Alcohol- en drugsbeleid in jouw onderneming?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Alcohol- en drugsbeleid in jouw onderneming?"

Transcriptie

1 Alcohol- en drugsbeleid in jouw onderneming? // Een handboek voor de toepassing van CAO nummer 100 betreffende een preventief alcohol- en drugsbeleid Algemene Centrale ABVV Hoogstraat Brussel Verantwoordelijke uitgever: Alain Clauwaert

2 inhoudstafel Inleiding Inleiding Wettelijk kader: CAO Preventie voorop Een beleid uitstippelen 2.2. De vier pijlers van een alcohol- en drugsbeleid 2.3. Aanpak van het disfunctioneren 3. Fase 1 van het beleid - De beleidsverklaring Wat is het? uitvoering van de eerste pijler 3.2. Voorbeelden 4. Fase 2 - De maatregelen die de werkgever kan nemen Facultatieve aspect van deze tweede fase 4.2. Het opstellen van regels 4.3. De procedures voor het aanpakken van problematisch gedrag - Hoe omgaan met disfunctioneren met een bijzondere aandacht voor testen 4.4. Het ondersteunend kader hulpverlening en begeleiding 5. Rol en taak van de overlegorganen Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk 5.2. Ondernemingsraad 5.3. Als er geen Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk is 6. Bijkomende hulpmiddelen om een beleid uit te stippelen Wetgeving 6.2. Sensibiliseren rond drugs en alcohol We leven in een maatschappij waar steeds beter en ook langer gepresteerd moet worden. Die druk om te presteren is al aanwezig bij de schoolgaande jeugd en zet zich verder in de beroepsloopbaan. Deze prestatiemaatschappij eist ook zijn tol en maakt slachtoffers bij zowel jongeren als ouderen. Voor mensen die het moeilijk krijgen en kwetsbaar zijn, is het niet ongewoon dat ze hun toevlucht gaan zoeken in genotsmiddelen of medicatie bij tekenen van vermoeidheid, stress, psychische of sociale problemen. Dagdagelijks worden we via reclame geconfronteerd met veel van die middelen, die in onze westerse cultuur algemeen aanvaard en normaal zijn. Het drinken van koffie en alcohol wordt zelfs ervaren als een sociaal en gezellig gebeuren. Roken was een aantal jaar geleden nog heel gewoon, terwijl dat de dag van vandaag steeds meer als abnormaal wordt ervaren. In een veranderende samenleving gaan ook die middelen veranderen en gaan sommige mensen het ene middel als minder schadelijk ervaren dan het andere. Niet iedereen is even weerbaar, en het gevaar dat occasioneel gebruik vroeg of laat kan overgaan in een problematisch gebruik is altijd bestaande. Problematisch gebruik is niet alleen een gevaar voor de gezondheid, maar heeft ook zijn gevolgen op de onmiddellijke omgeving van de persoon in kwestie. Denken we daarbij aan de vriendenkring, het gezin, de samenwerking met collega s en mogelijke gevaren op de werkvloer. Slechts in een beperkt aantal bedrijven was reeds een beleid uitgewerkt dat gericht was op het voorkomen van alcohol- of druggebruik. In sommige gevallen was dat beleid enkel gericht op sanctioneren, soms nog juridisch aanvechtbaar. De sociale partners wilden daarom dat alle bedrijven een beleid voeren dat juridisch correct is, gericht op preventie en voor alle werknemers van het bedrijf. Het spreekt vanzelf dat de leden van het Comité Preventie en Bescherming op het Werk, de leden van de Ondernemingsraad en de Vakbondsafvaardiging hierbij betrokken moeten worden. 3 4

3 1. Wettelijk kader - CAO 100 Een bepaling uit het Algemeen Reglement voor de ArbeidsBescherming (ARAB), meer bepaald artikel 99, voorzag in het verleden dat het binnen brengen van alcoholische dranken van meer dan 6C% volume/volume alcohol in fabrieken en op werkplaatsen verbood. Toch bleek dit beperkte kader onvoldoende om probleemsituaties die zich soms op de werkvloer stelden, waarbij collega s onder invloed zichzelf en andere collega s in gevaar brachten, op te lossen. De wetgeving was bovendien onduidelijk over de rol en de verantwoordelijkheid van de werkgever, de arbeidsgeneesheer, Zo is de CAO opgesteld in twee fasen: 1ste fase: verplichte beleidsverklaring in elke onderneming 2de fase: facultatief en niet verplicht: uitwerking van de beleidsverklaring De sociale partners schreven een Collectieve Arbeidsovereenkomst die een nieuw kader schept omtrent de aanpak van alcohol- en drugsgebruik op de arbeidsplaats. CAO nummer 100 betreffende een preventief alcohol- en drugsbeleid in de onderneming werd in de NAR afgesloten op 1 april 2009 en geeft de werkgevers een termijn van 1 jaar om een beleid in hun onderneming op te zetten of het bestaande beleid aan te passen aan het nieuwe reglementaire kader. Bovendien bestond er geen enkel wettelijk kader omtrent het gebruik van medicijnen of andere middelen die een weerslag kunnen hebben op het gedrag of de gezondheid van een werknemer. Op initiatief van de Minister van Werk werden de sociale partners opgeroepen om samen in de Nationale Arbeidsraad (NAR) na te denken over de uitwerking van een beter beleid. Hiervoor werden verscheidene experten aangesproken hun ervaringen omtrent de preventie van alcohol- en drugsgebruik in de arbeidssituatie toe te lichten. Met het Interprofessioneel Akkoord gingen de sociale partners het engagement aan een nieuw wetgevend kader te scheppen dat niet alleen de rol van de verschillende aanwezigen op het werk verduidelijkte maar ook de werknemers beschermde tegen doorgedreven controle en sanctionering. Toch was het niet de bedoeling een uniform beleid vast te leggen dat in elke onderneming van toepassing zou zijn. De sociale partners waren het erover eens dat de cultuurverschillen en gebruiken in een onderneming best niet verstoord worden als een ondersteund beleid beoogd wordt. Er werd dus besloten enkel de verplichting te voorzien dat elke onderneming een beleid moet uitdenken op basis van een wettelijke minimale invulling. 5 6

4 2. Preventie voorop Het drinken van alcohol is verankerd in onze cultuur en overstijgt de verschillende klassen van de bevolking. Ook het gebruik van andere middelen die een invloed hebben op het bewustzijn en dus de manier veranderen waarop de wereld wordt ervaren, neemt toe. Een overmatig alcohol- of drugsgebruik kan bovendien niet enkel moeilijkheden veroorzaken in de privésfeer, maar ook in de arbeidssituatie voor problemen zorgen. De vakbonden hebben er bij de ontwikkeling van de nieuwe wetgeving steeds op aangedrongen een preventief beleid uit te werken. De nadruk op sanctionering alleen, zoals dit reeds in heel wat ondernemingen de gang van zaken was, draagt niet bij tot de bewustwording omtrent de risico s van alcohol- en drugsgebruik op de werkvloer en werkt niet preventief. Het beleid dat en wordt uitgewerkt moet aandacht hebben voor preventie van alcohol- en drugsproblemen en moet bovendien ondersteund worden door alle geledingen van de onderneming. De CAO gaat uit van een positieve benadering van de alcohol- en drugsproblematiek. Het voorkomen van alcohol- en drugsgebruik in de arbeidssituatie moet voorop staan. Het is dus niet de bedoeling om een werknemer te confronteren met zijn alcohol- of druggebruik zelf, maar wel met de gevolgen die dit gebruik heeft binnen de werksituatie Een beleid uitstippelen De CAO verplicht elke onderneming om vooral na te denken over een preventief beleid. De ondernemingen moeten nadenken over de door de werkgever te nemen maatregelen, de informatie aan en opleiding van werknemers, de verplichtingen van de hiërarchische lijn en de werknemers, de rol van de preventieadviseurs, Het beleid is verplicht voor elke onderneming met tenminste 1 werknemer en verloopt in verschillende fasen. Het wordt bovendien aangepast aan: - de grootte van de onderneming; - de aard van de activiteiten ; - de specifieke risico s bij bepaalde categorieën werknemers (bv. heftruckbestuurders, chauffeurs, ) De eerste doelstelling van de CAO is dan ook te komen tot een algemene bewustwording rond de problematiek van alcohol- en drugsgebruik en de mogelijke gevolgen ervan op de werkvloer. Het onderwerp moet bespreekbaar worden zonder individuele gevallen te stigmatiseren. Men beoogt een bespreking van de gewoonten, maar ook van de ervaringen en van wat algemeen aanvaardbaar zou zijn in het bedrijf om correct te blijven functioneren De vier pijlers van een correct preventief alcoholen drugsbeleid Als men ervoor kiest een volledig preventief beleid uit te werken, steunt dit best op de vier onderstaande pijlers: Voorlichting en vorming van de werknemers en van de hiërarchische lijn: Een beleid dat wordt uitgewerkt moet niet enkel beantwoorden aan de gewoonten maar moet ook gedragen worden door alle geledingen binnen de onderneming. Dit kan enkel indien iedereen binnen het bedrijf zich bewust is van het feit dat er een beleid bestaat en wat het inhoudt. Het is dus de verplichting van de werkgever al zijn werknemers correct te informeren over de inhoud van het beleid, met andere woorden over de maatregelen die werden genomen om problemen te wijten aan alcohol- en drugsgebruik te voorkomen. Daarnaast moet de vorming die iedere werknemer krijgt met het oog op de veiligheid bij de uitvoering van het werk, ook aandacht hebben voor de problematiek van alcohol en drugs. Er is bovendien een bijzondere opleidingsverplichting voor de werkgever ten aanzien van zijn hiërarchische lijn die in staat moet zijn probleemsituaties op te pikken, signalen op te merken, om functioneringsgesprekken te voeren, moet leren omgaan met spanningen in een groep, - de specifieke risico s eigen aan de activiteiten ; 7 8

