groeipotentieel risico-analyse 5 Praatjes vullen geen pensioengaatjes 12 Nuchter en met gezond verstand vertrouwensherstel

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "groeipotentieel risico-analyse www.blueskygroup.nl 5 Praatjes vullen geen pensioengaatjes 12 Nuchter en met gezond verstand vertrouwensherstel"

Transcriptie

1 nr. 2 jaargang 8 augustus 2013 voor opdrachtgevers en relaties Blauw heeft heel veel betekenissen, maar staat wat Blue Sky Group betreft voor e nergie. Ook in de lucht. De lucht is blauw omdat de stofdeeltjes en de moleculen van de damp kring de blauwe straling weerkaatsen zodat die wordt verstrooid. Dat gebeurt alleen met het blauwe licht: de stralen met de kortste golflengte en de hoogste energie. 5 Praatjes vullen geen pensioengaatjes Discussie: hoe communiceer je over onzekerheid. informeel bezit rendementsverwachting geopolitieke stabiliteit opschalen bij succes groeipotentieel klimaatveranderingen risico-analyse lange termijn demografische ontwikkelingen vertrouwensherstel wettelijke restricties macro-economische ontwikelingen Blue Sky Group Postbus AC Amstelveen T (020) E emerging frontier markets markets 12 Nuchter en met gezond verstand Beleggen in frontier markets Jongens spelen nu eenmaal liever met jongens Nog steeds weinig vrouwen in bestuursfuncties

2 De inhoud Q IVORY COAST N LEBANON LITHUANIA NIGERIA PAKISTAN PINES POLAND CA SRI LANKA TURKEY ELA VIETNAM 5 Praatjes vullen geen pensioengaatjes Pensioenfondsen en vertrouwen Is het nu juist goed om over risico s te praten als het over pensioenen gaat, of haken deelnemers af als het over onzekerheid gaat? Jan van Miltenburg (AFM) en Victor Lamme (UvA) zijn het niet met elkaar eens. Op weg naar een nieuw pensioencontract Er moet nog veel gebeuren voor 1 januari Het nieuwe FTK, het reële versus het nominale contract en het al dan niet invaren van oude rechten. Wilt u alle wijzigingen in één oogopslag zien, gebruik dan daarvoor de uitneembare kernkaart in het midden van deze Blauw. 8 In de wandelgangen 12 Nuchter en met gezond verstand Beleggen in frontier markets B.V EN TO R E N C TO N EM LE SE INGE D N RE IDUE RNEM IV DE INDN ON E G GIN ER TS EM ARKE M.. B.V E T O SCH EN MI EM NO EN N D - ECO E L I N G E R RO K K I C M A O NT W ARGENTINA BAHRAIN BANGLADESH BULGARIA CROATIA ESTONIA JORDAN KAZAKHSTAN KENYA KUWAIT LEBANON LITHUANIA MAURITIUS NIGERIA OMAN PAKISTAN QATAR ROMANIA SERBIA SLOVENIA SRI LANKA TUNISIA UKRAINE UNITED ARAB EMIRATES VIETNAM journalisten aan het woord 19 Love me or leave me Jacqueline Lommen van Robeco vindt dat we niet te angstig moeten zijn voor de opstomende pensioentanker die Europa heet. 18 Uitgelicht IER NT T S FRO RKE MA Jeroen Röder: Als er wetten gewijzigd worden, krijg je daar geen montagehandleiding bij geleverd. 9 Europa, een last of een lust rontier markets lijken een aantrekkelijke optie voor beleggers op zoek F naar rendement. Maar hoe weet je of de risico s niet te groot zijn? 4 11 Dynamiek reflectie Journalisten aan het woord 4 Gert-Jan Dennekamp, NOS 11 Ariane Kleijwegt, NRC 19 Roland Koopman, RTL Z Deze drie journalisten schrijven regelmatig over de pensioenwereld. Wat is hun visie op de pensioensector? Wat vinden zij dat beter kan? 10 De balans tussen ambitie, zekerheid en kosten LIC EGYPT ONESIA SOUTH KOREA OROCCO PINES POLAND AFRICA WAN THAILAND US ULGARIA CHINA COLOMBIA OMINICAN REPUBLIC BON GEORGIA GHANA De zin van 125% efensieve aandelenstrategieën maken steeds D vaker een significant onderdeel uit van de portefeuille van pensioenfondsen. 16 Jongens spelen nu eenmaal liever met jongens Nog steeds weinig vrouwen in bestuursfuncties Corrie van Brenk vertelt hoe de aanpak voor een gelijke verdeling bij de Abvakabo in z n werk ging. En: is het eigenlijk nodig, meer vrouwen in het bestuur? 16 Toine van der Stee Algemeen directeur Blue Sky Group Alweer een aantal maanden geleden nam ik deel aan een discussie bijeenkomst. Het debat ging over de vraag hoe de pensioensector aan vertrouwensherstel kan werken. En dan vooral vertrouwen van de deelnemers in pensioenfondsen en in het bijzonder de jongere deelnemers. Die hebben dat vertrouwen immers nog het langste nodig. Toen de gespreksleider aan de zaal (voornamelijk blanke mannen van 55+ zoals ikzelf) vroeg wat pensioenfondsen dan het beste kunnen gaan doen, bleef het even stil. Het was het soort veelbetekenende stilte waar ik niet goed tegen kan. Vervolgens riep ik een beetje onbezonnen: 125%. Achteraf werd ik benaderd door een van de andere deelnemers aan het debat. Hij zei: Er zit eigenlijk wel wat in, in die 125% van jou. Als hij het er niet mee eens was geweest, had ik dat ook begrepen, dus ik was enigszins verrast. Maar door zijn opmerking heb ik de maanden daarna nog vaak nagedacht over mijn onbezonnen uitroep. Het verhaal kwam terug, toen ik met een grote groep gepensioneerden sprak over het feit dat hun pensioenen dit jaar slechts voor de helft waren aangepast aan de opgetreden prijsstijging. Ik probeerde een aantal overwegingen aan te dragen op grond waarvan ze zelf konden oordelen of het een goede of een slechte zaak was. Natuurlijk de lage rente en de daardoor hoge verplichtingen. Maar ook de relatief Het argument dat er voor hun kleinkinderen later ook een goed pensioen moet zijn vond de meeste weerklank lage inflatie waardoor het weer minder erg is. En dat de gepensioneerden toch nog meer kregen dan de werkenden, omdat de loonindex voor die laatsten 0% bedroeg. En het feit, gefeliciteerd, dat ze allemaal ouder worden dan gedacht. Dat kost geld. Maar het argument dat de meeste weerklank vond, was het argument dat er voor hun kleinkinderen later ook nog een goed pensioen moest zijn. Een aandeelhouder koopt bij voorkeur geen aandelen in een bedrijf dat verlies maakt. Dat is goed geld naar kwaad geld gooien. Evenzo mag je van jongeren niet verwachten dat ze pensioenpremies afdragen aan een pensioenfonds dat zijn zaakjes niet op orde heeft. Daarom kan een pensioenfondsbestuur in mijn ogen niet anders dan streven naar een voldoende hoge dekkingsgraad. Een dekkingsgraad die vertrouwen geeft. Het vertrouwen dat er voor de jongeren van nu straks ook nog een pensioen is. Prachtige verhalen over collectiviteit en solidariteit zijn mooi. Maar als jongere zou ik ook het liefst een bestuur zien dat orde op zaken stelt, waar nodig harde maatregelen neemt en de zaken niet voor zich uit schuift. Als je het zo bekijkt is ons huidige Financieel Toetsingskader zo gek nog niet. Het verplicht pensioenfondsen ruwweg tot een dekkingsgraad van ergens tussen 115 en 130%. Al die sigma s en parameters geloof ik wel. Het gaat om de boodschap die uitgaat van zo n niveau. Alweer een reden waarom ik eigenlijk niet op een nieuw toetsingskader zit te wachten.... volg Blue Sky Group ook via LinkedIn Colofon Redactie Blue Sky Group Tekst Land van Maas en Taal, Toine van der Stee, Lamar communicatie, Imke Hollander, Jeroen Röder Fotografie Don Wijns, e.a. Art direction, ontwerp en illustraties Frissewind, profs in communicatie en design, Amsterdam Druk Aeroprint, Ouderkerk aan de Amstel Blauw is het relatiemagazine voor opdracht g evers en relaties van Blue Sky Group. In Blauw vindt u onderwerpen die te maken hebben met pensioen, in de breedste zin van het woord. Onderwerpen die p rikkelen en u uitdagen de dialoog met ons aan te gaan. 3

