zelfbeschikkingsrecht, de eigen verantwoordelijkheid, de positie van de nabestaanden en het (verhogen van het) aanbod van organen. Ook Duitsland en Engeland werken met een toestemmingssysteem voor donatie. Er zijn ook landen die het heel anders aanpakken. Zij hanteren het zogeheten geenbezwaarsysteem. In principe is iedereen donor, tenzij je nadrukkelijk bezwaar hebt gemaakt. Dat bezwaar kan worden vastgelegd in een geschreven document of in een (nationaal) register. Spanje, Oostenrijk, België, Frankrijk, Italië en Zweden hanteren zo n aanpak. De laatste tijd klinkt in Nederland steeds vaker de roep om een Actief Donorregistratiesysteem (ADR). In feite is dit een alternatieve variant van Lezen Meer lezen het geenbezwaarsysteem. Iedereen die zijn keuze -niet heeft gemaakt, krijgt een oproep om dat alsnog te doen. Als je na drie oproepen niet hebt gereageerd, word je automatisch donor. Het doel is helder: meer orgaandonoren krijgen. In het huidige regeerakkoord valt te lezen dat dit kabinet de keuze voor een ADR overlaat aan de kamer. 136 Ziekenhuissterfte Samenleving Medisch Bijbels Afweging Een van de oorzaken voor het lage aantal donoren in Nederland kan het dalen van de ziekenhuissterfte zijn. Om organen van een donor te kunnen gebruiken, is het nodig dat hij in het ziekenhuis overlijdt. Zo kunnen de organen meteen na het overlijden worden weggehaald. Momenteel overlijdt 34 procent van de Nederlanders thuis, 16 procent in verzorgingshuizen, 10 procent in een hospice en 40 procent in een ziekenhuis. Maar als je de Nederlanders ernaar vraagt, wil slechts 2 procent in een ziekenhuis overlijden. De overgrote meerderheid kiest ervoor om Wetenschappelijk thuis te sterven (88 procent) of heeft een hospice (10 procent) als voorkeurplaats. Er is dan ook sprake van een aanzienlijke daling van de ziekenhuissterfte. Bovendien zijn de mensen die in een ziekenhuis sterven, steeds ouder. Dat maakt hun organen minder geschikt voor transplantatie. Beide trends hebben gevolgen voor de orgaan- en weefseldonatie.

5 16. ORGAANDONATIE EN TRANSPLANTATIE eving h Mag je als overheid mensen zonder tegenbericht automatisch als Afweging orgaandonor inschrijven? Met die vraag begeef je je meteen op medisch-ethisch gebied: je neemt een beslissing over het lichaam van een ander. Dat klinkt cru, maar zo vreemd is het niet. Als je orgaandonatie ziet als een kwestie van rechtvaardigheid als iets waar een zieke recht op heeft dan zou je in feite iedereen tot donatie moeten verplichten. Maar in onze visie op christelijke ethiek ligt de nadruk anders. Je persoonlijke verantwoordelijkheid staat voorop. Je bent zelf verantwoordelijk voor de manier waarop je jouw lijf en leven inzet voor anderen. Wetenschappelijk Onze overheid stimuleert mensen om donor te worden en meer dan dat. Met de mogelijke invoering van een Actief Donorregistratiesysteem tast ze de eigen verantwoordelijkheid aan. Waarom mag de keuzevrijheid bij toestemming voor orgaandonatie niet meer vooropstaan? Het lichaam is niet van de staat, ook niet van de samenleving, maar van de mens zelf. Dat blijkt als iemand is overleden. Dan draagt de familie van de overledene de verantwoordelijkheid Lezen voor de bezorging Meer van het lezen lichaam: de begrafenis of crematie. Die kosten worden niet betaald door de staat -of de samenleving, maar door de nabestaanden. Natuurlijk benadrukt de overheid het belang van een keuze over orgaandonatie, of het nu voor of tegen is. Maar het wordt dubieus als ze een morele beslissing zo nadrukkelijk bepleit en bijna oplegt. Waar is die veelgeprezen autonomie gebleven? Als mensen orgaandonatie als een zuivere Pastoraal Samenleving deugd zien, zou de overheid er niet zo op hoeven te hameren. Maar je kunt en mag gerede twijfels hebben bij orgaandonatie. Afweging Misschien ben je er simpelweg niet van overtuigd dat het onomstotelijk goed is. Misschien vraag je je af of er in de medische praktijk wel zorgvuldig met het lichaam en het leven van een orgaandonor wordt omgegaan. Als de voorvechters voor orgaandonatie zich te gretig opstellen, kan dat het vertrouwen van mensen in orgaandonatie ook ondermijnen. Wanneer is iemand hersendood? Medisch Je hersenen bestaan uit tientallen Wetenschappelijk miljarden zenuwcellen. Ze zijn bepalend voor je leven. Als je hersenen dood zijn, ben je gestorven. Dankzij je hersenen vertoon je tekenen van leven: je kunt horen, zien, voelen, ademhalen, je hebt een bloedsomloop, gedrag, geheugen, een bewustzijn en emoties. Die eigenschappen zitten vooral aan de buitenkant van de hersenen, in de hersenschors. Met een EEG of elektro-encefalogram (hersenfilmpje) kunnen we uit bio-elektrische signalen opmaken hoe het ervoor staat met die hersenschors en of deze nog functioneert. Bijbels Zo n EEG is niet schadelijk voor een patiënt. Overlijden aan de machine Tot in de jaren vijftig van de vorige eeuw betekende een ademhalingsstilstand en een hartstilstand Pastoraal de dood van een persoon. De dood was daarmee eenvoudig vast te stellen. Onder normale omstandigheden voldoen deze klassieke criteria nog steeds, omdat stilstand van ademhaling en bloedcirculatie binnen korte tijd hersendood tot gevolg heeft. Maar onder bijzondere 137

