Duurzaamheid beloond?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Duurzaamheid beloond?"

Transcriptie

1 Duurzaamheid beloond? DUURZAME DOELSTELLINGEN IN BESTUURDERSBONUSSEN Dr. K.E.H. Maas is verbonden aan de Erasmus School of Economics van de Erasmus Universiteit Rotterdam (ESE/EUR). Tevens is zij wetenschappelijk directeur van de CSR executive opleidingen van de Erasmus School for Accounting & Assurance (ESAA). Drs. S.B.M. Rosendaal is in september 2011 afgestudeerd in Financial Economics aan de Erasmus School of Economics. Momenteel is zij bezig met een master in Development Economics aan de School of Oriental and African Studies in Londen. 74 De groeiende aandacht voor duurzaamheid en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen stimuleert bedrijven om in toenemende mate bij het vaststellen van de bonussen van bestuurders ook duurzame doelstellingen op te nemen. Traditioneel zijn bestuurdersbonussen met name afhankelijk van de financiële prestaties van een bedrijf. De laatste jaren zien we een (inter)nationale trend waarbij de focus verschuift van financiële prestaties naar niet-financiële prestaties. Het gebruik van sociale en milieugerelateerde prestaties of een combinatie van beide wordt steeds belangrijker. Deze studie 1 onderzoekt in hoeverre duurzame, niet-financiële doelstellingen worden gebruikt bij het vaststellen van bonussen van bestuurders en of dit een bijdrage levert aan duurzame ontwikkeling. Een analyse van de informatie uit jaarverslagen van 490 beursgenoteerde bedrijven en van een wereldwijde enquête onder 122 personen die binnen hun bedrijf inhoudelijk betrokken zijn bij (bestuurders)beloningen en duurzaamheid, toont aan dat duurzame doelstellingen internationaal veelvuldig worden gebruikt. De resultaten laten zien dat er grote verschillen zijn tussen landen, zowel ten aanzien van het gebruik van duurzame doelstellingen voor bonussen als ten aanzien van de onderliggende gebruikte indicatoren. Ook blijkt er verschil te zijn in de bijdrage aan duurzame ontwikkeling. Opvallend is dat een hoger percentage beloning op basis van duurzame doelstellingen niet tot een grotere bijdrage aan duurzaamheid leidt. Tevens heeft de focus op kortetermijndoelstellingen of op langetermijndoelstellingen geen invloed op de bijdrage aan duurzame ontwikkeling. Inleiding In de afgelopen decennia is de aandacht voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) sterk gegroeid. Het concept MVO geeft aan dat bedrijven moeten bijdragen aan mondiale duurzame ontwikkeling. In algemene zin streven bedrijven hierbij niet alleen naar korte termijn financiële winst, maar

2 ook naar het leveren van een bijdrage op sociaal gebied en aan het milieu. Deze groeiende aandacht voor duurzaamheid en MVO stimuleert bedrijven om bij het vaststellen van de bonussen van bestuurders in toenemende mate ook duurzame doelstellingen te gebruiken. Een duurzame bestuurdersbonus is de betaling aan een bestuurder na het bereiken van bepaalde niet-financiële en aan duurzaamheid gerelateerde doelen. Verschillende multinationals zoals DSM en Akzo Nobel hebben een beloningsbeleid waarin duurzaamheid een belangrijke rol speelt. Organisaties als de Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling (VBDO) in Nederland sporen bedrijven zelfs aan om zich meer toe te spitsen op duurzame doelstellingen in hun bonussen. Het achterliggende idee hierbij is dat dit bestuurders aan zal zetten om actief een bijdrage te leveren aan duurzaamheid en de bijbehorende doelstellingen. Ondanks deze ontwikkelingen is er slechts weinig wetenschappelijk onderzoek verricht om de huidige situatie in kaart te brengen en om vast te kunnen stellen dat het hanteren van duurzame bonussen een bijdrage levert aan duurzaamheid. Bestaand onderzoek heeft met name gekeken naar milieugerelateerde onderwerpen en indicatoren (Berrone en Gomez-Mejia, 2009; Cordeira en Sarkis, 2008; Russo en Harrison, 2005). Deze studie richt zich op het hanteren van zowel sociaal als milieugerelateerde doelstellingen in bestuurdersbonussen en op de duurzame ontwikkeling als gevolg van deze doelstellingen. De studie kent, in tegenstelling tot voorgaande onderzoeken, een wereldwijde focus. Daarnaast worden de CEO-beloningen onderzocht, alsook die van de leden van het bestuur. Karen Sanne Maas Rosendaal Sanne en Karen Rosendaal Maas PROBLEEMSTELLING EN OPZET Deze studie onderzoekt in hoeverre duurzame, niet-financiële doelstellingen worden gebruikt bij het vaststellen van bonussen van bestuurders en of dit een bijdrage levert. Hierbij is de volgende onderzoeksvraag geformuleerd: Dragen duurzame doelstellingen in bestuurdersbonussen bij aan duurzame ontwikkeling? Om deze vraag te beantwoorden wordt in de eerste paragraaf een kort overzicht gegeven van de bestaande literatuur over het gebruik van duurzame doelstellingen in bestuurdersbonussen en de relatie met duurzame ontwikkeling. Paragraaf 2 beschrijft de gebruikte onderzoeksmethode en paragraaf 3 de resultaten en bevindingen van het onderzoek. De resultaten en conclusies worden besproken in paragraaf 4, gevolgd door een beschrijving van de limitaties van het onderzoek in paragraaf 5. Ten slotte worden in paragraaf 6 enkele aanbevelingen voor de praktijk gegeven. 75