3 Drie journalisten die regelmatig berichten over pensioenonderwerpen geven hun visie op de sector Pensioenfondsen en vertrouwen Praatjes vullen géén Pensioengaatjes Zeg, hoe ging dat nou eigenlijk verder met dat pensioenverhaal? We waren gebleven bij die beloften die we niet waar konden maken en de toekomst waarover we geen zekerheid konden geven Het volgende hoofdstuk gaat over hoe we het vertrouwen van de deelnemer kunnen terugwinnen. Dat vraagt om een sterk plot! het stelsel zit nu zo in elkaar dat je als deelnemer geen keuze hebt om je wel of niet aan te sluiten en nauwelijks keuze hoe je waarin belegt. Gert-Jan Dennekamp, NOS Meer ophef Victor Lamme en Jan van Miltenburg hebben verschillende ideeën over hoe pensioenfondsen naar buiten moeten treden. Daarom zitten ze vandaag bij elkaar. Wij vragen: Is de geest nu uit de fles? En zo ja, wat doen we daarmee? Proberen we hem terug te stoppen? Of gaan we met de billen bloot en proberen we het vertrouwen weer op te bouwen? Mr. Jan van Miltenburg (links) is manager Toezicht op Pensioenuitvoerders bij de AFM. Hij maakt zich met onder meer publicaties en richtlijnen sterk voor heldere communicatie door pensioenuitvoerders. Prof. dr. Victor Lamme (rechts) is hoogleraar en hersenonderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam. Hij onderzoekt ons bewust en onbewust handelen en de invloed daarvan op rechtspraak, economie en onze maatschappij. Hij schreef het boek: De vrije wil bestaat niet. Terugstoppen! Victor Lamme vindt dat we op de verkeerde weg zijn met de huidige manier van communiceren over pensioenen. Hij zegt: Stop zo snel mogelijk met het roepen van al die negatieve dingen en onzekerheden over pensioenfondsen. Je weet niet meer hoeveel je krijgt en ook niet wanneer je het krijgt Onzekerheid is angst en dat is funest voor vertrouwen. De wetenschap toont aan dat wij beslissingen voor het overgrote deel nemen in ons onderbewuste en vrijwel niet op basis van rationele feiten. Daarom heeft het geen zin die vervelende feiten steeds weer te communiceren. En: het is een rare mythe dat geesten niet meer kunnen worden teruggestopt in flessen. Dat kan namelijk prima. In ons collectieve geheugen zit nog stevig verankerd dat pensioenfondsen goed en betrouwbaar zijn. Ook na het korten en alle negatieve publiciteit. Negatieve commotie heeft behoorlijk wat tijd nodig, voor het zich werkelijk in ons brein nestelt. Kijk maar naar Toyota. Dat imago heeft uiteindelijk maar weinig schade opgelopen van alle technische missers die een paar jaar terug zijn gemaakt. Hoe langer je mensen de put in praat door te roepen dat pensioenfondsen Toen ik vijf jaar geleden na zestien jaar correspondentschap in het buitenland op de economieredactie van de NOS begon, ging een van mijn eerste verhalen over de omslag van eindloon- naar middelloonregelingen. En dus over de te hoge verwachtingen die veel mensen hadden over hun pensioen. Later sprak ik een keer een bestuurder die tevreden was dat de verandering van eindloon naar middelloon zo mooi geruisloos was verlopen. Dat was dus een verkeerde conclusie. Het was een ingrijpende verandering en die had voor veel meer ophef moeten zorgen. Ik realiseer me dat het heel ingewikkeld uit te leggen is. Bijvoorbeeld dat lagere opbouwpercentage van 1,75 procent, inmiddels weer 1,85 procent. Maar het stelsel zit nu zo in elkaar dat je als deelnemer geen keuze hebt om je wel of niet aan te sluiten en nauwelijks keuze hoe je belegt. Dat beslist een pensioenfondsbestuur voor jou. Maar dan rust er op dat bestuur wél de verplichting om elke dag uit te leggen hoe het echt zit. Mijn klacht over pensioenfondsen is wel dat ze sterk gericht zijn op zichzelf en hun eigen achterban. Ze hebben er moeite mee om het bredere belang te dienen en breder verantwoording af te leggen. Op onze website doen we een oproep voor cijfers van pensioenfondsen, daarin zijn ze heel terughoudend. Met die tool op de website willen we pensioenfondsen onderling vergelijkbaar maken; dat is het begin van transparantie. Ik denk dat de verplichte aansluiting bij een pensioenfonds wel goed is, maar dat het in deze tijd lastig is te verdedigen dat je niet mag kiezen bij wélk pensioenfonds