6 DEEL 3 IN GEZONDHEID EN ZIEKTE omstandigheden zijn deze criteria niet meer voldoende om te kunnen weten of iemand is overleden. Door de toegenomen medische beademingstechniek kunnen mensen overlijden aan de machine, bijvoorbeeld na een hersenbloeding. Op welk punt ben je dan echt overleden? Om dat te bepalen, kijken we naar het functioneren van onze hersenen. Hersenstam Een belangrijk onderdeel van onze hersenen is de hersenstam. Deze hersenstam zit onderaan de schedel, in het verlengde van het ruggenmerg. Die hersenstam verbindt de grote hersenen vóór in ons hoofd en de tussenhersenen daarachter met de kleine hersenen en het ruggenmerg. Van de twaalf hersenzenuwen komen er tien direct uit de hersenstam. Dan kun je denken aan de reukzenuw, de oogzenuw, de oogbewegingszenuw, de tong- en keelzenuw. De kernen van die zenuwen liggen in de hersenstam. De hersenstam bestuurt dan ook vitale levensfuncties, zoals hartslag, ademhaling en bloeddruk. Hersendood Bij het spreken over hersendood dat als concept nader onderzoek verdient spelen drie essentiële vragen een rol: 1. Wat is de definitie of het concept van de dood: wat is er zó wezenlijk voor het leven van een mens dat het verlies ervan de dood inhoudt? Dat is een filosofische vraag. 2. Wat zijn de criteria om vast te stellen of de dood is ingetreden: waar moet je dan naar kijken? 3. Welke specifieke testen zijn er voor het vaststellen van de dood: hoe weet je dat aan de criteria is voldaan? Er zijn twee definities van de hersendood in omloop. De eerste definitie van hersendood is de hogere hersendooddefinitie. Hierbij gaat het om het totaal en onomkeerbaar verlies van het vermogen tot bewustzijn (een functie van de hersenschors), van datgene dat minimaal noodzakelijk is voor het persoon-zijn. Het verlies van verstandelijke functies is dan voldoende bewijs voor de dood, ook al kunnen de vitale levensfuncties in de hersenstam nog functioneren. Deze benadering beoordeelt mensen als overleden die volgens de tweede definitie nog zouden leven. De tweede is de totale hersendooddefinitie. In deze definitie gaat het om het definitieve einde van het organisme als geheel. Iemand is overleden als zijn geestelijk-lichamelijke eenheid niet meer bestaat. De NPV gaat uit van deze definitie. Kunstmatige beademing Onder hersendood verstaan we dus het volledig en onherstelbaar verlies van de functies van de hersenen, inclusief die van de hersenstam. De persoon kan dan ook niet meer zelfstandig ademhalen (een functie van de hersenstam). Alle hersenfuncties zijn uitgevallen en het lichaam kan de bloeddruk 138

7 16. ORGAANDONATIE EN TRANSPLANTATIE en temperatuur niet meer regelen. Deze toestand is juridisch gelijkgesteld aan de dood. Als de persoon in kwestie aan een beademingsmachine ligt, laat de kunstmatige beademing de borstkas kunstmatig op- en neergaan. Daardoor blijft de bloedcirculatie in stand. Als die beademing wordt gestopt, is er geen natuurlijke reactie meer en zullen alle weefsels snel beginnen af te sterven. Het stoppen met beademen ( de stekkers eruit ) heeft dan dus niets met levensbeëindigend handelen te maken. Voor familieleden is het moeilijk te accepteren dat een familielid overleden blijkt óndanks het warme lichaam met polsslag en de op en neer gaande borst door kunstmatige beademing. Op de monitor is toch de hartslag te zien? Maar als spontane ademhaling en bloedsomloop definitief zijn uitgevallen, of als het onomkeerbaar verlies van iedere hersenfunctie is geconstateerd, is de persoon gestorven. Orgaandonatie Het hersendoodcriterium is allereerst van belang bij het ontkoppelen van de patiënt van de beademingsmachine. Ook bij het afstaan van voor het leven noodzakelijke organen zoals hart en longen moet onomstotelijk vaststaan dat de donor is overleden. Zo niet, dat zou de donor sterven door het uitnemen van die organen en dan is er sprake van moord. Voor de vaststelling van hersendood is een vlak EEG het ontbreken van bio-elektrische activiteit van de hersenschors een noodzakelijke voorwaarde. Dat is niet genoeg, want het zegt nog niet alles over de rest van de hersenen. Daarom moeten artsen aan de andere kant beginnen. Als er sprake is van hersenstamdood, kan namelijk ook de hersenschors niet meer functioneren. Daarbij wordt gekeken naar de afwezigheid van alle hersenstamreflexen, zoals gefixeerde, stijve pupillen en afwezigheid van spierreacties in het verzorgingsgebied van de hersenzenuwen. Bij de onherstelbare uitval van de hersenstam als het meest precieze en definitieve doodscriterium is er sprake van totale hersendood. Coma Een coma is iets anders dan de hersendood. Patiënten kunnen in een meer of minder diep coma raken: een diepe bewusteloosheid waaruit iemand niet is wakker te maken. Een coma is meestal het gevolg van ernstig hersenletsel door bijvoorbeeld een ongeval of een hersenbloeding. In zeldzame gevallen is er sprake van een wakend coma (coma vigil). Dan heeft iemand zijn ogen overdag open en ademt hij spontaan. Ook kan hij de indruk wekken dat hij rondkijkt. Maar het is geen gericht kijken en het is niet mogelijk contact met de patiënt te krijgen, ook geen oogcontact. Dit is een diep coma dat waarschijnlijk zonder enig zelfbewustzijn is. Stervensproces Het vaststellen van het moment van de dood is niet eenvoudig. Sterven is een proces. Als mens leef je nog zolang je sterft. 139

8 DEEL 3 IN GEZONDHEID EN ZIEKTE Medisch Wetenschappelijk Door de toegenomen medisch-technische mogelijkheden zoals kunstmatige beademing en intensive care is sterven een ingewikkeld proces geworden. Het moment van het sterven is niet het moment waarop alle cellen van het lichaam dood zijn. Het is het moment waarop de hersenen definitief ophouden te functioneren. Dat is duidelijk medisch vast te stellen. Lichaam Bijbels en ziel De dood is de laatste vijand van de mens: zo ervaren mensen dat al sinds mensenheugenis (1 Korintiërs 15: 26). De christelijke ethiek kan niet anders dan het erkennen van de manieren waarop langs medische weg het tijdstip van de dood wordt vastgesteld. Dit vraagt wel een uiterst Pastoraal zorgvuldige toepassing van klinisch en medisch-technisch onderzoek. Je kunt niet maar zo zeggen dat de behandeling wordt gestaakt omdat iemand hersendood is. Praktisch gezien moet dan duidelijk zijn dat de hersenstam geen activiteiten meer laat zien. Maar deze vernietiging treft niet de hele mens. In het christelijke geloof is er ná de dood een voortgaand geestelijk beginsel van de mens (1 Korintiërs 15). Leven en dood zijn tegenstellingen, maar tegelijk ook van dezelfde orde. Leven en dood sluiten elkaar uit én ze gaan hand in hand als een mysterie, even ondoorgrondelijk als God (Job 36: 26). Tot slot: een cadeau met verdriet Als je in grote spanning afwacht op een nieuw hart, zul je enorm blij zijn als er een transplantatieorgaan is gevonden. Tegelijkertijd gaan de geliefden van de overledene op dat moment gebukt onder een groot verlies. Als patiënt op de wachtlijst kan dat besef je in de problemen brengen. Je kunt en wilt natuurlijk nooit bidden om de dood van een ander, maar intussen verlang je zo naar herstel en genezing. Transplantatie is daarom aan alle kanten een emotioneel gebeuren. Zeker als het gaat om een orgaan dat noodzakelijk is om te kunnen leven. De een leeft dankzij de dood van een ander. Een cadeau met verdriet. 140

Meer weten? Ga naar www.donorvoorlichting.nl.