3 1. Theoretisch kader Het opnemen van duurzame doelstellingen in de bestuurdersbonussen is een nobel streven, maar om te begrijpen waarom dergelijke beloningssystemen bestaan moeten we terug grijpen naar het spanningsveld tussen aandeelhouders en managers zoals beschreven in de agency theorie. AGENCY THEORIE Traditioneel eisen aandeelhouders dat de managers ten gunste van hen winst creëren (Shleifer en Visney, 1997). Om dit zeker te stellen, moeten de interesses van beide partijen aan elkaar aangepast worden. De managers dienen de waarde voor de aandeelhouders te maximaliseren. Als managers dit nalaten, staan de belangen van aandeelhouders en managers niet op één lijn (Jensen en Meckling, 1976). Een klassiek probleem dat zich voordoet tussen de genoemde partijen, is dat managers vaak waarde willen creëren op korte termijn terwijl de aandeelhouders de voorkeur geven aan waardecreatie op de langere termijn (Lazaer, 1998). Toezichthouders kunnen op drie manieren stimuleren dat bestuurders de juiste doelen nastreven (Jensen en Murphy, 1990): dit kan gebeuren aan de hand van het uitgeven van aandelen, van beloningen voor prestaties door salaris, bonussen en aandelenopties, en door ontslagdreiging. Beloningssystemen maken gebruik van deze financiële prikkels om het gezamenlijk streven naar ondernemingswaarde te verbeteren (Mehran, 1995). BELONINGSSYSTEMEN Beloningssystemen kunnen de belangen van aandeelhouders en managers, aan de hand van monetaire prikkels, weer op één lijn brengen. Murphy (1999) onderscheidt vier soorten beloningen: 1) basissalaris, dat onafhankelijk is van de prestaties van het bedrijf, 2) jaarlijkse bonus, die afhankelijk is van de kortetermijnprestaties van het bedrijf, 3) langetermijnbonussen en 4) aandelenopties. In deze studie is gebruik gemaakt van de eerste drie typen beloningen. Jaarlijkse bonussen bestaan primair uit geldbonussen, terwijl langetermijnbonussen vaak bestaan uit aandelenopties. Geldbonussen blijken minder effectief te zijn in het creëren van bedrijfsrendement op lange termijn in vergelijking met aandelen en aandelenopties (Mehran, 1995). DE LINK TUSSEN DUURZAAMHEID EN BONUSSEN Ondanks dat er een trend is naar het gebruik van niet-financiële prestaties voor het bepalen van bonussen, worden bonussen van oudsher primair bepaald op basis van financiële prestaties. Dat onderzoek naar (duurzame) prestaties van een bedrijf als gevolg van beloningen een relatief onontgonnen terrein is, blijkt uit de discussie tussen voor- en tegenstanders van de (duur- 76