5 Het opstellen van regels voor alle werknemers: Een beleid impliceert het uitschrijven van een aantal regels die de grenzen aangeven van functioneringsproblemen ten gevolge van alcohol- of drugsgebruik. Deze regels hebben onder meer betrekking op het gebruik van alcohol en drugs in bepaalde omstandigheden (we denken aan bedrijfsfeestjes, ter gelegenheid van een pensionering, vergaderingen met externen, ). Deze regels moeten worden vast gelegd in het arbeidsreglement. Waarom is deze aanpak belangrijk? - Functioneren is objectief en correct te evalueren; - Signalen in het gedrag van de werknemer op het werk zijn eerder te herkennen zijn dan het effectieve alcohol- of drugsgebruik; - Een probleem inzake het functioneren is eenvoudiger vast te stellen dan een eventueel alcohol- of drugsprobleem en behoort tot de werksfeer; - De werkcontext als motivator kan werken om een gedragsverandering te bekomen. De procedures voor het aanpakken van problematisch gedrag: Hoe wordt er omgegaan met problematisch gedrag op de werkvloer dat het gevolg is van alcohol- of drugsgebruik? Welke maatregelen worden genomen? Het ondersteunend kader: De werkgever moet erop toezien dat de andere partijen, zoals daar zijn de arbeidsgeneesheer, de preventieadviseur, de vertrouwenspersonen,.. een optimale rol van bijstand kunnen spelen, zonder afbreuk te doen aan de vertrouwelijkheid en het respect van de privacy van de werknemers Aanpak van het disfunctioneren Wat zegt de CAO? Functioneringsopvolging van de werknemers als deel van het beleid? De aanpak van disfunctioneren impliceert dat een duidelijk beeld bestaat van welk functioneren van de werknemers wordt verwacht. Met andere woorden, de CAO moedigt een systeem van functioneringsopvolging van de werknemers en aan. Aangezien het functioneren op het werk van de werknemer het uitgangspunt is voor vermoedens inzake problematisch alcohol- en drugsgebruik, moet het preventief alcohol- en drugsbeleid opgenomen worden in het globaal personeelsbeleid van een onderneming, waarbij het functioneren van de medewerkers wordt opgevolgd, besproken en geëvalueerd. De Collectieve Arbeidsovereenkomst wil het disfunctioneren te wijten aan alcoholof drugsgebruik en bespreekbaar maken, voorkomen en verhelpen. Door middel van dit uitgangspunt is het voor eenieder eenvoudiger een persoon met (problematisch) alcohol- en drugsgebruik aan te spreken. De bedoeling is ertoe te komen dat een leidinggevende problemen met een werknemer bespreekt op basis van zijn arbeidsprestaties en werkrelaties, en niet confronteert met een mogelijk alcohol- of drugsgebruik dat aan de oorzaak zou liggen. Wat verstaan we onder disfunctioneren op het werk? Verminderde of veranderde arbeidsprestaties mogelijk als gevolg van alcohol- of drugsgebruik. 9 10

6 3. Fase 1 van het beleid de beleidsverklaring 3.1. Wat is het? De CAO wil de ondernemingen zo weinig mogelijk verplichtingen opleggen, omdat heel wat bedrijven reeds over een of andere vorm van beleid beschikken en omdat de cultuur en gewoonten in alle ondernemingen en sectoren verschillend zijn en een andere aanpak vergen. Toch verplicht de CAO elke werkgever na te denken over deze problematiek en hierover binnen zijn onderneming een gesprek aan te gaan. Dit gesprek gebeurt bij voorkeur binnen de overlegorganen (zie hoofdstuk 5 van deze handleiding), maar kan ook binnen een stuurgroep die wordt opgericht. Deze stuurgroep denkt samen na over een beleid om disfunctioneren te wijten aan alcohol- of drugsgebruik bespreekbaar te maken, te voorkomen en te verhelpen. De werkgroep moet komen tot een beleidsverklaring die aangeeft wat onder een alcohol en drugsbeleid wordt gezien en die de krijtlijnen van het beleid vastlegt. Deze beleidsverklaring is essentieel om eventuele latere stappen en initiatieven, in het kader van fase 2 te nemen, te kaderen en te verklaren. Het kan hier dan gaan om procedures, voorlichting, hulpverlening, Invulling van de eerste pijler van een correct preventief alcohol- en drugsbeleid De uitwerking van de beleidsverklaring is de belangrijke eerste fase van het beleid. Opdat het beleid gevolgd en ondersteund zou worden is het belangrijk de werknemers in te lichten over het beleid en dit aspect, alcohol- en drugsbeleid, op te nemen in de veiligheidsopleidingen. Arbeidsreglement? De beleidsverklaring moet in het arbeidsreglement worden opgenomen. Dit kan gezien de verplichte raadpleging van de overlegorganen bij de uitwerking van deze verklaring, zonder het volgen van de gewoonlijke procedure voor de wijziging van een arbeidsreglement. Binnen deze eerste fase is ook de aandacht voor de sensibilisering van de werknemers voor de mogelijke gevolgen van alcohol- en drugsgebruik op de arbeidsplaats een belangrijk aspect. Het is in dat opzicht zeker geen overbodige luxe te denken aan campagnes, door middel van affiches en folders, om de werknemers gevoelig te maken voor de gevaren waaraan ze zichzelf en soms ook hun collega s blootstellen door onder invloed van alcohol of drugs aan het werk te gaan. Meer informatie over de sensibilisering van werknemers en het opzetten van campagnes vind je op de website van de Vlaamse Vereniging voor Alcohol en andere Drugsproblemen en op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg. De adressen vind je in het laatste hoofdstuk van dit handboek Voorbeelden Voorbeelden van beleidsverklaringen die door een onderneming kunnen worden opgenomen hebben weinig zin, gezien het juist de bedoeling is van de CAO om door middel van discussie binnen de onderneming tot een eigen intentieverklaring te komen. Toch voorziet de Leidraad opgesteld door de sociale partners in bijlage IV een aantal modellen van beleidsverklaringen (4) waarop men zich kan baseren. Zie bijlage IV van de Leidraad beschikbaar op de website van de NAR. Ook de hiërarchische lijn moet gevormd worden in het opsporen van problemen en het herkennen van signalen. Maar moet ook leren omgaan met spanningen in een groep, 11 12

7 4. Fase 2 - De maatregelen die de werkgever kan nemen Naast de verplichte beleidsverklaring die elke werkgever in zijn onderneming moet opstellen, kan de werkgever het beleid ook verder uitvoeren. De uitwerking van de beleidsverklaring in concrete afspraken en spelregels binnen de onderneming is uiteraard afhankelijk van wat in de beleidsverklaring vermeld staat. Ook voor de uitwerking van het effectieve beleid doet de werkgever beroep op zijn Comité voor preventie en bescherming op het werk als het over de welzijns- en veiligheidsaspecten gaat en op de Ondernemingsraad als er arbeidsvoorwaarden aan bod komen. We herinneren jullie aan de 4 pijlers die een goed beleid uitmaken, zie blz. 8 van de brochure Facultatieve aspect van de tweede fase Het werd al meermaals gezegd, de uitvoering van de CAO kan zich beperken tot het uitschrijven van een beleids- of intentieverklaring, zonder de onmiddellijke behoefte ook gedragsregels en maatregelen te voorzien. Toch verwachten we in vele ondernemingen dat de besprekingen verder zullen gaan dan enkel een intentieverklaring. Arbeidsreglement? Alle regels, procedures en maatregelen die in het kader van de facultatieve fase worden vast gelegd moeten eveneens in het arbeidsreglement worden opgenomen. Maar in tegenstelling tot de beleidsverklaring van de eerste fase moet de werkgever hier wel de procedure wijziging van het arbeidsreglement hanteren Het opstellen van regels De werkgever kan in functie van de beleidsverklaring die werd opgesteld binnen de onderneming beslissen een aantal regels vast te leggen over wat met betrekking tot alcohol- en drugsgebruik aanvaardbaar is en wat niet. We herhalen dat het ook hier essentieel is dat de overlegorganen of de eventuele stuurgroep die binnen de onderneming werd op gericht, betrokken worden bij de uitwerking van de regels. Invulling van de tweede pijler van een correct preventief alcohol- en drugsbeleid Voorbeelden van regels die kunnen worden afgesproken: - Verbod op het gebruik van alcohol en drugs tijdens de diensturen; - Gebruik mag tijdens de lunchpauze met een maximum van glazen; - Gebruik kan tijdens sociale gebeurtenissen binnen de onderneming (bv. pensionering, geboorte, verjaardag, ); - Tijdstip of tijdsduur en gelegenheden voor alcoholgebruik worden vast gelegd (bv; 1 uur tijdens de middag, vanaf 16 uur, ); - Tijdens vergaderingen met externen (in de gebouwen van het bedrijf, op restaurant, ); - Enkele tips die we kunnen geven bij het vastleggen van regels: - De regels en afspraken gelden voor iedereen binnen de onderneming, wat betekent dat er geen uitzonderingen mogen zijn voor bijvoorbeeld kaderpersoneel; - De regels kunnen aangepast zijn aan de doelgroep, wat betekent dat er afzonderlijke regels kunnen zijn in functie van de taken van een werknemer (bv. chauffeurs, ) - De regels sluiten aan bij de realiteit, wat betekent dat ze aangepast moeten zijn aan gebruiken die eventueel bestaan binnen de onderneming en rekening houden met bv. de nieuwjaarsreceptie, 13 14