Meer weten? Ga naar www.donorvoorlichting.nl. Vraag 1 Wat is doneren? Doneren betekent geven of schenken. Iemand die orgaan- of weefseldonor is, geeft na zijn dood zijn organen of weefsels weg voor transplantatie. Dit heet donatie. Bekijk het filmfragment

Nadere informatie

Informatie voor nabestaanden. Dit is een uitgave van NTS-Donorvoorlichting www.donorvoorlichting.nl. Orgaandonatie

Informatie voor nabestaanden. Dit is een uitgave van NTS-Donorvoorlichting www.donorvoorlichting.nl. Orgaandonatie Informatie voor nabestaanden Dit is een uitgave van NTS-Donorvoorlichting www.donorvoorlichting.nl Orgaandonatie Waarom krijgt u deze brochure? Iemand in uw naaste omgeving kan orgaandonor worden na het

Nadere informatie

INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN. Dit is een uitgave van de Nederlandse Transplantatie Stichting transplantatiestichting.nl.

INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN. Dit is een uitgave van de Nederlandse Transplantatie Stichting transplantatiestichting.nl. INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN Dit is een uitgave van de Nederlandse Transplantatie Stichting transplantatiestichting.nl Orgaandonatie Waarom krijgt u deze brochure? Iemand in uw naaste omgeving is overleden

Nadere informatie

orgaan DONATIE DONATIE informatie voor nabestaanden

orgaan DONATIE DONATIE informatie voor nabestaanden orgaan DONATIE DONATIE informatie voor nabestaanden Voorwoord Uit reacties van nabestaanden van orgaandonoren is gebleken dat tijdens en na de orgaandonatieprocedure behoefte bestaat aan informatie. Met

Nadere informatie

Orgaan- en weefseldonatie. Soms zou ik willen dat gisteren nooit voorbijging, omdat vandaag zo anders is.

Orgaan- en weefseldonatie. Soms zou ik willen dat gisteren nooit voorbijging, omdat vandaag zo anders is. Orgaan- en weefseldonatie Soms zou ik willen dat gisteren nooit voorbijging, omdat vandaag zo anders is. Inhoudsopgave Orgaan- en weefseldonatie... 1 Inleiding... 3 Wat is hersendood?... 4 Door wie en

Nadere informatie

Bent u al donor? Ja Nee

Bent u al donor? Ja Nee Nederland zegt Bent u al donor? Ja Nee Wist u dat u als donor in één keer acht levens kunt redden? En dat het heel makkelijk is om u als donor te registreren? Of u nu oud, jong, groot, klein, dik, dun,

Nadere informatie

> Orgaan- en weefseldonatie na het vaststellen van de hersendood

> Orgaan- en weefseldonatie na het vaststellen van de hersendood www.azstlucas.be > Orgaan- en weefseldonatie na het vaststellen van de hersendood Informatie voor nabestaanden Voorwoord Wanneer u geconfronteerd wordt met orgaandonatie, wil dat zeggen dat u een familielid,

Nadere informatie

Orgaandonatie. Informatie voor nabestaanden

Orgaandonatie. Informatie voor nabestaanden Orgaandonatie Informatie voor nabestaanden 2 - Orgaandonatie Waarom u deze brochure krijgt Iemand in uw naaste omgeving is overleden en kan organen doneren. De kans is groot dat u nu voor het eerst te

Nadere informatie

Orgaan- en weefseldonatie DBD, donor na hersendood. Brochure voor nabestaanden

Orgaan- en weefseldonatie DBD, donor na hersendood. Brochure voor nabestaanden Orgaan- en weefseldonatie DBD, donor na hersendood Brochure voor nabestaanden 2 - Orgaan- en weefseldonatie Voorwoord Donatie van organen en weefsels is voor nabestaanden vaak een ingrijpende gebeurtenis.

Nadere informatie

Donoren zijn van levensbelang Inclusief donorformulier

Donoren zijn van levensbelang Inclusief donorformulier Dit is een uitgave van NTS-Donorvoorlichting www.donorvoorlichting.nl Donoren zijn van levensbelang Inclusief donorformulier Donoren zijn van levensbelang Donororganen en donorweefsels zijn nodig om ernstig

Nadere informatie

Orgaandonatie. gemini-ziekenhuis.nl

Orgaandonatie. gemini-ziekenhuis.nl Orgaandonatie gemini-ziekenhuis.nl Inhoud Orgaandonatie: de gang van zaken 3 Voorbereiding op orgaandonatie 4 De donor-operatie 6 Na de donor-operatie 7 Algemene informatie over orgaandonatie 8 De donatiecoördinator

Nadere informatie

Orgaandonatie Geven om verder leven

Orgaandonatie Geven om verder leven HHZH_INF_087.03(0315) h.-hartziekenhuis vzw Mechelsestraat 24 2500 Lier tel. 03-491 23 45 fax 03-491 23 46 www.hhzhlier.be Patiënteninformatie Orgaandonatie Geven om verder leven Voorwoord Wanneer u geconfronteerd

Nadere informatie

Orgaan- en weefseldonatie. Informatie voor nabestaanden

Orgaan- en weefseldonatie. Informatie voor nabestaanden Orgaan- en weefseldonatie Informatie voor nabestaanden Inleiding De behandelend arts, of de arts die de dood heeft geconstateerd, is door de wet verplicht na te gaan of de overledene als donor geregistreerd

Nadere informatie

Kwaliteitsverbetering van donororganen

Kwaliteitsverbetering van donororganen Thema: Kwaliteitsverbetering van donororganen Prof.dr. Robert J. Porte, chirurg Sanna op den Dries, onderzoeker / student Geneeskunde 1-11-2013 2 Petje op, Petje af 10 vragen HOOFDPRIJS Petje op, Petje

Nadere informatie

Donor. Inleiding. Hoofdstukken. Wat is een donor?