4 zame) beloningen. Voorstanders hebben aangetoond dat er op korte termijn een negatieve relatie bestaat tussen CEO-beloning en de duurzaamheidprestaties van een bedrijf. Op lange termijn is deze relatie echter positief, daarom verwachten zij dat duurzaamheid de financiële prestaties van een bedrijf vergroot (Deckop et al., 2006). Duurzaamheid wordt dan ook als een kernonderdeel van het prestatievermogen van een bedrijf gezien en moet daarom worden beloond (Margolis en Walsh, 2003). Tegenstanders wijzen er echter op dat verschillende studies een negatieve relatie tussen duurzaamheid en de financiële prestatie van een bedrijf hebben aangetoond (Victoria López, M. et al., 2007). Andere argumenten die tegenstanders aandragen zijn dat duurzame prestaties moeilijk te monitoren zijn, dat de voorkeuren van belanghebbenden voor bepaalde duurzame initiatieven verschillen en dat de expliciete opname van duurzame doelstellingen in beoordelingen de motivatie om duurzaam te handelen zelfs zou verminderen (Baysinger en Hoskisson, 1990; Berrone, 2008; Frey en Jegen, 2001). Hoewel literatuur aantoont dat de relatie tussen bestuurdersbonussen gebaseerd op financiële prestaties en duurzame ontwikkelingen negatief is (Coombs en Gilley, 2005; McGuire et al., 2003), zou dit kunnen veranderen als de bestuurders expliciet beloond worden voor het bereiken van duurzame doelen. Door een dergelijke prikkel zullen bestuurders zich naar verwachting eerder richten op de sociale en milieuprestaties van het bedrijf (Merriman en Sen, 2011). CONCEPTUEEL RAAMWERK Figuur 1 toont een conceptueel raamwerk van hoe duurzame bonussen zich verhouden tot duurzame ontwikkeling. Aan de hand van het conceptuele raamwerk zijn drie hypotheses opgesteld om een antwoord te geven op de onderzoeksvraag: Dragen duurzame doelstellingen in bestuurdersbonussen bij aan duurzame ontwikkeling? Hypothese 1: Duurzame doelstellingen in bestuurdersbonussen zijn effectief in het aanmoedigen van duurzame ontwikkeling. Hypothese 2: De bijdrage aan duurzame ontwikkeling door duurzame kortetermijndoelstellingen zijn gelijk aan de bijdrage aan duurzame ontwikkeling door duurzame langetermijndoelstellingen. Hypothese 3: De bijdrage aan duurzame ontwikkeling wordt groter als het percentage duurzame doelstellingen in de bestuurdersbonussen ten opzichte van het totaal toeneemt. 77

5 Figuur 1. Conceptueel raamwerk Economisch Duurzame beloning Kortetermijndoelstellingen Langetermijndoelstellingen Sociaal Milieu Duurzame ontwikkeling Hypothese 1 Hypothese 2 Hypothese 3 KWALITATIEVE ANALYSE 2. Methode Het onderzoek is uitgevoerd in verschillende stappen waarbij zowel een kwalitatieve analyse als een kwantitatieve analyse zijn gebruikt. De analyse van de jaarverslagen van de 490 grootste beursgenoteerde bedrijven uit elf landen toont welk type duurzame doelstellingen worden gebruikt in bonussen en de frequentie van het gebruik van de verschillende doelstellingen. Ook brengt de kwalitatieve analyse van de jaarverslagen aan het licht waar de voorlopers op het terrein van duurzame bonussen gevestigd zijn. Uit de kwalitatieve analyse van de jaarverslagen komt naar voren dat veel verschillende duurzame doelstellingen worden gebruikt. De doelstellingen zijn geclassificeerd in drie typen doelstellingen: 1) sociale doelstellingen, waaronder gezondheid, veiligheid, werknemer betrokkenheid, klanttevredenheid, diversiteit en betrokkenheid bij de gemeenschap vallen, 2) milieugerelateerde doelstellingen, die betrekking hebben op energie efficiëntie, eco-efficiëntie, emissie reductie en verantwoorde en duurzame producten en 3) gecombineerde doelstellingen, die zowel gerelateerd zijn aan sociale kwesties als milieugerelateerde kwesties. Hieronder kunnen beoordelingen op MVO-ranglijsten vallen, bijvoorbeeld de positie in de Dow Jones Sustainability Index. Daarnaast kunnen duurzame doelstellingen worden onderscheiden in kortetermijndoelstellingen en langetermijndoelstellingen, die respectievelijk binnen en na een jaar worden beloond. WERELDWIJDE ENQUÊTE 78 Op basis van de resultaten van de kwalitatieve analyse van de jaarverslagen is een vragenlijst opgesteld waarin onder andere wordt geïnfomeerd naar het gebruik van duurzame bonussen, het aandeel duurzame bonussen ten opzich-