8 4.3. De procedures voor het aanpakken van problematisch gedrag We legden reeds eerder in deze brochure uit dat het preventiebeleid van de onderneming om verschillende redenen opgebouwd moet worden rond de aanpak van het disfunctioneren van een werknemer op het werk (zie punt2.3.). Wanneer zich op het vlak van het functioneren van een werknemer problemen voordoen, kan het aangewezen zijn dat eenduidige, overeengekomen procedures bestaan die de werkgever en zijn aangestelden (de leidinggevenden in de onderneming) moeten volgen. Invulling van de derde pijler van een correct preventief alcohol- en drugsbeleid De afspraken kunnen verschillend zijn voor de aanpak van chronisch alcohol- en drugsgebruik en een acuut alcohol- of drugsgebruik, waarbij er zich onmiddellijk problemen kunnen stellen omtrent de veiligheid van die werknemer en zijn collega s. Enkele tips die we kunnen geven bij het vastleggen van een aantal procedures: - Leg de nadruk steeds op het functioneren van de werknemer of het gebrek eraan; - Heb aandacht voor de gevolgen van het vaststellen van een disfunctioneren; - Zorg voor een contactpersoon die de werknemer kan bijstaan en die hem kan doorverwijzen; - Al deze maatregelen moeten, voor zover ze een invloed hebben op de arbeidsvoorwaarden en omstandigheden, opgenomen worden in het arbeidsreglement; - Denk aan de praktische organisatie als er zich problemen stellen: vervoer van de werknemer naar huis, raadpleging van een arts, Opgelet met tests! In het kader van de discussie rond een preventief alcohol- en drugsbeleid, komt snel het idee naar boven om werknemers op regelmatige wijze of willekeurig te onderwerpen aan tests om een eventuele alcoholintoxicatie te bepalen of een dronkenschap vast te stellen. De vakbonden hebben dit niet volledig kunnen tegen houden, maar de nadruk op een preventief beleid zorgt er toch voor dat er geen wettelijk kader gecreëerd wordt dat tests onverminderd toelaten. Ook de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg is ervan overtuigd dat een goed preventief alcohol- en drugsbeleid moet kunnen zonder te voorzien in tests. De CAO herhaalt dat een preventief beleid nodig is in elke onderneming, maar dat een beleid dat gepaard gaat met tests enkel kan als de regels op voorhand werden afgesproken, de werknemers werden geïnformeerd en de bepalingen in het arbeidsreglement werden opgenomen: - De aard van de tests die zullen worden afgenomen; - De werknemersgroepen die aan een test kunnen worden onderworpen; - De te volgen procedures bij het afnemen van een test; - De bevoegde persoon voor het afnemen van een test; - Het tijdstip waarop een test wordt afgenomen; - De mogelijke gevolgen van een positief resultaat van een test. We gaan hier niet verder in op welk soort tests (blaastest, urinestaaltjes, ) wel of niet kunnen. Hiervoor verwijzen we graag naar de leidraad opgesteld door de sociale partners omtrent deze problematiek, pagina 30 en volgende. Ook hier is het belangrijk dat de overlegorganen betrokken worden en dat afspraken gemaakt worden die organiseerbaar zijn en die overeenstemmen met de verwachtingen van de verschillende partijen

9 4.4. Het ondersteunend kader - hulverlening en begeleiding De werknemers kunnen baat hebben bij een aanspreekpunt, in het bijzonder wanneer zij aangesproken worden over een probleem van functioneren. De werkgever is verplicht een hulpverlenend kader te scheppen waarbij de werknemers terecht kunnen voor advies, maar ook voor hulp en begeleiding. Invulling van de vierde pijler van een correct preventief alcohol- en drugsbeleid Een aantal bestaande instanties, zoals de preventieadviseur, de arbeidsgeneesheer en de vertrouwenspersonen, kunnen hiervoor ingeschakeld worden. De Externe Dienst PBW van de onderneming beschikt vaak ook over hulpverleningskanalen waarvan gebruikt gemaakt kan worden. Ook sommige andere organisaties zijn erop gericht in alle vertrouwelijkheid met vragen en problemen om te gaan. Het is de verplichting van de werkgever om in het kader van een preventief alcoholen drugsbeleid zich hieromtrent te organiseren. 5. Rol en taak van de overlegorganen Om tot een ondersteund en werkend beleid te komen, is de rol van de overlegorganen niet te onderschatten. In deze overlegorganen zetelen vertegenwoordigers van de werknemers die de situaties op de werkvloer kennen en weten wat leeft in het bedrijf. De sociale partners waren zich hiervan ook bewust bij de uitwerking van de nieuwe wetgeving en hebben een belangrijke rol toebedeeld aan de overlegorganen. De CAO stelt ook dat bij de uitwerking van het beleid en de maatregelen ter uitvoering van dat beleid, steeds gestreefd moet worden naar een consensus binnen de overlegorganen opdat het beleid gedragen zou worden. Het is dus duidelijk dat het CPBW hier niet enkel een adviserende rol wordt toebedeeld, maar dat de leden horen samen te werken Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk De Collectieve Arbeidsovereenkomst 100 voorziet dat de werkgever binnen zijn Comité voor preventie en bescherming op het werk tot een consensus moet komen over het beleid dat hij wil invoeren. Dit betekent dat niet alleen tijdens het uitschrijven van de beleidsverklaring het CPBW wordt geraadpleegd, maar ook tijdens de uitwerking van alle andere facultatieve stappen. De leden van het Comité PBW kennen de gebruiken en en kunnen mee inschatten wat haalbaar is op de werkvloer. Is er nood aan een verregaand beleid in het bedrijf, welke maatregelen dringen zich op om problemen te voorkomen, Indien maatregelen genomen worden in het kader van Fase 2 van het beleid, moet het CPBW ook geraadpleegd worden als deze maatregelen een invloed hebben op het welzijn van de werknemers. We denken hierbij aan de organisatie van de bijstand en hulpverlening door de arbeidsgeneesheer, de vertrouwenspersonen, Het Comité PBW kan echter ook als stuurgroep dienen waarbinnen samen, als discussiegroep, nagedacht wordt over een beleid dat uitgewerkt kan worden om preventief op te treden tegen alcohol- en drugsgebruik en de gevolgen ervan op de werkvloer

10 5.2. Ondernemingsraad De Ondernemingsraad moet niet geraadpleegd worden in het kader van een wijziging van het arbeidsreglement om de beleidsverklaring (fase 1 van de toepassing van de CAO) op te nemen in het arbeidsreglement. Indien het beleid dat door de werkgever wordt uitgewerkt (fase 2 van de toepassing van de CAO) ook bepaalde maatregelen voorziet, (we denken aan regels omtrent het gebruik, de organisatie van hulpverlening, de vaststelling van werkonbekwaamheid, ) dan zal ook de Ondernemingsraad zich hierover moeten uitspreken alvorens het arbeidsreglement in die zin aangepast wordt Als er geen Comité voor Preventie en Bescherming op het werk is Is er geen Comité PBW, dan worden de opdrachten ervan uitgeoefend door de vakbondsafvaardiging. In de ondernemingen zonder Comité PBW en zonder een vakbondsafvaardiging, nemen de werknemers zelf rechtstreeks deel aan de behandeling van vraagstukken die betrekking hebben op het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk 1. De te volgen procedure bij rechtstreekse participatie is beschreven in de Codex op het welzijn op het werk 2. In grote lijnen verloopt de rechtstreekse participatie als volgt: - de werkgever werkt een voorstel van beleid uit; - hij legt zijn voorstel voor aan de preventieadviseur van de onderneming; - het voorstel wordt uitgehangen en de werknemers kunnen door middel van een register hun opmerkingen over maken. Niets belet echter de werkgever van een onderneming zonder CPBW of zonder vakbondsafvaardiging ook met een stuurgroep van vertegenwoordigers van de werknemers te werken om een beleid aangepast aan de gewoonten van de onderneming uit te werken. 6. Bijkomende hulpmiddelen om een beleid uit te stippelen 6.1. Wetgeving - De tekst van de Collectieve Arbeidsovereenkomst nummer 100 betreffende een preventief alcohol- en drugsbeleid, is terug te vinden op de website van de Nationale Arbeidsraad: - De sociale partners schreven een leidraad voor de uitwerking van een preventief alcohol- en drugsbeleid om de verschillende actoren van de onderneming te helpen bij de uitvoering van de nieuwe maatregelen. De leidraad is gratis ter beschikking op de website van de Nationale Arbeidsraad: - Op de website van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg vindt je algemene informatie en brochures over de uitwerking van een preventiebeleid en de rol en de taken van het Comité PBW: Sensibiliseren rond drugs- en alcoholgebruik - De Vereniging voor alcohol en andere drugproblemen biedt via hun website eveneens praktisch informatie die zeker van nut kan zijn voor de uitwerking van een sensibiliseringscampagne op de werkvloer: - De externe diensten voor Preventie en Bescherming op het werk beschikken eveneens over informatiepakketten om een beleid in de onderneming op te zetten. Zoek de gegevens van jouw externe dienst PBW op via de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg: 1 Zie artikel 53 van de wet op het welzijn van 4/08/96 2 Afdeling Vbis van het KB van 3/05/99 betreffende de opdrachten en de werking van het Comité voor Preventie en Bescherming op het werk 19 20