Donor. Inleiding. Hoofdstukken. Wat is een donor? Donor Inleiding Ik hou mijn spreekbeurt over donor zijn. Omdat ik het heel belangrijk vind dat mensen donor zijn. En ik wil jullie graag vertellen wat donor zijn eigenlijk precies is en waarom iedereen

Nadere informatie

ORGAAN- EN WEEFSELDONATIE na het vaststellen van de hersendood

ORGAAN- EN WEEFSELDONATIE na het vaststellen van de hersendood ORGAAN- EN WEEFSELDONATIE na het vaststellen van de hersendood ORGAAN- EN WEEFSELDONATIE na het vaststellen van de hersendood Informatie voor nabestaanden Voorwoord Wanneer u geconfronteerd wordt met orgaandonatie,

Nadere informatie

Wilt u donor worden? Of juist niet?

Wilt u donor worden? Of juist niet? Wilt u donor worden? Of juist niet? Het Donorregister is een onderdeel van het CIBG, een uitvoeringsorganisatie van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Het Donorregister registreert persoonlijke

Nadere informatie

ORGAAN- EN WEEFSELDONATIE na circulatoir overlijden

ORGAAN- EN WEEFSELDONATIE na circulatoir overlijden ORGAAN- EN WEEFSELDONATIE na circulatoir overlijden ORGAAN- EN WEEFSELDONATIE na circulatoir overlijden Informatie voor nabestaanden Voorwoord Wanneer u geconfronteerd wordt met orgaandonatie, wil dat

Nadere informatie

Wilsbeschikking en -verklaring

Wilsbeschikking en -verklaring Wilsbeschikking en -verklaring Inleiding Iedereen kan in een situatie terechtkomen waarin ingrijpende beslissingen genomen moeten worden. Dan is het goed alvast een mening te hebben gevormd over onderwerpen

Nadere informatie

Met hart en nieren. pastorale vragen rond orgaan- en weefseldonatie

Met hart en nieren. pastorale vragen rond orgaan- en weefseldonatie Met hart en nieren pastorale vragen rond orgaan- en weefseldonatie Met hart en nieren is een uitgave van de Protestantse Kerk in Nederland in de reeks Handreikingen voor het Pastoraat Protestants Landelijk

Nadere informatie

Informatie na overlijden. Wat u moet weten en doen als een familielid of directe naaste in het Waterlandziekenhuis is overleden

Informatie na overlijden. Wat u moet weten en doen als een familielid of directe naaste in het Waterlandziekenhuis is overleden Informatie na overlijden Wat u moet weten en doen als een familielid of directe naaste in het Waterlandziekenhuis is overleden Inhoud Inleiding 4 Eigen keuze 4 Verblijf in het mortuarium 4 Verzorging en

Nadere informatie

17 oktober Onderzoek: Orgaandonatie

17 oktober Onderzoek: Orgaandonatie 17 oktober 2014 Onderzoek: Orgaandonatie 1 Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 30.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De

Nadere informatie

Profielwerkstuk Het stappenplan, tips en ideeën

Profielwerkstuk Het stappenplan, tips en ideeën Profielwerkstuk Het stappenplan, tips en ideeën Ga je een profielwerkstuk maken? Dan is orgaan- en weefseldonatie een goed onderwerp! Hier vind je allerlei tips, bronnen en ideeën om een profielwerkstuk

Nadere informatie

Informatie voor nabestaanden

Informatie voor nabestaanden Algemeen Informatie voor nabestaanden Het overlijden van een familielid of naaste is heel verdrietig. Het moeilijke is, dat u juist in die heel emotionele tijd, kort na het overlijden, al een aantal praktische

Nadere informatie

Orgaan- en weefseldonatie DCD III, donor na circulatiestilstand. Brochure voor nabestaanden

Orgaan- en weefseldonatie DCD III, donor na circulatiestilstand. Brochure voor nabestaanden Orgaan- en weefseldonatie DCD III, donor na circulatiestilstand Brochure voor nabestaanden 2 Orgaan- en weefseldonatie Voorwoord Donatie van organen en weefsels is voor nabestaanden vaak een ingrijpende

Nadere informatie

weefsel D O NATIE DONATIE informatie voor nabestaanden

weefsel D O NATIE DONATIE informatie voor nabestaanden weefsel D O NATIE DONATIE informatie voor nabestaanden Voorwoord Donatie van organen en weefsels is voor nabestaanden vaak een ingrijpende gebeurtenis. Naast een gesprek met de arts blijken nabestaanden

Nadere informatie

8a. Wat en hoe? Het stappenplan, tips en ideeën

8a. Wat en hoe? Het stappenplan, tips en ideeën 8a. Wat en hoe? Het stappenplan, tips en ideeën Ga je een sectorwerkstuk maken? Dan is orgaan- en weefseldonatie een goed onderwerp! Hier vind je allerlei tips, bronnen en ideeën om een sectorwerkstuk

Nadere informatie

23. Vragen bij reanimatie

23. Vragen bij reanimatie 23. Vragen bij reanimatie Mijn dochter is ernstig gehandicapt. Kort geleden hadden we een gesprek met onze arts over -haar gezondheid. Toen kregen we te horen dat ze niet gereanimeerd wordt als ze een

Nadere informatie

Toestemming geven voor orgaandonatie na een hartstilstand

Toestemming geven voor orgaandonatie na een hartstilstand Universitair Medisch Centrum Groningen Toestemming geven voor orgaandonatie na een hartstilstand Informatie voor nabestaanden Toestemming geven voor orgaandonatie na een hartstilstand 2 Universitair Medisch

Nadere informatie

Uw rechten bij wilsverklaringen

Uw rechten bij wilsverklaringen Uw rechten bij wilsverklaringen Behandelverbod, niet-reanimeren, euthanasie, weefsel- en orgaandonatie, ter beschikking stellen van de wetenschap gemini-ziekenhuis.nl Inhoudsopgave Wilsverklaringen 3 Levenstestament

Nadere informatie

Uw rechten bij wilsverklaringen

Uw rechten bij wilsverklaringen Uw rechten bij wilsverklaringen Behandelverbod, niet-reanimeren, euthanasie, weefsel- en orgaandonatie, ter beschikking stellen van de wetenschap mca.nl Inhoudsopgave Wilsverklaringen 3 Levenstestament

Nadere informatie

2. Niet-reanimeren Formulier Niet-reanimeren Verklaring 3. Niet-beademen Formulieren Verklaring Niet-reanimeren of Verklaring Behandelverbod