6 te van de totale bonus en de bijdrage daarvan aan duurzaamheid. De enquête is digitaal verstuurd naar de doelgroep die uit twee groepen is samengesteld: 1) na het analyseren van de 490 jaarverslagen, bleken 161 bedrijven duurzame doelstellingen in de bestuurdersbonussen op te nemen. Van 158 bedrijven waren contactgegevens beschikbaar, deze bedrijven zijn per uitgenodigd om aan de enquête mee te doen. 2) Aan de hand van individuele profielen en groepen van het digitale netwerk LinkedIn zijn wereldwijd 729 mensen geïdentificeerd die inhoudelijk betrokken zijn bij (bestuurders)beloningen en/ of duurzaamheid binnen hun bedrijf. Deze groep heeft een uitnodiging gekregen om aan het onderzoek deel te nemen. In totaal zijn 887 uitnodigingen voor deelname verstuurd naar personen in 22 landen, waarvan er uiteindelijk 122 ingevuld zijn geretourneerd. De vragenlijst telde vijftien gesloten en vier open vragen. De gesloten vragen waren gerelateerd aan de duurzame doelstellingen, waarbij de ondervraagden de duurzame ontwikkeling van de doelstellingen konden waarderen op schaal 1 tot 7: 1 betekende hierbij extreme verslechtering en 7 extreme verbetering. De open vragen brachten de karakteristieken van het bedrijf in kaart. Deelnemers die aangaven geen duurzame doelstellingen te gebruiken, werden direct doorverwezen naar het einde van de enquête. Voordat de vragenlijst digitaal naar alle deelnemers werd verzonden, werd de concept vragenlijst besproken met een bedrijf dat duurzaamheidsdoelstellingen gebruikt bij bestuurdersbeloningen. Na aanscherping van deze lijst ging deze richting de 887 potentiële deelnemers. KWANTITATIEVE ANALYSE De kwantitatieve analyse brengt met behulp van statistische analyses de relaties tussen de verschillende indicatoren in kaart en onderzoekt determinanten voor het wel of niet bijdragen aan duurzame ontwikkeling. Aan de hand van een one-sample median test is hypothese 1 getest. Hierbij is het effect van het type doelstelling en de verschillende tijdsdimensies van bonussen getoetst. De studie richt zich op een grote verscheidenheid aan indicatoren die gebaseerd zijn op de jaarrapporten, waardoor de uitkomsten van duurzame ontwikkeling niet worden beïnvloed door specifieke selectie. Hypothese 2 is getest door middel van een two-sample median test. De tijdsdimensies van de doelstellingen, namelijk korte termijn of lange termijn, zijn de onafhankelijke variabelen in deze hypothese. De bedrijven die zowel kortetermijn- als langetermijndoelstellingen belonen zijn weggelaten uit de steekproef. De resultaten uit deze toetsing zijn nogmaals gecontroleerd aan de hand van een onafhankelijke two-sample t-test. Tot slot is hypothese 3 onderzocht met behulp van multinomiale regressie. Duurzame ontwikkeling is hierbij de afhankelijke variabele. Het percentage duurzame doelstellingen ten opzichte van de totale beloning is een continue variabele en is gebruikt als onafhankelijke variabele in de toetsing van hypothese 3. 79