4 communicatie hun beloften niet kunnen waarmaken en dat er zo veel risico s zijn, hoe meer je dat oude imago kapot maakt. Daarom zeg ik: Haal dat positieve beeld over pensioenen weer naar boven. Blaas dat eiland in de zon nieuw leven in! Billen bloot! Jan van Miltenburg vindt dat er geen sprake is van de put in praten. Dat is in ieder geval niet nodig. De realiteit is wel dat pensioen deelnemers een paar flinke verrassingen en teleurstellingen te verwerken hebben gekregen. Dat is natuurlijk geen recept voor vertrouwen. Pensioenfondsen hebben eigenlijk steeds keurig gedaan wat de wet hen voorschreef. Ze zijn alleen wel héél lang doorgegaan met vertellen dat deelnemers glashard konden rekenen op precies die (bijvoorbeeld) ,13 euro op de dag dat ze 65 werden. Dat is achteraf erg jammer. Die onzekerheden over langer doorwerken en dergelijke, die zijn overigens niet aan de fondsen toe te schrijven, maar aan de overheid. Hoe dan ook: als je één ding niet wilt, dan is het nog meer teleurstellingen creëren. Daarom moeten we nu echt geen dingen meer beloven die we niet kunnen waarmaken. Mensen weten nu dat zelfs pensioenen geen onverwoestbare zekerheid zijn. Laten we daar gebruik van maken en het verwachtingspatroon eerst maar eens terugbrengen naar realistische proporties. Vanaf daar kunnen we dan weer vertrouwen gaan opbouwen. Waarmee bouwen we het vertrouwen dan weer op? Van Miltenburg wil in ieder geval niet méér communicatie creëren en zeker geen technische uitleg geven aan deelnemers over alles wat onder de motorkap van hun pensioen zit. Hij wil er naar toe dat mensen die in de gevarenzone zitten een persoonlijk bericht ontvangen, waarin ze geadviseerd worden eens te checken of ze straks genoeg geld hebben om van te leven. Niet alleen je pensioen wordt bekeken, maar het hele plaatje van huis en hypotheek, spaargeld en schulden erbij. Dat moet wel gemakkelijk gaan. Via een centraal en onafhankelijk informatiepunt. Van Miltenburg denkt aan zoiets als het pensioenregister, maar dan uitgebreider. En dat kan. De datastromen zijn er al, die kun je samenvoegen. Als we voor mensen constateren dat er iets niet goed dreigt te gaan moeten we hen ook een handelingsperspectief bieden. We zeggen dan: Zo kom je te weten of je iets extra s zou moeten doen, en dan kan je dat op die of die manier aanpakken. Zonder commerciële belangen. En hoef je niets te doen, dan weet je dat je goed zit. Dat zou een enorme stap zijn naar meer vertrouwen. Dat vindt Lamme een goed punt. Je biedt mensen dan iets tastbaars. Er is iets te halen. In dit geval duidelijkheid en zo nodig een manier om de situatie te verbeteren. Dat wekt inderdaad vertrouwen. Eigenlijk zouden de pensioenfondsen dit moeten constateren vanuit hun autoriteit. Dan kun je daarna met goede, degelijke marketing zorgen dat mensen ook echt extra gaan sparen. Het mooie is dat je prima kunt refereren aan het oude gevoel dat je na je pensioen een prettig en welvarend leven kunt hebben. Maar hoe duidelijk kunnen we dan zijn naar deze mensen? Lamme: Je moet mensen vertellen wat ze in ieder geval krijgen. Ook al is het (veel) minder dan ze hadden gedacht. En dat er altijd nog een minimale kans overblijft op een dramascenario met tóch lagere uitkeringen, daar moet je mensen niet mee lastigvallen. Zeg liever zoiets als: Je krijgt in ieder geval 50%, maar misschien nog veel meer. Dat moeten pensioenfondsen gewoon durven zeggen, anders zijn ze geen knip voor de neus waard. Je koopt ook geen auto waar bij staat deze auto rijdt misschien 10 jaar, tenzij de motor uitvalt, er geen benzine te krijgen is, de banden lek gaan, de distributieriem voortijdig breekt of als iemand hem in brand steekt. Dat is ook allemaal waar, maar daar vallen autofabrikanten de klant niet mee lastig. 95% Van de auto s haalt die 10 jaar wel. Maar 5% inderdaad niet. Ook dat zeggen ze er niet bij. En niemand sleept ze daarvoor voor de rechter. Dat snappen we wel. Het is zo laf allemaal, om je zo tot de laatste komma te willen indekken. Van Miltenburg kan zich prima vinden in het bieden van duidelijkheid over wat je wel krijgt. Maar als fondsen ook die 50% niet echt hard kunnen maken, heb ik toch liever dat ze dat niet beloven. Lamme vindt dat pensioenfondsen een grote broek moeten durven aantrekken en achter hun eigen cijfers moeten gaan staan. En ja, als de wereld vergaat, dan kloppen deze cijfers ook niet meer. Spagaat Van Miltenburg realiseert zich de spagaat waarin veel pensioenfondsen zich bevinden. Ze hebben (overigens met alle goede bedoelingen) een beeld geschapen van pensioen als absolute zekerheid, met absolute aanspraken. Daar moeten ze nu, in een zee van berichten dat het toch allemaal al minder wordt, op terug komen. Dat is al pijnlijk genoeg. Pensioenfondsen moeten risico s nemen om rendementen te genereren. Zij moeten ook in aandelen beleggen met behoorlijk hoge risico s. De zekerheid waarmee zij beloften kunnen doen over het eindresultaat, wordt daardoor kleiner. De risicobereidheid van deelnemers is bepalend. Het probleem is juist, dat wij nog communiceren alsof wij zekerheden kunnen geven, terwijl dat niet zo is. Alle ALM studies met honderden scenario s ten spijt: we kunnen het nu gewoon niet waarmaken! Dat is niet makkelijk uit te leggen, want mensen hangen inderdaad enorm aan zekerheid. We hebben liever zekere armoede, dan onzekere rijkdom. Maar als pensioenfondsen daarvan moeten uitgaan, wordt het risico op teleurstel lingen alleen maar groter. Pensioenfondsen weten heel goed hoe ze moeten beleggen om tegen redelijke risico s zo veel mogelijk geld te maken. Maar eerst moeten alle onzekerheden en risico s duidelijk worden. Het vermijden van de feiten verhoogt het risico op teleurstellingen en wantrouwen. Zeker als je weet dat alles wat je zegt gecheckt en gedubbelcheckt wordt. Niet over de schutting Lamme is het daar niet mee eens: Je moet niet liegen, maar het gaat erom dat je mensen iets biedt, waarin ze kunnen geloven en waaraan ze zich kunnen vasthouden. Die onzekerheid is echt onverkoopbaar. Die mag je niet zomaar over de schutting gooien naar de deelnemers. Deelnemers betalen er (verplicht) voor om hun pensioen goed geregeld te krijgen. Dan moeten de fondsen dat ook bieden. En het feit dat je die zekerheid dan heel misschien, in het alleraller gekste geval toch niet zal kunnen waarmaken, daar moet je de deelnemer niet mee belasten. Die kan er namelijk helemaal niets mee. Je kan gewoon niet zeggen: Wij kunnen u helemaal niets beloven, maar u moet wel alle vertrouwen in ons hebben en ons uw geld laten beleggen zoals wij dat het beste vinden. Dat is misschien een heel helder en eerlijk verhaal, maar het gedrag dat je ermee oproept, is dat mensen de pensioenfondsen de rug gaan toekeren. En dan heb je een veel groter probleem, dan wanneer je eventueel ooit nog eens onder je slechtste voorspellingen uitkomt. Van Miltenburg : Het is een complex probleem. Want ik kan van fondsen niet verlangen dat ze iets gaan beloven wat ze juridisch niet kunnen waarmaken. Toch is dat wat mensen willen en eigenlijk ook van ons eisen. Ik denk dat het bieden van een redelijke zekerheid met een advies hoe je zelf daarop kunt acteren, de beste kaart is, die we nu in handen hebben. Lamme: Welk gedrag van de consument wil je bereiken? Dat moet je eerst eens goed boven water krijgen. Dan kan je beslissen hoe je dat moet aanpakken. Mensen willen maar één ding horen over pensioen en dat is dat ze op een prettige oude dag kunnen rekenen. Geef ze dat beeld van die wereldreis of dat vakantiehuisje en leg uit hoe ze er moeten komen! Van Miltenburg: Maar dan benoemen we wel de standaarddeviatie van de routeplanner! :-) Lamme: :-)... Jan van Miltenburg In ons collectieve geheugen zit nog stevig verankerd dat pensioenfondsen goed en betrouwbaar zijn. We hebben liever zekere armoede, dan onzekere rijkdom. Dat is jammer maar waar. Als fondsen ook die 50% niet echt hard kunnen maken, heb ik toch liever dat ze dat niet beloven. Victor Lamme Die onzekerheid mag je niet zomaar over de schutting gooien naar de deelnemers. Victor Lamme Jan van Miltenburg 6 7