2. Niet-reanimeren Formulier Niet-reanimeren Verklaring 3. Niet-beademen Formulieren Verklaring Niet-reanimeren of Verklaring Behandelverbod Levenskwesties Iedereen kan in een situatie komen waarin ingrijpende beslissingen rond het levenseinde moeten worden genomen. Dan is het goed dat u een mening heeft gevormd over zaken als stervensbegeleiding,

Nadere informatie

Weefseldonatie. Informatie voor nabestaanden

Weefseldonatie. Informatie voor nabestaanden Weefseldonatie Informatie voor nabestaanden 2 - Weefseldonatie Waarom u deze brochure krijgt Iemand in uw naaste omgeving is overleden en kan weefsels doneren. De kans is groot dat u nu voor het eerst

Nadere informatie

Weefseldonatie. gemini-ziekenhuis.nl

Weefseldonatie. gemini-ziekenhuis.nl Weefseldonatie gemini-ziekenhuis.nl Inhoudsopgave Weefseldonatie: de gang van zaken 3 Wet op de orgaandonatie 3 De donor-operatie 4 Is uw naaste thuis overleden? 5 Na de donor-operatie 5 Wat gebeurt er

Nadere informatie

Begrafenis, crematie of... schenken aan de wetenschap?

Begrafenis, crematie of... schenken aan de wetenschap? Begrafenis, crematie of... schenken aan de wetenschap? Informatie over ter beschikking stellen aan onderwijs en wetenschap 2 Begrafenis, crematie... of schenken aan de wetenschap? In Nederland zijn wij

Nadere informatie

Informatie voor nabestaanden

Informatie voor nabestaanden Informatie voor nabestaanden 0 Inleiding Het (aanstaand) overlijden van een dierbare is een aangrijpende gebeurtenis. In zo'n situatie is het moeilijk de aandacht te richten op de noodzakelijke formaliteiten

Nadere informatie

Spreektekst Wet op de Orgaandonatie 20 maart 2013

Spreektekst Wet op de Orgaandonatie 20 maart 2013 Spreektekst Wet op de Orgaandonatie 20 maart 2013 Voorzitter, afgelopen zondagnacht ben ik getuige geweest van een transplantatieprocedure in het Leids Universiteit Medisch Centrum. Ik mocht meelopen met

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal Aan de leden van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Tweede Kamer der Staten-Generaal Aan de leden van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) Postbus 20018 2500 EA Den Haag Tweede Kamer der Staten-Generaal Aan de leden van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) Postbus 20018 2500 EA Den Haag Bussum 17 februari 2015 Betreft Vervolg op het Masterplan

Nadere informatie

DONOR IN HART EN NIEREN

DONOR IN HART EN NIEREN DONOR IN HART EN NIEREN vmbo MODULE: blz blz donor in hart en nieren Module 2 DONOR IN HART EN NIEREN vmbo MODULE: blz Lessen over orgaandonatie Dit boekje gaat over orgaandonatie Donororganen en donorweefsels

Nadere informatie

De verzorging van een orgaan- of weefseldonor

De verzorging van een orgaan- of weefseldonor INFORMATIE VOOR UITVAARTVERZORGERS EN MORTUARIUMBEHEERDERS Dit is een uitgave van de Nederlandse Transplantatie Stichting www.transplantatiestichting.nl De verzorging van een orgaan- of weefseldonor Informatie

Nadere informatie

Juridische en ethische dilemma s en aspecten AZO-scholingsavond 13 januari 2016

Juridische en ethische dilemma s en aspecten AZO-scholingsavond 13 januari 2016 Juridische en ethische dilemma s en aspecten AZO-scholingsavond 13 januari 2016 Mw. mr. Ineke Corté Jurist gezondheidsrecht Radboudumc Prof. dr. Evert van Leeuwen Hoogleraar IQ Healthcare Radboudumc Orgaandonatie

Nadere informatie

Overlijden van een dierbare

Overlijden van een dierbare Overlijden van een dierbare Informatie voor de nabestaanden Een dierbare van u is overleden. Omdat het u nu moeilijk zal vallen uw aandacht te richten op formaliteiten, ontvangt u deze brochure. Hierin

Nadere informatie

Toestemming geven voor weefseldonatie

Toestemming geven voor weefseldonatie Universitair Medisch Centrum Groningen Toestemming geven voor weefseldonatie Informatie voor nabestaanden Toestemming geven voor weefseldonatie 2 Universitair Medisch Centrum Groningen Inleiding Als iemand

Nadere informatie

Informatie over. nietreanimeren

Informatie over. nietreanimeren Informatie over nietreanimeren Informatie over reanimeren De niet-reanimerenpenning: wat moet u weten? U heeft bij de NVVE, Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde, informatie aangevraagd

Nadere informatie

Ja, tenzij of toch nee, mits

Ja, tenzij of toch nee, mits Gepubliceerd in De Volkskrant, 23 oktober 2010, p. 9 van het Vervolg Ja, tenzij of toch nee, mits Door Jos Straathof en Jenny Slatman Het was eerder deze week een primeur: een nationale online wervingsactie

Nadere informatie

Onderzoek: Nieuwe donorwet

Onderzoek: Nieuwe donorwet 16 september 2016 Onderzoek: Nieuwe donorwet Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek.

Nadere informatie

Informatie over (niet)-reanimeren

Informatie over (niet)-reanimeren Informatie over (niet)-reanimeren iet-reanimerenpenning Wat is reanimatie? Wat is de overlevi ans? Wat merkt het slachtoffer? Hoe groot is de kans op (blijv chade? Wel of niet reanimeren? Uw wens telt

Nadere informatie

Uw rechten bij wilsverklaringen

Uw rechten bij wilsverklaringen Uw rechten bij wilsverklaringen Behandelverbod, niet-reanimeren, euthanasie, weefsel- en orgaandonatie, ter beschikking stellen van de wetenschap www.nwz.nl Inhoud Wilsverklaringen 3 Levenstestament 4

Nadere informatie

Pastoraat Beslissingen rond het levenseinde

Pastoraat Beslissingen rond het levenseinde Pastoraat Beslissingen rond het levenseinde Inleiding Wie opgenomen wordt in het ziekenhuis, hoopt na de behandeling weer genezen te zijn en door te gaan met zijn of haar leven. Helaas verloopt een ziekte