7 3. Resultaten De 490 beursgenoteerde bedrijven die zijn opgenomen in de steekproef zijn afkomstig uit elf verschillende landen. Deze landen zijn gecategoriseerd in drie continenten: Europa, Noord-Amerika en Overig. Kwalitatieve analyse van de jaarverslagen toont dat van de 490 bedrijven, 161 bedrijven, oftewel 33%, sociaal of milieugerelateerde doelstellingen toepast in de bestuurdersbonussen. Tabel 1 belicht hoeveel bedrijven in de betrokken landen duurzame beloningen toepassen in procenten. Tabel 1. Gebruik duurzame beloningen per land gebaseerd op 490 jaarverslagen Landen Index # Bedrijven uit index # Duurzame beloning % Duurzame beloning Australië ASX % Canada S&P TSX % Denemarken Forbes % Duitsland DAX % Finland Forbes % Frankrijk CAC % Nederland AEX & AMX % Noorwegen Forbes % Verenigd Koninkrijk FTSE % Verenigde Staten S&P % Zweden Forbes % 80 Totaal % Gemiddelde 27% Australië en Canada zijn koplopers: meer dan 50% van de aldaar gevestigde bedrijven die in de steekproef zijn opgenomen, richt zich op duurzame doelstellingen in bestuurdersbonussen. Zweden en Finland scoren daarentegen juist laag, met respectievelijk 7% en 0%. De percentages van Nederland (28%), Noorwegen (30%) en de Verenigde Staten (28%) liggen net boven het gemiddelde. Van de 161 bedrijven die duurzame doelstellingen in de bestuurdersbonussen hanteren, richt slechts één bedrijf zich uitsluitend op milieudoelstellingen. Zeventig bedrijven richten zich op sociale doelstellingen en negentig bedrijven gebruiken een combinatie van sociale en milieudoelstellingen in de bestuurdersbonussen. Bedrijven die duurzame doelstellingen definiëren, gebruiken vrijwel allemaal kortetermijndoelstellingen of een combinatie van kortetermijn- als langetermijndoelstellingen. Er is slechts één bedrijf dat alleen met langetermijn-

8 Figuur 2. Percentage gebruikte doelstellingen per land gebaseerd op 490 jaarverslagen Percentage gecombineerde targets 35% 30% 25% 20% 15% 10% Noorwegen Denemarken 5% Zweden 0% Finland 0% 5% Nederland Verenigd Koninkrijk Duitsland Frankrijk Canada Verenigde Staten 10% 15% 20% 25% Percentage sociale targets 30% Gelijke verdeling sociale en gecombineerde targets Australië doelstellingen werkt. Bedrijven geven vaak slechts beperkt informatie over de relatie tussen duurzame doelstellingen, duurzame bonussen en duurzame ontwikkeling. De analyse van de jaarverslagen levert dan ook niet de gewenste informatie over meetbaarheid, waardoor nog niet te zeggen is of duurzame doelstellingen ook een bijdrage leveren aan duurzame ontwikkeling. De resultaten van de enquête en de statistische analyse geven hier meer inzicht in. 35% Karen Sanne Maas Rosendaal Sanne en Karen Rosendaal Maas Zoals eerder aangegeven werden 122 ingevulde vragenlijsten geretourneerd (van de 887 verzonden uitnodigingen om deel te nemen aan de enquête). Tabel 2 toont aan dat deze participanten voornamelijk afkomstig zijn uit Anglo-Saksische landen als Australië, Canada, Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. Ook Nederland heeft een groot aandeel in het totaal aantal duurzame beloningen. Samen met de Anglo-Saksische landen is het verantwoordelijk voor 70% van het totaal aantal bedrijven in deze steekproef dat duurzame bonussen toepast. 49 van de participanten gaven aan duurzame doelstellingen in hun beloningssysteem te hebben. 21 van hen beloonden slechts kortetermijndoelstellingen, twaalf van hen gaven aan alleen langetermijndoelstellingen te belonen en zestien ondervraagden richten hun aandacht zowel op kortetermijn- als langetermijndoelstellingen. 33 van de 49 participanten hebben informatie gegeven over het exacte percentage duurzame beloningen ten opzichte van de totale omvang beloningen. Tabel 2 toont aan dat tien landen slechts gerepresenteerd worden door één bedrijf. Van de landen die worden vertegenwoordigd door minimaal twee bedrijven die duurzame bonussen toepassen, hebben Nederland en Australië het hoogste percentage van het toepassen van duurzame bonussen; respectievelijk 75% en 77,78%. Daarnaast is Nederland het enige land dat een gelijkmatige verdeling heeft over korte- en langetermijndoelstellingen. Naast het onderzoek naar de verschillen tussen landen, zijn ook de verschillende industrieën van de participerende bedrijven onderzocht. De industrie technologie han- 81