PREVENTIEF ALCOHOL- EN DRUGSBELEID

PREVENTIEF ALCOHOL- EN DRUGSBELEID Alcohol en drugsbeleid in de ondernemingen PRINCIPE Werknemers of uitzendkrachten die op het werk alcohol en drugs gebruiken of onder invloed ervan zijn kunnen de veiligheid, de gezondheid en het welzijn

Nadere informatie

Belang van het implementeren van een alcohol- en drugsbeleid. Sabine Stevens Preventieadviseur psychosociale aspecten

Belang van het implementeren van een alcohol- en drugsbeleid. Sabine Stevens Preventieadviseur psychosociale aspecten Belang van het implementeren van een alcohol- en drugsbeleid Sabine Stevens Preventieadviseur psychosociale aspecten Wist u dat? Het aantal probleemdrinkers bij de beroepsbevolking wordt geschat op 5 tot

Nadere informatie

Departement Psychosociale Aspecten

Departement Psychosociale Aspecten Departement Psychosociale Aspecten (bron FOD) Model 1 : beleidsverklaring waarbij de onderneming ervoor kiest om het alcohol- en drugsbeleid niet verder uit te werken (zie Art. 3, 3 en 4 van het KB van

Nadere informatie

Hoe zet ik een alcohol- en drugpreventiebeleid op in mijn onderneming? Informatiebrochure voor werkgevers

Hoe zet ik een alcohol- en drugpreventiebeleid op in mijn onderneming? Informatiebrochure voor werkgevers WG Hoe zet ik een alcohol- en drugpreventiebeleid op in mijn onderneming? Informatiebrochure voor werkgevers Wist u dat...? Het aantal probleemdrinkers bij de beroepsbevolking wordt geschat op 5 tot 10%.

Nadere informatie

Prijs Gezondheid en Onderneming 2010 Resultaten vragenlijst Q-ADO 1.0 na 1 jaar online

Prijs Gezondheid en Onderneming 2010 Resultaten vragenlijst Q-ADO 1.0 na 1 jaar online Prijs Gezondheid en Onderneming 2010 Resultaten vragenlijst Q-ADO 1.0 na 1 jaar online (18-12-2009 18-12-2010) Om organisaties te ondersteunen bij de uitwerking van een preventief alcohol- en drugbeleid

Nadere informatie

BELEIDSNOTA DRUGBELEID VAGGA

BELEIDSNOTA DRUGBELEID VAGGA BELEIDSNOTA DRUGBELEID VAGGA INHOUD Inleiding 1. Waarom een drugbeleid? 2. Uitgangspunten 3. Regelgeving 4. Procedures 5. Hulpverlening 6. Vorming & Voorlichting 7. Evaluatie Inleiding In onze samenleving

Nadere informatie

reventief alcohol- en drugsbeleid binnen de onderneming

reventief alcohol- en drugsbeleid binnen de onderneming Instituut voor de autocar ar en de autobus v.z.w. 1 Institut pour l autocar ar et l autobus a.s.b.l. reventief alcohol- en drugsbeleid binnen de onderneming CAO n 100 P R E V E N T I E F A L C O H O L

Nadere informatie

Alcohol en drugsbeleid van de VGC

Alcohol en drugsbeleid van de VGC Alcohol en drugsbeleid van de VGC p. 45 Een beleid? Het alcohol en drugsbeleid van de VGC geldt voor iedereen en past in het globaal personeels, gezondheids en veiligheidsbeleid. Opzet ervan is preventief

Nadere informatie

COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR. 72 VAN 30 MAART 1999 BETREFFENDE HET BELEID TER VOORKOMING VAN STRESS DOOR HET WERK -------------------

COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR. 72 VAN 30 MAART 1999 BETREFFENDE HET BELEID TER VOORKOMING VAN STRESS DOOR HET WERK ------------------- COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR. 72 VAN 30 MAART 1999 BETREFFENDE HET BELEID TER VOORKOMING VAN STRESS DOOR HET WERK ------------------- Gelet op de wet van 5 december 1968 betreffende de collectieve

Nadere informatie

Waar staan we na drie jaar Cao 100?

Waar staan we na drie jaar Cao 100? Waar staan we na drie jaar Cao 100? Update resultaten vragenlijst Q-ADO 1.0 (18-12-2009 tot 01-04-2013) Om organisaties te ondersteunen bij de uitwerking van een preventief alcohol- en drugbeleid ontwikkelde

Nadere informatie

Alcohol- en drugpreventie op de werkvloer

Alcohol- en drugpreventie op de werkvloer Alcohol- en drugpreventie op de werkvloer M A A I K E D E C O N I N C K C G G VA G G A B O O M G A A R D S T R A A T 7 2018 A N T W E R P E N 0 3. 2 5 6. 9 1. 4 1 W W W. V A G G A. B E Eigen normen en

Nadere informatie

Alcohol- en drugsbeleid Inleiding:

Alcohol- en drugsbeleid Inleiding: Alcohol- en drugsbeleid Inleiding: Het drinken van alcohol is als het ware verankerd in onze cultuur en overstijgt de verschillende klassen van de bevolking. Iedereen drinkt alcohol of excuseert zich omdat

Nadere informatie

Psychosociale risico s. Hoe kan Securex u ondersteunen?

Psychosociale risico s. Hoe kan Securex u ondersteunen? Psychosociale risico s Nieuwe wetgeving Hoe kan Securex u ondersteunen? Inhoudstafel De nieuwe wetgeving 1. Toepassingsgebied 2. Wat zijn psychosociale risico s? Welke maatregelen moet de werkgever treffen?

Nadere informatie

Focus op het preventief alcohol- en drugbeleid

Focus op het preventief alcohol- en drugbeleid Preventie en wetgeving Focus op het preventief alcohol- en drugbeleid 2009/4 actualisatie januari 2013 Inhoud 1 Wettelijk kader...4 1.1 Referentie...4 1.2 Historiek...4 1.3 Een kader...6 1.4 Twee invalshoeken...6

Nadere informatie

Middelenbeleid in een onderneming

Middelenbeleid in een onderneming Team psychosociaal welzijn Middelenbeleid in een onderneming Deel 1: Motieven (Waarom?) Inhoud Deel 2: Wat kun je er aan doen? (Wat?) Deel 3: Ontwikkeling beleid (Hoe?) 1 Deel 1: Waarom moet uw organisatie

Nadere informatie

Preventie als basis voor een alcohol- en drugbeleid in het bedrijf. Pleidooi voor een actief fase 2 -beleid op de werkvloer

Preventie als basis voor een alcohol- en drugbeleid in het bedrijf. Pleidooi voor een actief fase 2 -beleid op de werkvloer Preventie als basis voor een alcohol- en drugbeleid in het bedrijf Pleidooi voor een actief fase 2 -beleid op de werkvloer Marc TACK teamleider preventie CGG Eclips Gent ssies 2012-2013 Van waaruit? CGG

Nadere informatie

COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR. 100 VAN 1 APRIL 2009 BETREFFENDE HET VOEREN VAN EEN PREVENTIEF ALCOHOL- EN DRUGSBELEID IN DE ONDERNEMING

COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR. 100 VAN 1 APRIL 2009 BETREFFENDE HET VOEREN VAN EEN PREVENTIEF ALCOHOL- EN DRUGSBELEID IN DE ONDERNEMING COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR. 100 VAN 1 APRIL 2009 BETREFFENDE HET VOEREN VAN EEN PREVENTIEF ALCOHOL- EN DRUGSBELEID IN DE ONDERNEMING ------------------------ VERSLAG -------------- In het interprofessioneel