5 Jacqueline Lommen is sinds juli 2011 Directeur Europese Pensioenen bij Robeco. Zij is al meer dan 25 jaar actief in de internationale institutionele pensioenmarkt. europa: een last of een lust? Er worden hoge eisen gesteld aan de deskundigheid van pensioenfondsbestuurders. Het is mijn taak om hen daarin zo goed mogelijk te faciliteren. Dynamiek In de wandelgangen - Jeroen Röder Ruim twee jaar is Jeroen Röder werkzaam bij Blue Sky Group als Hoofd Pensioen Juridische Adviesgroep. Daarvoor was hij vijftien jaar actief in de pensioen - praktijk, waarvan elf jaar bij een grote internationale adviesorganisatie. Onze afdeling bestaat uit vier medewerkers, mijzelf meegerekend. Wij adviseren pensioenfondsbestuurders bij allerlei juridische vragen die zich voordoen bij de uitvoering van de pensioenregeling. Zo zijn we altijd vertegenwoordigd bij bestuursvergaderingen waar we fungeren als vraagbaak en tekst en uitleg geven over de meest uitlopende ontwikkelingen in pensioenland. Is dat nodig? Absoluut, want er wordt steeds meer gevraagd van bestuurders op het vlak van deskundigheid. Het is onze taak om hen daarin zoveel mogelijk te faciliteren. Dat doen we door de ontwikkelingen van de wet- en regelgeving goed bij te houden en helder samen te vatten voor de pensioenbestuurders. Omdat de pensioenwereld de laatste jaren voortdurend in beweging is, zijn we daar behoorlijk druk mee. Eigenlijk kun je wel stellen dat het sinds de eerste fiscale versobering (Wet VPL) en de invoering van de Pensioenwet in 2006/2007 niet meer rustig is geweest. Op juridisch gebied gebeurt er zo ontzettend veel. Voor mij als jurist zijn al die ontwikkelingen natuurlijk enorm boeiend en interessant, maar ik kan me voorstellen dat andere mensen door de bomen het bos niet meer zien. Dat is ook één van de redenen dat we bezig zijn met het opzetten van een BSG Academy. We willen (toekomstige) pensioenbestuurders en nauw betrokkenen graag een opleiding aanbieden om zo een bijdrage te leveren aan hun deskundigheid. Ik heb daar hoge verwachtingen van en veel zin om dat handen en voeten te geven. Hoe zorg je ervoor dat je zo volledig mogelijk op de hoogte blijft? Kennis vergaren én overdragen is een essentieel onderdeel van mijn werk en iets wat eigenlijk continu doorgaat. Wetten en regels veranderen voortdurend. Zowel civiel als fiscaal, nationaal en internationaal. Je krijgt daar geen montagehandleiding bij geleverd. Het is mijn eigen verantwoordelijkheid dat ik op de hoogte ben en blijf. Dat doe ik door een breed scala aan bronnen te raadplegen en veel te overleggen met mijn collega s. Overleg is belangrijk omdat er vaak meerdere kanten zitten aan pensioenvraagstukken. Naast de juridische kant heb je ook een actuariële en een uitvoeringstechnische kant. Je kunt pas een optimale oplossing aandragen als je alle aspecten meeweegt. Het leuke van Blue Sky Group is dat het een middelgrote organisatie is waardoor hier een persoonlijke sfeer heerst. Als ik bijvoorbeeld een actuariële vraag heb, loop ik even een deur verder. Zo kun je snel schakelen. Als er wetten gewijzigd worden, krijg je daar geen montagehandleiding bij geleverd. Welke thema s zijn actueel? Dat zijn er legio. Belangrijk is natuurlijk het pensioenakkoord dat nog steeds invulling moet gaan krijgen. De discussie gaat onder meer over het reële en nominale kader en het invaren van rechten. Verder wordt er gesproken over het nieuwe Witteveenkader en de versobering van de fiscale aftrekbaarheid. Maar ook internationaal speelt er met het witboek Europese pensioenen van alles. Dat heeft te maken met Europese regelgeving en de manier waarop de pensioenfondsen in Nederland zijn opgezet. Hoewel de ontwikkelingen in Europa zoals het er nu uitziet minder ingrijpend zullen zijn dan eerst gedacht, is het wel een onderwerp om nauwlettend in de gaten te houden.... Ziet u het ook wel eens voor zich in een nare droom? Een tsunami van regels en veranderingen die vanuit Brussel over onze laaggelegen maar zo hoogstaande pensioenpolder heen raast? Of ziet u juist een diep blauwe lucht vol met gele sterren? Jacqueline Lommen ziet vooral mogelijkheden voor Nederland in Europa. Zij weet ook dat het weinig zin heeft om je te verzetten tegen het opstomen van de grote Europese pensioentanker. Love me or leave me Lommen: In Nederland hebben we nu nog een beetje de neiging om als een soort Greenpeacebootje om die tanker heen te varen en te proberen hem tegen te houden. Dat is nobel, maar vaak niet zo effectief en zonde van je energie. Maar als je een andere bril opzet, zie je dat er veel mogelijk is voor onze pensioenpartijen met al hun kennis en ervaring. De EU staat juist open voor een actieve rol van Nederland als invloedrijk pensioenland. Ons pensioenstelsel is zoals we weten, groot, intelligent en degelijk. Maar ja, dat was de dinosaurus ook. En Darwin zei al: It s not the strongest of the species that survives, nor the most intelligent. It is the one most adaptable to change. En die veranderingen zijn er. Vroeger zaten er s morgens in de trein naar Brussel twee Nederlandse pensioenexperts. Nu zit de trein er geregeld vol mee. Het is duidelijk dat pensioen een Europees onderwerp is geworden. Modderen in de pensioenpolder We kunnen niet ontkennen dat we, los van Europa, serieuze pensioenproblemen hebben in Nederland. De complexe DB-regelingen maken het pensioen onbegrijpelijk, niet gewaardeerd en duur. Werkgevers betalen soms 30 tot 40% van de loonsom aan pensioenkosten. Dat is echt erg veel. Daarnaast is het risico voor de organisatie zo groot, dat pensioen een boardroom issue is geworden. Deze situatie is steeds moeilijker vol te houden. Steeds meer werkgevers en sociale partners denken daarom na over een andere pensioenregeling die minder complex is, en waarbij de risico s minder of helemaal niet meer op de balans van de organisatie drukken. Zij zoeken naar een vorm die de strop om de nek van het pensioenfonds minder strak maakt en weer ruimte biedt voor het eigenlijke doel: rendement maken voor een goede pensioenuitkering. De Europese ontwikkelingen bieden oplossingen in deze lastige situatie. PPI kan een uitweg zijn In 2011 is in Nederland de PPI geïntroduceerd om te kunnen inspelen op de behoeften van werkgevers en sociale partners. De PPI is een nieuwe Nederlandse pensioeninstelling. Het is een alternatief voor een pensioenfonds of een verzekeraar. Doordat partijen uit verschillende sectoren en landen gebruik kunnen maken van de PPI, ontstaat er automatisch marktwerking. PPI s beheren doorgaans DC regelingen. Het risico verschuift daarmee naar de deelnemer. Dit is een onvermijdelijke tendens, maar biedt de deelnemer tenminste duidelijkheid. Want eerlijk is eerlijk: het oude DB is slechts een toezegging die je, als het erop aankomt, niet hoeft na te komen. In de PPI kun je deelnemers zelf laten bepalen hoe en waar ze beleggen, maar je kunt ze ook een standaard beleggingsbeleid aanbieden. Onze ervaring met Smart DC leert, dat 97% kiest om dat door ons te laten doen. Dat gebeurt via het lifecycle principe. De deelnemers worden daardoor zoveel mogelijk beschermd tegen de financiële risico s die ongewild hun kant op schuiven. Op de website kunnen de werknemers 24/7 zien welk tegoed ze hebben opgebouwd in hun eigen pensioenspaarpot en welke uitkering daar later uit kan volgen. Pensioen is niet zo ingewikkeld, we hebben het in Nederland ingewikkeld gemaakt. Baas in eigen pensioenpot De angst voor Europese inmenging is vaak onterecht: Ons pensioenstelsel blijft gewoon van ons. Daar mag Europa niet aan komen. Ook de vorm van de pensioenregelingen wordt niet door Europa bepaald, maar door werkgevers en werknemers in Nederland. Over de grote opgebouwde pensioenvermogens blijven wij helemaal zelf de baas en ook over de belastingregels en faciliteiten. Wat de Europese Unie wel doet, is zorgdragen dat er een grote Europese markt ontstaat, over de landsgrenzen heen. En dat het pensioen wordt beheerd door gezonde pensioeninstellingen. Wat Europa ons al heeft gebracht. Lommen geeft een aantal voorbeelden van de invloed van Europa op de Nederlandse pensioensector: De Europese pensioenrichtlijn creëert vrijheid van dienstverlening voor pensioeninstelling: Dat betekent: meer keuze in uitvoeringsvormen voor sociale partners, meer innovatie en betere prijs/kwaliteitverhoudingen. Door Europese wetgeving kunnen pensioenbeloftes beter worden nagekomen. Aangescherpte solvabiliteitseisen voor pensioeninstellingen zorgen voor meer zekerheid, met name voor deelnemers met DB regelingen. Het nieuwe Nederlandse FTK sorteert hier op voor. Veiligheid voor deelnemers: Voor buitenlandse pensioeninstellingen die actief zijn in Nederland, gelden dezelfde regels als voor de Nederlandse. Één Europees pensioenfonds voor grote ondernemingen i.p.v. vele kleintjes: schaalvoordelen, gemak, verbetering risicobeheer en beleggingen, minder bureaucratie, hogere pensioenuitkering. Er zijn nu zo n 100 van deze Europese fondsen, ook met Nederlandse betrokkenheid. Meer rendement en minder risico door vrijheid van kapitaal: de pensioenspaarpotten worden op de beste plek belegd. Vrijheid van arbeid: behoud van pensioen mogelijk bij (tijdelijk) werken in het buitenland. Groeimogelijkheden voor Nederlandse dienstverleners: Nederlanders kunnen hun kennis en diensten over de grens aanbieden. Wij hebben als Nederlanders pensioen in onze genen en kunnen een waardevolle bijdrage leveren aan de Europese pensioenmarkt. Wat ik zou willen zeggen tegen eenieder die met angst kijkt naar wat er in Europa gebeurt: Werp eens een realistische blik op de (toekomstige) situatie van je eigen pensioenfonds en bekijk dan wat de nieuwe mogelijkheden voor je zouden kunnen betekenen