Nadere informatie

Zo zit het Alles over doneren en registreren

Zo zit het Alles over doneren en registreren Dit is een uitgave van de Nederlandse Transplantatie Stichting transplantatiestichting.nl Zo zit het Alles over doneren en registreren Inhoud Inleiding... 3 Organen en weefsels... 4 Donor worden... 6 Orgaandonatie

Nadere informatie

Hersendonatie aan 100-plus onderzoek

Hersendonatie aan 100-plus onderzoek Hersendonatie aan 100-plus onderzoek Het 100-plus onderzoek van het VUmc Alzheimercentrum stelt zich tot doel te achterhalen hoe het komt dat sommige mensen een hoge leeftijd bereiken en geen last krijgen

Nadere informatie

HANDLEIDING VOOR DE LESSEN ORGAANDONATIE EN REGISTRATIE

HANDLEIDING VOOR DE LESSEN ORGAANDONATIE EN REGISTRATIE HANDLEIDING VOOR DE LESSEN ORGAANDONATIE EN REGISTRATIE Voor meer informatie of vragen: Donorregister www.donorregister.nl (0900) 821 21 66 (lokaal tarief) E-mail: info@donorregister.nl copyright 2008

Nadere informatie

Beslissingen en zorg rond het levenseinde. Manda Westeneng Merie Bruins & Alette Zeeman

Beslissingen en zorg rond het levenseinde. Manda Westeneng Merie Bruins & Alette Zeeman Beslissingen en zorg rond het levenseinde Manda Westeneng Merie Bruins & Alette Zeeman Opening Psalm 4:9 In vrede leg ik mij neer En meteen slaap ik in, Want U, HEER, laat mij veilig wonen In een vertrouwd

Nadere informatie

BELEID NVN ROND ORGAANDONATIE

BELEID NVN ROND ORGAANDONATIE BELEID NVN ROND ORGAANDONATIE 26-11-2011 1 Stand van zaken: enkele cijfers In totaal in Nederland ± 61.500 mensen met een nieraandoening Waarvan 15.500 mensen met nierfunctievervangende therapie hiervan

Nadere informatie

Formaliteiten na overlijden. Informatie voor nabestaanden

Formaliteiten na overlijden. Informatie voor nabestaanden Formaliteiten na overlijden Informatie voor nabestaanden Graag willen wij onze deelneming betuigen met het overlijden van uw naaste. Het zal moeilijk zijn om uw aandacht te richten op de formaliteiten

Nadere informatie

Wilsverklaring. Grenzen, wensen en verwachtingen rond uw levenseinde

Wilsverklaring. Grenzen, wensen en verwachtingen rond uw levenseinde 00 Wilsverklaring Grenzen, wensen en verwachtingen rond uw levenseinde 1 Hoe maak ik mijn wensen duidelijk in mijn laatste levensfase? In de laatste levensfase van zieke mensen moeten er moeilijke beslissingen

Nadere informatie

Nazorg bij orgaan- en weefseldonatie. Informatie voor uitvaartverzorgers en mortuariummedewerkers

Nazorg bij orgaan- en weefseldonatie. Informatie voor uitvaartverzorgers en mortuariummedewerkers Nazorg bij orgaan- en weefseldonatie Informatie voor uitvaartverzorgers en mortuariummedewerkers 2 - Nazorg bij orgaan- en weefseldonatie Waarom deze brochure? U kunt in uw werk als uitvaartondernemer/uitvaartverzorger

Nadere informatie

Samenvatting. Achtergrond en doel van dit advies

Samenvatting. Achtergrond en doel van dit advies Samenvatting Dit advies biedt een als bindend bedoelde landelijke richtlijn voor het vaststellen van de dood bij postmortale orgaandonatie. Deze richtlijn beschrijft hoe de dood dient te worden vastgesteld

Nadere informatie

Obductie Informatie voor nabestaanden

Obductie Informatie voor nabestaanden 00 Obductie Informatie voor nabestaanden 1 Inleiding U heeft deze folder gekregen omdat uw echtgenoot, familielid of dierbare is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie gedaan mag worden.

Nadere informatie

DOCENTENHANDLEIDING VOORGEZET ONDERWIJS: BIOLOGIE, MAATSCHAPPIJLEER, NEDERLANDS MBO: BURGERSCHAPSVORMING

DOCENTENHANDLEIDING VOORGEZET ONDERWIJS: BIOLOGIE, MAATSCHAPPIJLEER, NEDERLANDS MBO: BURGERSCHAPSVORMING donorwise.nl ren e g n o j atie oor n v o d e l l e u d fs Lesmo aan- en wee rg over o DOCENTENHANDLEIDING VOORGEZET ONDERWIJS: BIOLOGIE, MAATSCHAPPIJLEER, NEDERLANDS MBO: BURGERSCHAPSVORMING CONTACT EN

Nadere informatie

Praten over behandelwensen en -grenzen

Praten over behandelwensen en -grenzen Praten over behandelwensen en -grenzen Praten over behandelwensen en -grenzen Informatie voor patiënten en familie Inleiding Als patiënt komt u in het UMC Utrecht met een bepaalde behandelwens. Meestal

Nadere informatie

MORTUARIUM. Informatie voor nabestaanden

MORTUARIUM. Informatie voor nabestaanden MORTUARIUM Informatie voor nabestaanden Informatie voor nabestaanden Het overlijden van een familielid of een naaste is een aangrijpende gebeurtenis, waarmee wij u onze deelneming betuigen. Het overlijden

Nadere informatie

Levensbeschouwelijke visies op orgaan- en weefseltransplantatie

Levensbeschouwelijke visies op orgaan- en weefseltransplantatie LEEN DEN BESTEN Levensbeschouwelijke visies op orgaan- en weefseltransplantatie Het experimentele stadium voorbij 1 Al eeuwen zochten wetenschappers naar mogelijkheden om zieke organen of beschadigde ledematen

Nadere informatie

Het levende in het sterven

Het levende in het sterven Het levende in het sterven Het levende in het sterven Paulus Rijntjes Schrijver: Paulus Rijntjes Voor informatie over ons werk of over andere publicaties: www.hesychia.net ISBN: 4400006618 Paulus Rijntjes

Nadere informatie

Geen keuzedwang, wel keuzedrang

Geen keuzedwang, wel keuzedrang Orgaandonatie, een zaak van mensen onderling Geen keuzedwang, wel keuzedrang ChristenUnie-fractie in de Tweede Kamer April 2008 1 Inleiding Dit jaar zal de Tweede Kamer opnieuw uitgebreid debatteren over

Nadere informatie

Weefseldonatie. in de huisartsenpraktijk. Informatie voor huisartsen

Weefseldonatie. in de huisartsenpraktijk. Informatie voor huisartsen Informatie voor huisartsen Dit is een uitgave van de Nederlandse Transplantatie Stichting www.transplantatiestichting.nl Weefseldonatie in de huisartsenpraktijk Waarom krijgt u deze brochure? Maakt donatie

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 4 maart 2015 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 4 maart 2015 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340 78

Nadere informatie

VAN BETEKENIS TOT HET EINDE; DOEN ÉN LATEN IN DE LAATSTE LEVENSFASE.