Nadere informatie

Alcohol en drugbeleid

Alcohol en drugbeleid Alcohol en drugbeleid Probleemstelling Er waren in de organisatie verschillende meldingen van problemen rond drankmisbruik. Het arbeidsreglement was niet voldoende uitgewerkt om tot een duidelijke aanpak

Nadere informatie

COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR. 100 -------------------------------------------------------------------------

COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR. 100 ------------------------------------------------------------------------- COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR. 100 ------------------------------------------------------------------------- Zitting van woensdag 1 april 2009 ---------------------------------------------- COLLECTIEVE

Nadere informatie

Preventief alcoholen drugsbeleid in de onderneming

Preventief alcoholen drugsbeleid in de onderneming Preventief alcoholen drugsbeleid in de onderneming mei - juni 2009 Juridisch luik CAO n 100 & Praktische topics Sabien Lemaire senior juridisch adviseur ADMB Studiedienst 1 3 Inhoud CAO n 100 Praktische

Nadere informatie

De praktijk vandaag: Alcohol- en drugsbeleid KBC

De praktijk vandaag: Alcohol- en drugsbeleid KBC De praktijk vandaag: Alcohol- en drugsbeleid KBC Luc Bracke Preventieadviseur Psychosociaal Welzijn Uitgangspunten Beleid KBC werken en alcohol/drugs gaan absoluut niet samen; regelmatig alcoholgebruik

Nadere informatie

Bijlage arbeidsreglement

Bijlage arbeidsreglement Bijlage arbeidsreglement (voorbeeld) Procedure voor psychosociale risico s 1. Doel, definities en toepassingsgebied 1.1. Doel Deze procedures dragen bij tot het welzijn van werknemers en vullen de algemene

Nadere informatie

Onderwerp. CAO nr. 100 betreffende een preventief alcohol- en drugsbeleid in de onderneming. Datum. 1 april 2009. Copyright and disclaimer

Onderwerp. CAO nr. 100 betreffende een preventief alcohol- en drugsbeleid in de onderneming. Datum. 1 april 2009. Copyright and disclaimer Onderwerp CAO nr. 100 betreffende een preventief alcohol- en drugsbeleid in de onderneming Datum 1 april 2009 Copyright and disclaimer Gelieve er nota van te nemen dat de inhoud van dit document onderworpen

Nadere informatie

Afdeling 1. Definities. Artikel 1.- Voor de toepassing van dit besluit wordt verstaan onder :

Afdeling 1. Definities. Artikel 1.- Voor de toepassing van dit besluit wordt verstaan onder : Koninklijk besluit van 27 oktober 2009 betreffende de oprichting van een gemeenschappelijke interne dienst voor preventie en bescherming op het werk (B.S. 16.11.2009) Afdeling 1. Definities Artikel 1.-

Nadere informatie

Behandeld door Commissie Medisch Toezicht Commissie Risicobeheer - werkgroep ad hoc (2007-2009)

Behandeld door Commissie Medisch Toezicht Commissie Risicobeheer - werkgroep ad hoc (2007-2009) I. Wettelijke basis CAO nr. 100 alcohol- en drugbeleid op het werk. In het Staatsblad van 13 juli 2009 verscheen het KB dat de collectieve arbeidsovereenkomst (CAO) nr. 100 van 1 april 2009 over een preventief

Nadere informatie

Opleiding niveau Brandweerman. Hoofdstuk 3 Arbeidsveiligheid. Kapt. Jean-Paul Heyens

Opleiding niveau Brandweerman. Hoofdstuk 3 Arbeidsveiligheid. Kapt. Jean-Paul Heyens Opleiding niveau Brandweerman Hoofdstuk 3 Arbeidsveiligheid Kapt. Jean-Paul Heyens Inleiding en duiding Beschrijving van het Vakgebied Welzijn - Welzijn en welzijnswetgeving sinds 4 augustus 1996 - Kaderwet

Nadere informatie

FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL OVERLEG ------ Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk.

FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL OVERLEG ------ Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk. FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL OVERLEG ------ Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk. ------ Advies nr. 118 van 13 maart 2007 over het ontwerp van koninklijk besluit

Nadere informatie

Knipperlichten Sociaal Recht

Knipperlichten Sociaal Recht Knipperlichten Sociaal Recht 25 februari 2010 Edward Carlier Advocaat www.reliancelaw.be Overzicht nieuwigheden 2009 1. Recht op individuele voortzetting collectieve ziekteverzekering; 2. Verhoogde ontslagkost

Nadere informatie

Art. 33 van de WZW verplicht elke WG een IDPBW op te richten, waarin minstens één PAwerknemer

Art. 33 van de WZW verplicht elke WG een IDPBW op te richten, waarin minstens één PAwerknemer Nr. 910 Brussel, 12 januari 2010 BETREFT: MOGELIJKHEID VOOR MEERDERE WERKGEVERS TOT OPRICHTING VAN EEN GEMEENSCHAPPELIJKE INTERNE DIENST VOOR PREVENTIE EN BESCHERMING OP HET WERK (GIDPBW). 1. Wetgeving

Nadere informatie

Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer. Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement

Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer. Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement Inhoudsopgave Psychosociale risico s? De nieuwe wetgeving De psychosociale risicoanalyse

Nadere informatie

Checklist Inventarisatie risico s psychosociale belasting Tool voor kleine ondernemingen

Checklist Inventarisatie risico s psychosociale belasting Tool voor kleine ondernemingen Psychosociale risico s regelmatig in kaart brengen is belangrijk voor het mentale welzijn van een onderneming. U kan uw eigen psychosociale risico s in kaart brengen door onderstaande checklist in te vullen.

Nadere informatie

Psycho-sociaal beleid : Wetgeving & invulling

Psycho-sociaal beleid : Wetgeving & invulling Psycho-sociaal beleid : Wetgeving & invulling 2 Psychosociale aspecten : subjectieve invulling van een objectief gegeven Michigan Model Kahn e.a., 1964 Persoonlijkheid Stressor Gebeurtenis Interpretatie

Nadere informatie

Procedure bij alcohol- en druggebruik in de instelling.

Procedure bij alcohol- en druggebruik in de instelling. ALCOHOL - en DRUGBELEID Procedure bij alcohol- en druggebruik in de instelling. De Raad van Bestuur van is zich ten volle bewust van zijn verantwoordelijkheid als werkgever. Vandaar dat hij richtlijnen

Nadere informatie

Regeling Alcohol - en drugsbel eid

Regeling Alcohol - en drugsbel eid Regeling Alcohol - en drugsbel eid to M e n s e n w e r k, v a k w e r k. Versie : 110221 definitief Datum : 21 februari 2011 Regeling alcohol en drugsbeleid Hierbij verklaart de directie van Top-Craft

Nadere informatie

MINISTERIE VAN TEWERKSTELLING EN ARBEID ------ Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk. ------

MINISTERIE VAN TEWERKSTELLING EN ARBEID ------ Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk. ------ MINISTERIE VAN TEWERKSTELLING EN ARBEID ------ Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk. ------ Advies nr. 54 van 14 juni 2002 met betrekking tot een ontwerp van koninklijk besluit betreffende

Nadere informatie

Verstandelijke beperking en middelengebruik. Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking

Verstandelijke beperking en middelengebruik. Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking Verstandelijke beperking en middelengebruik Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking Johan woont al enkele jaren zelfstandig. Als begeleider ga jij twee

Nadere informatie

COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR. 42 VAN 2 JUNI 1987 BETREF- FENDE DE INVOERING VAN NIEUWE ARBEIDSREGELINGEN IN DE

COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR. 42 VAN 2 JUNI 1987 BETREF- FENDE DE INVOERING VAN NIEUWE ARBEIDSREGELINGEN IN DE COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR. 42 VAN 2 JUNI 1987 BETREF- FENDE DE INVOERING VAN NIEUWE ARBEIDSREGELINGEN IN DE ONDERNEMINGEN, GEWIJZIGD DOOR DE COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR. 42 BIS VAN 10 NOVEMBER

Nadere informatie

Oprichting van een gemeenschappelijke interne dienst voor preventie en bescherming op het werk

Oprichting van een gemeenschappelijke interne dienst voor preventie en bescherming op het werk Oprichting van een gemeenschappelijke interne dienst voor preventie en bescherming op het werk Inleiding Krachtens de welzijnswet dient elke werkgever een interne dienst voor preventie en bescherming op

Nadere informatie

Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996

Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996 Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996 Welzijnsdag 12 november 2012 1 Inhoudsopgave Korte schets wetgeving De risicoanalyse Preventiemaatregelen Rolverdeling in

Nadere informatie

EEN PREVENTIEF ALCOHOL- EN DRUGSBELEID IN DE ONDERNEMING

EEN PREVENTIEF ALCOHOL- EN DRUGSBELEID IN DE ONDERNEMING EEN PREVENTIEF ALCOHOL- EN DRUGSBELEID IN DE ONDERNEMING In overleg werken aan preventie Collectieve arbeidsovereenkomst nr. 100 Blijde Inkomstlaan, 17-21 - 1040 Brussel Tel: 02 233 88 11 - Fax: 02 233