6 Wijzigingstraject Op weg naar een nieuw pensioencontract De balans tussen ambitie, zekerheid en kosten Drie journalisten die regelmatig berichten over pensioenonderwerpen geven hun visie op de sector Journalist aan het woord De kernkaart is als bijlage bij deze Blauw gevoegd. In 2010 werden twee onafhankelijke commissies (Frijns en Goudswaard) ingesteld om de regering te adviseren over de houdbaarheid en de betaalbaarheid van het pensioenstelsel. De belangrijkste conclusie van beide commissies was dat de verwachting bij de pensioendeelnemers van een zeker pensioen niet spoort met de realiteit. Een nieuw evenwicht is nodig tussen ambitie, zekerheid en kosten. Dit heeft geleid tot de verkenning van nieuwe - en meer voorwaardelijke - pensioencontracten. Sociale partners, verenigd in de Stichting van de Arbeid, hebben op 4 juni 2010 hierover afspraken gemaakt in een Pensioenakkoord en dit verder uitgewerkt in het Uitwerkingsmemorandum van 9 juni Het kabinet heeft vervolgens aangekondigd het financieel toetsingskader aan te zullen passen om het nieuwe pensioencontract, zoals sociale partners dat hadden uitgewerkt, mogelijk te maken en het financieel toetsingskader voor de bestaande contracten te verbeteren. Dit resulteerde in de hoofdlijnennotitie FTK en inmiddels is ook het consultatiedocument FTK verschenen. Op 1 januari 2015 moet het hernieuwde FTK in werking treden. Op dat moment moet ook al een keuze gemaakt zijn met betrekking tot het pensioencontract. Tot zover de achtergrond. Maar nu de vraag hoe te komen van de huidige pensioenregeling naar een pensioenregeling die in dit nieuwe FTK past. Dit zal de nodige tijd vergen. Sociale partners zullen onder andere ambitie, zekerheid en kosten tegen elkaar moeten afwegen. En de pensioenuitvoerder moet de uitvoerbaarheid toetsen, generatie-effecten inzichtelijk maken en mogelijk de risicobereidheid van deelnemers toetsen. Ook zal er voldoende juridisch comfort moeten zijn voor het eventueel invaren van reeds opgebouwde pensioenaanspraken- en rechten. Kortom, er zal veel moeten gebeuren vóór 1 januari Het is dan ook raadzaam om dit proces tijdig te starten. Om hierbij behulpzaam te zijn hebben wij een kernkaart ontworpen met daarin een aantal aspecten die een belangrijke rol spelen bij het besluitvormingsproces. De kernkaart is bedoeld om bij te dragen aan de gedachtevorming bij dit weerbarstige onderwerp. Op elk onderdeel kan vervolgens meer in detail worden ingezoomd. Zit de Kernkaart niet meer in deze Blauw, mail dan naar dan krijgt u een nieuw exemplaar toegestuurd.... zie Speciale bijlage zie Speciale bijlage zie Speciale bijlage zie Speciale bijlage Het ledenbestand van vakorganisaties is geen goede afspiegeling meer van het deelnemersbestand van een pensioenfonds. Ariane Kleijwegt, NRC Handelsblad Ik hoor ze te weinig Verschillende belangengroeperingen, zowel ouderen als jongeren, komen met plannen, ze zitten bij Buitenhof, maar de pensioenfondsen stellen zich vrij defensief op. Terwijl ik wel zou willen weten wat zíj vinden van de keuzevrijheid. En wat zat zeg je over de extra risico s voor deelnemers? Hoe betrek je zzp ers erbij? Hoe ga je om met de transparantie over risico s en herverdeling tussen de generaties, via de doorsneepremie? Hoe houdbaar is die nog? Allemaal thema s waar andere partijen wel een visie op hebben. Ik heb het gevoel dat pensioenfondsen vooral hun huidige, oudere deelnemers te vriend willen houden, ook vanwege de wens om de bestaande rechten in te varen in de nieuwe contracten. Vandaar ook het pleidooi voor een gunstiger rekenrente. Maar intussen zijn de problemen voor komende generaties groot. De premie-inleg wordt bovendien uitgehold doordat steeds minder werkenden bij een pensioenfonds zijn aangesloten. Vergelijk het met de belastingheffing: als je daar gaat herverdelen ontstaan er in Den Haag enorme discussies. Bij pensioenfondsen gebeurt nu iets soortgelijks, maar het parlement let daar veel minder scherp op, dat gaat vrij ongemerkt, men laat het over aan de sociale partners. Het blijft raar dat we een systeem van uitgesteld loon hebben waarbij je van overheidswege verplicht bent om je bij een pensioenfonds aan te sluiten, terwijl je je kunt afvragen of het bestuur van zo n pensioenfonds wel in staat is tot evenwichtige belangenbehartiging. Want het ledenbestand van vakorganisaties is geen goede afspiegeling meer van het deelnemersbestand van een pensioenfonds

Prijsstijging goud in 75 verschillende valuta

Prijsstijging goud in 75 verschillende valuta Prijsstijging goud in 75 verschillende valuta Frank Knopers 03-10-2012 Op GoldSilver.com verscheen begin deze week een uitgebreide tabel die inzichtelijk maakt hoe de goudprijs zich heeft ontwikkeld van

Nadere informatie

Doel is om voor deelnemers een beeld te schetsen van hoe het pensioen in elkaar steekt en hoe hun eigen pensioen er voorstaat.

Doel is om voor deelnemers een beeld te schetsen van hoe het pensioen in elkaar steekt en hoe hun eigen pensioen er voorstaat. Majesteit, dames en heren. Hartelijk welkom! En, Majesteit, ik weet zeker dat ik hier namens alle aanwezigen spreek als ik zeg dat wij buitengewoon vereerd zijn dat U bij een deel van dit programma aanwezig

Nadere informatie

RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL. Vraag 1

RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL. Vraag 1 RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL Vraag 1 Onder het huidige FTK krijgen pensioenfondsen te maken met de zogenaamde beleggings -spagaat: aan de ene kant kan er weinig risico worden genomen

Nadere informatie

Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen

Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen Artikel Senior adviseur collectieve pensioenen S. Hendriks (AZL) Artikel Collectief

Nadere informatie

E-Ready? Wordt de Vlaamse consument reeds warm van het e-boek?

E-Ready? Wordt de Vlaamse consument reeds warm van het e-boek? E-Ready? Wordt de Vlaamse consument reeds warm van het e-boek? De verkoopcijfers Cindy Van Mulders Business Unit Manager GfK Retail and Technology GfK introductie GfK Group actief in meer dan 100 landen

Nadere informatie

Investeren in vertrouwen. Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015

Investeren in vertrouwen. Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015 Investeren in vertrouwen Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015 1 Pensioenfonds Zorg en Welzijn: het pensioenfonds voor de sector zorg en welzijn Het meerjarenbeleidsplan 2011-2015 beschrijft welke

Nadere informatie

FOR PROFESSIONAL INVESTORS. Emerging Dividends. Grip op je Vermogen, Den Haag, september 2012

FOR PROFESSIONAL INVESTORS. Emerging Dividends. Grip op je Vermogen, Den Haag, september 2012 FOR PROFESSIONAL INVESTORS Emerging Dividends Grip op je Vermogen, Den Haag, september 2012 Emerging Dividends I september 2012 I 2 Op zoek naar inkomen even Google checken GoogleTM zoek-activiteit naar

Nadere informatie

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014 Pensioenfonds Robeco Populair Jaarverslag 2014 2014 was een bewogen jaar voor Pensioenfonds Robeco door de sterk dalende rente en de veranderende wet- en regelgeving. In het jaarverslag blikken wij als

Nadere informatie

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB.

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Speech Joanne Kellermann Pensioenseminar 2014 Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Voor mij is dit een bijzonder moment:

Nadere informatie

had ik (misschien) al iets meer details over het zogenaamde septemberpakket kunnen vertellen,

had ik (misschien) al iets meer details over het zogenaamde septemberpakket kunnen vertellen, Inleiding Maarten Camps DNB seminar 12 september 2012 Dames en heren, Ik ben met plezier naar Bussum gekomen, maar dacht wel even: jammer dat dit seminar niet een week later wordt gehouden. Dan had ik

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

Het managen van balansen, risico s, risicoprofielen waar u allen druk mee bezig bent, herken ik dus goed.

Het managen van balansen, risico s, risicoprofielen waar u allen druk mee bezig bent, herken ik dus goed. Speech Bert Boertje, divisiedirecteur Toezicht pensioenfondsen bij DNB, tijdens het beleggersberaad van Pensioen Pro op 8 oktober 2015, getiteld Beleggen tussen twee vuren. In zijn speech ging Boertje

Nadere informatie

S&V Reflector. Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie

S&V Reflector. Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie S&V Reflector Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie Juni 2011 Sprenkels & Verschuren wil met dit document haar bijdrage leveren aan een verantwoord

Nadere informatie

88 De Pensioenwereld in 2015

88 De Pensioenwereld in 2015 09 88 De Pensioenwereld in 2015 Fiscaliteiten & grensoverschrijding 89 Kansen voor vermindering btw-druk bij pensioenfondsen Auteurs: Karim Hommen en Gert-Jan van Norden Een recente uitspraak van het Europese

Nadere informatie

Het Nedlloyd Pensioenfonds van nu en in de toekomst

Het Nedlloyd Pensioenfonds van nu en in de toekomst Het Nedlloyd Pensioenfonds van nu en in de toekomst Jaarvergadering DNP 25 maart 2015 Frans Dooren, directeur 1 Agenda - Even voorstellen - Terugblik 2014 - Organisatie, Dekkingsgraad, Rente, Verplichtingen,

Nadere informatie

Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht

Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht Als hoogleraar Publieke Innovatie aan de Universiteit Utrecht onderzoekt Albert Meijer vernieuwing in de publieke sector. Open Overheid en Open Data maken

Nadere informatie

Opkomende markten: do s en don ts

Opkomende markten: do s en don ts Online Seminar Beleggen Opkomende markten: do s en don ts Simon Wiersma Investment Manager ING Investment Office Bart-Jan Blom van Assendelft Marketing Manager ING Beleggen Amsterdam, 12 november 2013

Nadere informatie

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM Aanpassing pensioenregeling een must Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM 1 Aanpassing pensioenregeling een must Inhoud Marcel Brussee: Achtergrond wijzigingen

Nadere informatie

Beleggen bij BeFrank. Helder. Eenvoudig. Online. I 101.7.06-0612

Beleggen bij BeFrank. Helder. Eenvoudig. Online. I 101.7.06-0612 Beleggen bij BeFrank Helder. Eenvoudig. Online. I 101.7.06-0612 Eindelijk een helder en eenvoudig pensioen tegen lage kosten. Binnen de pensioenwereld groeit de behoefte naar transparantie en eenvoud.