VAN BETEKENIS TOT HET EINDE; DOEN ÉN LATEN IN DE LAATSTE LEVENSFASE. Welkom! WE DENKEN VANAVOND MET ELKAAR NA OVER HET THEMA: VAN BETEKENIS TOT HET EINDE; DOEN ÉN LATEN IN DE LAATSTE LEVENSFASE. Openingslied: psalm 139: 7 en 8 7. Gij hebt mij immers zelf gemaakt, mij met

Nadere informatie

Toestemming voor obductie bij kinderen. Informatie voor nabestaanden

Toestemming voor obductie bij kinderen. Informatie voor nabestaanden Toestemming voor obductie bij kinderen Informatie voor nabestaanden Universitair Medisch Centrum Groningen Inleiding Een arts heeft met u gesproken om uw overleden zoon of dochter te laten onderzoeken.

Nadere informatie

Algemeen. Patiënteninformatie. Zorg na overlijden. Informatie voor nabestaanden. Slingeland Ziekenhuis

Algemeen. Patiënteninformatie. Zorg na overlijden. Informatie voor nabestaanden. Slingeland Ziekenhuis Algemeen Zorg na overlijden i Patiënteninformatie Informatie voor nabestaanden Slingeland Ziekenhuis Inleiding Een naaste in uw familie- of vriendenkring is in ons ziekenhuis overleden. Wij willen u en

Nadere informatie

Weefseldonatie (Informatie voor nabestaanden)

Weefseldonatie (Informatie voor nabestaanden) Algemeen Weefseldonatie (Informatie voor nabestaanden) www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl ALG034 / Weefseldonatie (Informatie voor nabestaanden)

Nadere informatie

Weefseldonatie. informatie voor nabestaanden. Algemeen

Weefseldonatie. informatie voor nabestaanden. Algemeen Algemeen Weefseldonatie informatie voor nabestaanden Inleiding Wanneer er bij een overledene organen of weefsels worden uitgenomen voor donatie, is dit voor de nabestaanden vaak een ingrijpende gebeurtenis.

Nadere informatie

HANDLEIDING ROC SCHOLEN VOOR DE LESSEN ORGAANDONATIE EN REGISTRATIE

HANDLEIDING ROC SCHOLEN VOOR DE LESSEN ORGAANDONATIE EN REGISTRATIE HANDLEIDING ROC SCHOLEN VOOR DE LESSEN ORGAANDONATIE EN REGISTRATIE Copyright 2013 Niets van deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden op welke wijze dan ook zonder voorafgaande

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Toestemming voor obductie bij kinderen. Informatie voor nabestaanden

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Toestemming voor obductie bij kinderen. Informatie voor nabestaanden Toestemming voor obductie bij kinderen Informatie voor nabestaanden TOESTEMMING VOOR OBDUCTIE BIJ KINDEREN INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN INLEIDING Een arts heeft met u gesproken om uw overleden zoon of

Nadere informatie

de nieren Tessa van de Weijer April 2015

de nieren Tessa van de Weijer April 2015 de nieren Tessa van de Weijer April 2015 0 Inhoudsopgave hoofdstuk: bladzijde: Inleiding 2 1. Wat zijn je nieren en hoe werken ze? 3 2. Nierziekte of nierfalen 5 3. Niertransplantatie 7 4. Nierdialyse

Nadere informatie

Reanimatie beleid. Visie van Cavent omtrent wel / niet reanimeren.

Reanimatie beleid. Visie van Cavent omtrent wel / niet reanimeren. Reanimatie beleid Visie van Cavent omtrent wel / niet reanimeren. Datum vaststelling : 20-12-2013 Vastgesteld door : MT Eigenaar : Beleidsmedewerker Datum aanpassing aan : 20-01-2015 Verwijzingen: - Wet

Nadere informatie

Zondag 28 juni 2015 Hem even aan te mogen raken

Zondag 28 juni 2015 Hem even aan te mogen raken Zondag 28 juni 2015 Hem even aan te mogen raken Bij Marcus 5 : 21-43 Voor mensen met school-gaande kinderen nadert de zomervakantie. Hier in de kerk blijven al enige tijd wat meer stoelen leeg om dat dan

Nadere informatie

leven een cadeau voor het Djago: Ik laat mijn haar twee jaar groeien, dan knipt de kapper mijn vlecht af

leven een cadeau voor het Djago: Ik laat mijn haar twee jaar groeien, dan knipt de kapper mijn vlecht af 12 PSYCHE & gezondheid doneren Tekst Lara Aerts en Femke van der Laan Fotografie Brenda van Leeuwen 13 een cadeau voor het In januari van dit jaar kregen 40 mensen een nieuwe nier; er staan er meer dan

Nadere informatie

Formaliteiten na overlijden

Formaliteiten na overlijden Formaliteiten na overlijden Formaliteiten na overlijden Een naaste uit uw familie- of kennissenkring is overleden. Graag willen wij onze deelneming betuigen met dit overlijden. Het zal u moeilijk vallen

Nadere informatie

Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen

Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen In deze folder leest u over de behandelbeperkingen die u kunt afspreken met uw arts. Bekende voorbeelden van een behandelbeperking zijn niet reanimeren en

Nadere informatie

DONOR IN HART EN NIEREN

DONOR IN HART EN NIEREN DONOR IN HART EN NIEREN havo/vwo MODULE: blz Inleiding Dit boekje gaat over orgaandonatie Het maakt deel uit van de lessenserie Donor in hart en nieren De lessenserie is uitgegeven door NIGZ-Donorvoorlichting

Nadere informatie

Preek over de opdracht: Laat de Geest u vervullen (Efeziërs 5:18b) Van drs Ton de Ruiter. Lees vooraf eerst: Efeziërs 5:1,2 en 5:15-33 en 6:1-10

Preek over de opdracht: Laat de Geest u vervullen (Efeziërs 5:18b) Van drs Ton de Ruiter. Lees vooraf eerst: Efeziërs 5:1,2 en 5:15-33 en 6:1-10 Preek over de opdracht: Laat de Geest u vervullen (Efeziërs 5:18b) Van drs Ton de Ruiter. Lees vooraf eerst: Efeziërs 5:1,2 en 5:15-33 en 6:1-10 Bedrinkt u niet (5:18a) is duidelijk een opdracht waar we

Nadere informatie

Formaliteiten bij overlijden

Formaliteiten bij overlijden Formaliteiten bij overlijden Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Overlijden in een ziekenhuis... 1 Verzorging van de overledene... 1 Persoonlijke wensen... 2 Persoonlijke bezittingen... 2 Rituele bewassing...