Nadere informatie

'UXJSUHYHQWLHLQKHW RQGHUZLMV

'UXJSUHYHQWLHLQKHW RQGHUZLMV 'UXJSUHYHQWLHLQKHW RQGHUZLMV +HWJHPHHQWHOLMNDDQERGYDQGUXJSUHYHQWLHHQ YURHJLQWHUYHQWLHLQ$VVHQHGH 'UXJSUHYHQWLHGLHQVW$VVHQHGH 0DUNW*HPHHQWHKXLV $VVHQHGH %HVWHGLUHFWLH %HVWHOHHUNUDFKWHQHQOHHUOLQJHQEHJHOHLGHUV

Nadere informatie

PSYCHOSOCIALE ASPECTEN

PSYCHOSOCIALE ASPECTEN PSYCHOSOCIALE ASPECTEN Welke lessen kunnen we trekken uit de evaluatie van de pestwet? Sofie D Ours, Preventieadviseur Psychosociale IDEWE 20 september 2011 Kursaal Oostende PreBes vzw Diestersteenweg

Nadere informatie

Strafbepalingen Wet Welzijn en Codex Sociaal Strafwetboek 1/4

Strafbepalingen Wet Welzijn en Codex Sociaal Strafwetboek 1/4 Strafbepalingen Wet Welzijn en Codex Sociaal Strafwetboek 1/4 Sociaal Strafwetboek Toepassing op Wet en Codex Welzijn op het werk Strafbepalingen uit de Wet Welzijn van 1996 De artikelen 81 t.e.m. 94 zijn

Nadere informatie

Prebes Kring Zuid 12/04/2012 EHBO

Prebes Kring Zuid 12/04/2012 EHBO Prebes Kring Zuid 12/04/2012 EHBO 1 Inhoudstafel Evolutie van de wetgeving m.b.t. EHBO KB 15/12/2010 : voornaamste wijzigingen - Procedures - Uitrusting - Vorming - Risicoanalyse Vragen 2 Evolutie van

Nadere informatie

Omgaan met het gebruik van alcohol en andere drugs op en rond het werk: de juridische regels

Omgaan met het gebruik van alcohol en andere drugs op en rond het werk: de juridische regels Omgaan met het gebruik van alcohol en andere drugs op en rond het werk: de juridische regels Isabel PLETS Assistente Arbeidsrecht, Vakgroep sociaal recht, UGent Advocaat, Lydian, Brussel Willy VAN EECKHOUTTE

Nadere informatie

Titel. Subtitel + auteur

Titel. Subtitel + auteur Titel Subtitel + auteur 1 De nieuwe verplichtingen op vlak van preventie van stress, burn-out, geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk 2 Inleiding De psychosociale risico s werden voorheen

Nadere informatie

Communicatiekanalen in bedrijven

Communicatiekanalen in bedrijven Communicatiekanalen in bedrijven Valérie Vervliet Federale Overheidsdienst Tewerkstelling, Arbeid en Sociaal Overleg Overleg Comité PBW vakbondsafvaardiging rechtstreekse participatie Advies preventieadviseurs

Nadere informatie

Omgaan met het gebruik van alcohol en andere drugs op en rond het werk: de juridische regels

Omgaan met het gebruik van alcohol en andere drugs op en rond het werk: de juridische regels Omgaan met het gebruik van alcohol en andere drugs op en rond het werk: de juridische regels Isabel PLETS Assistente Arbeidsrecht, Vakgroep sociaal recht, UGent Advocaat, Lydian, Brussel Willy VAN EECKHOUTTE

Nadere informatie

Opzet alcoholbeleid voor werknemers binnen een instelling of bedrijf in de gemeente Raalte Alcoholpreventie volwassenen

Opzet alcoholbeleid voor werknemers binnen een instelling of bedrijf in de gemeente Raalte Alcoholpreventie volwassenen Opzet alcoholbeleid voor werknemers binnen een instelling of bedrijf in de gemeente Raalte Alcoholpreventie volwassenen Tactus Verslavingszorg Preventie & Consultancy Brink 40 7411 BT Deventer 088 3822

Nadere informatie

Hoe ver reikt het controlerecht?

Hoe ver reikt het controlerecht? Sterke drank, zwak werk 25-6-2015 2015 Hildegard Schmidt Association de la Ville et des Communes de la Région de Bruxelles-Capitale asbl Vereniging van de Stad en de Gemeenten van het Brussels Hoofdstedelijk

Nadere informatie

--------------------------

-------------------------- COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR. 106 VAN 28 MAART 2013 TOT VASTSTELLING, VOOR 2013 EN 2014, VAN DE VOORWAARDEN VOOR DE TOEKENNING VAN EEN AANVUL- LENDE VERGOEDING IN HET KADER VAN DE REGELING VAN WERKLOOSHEID

Nadere informatie

INHOUD. 1. Inleiding... 15

INHOUD. 1. Inleiding... 15 INHOUD 1. Inleiding... 15 2. Psychosociale risico s op het werk... 17 2.1. Stress op het werk... 19 2.2. Burn-out... 22 2.3. Ongewenst gedrag en conflicten... 23 2.3.1. Geweld op het werk... 23 2.3.2.

Nadere informatie

KB van 28 maart 2014 Brandpreventie op de arbeidsplaatsen

KB van 28 maart 2014 Brandpreventie op de arbeidsplaatsen KB van 28 maart 2014 Brandpreventie op de arbeidsplaatsen Situering Het koninklijk besluit (KB) van 28 maart 2014 betreffende de brandpreventie op de arbeidsplaatsen vervangt en verruimt artikel 52 van

Nadere informatie

Naar de kern. Thema 1: De kern van het ondernemen ...

Naar de kern. Thema 1: De kern van het ondernemen ... Thema 1: De kern van het ondernemen overheid klanten leveranciers leefomgeving onderneming werknemers... mede-eigenaars drukkingsgroepen en actiecomités U Ondernemen doet iemand in de eerste plaats uit

Nadere informatie

Aanstelling en verantwoordelijkheden van de actoren in de primaire preventie van psychosociale risico s

Aanstelling en verantwoordelijkheden van de actoren in de primaire preventie van psychosociale risico s Aanstelling en verantwoordelijkheden van de actoren in de primaire preventie van psychosociale risico s Pieter Bolle Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid Arbeid en Sociaal Overleg Algemene Directie

Nadere informatie

GEMEENSCHAPPELIJK COMITÉ VOOR PREVENTIE EN BESCHERMING AAN DE HAVEN VAN ANTWERPEN ALCOHOL- EN DRUGSBELEID

GEMEENSCHAPPELIJK COMITÉ VOOR PREVENTIE EN BESCHERMING AAN DE HAVEN VAN ANTWERPEN ALCOHOL- EN DRUGSBELEID GEMEENSCHAPPELIJK COMITÉ VOOR PREVENTIE EN BESCHERMING AAN DE HAVEN VAN ANTWERPEN Brouwersvliet 33 Bus 7 2000 ANTWERPEN 1 VEILIGHEIDSBERICHTEN 5 SEPTEMBER 2007 ALCOHOL- EN DRUGSBELEID Binnen het Gemeenschappelijk

Nadere informatie

Dit voorbeeld alcoholbeleid is gebaseerd op het beleid van de Hamelandgroep Hacron en dient ter inspiratie voor andere SW bedrijven.

Dit voorbeeld alcoholbeleid is gebaseerd op het beleid van de Hamelandgroep Hacron en dient ter inspiratie voor andere SW bedrijven. Voorbeeld alcoholbeleid Sociale Werk voorziening 1. Inleiding Dit voorbeeld alcoholbeleid is gebaseerd op het beleid van de Hamelandgroep Hacron en dient ter inspiratie voor andere SW bedrijven. Binnen

Nadere informatie

Een preventief alcohol- en drugsbeleid 1. in het GO! onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap

Een preventief alcohol- en drugsbeleid 1. in het GO! onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap Een preventief alcohol- en drugsbeleid 1 in het GO! onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap 1 Het beleid heeft betrekking op alle middelen ( o.a. (il)legale drugs en medicatie) die een gedragsverandering

Nadere informatie

Psychosociaal welzijnsbeleid in de praktijk. Vaststellingen in de toepassing van de wetgeving

Psychosociaal welzijnsbeleid in de praktijk. Vaststellingen in de toepassing van de wetgeving Psychosociaal welzijnsbeleid in de praktijk Vaststellingen in de toepassing van de wetgeving Klachten Ongewenst grensoverschrijdend gedrag op het werk Evolutie in cijfers Slide 2 % personen dat te maken

Nadere informatie

Psychosociale Risico s en welzijn op het werk. Ing. Christian Halsberghe Sociaal Inspecteur Toezicht Welzijn op het Werk

Psychosociale Risico s en welzijn op het werk. Ing. Christian Halsberghe Sociaal Inspecteur Toezicht Welzijn op het Werk Psychosociale Risico s en welzijn op het werk Ing. Christian Halsberghe Sociaal Inspecteur Toezicht Welzijn op het Werk 1 Overzicht 1. Wettelijke bepalingen 2. Definities 3. Risicoanalyse en preventiemaatregelen

Nadere informatie

Werk maken van werkbaar werk

Werk maken van werkbaar werk Comité Vlaams ABVV 6 maart 2012 Resolutie Werk maken van werkbaar werk Voor een goed begrip Kwaliteit van arbeid is al lang een vakbondseis. We hebben het tegenwoordig over werkbaar werk. Werkbaarheid

Nadere informatie

Ook de Memorie van Toelichting moet in die richting worden aangepast.