Nadere informatie

FACTSHEET Grapes: special India HScode 08 06 10 (10)

FACTSHEET Grapes: special India HScode 08 06 10 (10) FACTSHEET Grapes: special India HScode 08 06 10 (10) Summery India was sinds 2000 sterk in opkomst als exporteur van druiven. In 2000 ging het nog om een hoeveelheid van 16.000 ton en in 2008 bereikte

Nadere informatie

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties?

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? ING Investment Office Publicatiedatum: 13 maart 2014 Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? In onze beleggingsvisie op 2014 ( Visie 2014: minder crisis, meer groei ) kunt u lezen dat we

Nadere informatie

Robeco Emerging Conservative Equities

Robeco Emerging Conservative Equities INVESTMENT OPPORTUNITY oktober 2013 Voor professionals INTERVIEW MET PORTFOLIO MANAGER PIM VAN VLIET Robeco Emerging Conservative Equities Beleggen in opkomende markten met een lagere kans op grote koersdalingen.

Nadere informatie

Uw mening over pensioen

Uw mening over pensioen Uw mening over pensioen Onderzoek naar de risicohouding van pensioenopbouwers en pensioenontvangers van Philips Pensioenfonds mei / juni 2013 Philips Pensioenfonds Inhoud Aanleiding onderzoek Opzet onderzoek

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief NUMMER 12 > JAARGANG 8 > SEPTEMBER 2011 inhoud > De financiële situatie bij pensioenfondsen [p.1] Pensioenleeftijd 65 jaar, wat als ik eerder

Nadere informatie

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 Als uw werknemer niet kiest voor een gegarandeerde uitkering wordt zijn premie belegd. Dit

Nadere informatie

Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer

Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Page 1 of 5 U bevindt zich hier: Home Ministeries Financiën Documenten en publicaties Toespraken Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Toespraak 27-01-2011 Toespraak

Nadere informatie

Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010. Welkom

Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010. Welkom Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010 Welkom Waar willen wij het met elkaar over hebben? Pensioen anno 2010 Stand van Zaken AOW en Pensioenakkoord 4

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 9 december 25 Beleggingen institutionele beleggers in 24 met 8,1 procent omhoog drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen 14 september 2015 VERD VERD VERD VERD GEWIJZI Vooraf VERD VERD 08 VERD Herziening IORP-richtlijn VERD G 01 02 03 04 05 VERD Toekomst pensioenstelsel Algemeen

Nadere informatie

Kosten buitenlandse bank

Kosten buitenlandse bank Kosten buitenlandse bank Ingangsdatum 1 september 2011 Land Muntsoort Kosten buitenlandse bank (in EUR) Afghanistan alle muntsoorten 12,50 Albania alle muntsoorten 12,50 Algeria alle muntsoorten 7,50 Andorra

Nadere informatie

Vermogen opbouwen voor later

Vermogen opbouwen voor later BeleggingsRekening U wilt geld opzij zetten voor later en een vermogen opbouwen. Omdat uw kinderen nog gaan studeren, u graag die verre reis wilt maken, een tweede huis wilt kopen, eerder wilt stoppen

Nadere informatie

Fiscale aspecten pensioenmaatregelen

Fiscale aspecten pensioenmaatregelen www.pwc.nl Fiscale aspecten pensioenmaatregelen regeerakkoord Studiebijeenkomst Vereniging voor Pensioenrecht 21 november 2012 Agenda 1. Aanleiding 2. Ontwikkelingen wet- en regelgeving pensioen 3. Wet

Nadere informatie

Uien wereldwijd: Productie and export 8.000

Uien wereldwijd: Productie and export 8.000 FACTSHEET UIEN Fruit&VegetableFacts; JanKeesBoon; +31654687684; fruitvegfacts@gmail.com Wereldhandel in uien stagneert Productie groeit wel door India grootste exporteur Wereldwijd neemt de productie van

Nadere informatie

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland In deze nieuwsbrief Voorwoord Wat betekenen de nieuwe pensioenmaatregelen voor u? De informatie in dit document is eigendom van en mag noch in haar geheel noch gedeeltelijk van. Page 2 of 5 Voorwoord In

Nadere informatie

Cutflowers: Export Netherlands and other countries - 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014

Cutflowers: Export Netherlands and other countries - 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 in million euro Factsheet cutflowers export worldwide november 2015 FACTSHEET CUTFLOWERS Fruit&VegetableFacts; JanKeesBoon; +31654687684; fruitvegfacts@gmail.com WERELDHANDEL SNIJBLOEMEN: 7 MILJARD EURO

Nadere informatie

Commissie publiceert Groenboek over aanvullende pensioenen in de interne markt

Commissie publiceert Groenboek over aanvullende pensioenen in de interne markt IP/97/507 Brussel, 10 juni 1997 Commissie publiceert Groenboek over aanvullende pensioenen in de interne markt De Europese Commissie heeft haar goedkeuring gehecht aan een Groenboek over aanvullende pensioenen

Nadere informatie

PensionPro Seminar16 juni 2016. Pensioen in een wereld van verandering

PensionPro Seminar16 juni 2016. Pensioen in een wereld van verandering PensionPro Seminar16 juni 2016 Pensioen in een wereld van verandering Het is standaard geworden om te zeggen dat we in bijzondere tijden leven. Sinds het uitbreken van de crisis in 2008, volgt de ene unieke

Nadere informatie

Leidraad voor afsluitende speech Martin van Rooijen 13 maart 2014

Leidraad voor afsluitende speech Martin van Rooijen 13 maart 2014 Leidraad voor afsluitende speech Martin van Rooijen 13 maart 2014 1 EUROPA De politiek gebruikt Europa vaak om niets vermoedende burgers wijs te maken dat regelgeving noodzakelijk is, omdat Brussel het

Nadere informatie

Wijziging uitvoerder & pensioenregeling 2015 25 november 2014

Wijziging uitvoerder & pensioenregeling 2015 25 november 2014 Wijziging uitvoerder & pensioenregeling 2015 25 november 2014 1 Doel van deze bijeenkomst Toelichting waarom overstap naar nieuwe pensioenuitvoerder Toelichting waarom nieuwe pensioenregeling per 1-1-2015

Nadere informatie

blad Ontmoet Paul op www.onsbpfschilders.nl wat vinden blijft gelijk 5 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 Premie in 2015:

blad Ontmoet Paul op www.onsbpfschilders.nl wat vinden blijft gelijk 5 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 Premie in 2015: Pensioen blad voor ondernemers april 2015 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 wat vinden we van ons pensioenfonds 4 Premie in 2015: pensioenpremie blijft gelijk 5 Welk pensioenloon

Nadere informatie

Nederland had en heeft nog steeds het beste pensioensysteem ter wereld

Nederland had en heeft nog steeds het beste pensioensysteem ter wereld Het verdwenen pensioengeld De uitzending van Zembla van 5 februari 2011 heeft veel stof doen opwaaien in de pensioensector. Ortec Finance is in bezit van het achterliggende rapport dat is opgesteld door

Nadere informatie

Position Paper DNB Concept Wetsvoorstel variabele pensioenuitkeringen 14 augustus 2015

Position Paper DNB Concept Wetsvoorstel variabele pensioenuitkeringen 14 augustus 2015 Position Paper DNB Concept Wetsvoorstel variabele pensioenuitkeringen 14 augustus 2015 Het Wetsvoorstel variabele pensioenuitkering (kortweg wetsvoorstel ) maakt voor deelnemers aan een premieovereenkomst

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Toespraak Frank Elderson over prioriteiten pensioentoezicht in 2015

Toespraak Frank Elderson over prioriteiten pensioentoezicht in 2015 Toespraak Frank Elderson over prioriteiten pensioentoezicht in 2015 Rotterdam, De Doelen, 11 december 2014 - Frank Elderson, lid van de directie van De Nederlandsche Bank (DNB), heeft een toespraak gehouden

Nadere informatie

Verkort Jaarverslag 2013

Verkort Jaarverslag 2013 Verkort Jaarverslag Han Thoman: Ons bestuur is zich echt goed bewust van de risico s die het pensioenfonds loopt. Voorzitter Han Thoman Onze financiële positie is redelijk maar moet nog beter Een jaar

Nadere informatie

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons vernomen.

Nadere informatie

Nieuwsbrief februari 2016

Nieuwsbrief februari 2016 Nieuwsbrief februari 2016 In deze nieuwsbrief vindt u de volgende onderwerpen: - De beleggingsresultaten over 2015 - Vragen en antwoorden over de beleggingsresultaten en uw pensioenregeling bij Aegon PPI

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Betreft Kamervragen van het lid Krol Hierbij zend ik u de

Nadere informatie

AanvullendPensioenRekening

AanvullendPensioenRekening AanvullendPensioenRekening Na uw pensionering wilt u net zo comfortabel blijven leven als u nu doet. U heeft een pensioen opgebouwd, maar dat betekent doorgaans een verlaging van uw inkomen in de toekomst.