Nadere informatie

Dag 1. Lezen: Johannes 15: 12 13

Dag 1. Lezen: Johannes 15: 12 13 Waaraan herken je een christen? Aan het visje achterop zijn auto? Aan het kruisje om haar hals? Aan de juiste theologie? Waaraan herken je een christen? Aan de leerling herken je de leraar. Jezus is het

Nadere informatie

Renate Greinert. Ongestoord sterven. Een ruimere kijk op orgaandonatie. Uitgeverij Akasha

Renate Greinert. Ongestoord sterven. Een ruimere kijk op orgaandonatie. Uitgeverij Akasha Renate Greinert Ongestoord sterven Een ruimere kijk op orgaandonatie Uitgeverij Akasha Inhoud Voorwoord door Pim van Lommel 7 Voorwoord door Franco Rest, Dortmund 20 Inleiding 24 Een dag als alle andere

Nadere informatie

Wel of niet reanimeren?

Wel of niet reanimeren? Wel of niet reanimeren? wel of niet reanimeren? Wel of niet reanimeren is een ingrijpende beslissing. U en uw behandelend arts kunnen voor deze keuze komen te staan. Het Kennemer Gasthuis houdt zoveel

Nadere informatie

Obductie. Informatie voor nabestaanden

Obductie. Informatie voor nabestaanden Obductie Informatie voor nabestaanden 2 U heeft deze folder gekregen omdat uw echtgenoot, familielid of dierbare is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie (ook wel autopsie, lijkschouwing

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen van God,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen van God, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen van God, We zijn vandaag bij elkaar om onze doden te herdenken. Vier namen zullen worden genoemd, vier mensen uit onze gemeente, die in het afgelopen

Nadere informatie

Op de wachtlijst voor orgaantransplantatie

Op de wachtlijst voor orgaantransplantatie Informatie voor patiënten Dit is een uitgave van de Nederlandse Transplantatie Stichting transplantatiestichting.nl Op de wachtlijst voor orgaantransplantatie Waarom krijgt u deze brochure? U krijgt deze

Nadere informatie

Voorlichtingsfolder autopsie (obductie), gericht aan de nabestaanden

Voorlichtingsfolder autopsie (obductie), gericht aan de nabestaanden Voorlichtingsfolder autopsie (obductie), gericht aan de nabestaanden U heeft deze folder gekregen omdat uw echtgenoot, familielid of dierbare is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie

Nadere informatie

Beslissingen rond de laatste levensfase. Algemeen

Beslissingen rond de laatste levensfase. Algemeen Beslissingen rond de laatste levensfase Algemeen Inhoudsopgave Beslissingen rond de laatste levensfase...5 1. Stervensbegeleiding...6 2. (Niet) reanimeren...7 Wat is reanimeren?...7 Waarom niet-reanimeren?...7

Nadere informatie

Obductie na het overlijden

Obductie na het overlijden Obductie na het overlijden Samenvatting Een obductie is een uitgebreid uit- en inwendig onderzoek na het overlijden van een patiënt. Alle organen worden uit het lichaam genomen en na onderzoek teruggeplaatst,

Nadere informatie

Informatie over (niet-)reanimeren

Informatie over (niet-)reanimeren Informatie over (niet-)reanimeren iet-reanimerenpenning Wat is reanimatie? Wat is de overlevi ans? Wat merkt het slachtoffer? Hoe groot is de kans op (blijv chade? Wel of niet reanimeren? Uw wens telt

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Informatie over. obductie

PATIËNTEN INFORMATIE. Informatie over. obductie PATIËNTEN INFORMATIE Informatie over obductie Inleiding U heeft deze folder gekregen, omdat één van uw naasten is overleden. Een arts heeft u gevraagd of obductie (onderzoek) verricht mag worden. De omstandigheden

Nadere informatie

Onderwerp: Beroep van de Minister van VWS tegen de beslissing van de Reclame Code Commissie van 8 september 2016 in het dossier 2016/00445

Onderwerp: Beroep van de Minister van VWS tegen de beslissing van de Reclame Code Commissie van 8 september 2016 in het dossier 2016/00445 Mevrouw A. Wood de Haas per e-mail: artberkhout@gmail.com Geldermalsen, 12 oktober 2016 (verduidelijkte internetversie) Onderwerp: Beroep van de Minister van VWS tegen de beslissing van de Reclame Code

Nadere informatie

Obductie. Onderzoek na overlijden

Obductie. Onderzoek na overlijden Obductie Onderzoek na overlijden Inleiding Als iemand overlijdt kunnen artsen niet altijd verklaren wat er precies met hem of haar aan de hand was. Onderzoek van de overledene kan helpen om beter te begrijpen

Nadere informatie

Wat is weefsel donatie?

Wat is weefsel donatie? Algemeen Wat is weefsel donatie? www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl ALG034 / Wat is weefsel donatie? / 01-03-2013 2 Wat is weefsel donatie?

Nadere informatie

Pluslessen. Lesbrief 39. Donor worden

Pluslessen. Lesbrief 39. Donor worden http://www.edusom.nl Pluslessen Lesbrief 39. Donor worden Wat leert u in deze les? 0 Woorden over organen en donor worden 0 Informatie lezen over donor worden 0 Praten over donor worden Veel succes! Deze

Nadere informatie

Toestemming voor obductie. Informatie voor nabestaanden 1

Toestemming voor obductie. Informatie voor nabestaanden 1 Toestemming voor obductie Informatie voor nabestaanden 1 1 Voor de nabestaanden van overleden kinderen bestaat een aparte informatiefolder Universitair Medisch Centrum Groningen Inleiding Een arts heeft

Nadere informatie

Ter overname aangeboden

Ter overname aangeboden o n d e r z o e k beeld: ANP Ter overname aangeboden Nederlander wil bij leven organen nog niet verpatsen Orgaandonatie financieel belonen, levert in Nederland in het gunstigste geval 9. extra en op die

Nadere informatie