Ook de Memorie van Toelichting moet in die richting worden aangepast. ADVIES NR 44 VAN 22 MEI 2001 VAN DE VASTE COMMISSIE ARBEID VAN DE RAAD VAN DE GELIJKE KANSEN VOOR MANNEN EN VROUWEN OMTRENT HET VOORONTWERP VAN WET BETREFFENDE DE BESCHERMING VAN DE WERKNEMERS TEGEN GEWELD,

Nadere informatie

Alcohol Preventiebeleid. Maandthema november

Alcohol Preventiebeleid. Maandthema november Alcohol Preventiebeleid Maandthema november Alcohol in het privéleven en op het werk Het gebruik van alcohol is sterk ingeburgerd en sociaal aanvaard in onze samenleving Voor een aantal personen leidt

Nadere informatie

INTERVIEWVRAGEN Mantelzorgvriendelijk personeelsbeleid

INTERVIEWVRAGEN Mantelzorgvriendelijk personeelsbeleid INTERVIEWVRAGEN Mantelzorgvriendelijk personeelsbeleid INTERVIEWVRAGEN MANTELZORGVRIENDELIJK PERSONEELSBELEID Korte omschrijving: Dit is een overzicht van mogelijke interviewvragen voor een semi-gestructureerd

Nadere informatie

INHOUDSTAFEL. Afdeling 1: Ontslag wegens technische redenen van arbeidsorganisatie Artikel 8

INHOUDSTAFEL. Afdeling 1: Ontslag wegens technische redenen van arbeidsorganisatie Artikel 8 19.9.2011 PARITAIR COMITÉ VOOR HET VERZEKERINGSWEZEN INHOUDSTAFEL PROTOCOL VAN SECTORAKKOORD 2011-2012 Hoofdstuk 1: Toepassingsgebied Artikel 1 Hoofdstuk 2: Koopkracht Afdeling 1: Voor 2011 Artikel 2:

Nadere informatie

Re-integratie na langdurige afwezigheid : rol van de Arbeidsgeneesheer. Code 32 25-10-2012 Dr. H. DUPREZ

Re-integratie na langdurige afwezigheid : rol van de Arbeidsgeneesheer. Code 32 25-10-2012 Dr. H. DUPREZ Re-integratie na langdurige afwezigheid : rol van de Arbeidsgeneesheer 1 Inhoud 1. Het wettelijke kader van de arbeidsgeneesheer 2. Huidige gang van zaken 3. Knelpunten en moeilijkheden 4. Besluit 2 1.

Nadere informatie

PSYCHOSOCIAAL WELZIJN MODULE 2

PSYCHOSOCIAAL WELZIJN MODULE 2 PSYCHOSOCIAAL WELZIJN MODULE 2 HOE EFFICIËNT OMGAAN ALS WERKGEVER/LEIDINGGEVENDE MET EEN ALCOHOL EN/OF DRUGPROBLEEM OP DE WERKVLOER Sabine Stevens Preventieadviseur psychosociale aspecten, Idewe Prenne

Nadere informatie

Reglement Alcohol, Drugs, Medicijnen en werk. Augustus 2008. Opgesteld door Roder Consult bv in samenwerking met de VIA

Reglement Alcohol, Drugs, Medicijnen en werk. Augustus 2008. Opgesteld door Roder Consult bv in samenwerking met de VIA Reglement Alcohol, Drugs, Medicijnen en werk Augustus 2008 Opgesteld door Roder Consult bv in samenwerking met de VIA Reglement Alcohol, Drugs en Medicijnen Een preventief beleid voor leden van de VIA-EU

Nadere informatie

Wetsontwerp tot aanvulling en wijziging van het Sociaal Strafwetboek en verscheidene bepalingen van sociaal strafrecht.

Wetsontwerp tot aanvulling en wijziging van het Sociaal Strafwetboek en verscheidene bepalingen van sociaal strafrecht. 9 februari 2016 Mevrouw, Mijnheer, Wetsontwerp tot aanvulling en wijziging van het Sociaal Strafwetboek en verscheidene bepalingen van sociaal strafrecht. Voorafgaand: Het wetsontwerp tot aanvulling en

Nadere informatie

VEILIGHEID EN GEZONDHEID VAN HET PERSONEEL De bestuurder als verantwoordelijk werkgever Vroeger veiligheid & gezondheid = beperkte invulling Nu welzijn = ruime invulling PROGRAMMA: Welzijn op het werk

Nadere informatie

doen gedragsregels van PSW

doen gedragsregels van PSW doen laten gedragsregels van PSW Inhoud1. Inleiding 2. De Taak 3. Gedragsregels 4. Werken met dit boekje 1 1. Inleiding Algemeen Werken bij PSW Stichting Pedagogisch Sociaal Werk Midden-Limburg betekent

Nadere informatie

Alcohol-, drugs, en middelengebruik. 1. Inleiding. 2. Doel. 3. Regelgeving

Alcohol-, drugs, en middelengebruik. 1. Inleiding. 2. Doel. 3. Regelgeving 1. Inleiding Onder overmatig alcohol- en/of drugsgebruik wordt verstaan: een medewerker die onder invloed van alcohol en/of drugs op het werk verschijnt. Het is algemeen bekend dat het onder invloed zijn

Nadere informatie

De nieuwe pestwetgeving

De nieuwe pestwetgeving De nieuwe pestwetgeving Wat u er zeker over moet weten! Team Psychosociaal Welzijn Brugge: 050/47.47.35 Herentals: 014/84.94.93 Inhoudstafel 1. Wettelijk kader 2. Definities 3. Risicoanalyse en preventiemaatregelen

Nadere informatie

Anti-alcoholbeleid op het werk. ACV-Openbare Diensten juli 2013

Anti-alcoholbeleid op het werk. ACV-Openbare Diensten juli 2013 Anti-alcoholbeleid op het werk ACV-Openbare Diensten mei juli 2013 2014 Krachtlijnen voor een alcoholbeleid op het werk Zowel werknemers als werkgevers winnen bij een duidelijk alcoholbeleid. De uitwerking

Nadere informatie

3.4.1.2 Ziekteverzuim en re-integratieprotocol: Wie doet wat, wanneer en hoe?

3.4.1.2 Ziekteverzuim en re-integratieprotocol: Wie doet wat, wanneer en hoe? 3.4.1.2 Ziekteverzuim en re-integratieprotocol: Wie doet wat, wanneer en hoe? Een ziekteverzuim- en een re-integratieprotocol geeft vanuit een visie vorm aan de weg van arbeidsongeschiktheid naar -geschiktheid.

Nadere informatie

ONTHAAL EN BEGELEIDING VAN BEGINNENDE WERKNEMERS

ONTHAAL EN BEGELEIDING VAN BEGINNENDE WERKNEMERS ONTHAAL EN BEGELEIDING VAN BEGINNENDE WERKNEMERS Nadine Gilis juriste FOD werkgelegenheid, arbeid en sociaal overleg Directie humanisering van de arbeid Afdeling normen Doelstelling De mogelijkheden van

Nadere informatie

Een preventief alcohol- en drugsbeleid 1. in het GO! onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap

Een preventief alcohol- en drugsbeleid 1. in het GO! onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap Een preventief alcohol- en drugsbeleid 1 in het GO! onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap 1 Het beleid heeft betrekking op alle middelen ( o.a. (il)legale drugs en medicatie) die een gedragsverandering

Nadere informatie

Preventie van werkdruk in de bouwsector. Werknemer

Preventie van werkdruk in de bouwsector. Werknemer Preventie van werkdruk in de bouwsector Werknemer Inhoud Wat is werkdruk/stress? Welke factoren bevorderen stress op het werk? Hoe herken ik stress-symptomen bij mezelf? Signalen van een te hoge werkdruk

Nadere informatie

Beleidsplan Alcohol en drugs CEWEZ Haven van Zeebrugge / Brugge Havenarbeiders van het algemeen en het aanvullend contingent

Beleidsplan Alcohol en drugs CEWEZ Haven van Zeebrugge / Brugge Havenarbeiders van het algemeen en het aanvullend contingent Beleidsplan Alcohol en drugs CEWEZ Haven van Zeebrugge / Brugge Havenarbeiders van het algemeen en het aanvullend contingent 1. Inleiding a) startfase Binnen de centrale der werkgevers haven van Zeebrugge/Brugge

Nadere informatie

Relatie psychosociale aspecten en werkbaar werk. Claes Leen Preventieadviseur ergonomie en psychosociale aspecten, AristA

Relatie psychosociale aspecten en werkbaar werk. Claes Leen Preventieadviseur ergonomie en psychosociale aspecten, AristA Relatie psychosociale aspecten en werkbaar werk Claes Leen Preventieadviseur ergonomie en psychosociale aspecten, AristA Maart 2013 Werkbaar werk Definitie werkbaarheid: (bron Ervaringsfonds) Evenwicht