Nadere informatie

Duurzaam Vermogensbeheer

Duurzaam Vermogensbeheer Duurzaam Vermogensbeheer Een keuzeafweging Keuze maken, afwegingscriteria Wat zijn de mogelijke afwegingscriteria bij het maken van een keuze uit de mogelijke oplossingen binnen het beleggingsbeleid. Versie:2001-11-02

Nadere informatie

Rapport met betrekking tot Gegunde Uitvoer Periode : van 01/01/2013 tot en met 31/01/2013

Rapport met betrekking tot Gegunde Uitvoer Periode : van 01/01/2013 tot en met 31/01/2013 1 van 22 Rapport met betrekking tot Gegunde Uitvoer Periode : van 01/01/2013 tot en met 31/01/2013 Dossier Land van Bestemming Land van Eindgebruik Controlelijst Categorie Controlelijst Subcategorie Bedrag

Nadere informatie

Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen.

Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen. Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen. Bent u als belegger op zoek naar rendement én bescherming, zonder de zorgen van het

Nadere informatie

flits+ Het is veel in het nieuws, maar ik weet niet exact hoe mijn eigen pensioen eruit ziet Ik vind dat ik het moet lezen bpfhibin.

flits+ Het is veel in het nieuws, maar ik weet niet exact hoe mijn eigen pensioen eruit ziet Ik vind dat ik het moet lezen bpfhibin. pensioen Hoe warm loop jij voor het onderwerp pensioen? Informatie over uw pensioen Minder kans op verlaging, ook minder kans op indexatie Bpf HiBiN kiest voor online en digitaal Waar houdt het bestuur

Nadere informatie

POPULAIR JAARVERSLAG 2013

POPULAIR JAARVERSLAG 2013 POPULAIR JAARVERSLAG 2013 2 Het herstel van onze financiële positie blijft absolute topprioriteit. Twee gezichten Het jaar 2013, maar ook 2014 dat nog grotendeels voor ons ligt, kent twee gezichten. Enerzijds

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen in beeld

Achmea life cycle beleggingen in beeld Achmea life cycle beleggingen in beeld Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Achmea life cycle beleggingen in beeld Voor het beleggen van pensioen bent

Nadere informatie

PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011

PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011 PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011 KORTE TERUGBLIK Kabinet Balkenende gevallen: sociale partners pakken kansen Het pensioen is van sociale partners samen, dus moeten wij ook samen naar

Nadere informatie

GfK 2014 WGOIR 8 april 2014 1

GfK 2014 WGOIR 8 april 2014 1 GfK 2014 WGOIR 8 april 2014 1 Marco Wolters Director Retail & Services Benelux GfK marco.wolters@gfk.com www.gfk.com/nl @MarcoWoltersGfK GfK 2014 WGOIR 8 april 2014 2 Our big thinking is at home in more

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomst

Deelnemersbijeenkomst Deelnemersbijeenkomst Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland 5 juli 2016 1 Agenda Opening 2015 Financiën: Dekkingsgraad en financiële situatie Henk Herstelplan Henk Beleggingsbeleid Bert Risico s

Nadere informatie

Asset & Liability Management

Asset & Liability Management Asset & Liability Management Verder gaan is de juiste balans vinden. ALM: inzicht in risico s Zorgen voor balans tussen pensioenverplichtingen en de opbouw van het pensioenvermogen. Het is een kerntaak

Nadere informatie

Herziening pensioenstelsel

Herziening pensioenstelsel Herziening pensioenstelsel Het pensioenstelsel staat al een tijdje onder druk. Dat geldt niet alleen voor de AOW, maar ook voor de tweede pijler. De toenemende vergrijzing en de stijging in de levensverwachting

Nadere informatie

OWASE Pensioenforum 26 juni 2013. 3 juli 2013 OWASE. Welkom. bij

OWASE Pensioenforum 26 juni 2013. 3 juli 2013 OWASE. Welkom. bij Welkom OWASE Pensioenforum 26 juni 2013 OWASE 3 juli 2013 bij Pensioenfonds en solidariteit: één voor allen, allen voor één! www.owase.nl PFO20130626/20130703 2 Programma Pensioenforum De bedoeling van

Nadere informatie

Persoonlijk Pensioen Plan

Persoonlijk Pensioen Plan Persoonlijk Pensioen Plan Verstandig beleggen voor een goed pensioen Zorgvuldig uw pensioen opbouwen Natuurlijk denkt u wel eens aan uw financiële situatie na uw pensionering. Misschien wilt u minder werken,

Nadere informatie

Te behalen uitkering varieert bij DC-pensioen sterker dan bij DB

Te behalen uitkering varieert bij DC-pensioen sterker dan bij DB date: 23.06.2014 place: Amsterdam Te behalen uitkering varieert bij DC-pensioen sterker dan bij DB Frank van Alphen, FD media Het verschil tussen de uitkering in een pessimistisch en een optimistisch scenario

Nadere informatie

Controle over al uw importzendingen

Controle over al uw importzendingen Controle over al uw importzendingen Het Express Import systeem Met TNT Express heeft u uw importzendingen zelf in de hand Dirigeer uw eigen verzendingssymfonie Express Import is een TNT Express systeem

Nadere informatie

Pensioen voor de toekomst

Pensioen voor de toekomst Pensioen voor de toekomst KlikPensioen als ideale synthese van premie- en uitkeringsovereenkomsten Inhoud - Inleiding 1. Heldere uitgangspunten voor een goed pensioen 2. Pensioenoplossing voor vandaag

Nadere informatie

Verslag Mandema Update mei 2014

Verslag Mandema Update mei 2014 Verslag Mandema Update mei 2014 Terwijl de leden van de Eerste Kamer zich op 20 mei jl. bogen over de Wet verlaging maximumopbouw- en premiepercentages pensioen, kregen onze relaties te horen wat de consequenties

Nadere informatie

Het jaarverslag 2014 samengevat

Het jaarverslag 2014 samengevat Het jaarverslag 2014 samengevat Uw pensioenfonds blikt terug én vooruit Deelnemers 1.711 In 2014 verdiende het fonds 55,1 miljoen dankzij beleggen. Dat bedrag staat voor een rendement van 20,1%. Het fonds

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst

Informatiebijeenkomst Stichting Pensioenfonds DHV Informatiebijeenkomst 24 september 2013 2013 Royal HaskoningDHV, All rights reserved Alleen voor intern gebruik Agenda Opening Jaarverslag 2012 Paul Canisius Actuele ontwikkelingen

Nadere informatie

Resultaten Pensioenforum 26 juni en 3 juli

Resultaten Pensioenforum 26 juni en 3 juli Resultaten Pensioenforum 26 juni en 3 juli De weg naar het nieuwe pensioencontract Stichting Pensioenfonds OWASE 18 juli 2013 1/10/2014 Inhoud Samenvatting Conclusies Aanbevelingen Resultaten - per vraag

Nadere informatie

FACTSHEETshort PEPPERS

FACTSHEETshort PEPPERS FACTSHEETshort PEPPERS Fruit&VegetableFacts; JanKeesBoon; +31654687684; fruitvegfacts15@gmail.com Paprika s: Nederland verliest terrein aan Spanje Export Nederland dit jaar fors gedaald De Nederlands export

Nadere informatie

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten artikel Inleiding Reeds geruime tijd wordt een maatschappelijke discussie gevoerd over de toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel.

Nadere informatie

RBS pensioen update. Van premie tot pensioen

RBS pensioen update. Van premie tot pensioen RBS pensioen update Van premie tot pensioen Hoe is uw pensioen opgebouwd? Waarom zitten veel pensioenfondsen nu in de problemen? Hoe ziet de toekomst van pensioen in Nederland eruit? In deze RBS Pensioen

Nadere informatie

Najaarsbijeenkomst Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland

Najaarsbijeenkomst Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland Najaarsbijeenkomst Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland Peter de Bruijne Voorzitter Bestuur Pensioenfonds ING 31 oktober 2013 QR code website Pensioenfonds ING Agenda Financiële situatie Klanttevredenheid

Nadere informatie

Portefeuilleprofielen

Portefeuilleprofielen Portefeuilleprofielen Rood BANDBREEDTE van de portefeuille Laatste update: 1 oktober 2015 ROOD Minimum Maximum Tactisch Aandelen 80,00% 100,00% 95,00% Obligaties 0,00% 15,00% 0,00% Onroerend Goed 0,00%

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen

Achmea life cycle beleggingen Achmea life cycle beleggingen Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Interpolis. Glashelder Achmea life cycle beleggingen Als pensioenverzekeraar beleggen

Nadere informatie

Solvency voor pensioenfondsen. Actuariaatcongres 2011 VSAE Agnes Joseph

Solvency voor pensioenfondsen. Actuariaatcongres 2011 VSAE Agnes Joseph Actuariaatcongres 2011 VSAE Agnes Joseph Agenda Pensioenfondsen Huidig toezicht op Nederlandse pensioenfondsen Europees toezicht financiële instellingen Solvency II voor pensioenfondsen Tot slot: Aangekondigde

Nadere informatie

Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen. drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG. Aon Hewitt Consulting Retirement Actuarial Services

Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen. drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG. Aon Hewitt Consulting Retirement Actuarial Services Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG Agenda Waarom Pensioenakkoord? Inhoud Pensioenakkoord Wat doen we ermee? Oplossingsrichtingen Hoe nu verder?

Nadere informatie

De kortste weg naar uw (spaar)doel

De kortste weg naar uw (spaar)doel De kortste weg naar uw (spaar)doel Veel van de leuke dingen in het leven hebben een ding met elkaar gemeen: ze kosten geld. En hoe groter uw persoonlijke wensenlijst, hoe meer geld u nodig heeft. Optimaal

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie oktober 2015 1 Inhoudsopgave Waarom belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen

Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen Werkgevers en werknemers aan het woord Onderzoek verricht in opdracht van Nationale-Nederlanden door Motivaction. Wat vinden werkgevers en werknemers van pensioenen.

Nadere informatie

UPDATE. Nieuwsbrief december 2013. Sneller op de hoogte zijn van het nieuws? Volg ons op Social Media!

UPDATE. Nieuwsbrief december 2013. Sneller op de hoogte zijn van het nieuws? Volg ons op Social Media! UPDATE Nieuwsbrief december 2013 Sneller op de hoogte zijn van het nieuws? Volg ons op Social Media! Mandema & Partners helpt u graag bij het interpreteren van de actualiteiten die voor u en voor uw bedrijf

Nadere informatie

De feiten op een rij. De beschikbare premieregeling

De feiten op een rij. De beschikbare premieregeling De feiten op een rij De beschikbare premieregeling De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij De beschikbare premieregeling Verzekeraars bieden diverse pensioenregelingen aan, waaraan werknemers

Nadere informatie

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP De Dynamische Strategie Portefeuille DSP Onderdeel van het beleggingsbeleid van Pensioenfonds UWV 1 Inhoudsopgave Waarom beleggen? 4 Beleggen is niet zonder risico s 4 Strategische beleggingsportefeuille

Nadere informatie

Wat te doen met je pensioen? Grip op je Vermogen - Dirk van Ommeren - 3 oktober 2014

Wat te doen met je pensioen? Grip op je Vermogen - Dirk van Ommeren - 3 oktober 2014 Wat te doen met je pensioen? Grip op je Vermogen - Dirk van Ommeren - 3 oktober 2014 2 Pensioen: turen naar de vrijheid 50 jaar lang werken we toe naar ons pensioen Dan willen we onafhankelijk zijn En

Nadere informatie

Pensioenen Oktober 2015

Pensioenen Oktober 2015 Pensioenen Oktober 2015 Agenda Waarom deze bijeenkomst? Waarom Pensioenfonds PGB? Pensioenregelingen 2016 Volgende stappen Vragen 2 Waarom deze bijeenkomst? Informeren over veranderingen op pensioengebied

Nadere informatie

Samen op weg naar het nieuwe pensioenstelsel

Samen op weg naar het nieuwe pensioenstelsel AZL April 2013 Samen op weg naar het nieuwe pensioenstelsel De pensioenadministratie verandert ingrijpend door de komst van het nieuwe pensioenstelsel. Begrijpelijk dat bij pensioenfondsen zorgen leven:

Nadere informatie

Nationaal. Pensioen Onderzoek. Resultaten deelnemersonderzoek NPO februari 2013

Nationaal. Pensioen Onderzoek. Resultaten deelnemersonderzoek NPO februari 2013 Nationaal Pensioen Onderzoek II Resultaten deelnemersonderzoek NPO februari 2013 Het Nationaal Pensioen Onderzoek is een onafhankelijk initiatief van Financial Marketing-bureau Bridgevest, Pensioen Bestuur

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2010. Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd. Algemeen Mijnwerkersfonds

Uw pensioenbulletin juli 2010. Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd. Algemeen Mijnwerkersfonds Uw pensioenbulletin juli 2010 Algemeen Mijnwerkersfonds Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd Door de huidige dekkingsgraad en de onzekere economische omstandigheden heeft het bestuur, na advies van

Nadere informatie

KNX: De wereldwijde STANDAARD voor woning- en gebouwcontrole

KNX: De wereldwijde STANDAARD voor woning- en gebouwcontrole KNX: De wereldwijde STANDAARD voor woning- en gebouwcontrole KNX is de Standaard CENELEC EN 50090 de enige Europese Standaard voor Elektronische Huisen gebouwsystemen (HBES) gebaseerd op KNX. CEN EN 13321-1

Nadere informatie

Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen

Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen Commissie Toekomstbestendigheid Aanvullende Pensioenregelingen Prof. dr. K.P. Goudswaard (voorzitter) Prof. dr. R.M.W.J.

Nadere informatie

HALLO ALLEMAAL LIKE BPF SCHILDERS OP FACEBOOK WAT DE DEKKINGSGRAAD ONS VERTELT 2. WAT IS ER VERANDERD IN 2016? Wijzigingen pensioenregeling 4

HALLO ALLEMAAL LIKE BPF SCHILDERS OP FACEBOOK WAT DE DEKKINGSGRAAD ONS VERTELT 2. WAT IS ER VERANDERD IN 2016? Wijzigingen pensioenregeling 4 Pensioen voor pensioengerechtigdenblad maart 2016 WAT DE DEKKINGSGRAAD ONS VERTELT 2 Online klantenpanel GEZOCHT: MENSEN MET EEN MENING! 3 WAT IS ER VERANDERD IN 2016? Wijzigingen pensioenregeling 4 BELEGGEN

Nadere informatie

WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING

WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING 1- Waarom heeft het ABP een herstelplan opgesteld? ABP is, evenals vele andere pensioenfondsen, zwaar geraakt door de crisis op de financiële

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomst

Deelnemersbijeenkomst Deelnemersbijeenkomst Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland 18 november 2014 13 oktober 2010 Deelnemersbijeenkomst Agenda Opening 2013 Financiën: Dekkingsgraad en financiële situatie Henk Beleggingsbeleid

Nadere informatie

Vermogen opbouwen voor aflossen hypotheek

Vermogen opbouwen voor aflossen hypotheek EigenWoningRekening U heeft een inkomen en een eigen woning. En u wilt in de toekomst de hypotheek helemaal of voor een groot gedeelte aflossen, zodat u in uw eigen woning kunt blijven wonen. Vermogen

Nadere informatie

Een nieuwe pensioenregeling

Een nieuwe pensioenregeling Een nieuwe pensioenregeling Waardeoverdracht: zinvol voor u? Gefeliciteerd, u hebt een nieuwe baan! Dit betekent nogal wat voor uw persoonlijke situatie. Nieuwe taken, verantwoordelijkheden en andere collega

Nadere informatie

Vermogen opbouwen voor aflossen hypotheek

Vermogen opbouwen voor aflossen hypotheek EigenWoningRekening U heeft een inkomen en een eigen woning. En u wilt in de toekomst de hypotheek helemaal of voor een groot gedeelte aflossen, zodat u in uw eigen woning kunt blijven wonen. Vermogen

Nadere informatie

Kamervragen van de leden Omtzigt en Van Hijum (beiden CDA)

Kamervragen van de leden Omtzigt en Van Hijum (beiden CDA) De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon (070) 333 44 44 Fax (070) 333 40 33

Nadere informatie

Waardeoverdracht van uw pensioenopbouw

Waardeoverdracht van uw pensioenopbouw Waardeoverdracht van uw pensioenopbouw Een nieuwe baan! Gefeliciteerd! U heeft een andere baan. Met andere collega s en misschien wel heel ander werk. Een nieuwe stap, die ook gevolgen heeft voor de opbouw

Nadere informatie

Speech Klaas Knot, PBM Pensioensymposium, 19 mei 2016

Speech Klaas Knot, PBM Pensioensymposium, 19 mei 2016 Speech Klaas Knot, PBM Pensioensymposium, 19 mei 2016 Allereerst wil ik de organisatie graag hartelijk bedanken voor de uitnodiging om hier te spreken. Het thema van vandaag - de toekomst van ons pensioenstelsel

Nadere informatie