Nadere informatie

A D V I E S Nr. 1.606 ------------------------------ Zitting van dinsdag 24 april 2007 -------------------------------------------

A D V I E S Nr. 1.606 ------------------------------ Zitting van dinsdag 24 april 2007 ------------------------------------------- A D V I E S Nr. 1.606 ------------------------------ Zitting van dinsdag 24 april 2007 ------------------------------------------- Uitvoering van het interprofessioneel akkoord voor de periode 2007-2008

Nadere informatie

DIENSTENCHEQUES SECTOR (PC 322.01) ECONOMISCHE WERKLOOSHEID

DIENSTENCHEQUES SECTOR (PC 322.01) ECONOMISCHE WERKLOOSHEID 1 DIENSTENCHEQUES SECTOR (PC 322.01) ECONOMISCHE WERKLOOSHEID WWW.ACCG.BE 2 INHOUD 3 Economische werkloosheid 3 Sectorale CAO 4 Overleg in de onderneming 6 Vervangende tewerkstelling 6 Cijfers economische

Nadere informatie

Er-wel-zijn - beleid. Bijlage 3 bij het arbeidsreglement. Goedgekeurd op de OCMW-raad van xxxx/2015

Er-wel-zijn - beleid. Bijlage 3 bij het arbeidsreglement. Goedgekeurd op de OCMW-raad van xxxx/2015 Er-wel-zijn - beleid Bijlage 3 bij het arbeidsreglement Goedgekeurd op de OCMW-raad van xxxx/2015 versie 1: xxxx 2015 Inhoudstafel A. Visie 2 B. Doelstellingen 2 C. Gemeenschappelijke verantwoordelijkheid

Nadere informatie

A D V I E S Nr. 1.938 ------------------------------- Zitting van maandag 27 april 2015 ------------------------------------------------

A D V I E S Nr. 1.938 ------------------------------- Zitting van maandag 27 april 2015 ------------------------------------------------ A D V I E S Nr. 1.938 ------------------------------- Zitting van maandag 27 april 2015 ------------------------------------------------ Collectieve arbeidsovereenkomst nr. 118 van 27 april 2015 tot vaststelling

Nadere informatie

FAQ. Sleutelwoorden Vragen Antwoord A. ALGEMEEN

FAQ. Sleutelwoorden Vragen Antwoord A. ALGEMEEN FAQ Algemene uitvoeringsbepalingen van de maatregelen ten gunste van de tewerkstelling van jongeren in sociaal profitsector voortspruitend uit de wet van 23 december 2005 betreffende het generatiepact

Nadere informatie

Welzijn van uitzendkrachten: nieuwe bepalingen

Welzijn van uitzendkrachten: nieuwe bepalingen Welzijn van uitzendkrachten: nieuwe bepalingen In het Belgisch Staatsblad van 28 december 2010 verscheen het nieuw koninklijk besluit (KB) van 15 december 2010 tot vaststelling van maatregelen betreffende

Nadere informatie

Infosessie EHBO Brugge 22 maart 2011 Gent 28 maart 2011 Antwerpen 30 maart 2011 Brussel 7 april 2011 Leuven 26 april 2011

Infosessie EHBO Brugge 22 maart 2011 Gent 28 maart 2011 Antwerpen 30 maart 2011 Brussel 7 april 2011 Leuven 26 april 2011 Infosessie EHBO Brugge 22 maart 2011 Gent 28 maart 2011 Antwerpen 30 maart 2011 Brussel 7 april 2011 Leuven 26 april 2011 Programma Verwelkoming en introductie Toelichting EHBO, de omzendbrief en het KB

Nadere informatie

IPV - Opleidingsadviseur van de voedingssector

IPV - Opleidingsadviseur van de voedingssector Wettelijke verplichtingen inzake het onthaal van nieuwe medewerkers 1. Het KB van 25 april 2007 Het KB van 25 april 2007 wijst de hiërarchische lijn, de werkgever en de interne dienst voor preventie en

Nadere informatie

Rook-, Alcohol- en Drugsbeleid het Bouwens

Rook-, Alcohol- en Drugsbeleid het Bouwens Rook-, Alcohol- en Drugsbeleid het Bouwens Vastgesteld in de MR-vergadering van 8 juni 2015. 1 Inleiding Per 1 januari 2014 is wettelijk vastgelegd dat geen alcohol verkocht mag worden aan jongeren jonger

Nadere informatie

Onthaal van nieuwe medewerkers

Onthaal van nieuwe medewerkers Onthaal van nieuwe medewerkers IVOC CHECKLIST VOOR DE WERKGEVER F030-5.0 1 Inhoud IVOC checklist Inlichtingen over de aanwerving pagina 3 Voorbereiding van het onthaal pagina 4 Dag van de aanwerving pagina

Nadere informatie

INFO LOKAAL. ondersteuning voor de lokale hujo-groepen!

INFO LOKAAL. ondersteuning voor de lokale hujo-groepen! INFO LOKAAL ondersteuning voor de lokale hujo-groepen! Mei: Drugs- en alcoholbeleid Alcohol en andere drugs worden frequent gebruikt door jongeren, in het uitgaansleven, maar ook in de jeugdvereniging

Nadere informatie

Drank- en drugsbeleid - CHIRO KEERBERGEN

Drank- en drugsbeleid - CHIRO KEERBERGEN Drank- en drugsbeleid - CHIRO KEERBERGEN Voorwoord Beste ouders, leden, leiding en medewerkers, Onze chiro steekt het hoofd niet in het zand. Het gebruik van tabakswaren, alcohol, softdrugs, harddrugs

Nadere informatie

R A P P O R T Nr. 87 --------------------------------

R A P P O R T Nr. 87 -------------------------------- R A P P O R T Nr. 87 -------------------------------- Europese kaderovereenkomst betreffende inclusieve arbeidsmarkten Eindevaluatie van de Belgische sociale partners ------------------------ 15.07.2014

Nadere informatie

COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR. 24 VAN 2 OKTOBER 1975 BETREFFENDE DE PROCEDURE VAN INLICHTING EN RAADPLEGING VAN DE WERKNEMERSVER-

COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR. 24 VAN 2 OKTOBER 1975 BETREFFENDE DE PROCEDURE VAN INLICHTING EN RAADPLEGING VAN DE WERKNEMERSVER- COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR. 24 VAN 2 OKTOBER 1975 BETREFFENDE DE PROCEDURE VAN INLICHTING EN RAADPLEGING VAN DE WERKNEMERSVER- TEGENWOORDIGERS MET BETREKKING TOT HET COLLECTIEF ONTSLAG, GEWIJZIGD

Nadere informatie

TEST VOOR WERKGEVERS

TEST VOOR WERKGEVERS TEST VOOR WERKGEVERS Dit product werd ontwikkeld door het Kennispunt Mantelzorg van de Hogeschool West-Vlaanderen met steun van het Europees Sociaal Fonds en de Vlaamse Overheid. Naast de website www.mantelzorgvriendelijk-ondernemen.be

Nadere informatie

Welzijn op het werk. Internet en andere informatiebronnen. BESWIC: Belgisch kenniscentrum over welzijn op het werk

Welzijn op het werk. Internet en andere informatiebronnen. BESWIC: Belgisch kenniscentrum over welzijn op het werk Welzijn op het werk Internet en andere informatiebronnen BESWIC: Belgisch kenniscentrum over welzijn op het werk Provinciaal comité Oost-Vlaanderen voor de bevordering van de arbeid Gent, 27 april 2012

Nadere informatie

Maandag 7 december 2015

Maandag 7 december 2015 Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg Algemene directie Humanisering van de Arbeid Nationaal Opleidingscentrum 249 ste seminarie Van risicoanalyse tot psychosociaal welzijnsbeleid:

Nadere informatie

KHB Kwaliteitsbeleid: Visietekst Drugsbeleid

KHB Kwaliteitsbeleid: Visietekst Drugsbeleid KHB Kwaliteitsbeleid: Visietekst Drugsbeleid De hulpverlening in KIDS is gericht op de maximale ontplooiing van de totale persoon. Communicatie neemt daarin een belangrijke plaats, en is zowel middel als

Nadere informatie

MEDEDELING Nr. 12 -------------------------------- Zitting van donderdag 28 maart 2013 -----------------------------------------------------

MEDEDELING Nr. 12 -------------------------------- Zitting van donderdag 28 maart 2013 ----------------------------------------------------- MEDEDELING Nr. 12 -------------------------------- Zitting van donderdag 28 maart 2013 ----------------------------------------------------- MEDEDELING BETREFFENDE DE INTERPRETATIE VAN DE COLLECTIEVE ARBEIDS-

Nadere informatie

LICHTE ONGEVALLEN Nota over de wetgeving

LICHTE ONGEVALLEN Nota over de wetgeving VL/NB Brussel, woensdag 23 april 2014 LICHTE ONGEVALLEN Nota over de wetgeving Twee nieuwe KB's bepalen de toepassingsmodaliteiten van het concept 'licht ongeval' in de reglementering betreffende arbeidsongevallen,

Nadere informatie