9 Tabel 2. Gebruik duurzame beloningen per land en gemiddelde bijdrage aan duurzaamheid per land gebaseerd op enquête resultaten Landen Totaal Duurzame beloning Korte termijn duurzame beloning Lange termijn duurzame beloning Gemiddelde ontwikkeling Europa België Denemarken Finland Frankrijk Duitsland ,8 Italië ,5 Nederland ,82 Oekraïne Rusland ,5 VK ,62 Zweden ,5 Zwitserland Noord-Amerika Canada ,68 Mexico ,09 VS ,13 Overig Australië ,96 Brazilië ,58 India ,6 Filipijnen ,5 Qatar Saoedi Arabië ,6 Wereldwijd ,71 Onbekend Totaal ,91 teert geen duurzame beloningen. De industrie olie en gas doet dat wel, maar gebruikt alleen kortetermijnbeloningen. De industrie basismaterialen kent de hoogste frequentie van duurzame beloningen; 6 van de 8 participerende bedrijven beloont het bereiken van een duurzame doelstelling. De bedrijven belonen gezamenlijk 317 doelstellingen, waarvan 183 kortetermijn- en 134 langetermijndoelstellingen. Dit betekent dat bedrijven gemiddeld 3,7 kortetermijn- en 2,7 langetermijndoelstellingen hebben opgenomen in hun duurzame beloningssysteem. Deze zijn verdeeld over vijftien eerder genoemde 82

10 Tabel 3. Aantal duurzaamheidsdoelstellingen en de bijdrage aan duurzaamheid gebaseerd op enquêteresultaten Duurzaamheidsdoelstellingen Totaal Kortetermijndoelstellingen Exclusief onbekend en overige doelstellingen Gemiddelde ontwikkeling Totaal Langetermijndoelstellingen Exclusief onbekend en overige doelstellingen Gemiddelde ontwikkeling Sociale doelstellingen Gezondheid , ,6 Veiligheid , Werknemer betrokkenheid , ,33 Klanttevredenheid , ,29 Diversiteit , ,5 Gemeenschapsbetrokkenheid , ,18 Milieudoelstellingen Energie-efficiëntie 9 7 5, ,4 Eco-efficiëntie 6 4 5, Emissiereductie 8 6 4, ,83 Duurzame producten 7 6 5, ,75 Gecombineerde doelstellingen Duurzaamheidsrankings 5 4 5, ,4 CSR , Belanghebbenden , ,33 Reputatie , ,15 Duurzame investeringen 6 4 5, ,6 Overige 7 3 Totaal , ,36 Gemiddelde 3,7 2,7 geclassificeerde typen doelstellingen: sociaal, milieu en gecombineerd. Tabel 3 geeft een overzicht van deze spreiding. Onderzoek wijst uit dat sociale doelstellingen vaak op basis van zowel kortetermijn- als langetermijndoelstellingen worden beloond. Milieugerelateerde doelstellingen zijn minder populair in duurzame beloningen. Gecombineerde doelstellingen worden veelal beloond op basis van kortetermijndoelstellingen. De vraag rest of het gebruik van duurzame doelstellingen leidt tot een bijdrage aan duurzame ontwikkeling en of er een verschil is tussen korte en lange termijn doelstellingen. Statistische analyse toont dat duurzame doelstellingen leiden tot duurzame ontwikkeling en dat er vrijwel geen verschil is tussen kort- of langetermijndoelstellingen en bijbehorende bonussen. Tegenover de 49 bedrijven die duurzame doelstellingen wél belonen, staan 73 bedrijven die dat niet doen. Wat is hun reden daarvoor? Uit de analyse van de enquêtes blijkt dat 35 bedrijven zeggen al op een andere wijze een bijdrage te 83

11 leveren aan duurzaamheid. Voor negen bedrijven ligt een duurzaam bonussysteem niet in lijn met hun bedrijfsstrategie. Hiernaast geven vier bedrijven te kennen dat hun duurzame doelstellingen in enkele doelstellingen voor de directie zijn opgenomen en niet in de complete bestuurdersbonussen. Slechts één bedrijf is ervan overtuigd dat dergelijke doelstellingen zullen leiden tot een negatieve beïnvloeding van de financiële resultaten. Ondanks deze tegenargumenten geeft 16% van de 73 te kennen dat ze in de toekomst duurzame doelstellingen in de bestuurdersbonussen wil opnemen. 31% is hierover in discussie en 48% heeft het niet op de agenda staan. Aan de hand van de resultaten van de kwantitatieve analyse van de vragenlijsten, is een one-sample test en een one-sample t-test uitgevoerd om hypothese 1 te testen. Hieruit bleek dat in alle gehouden steekproeven duurzame ontwikkeling wordt bevorderd. Hypothese 1 is daarmee bevestigd; duurzame doelstellingen in bestuurdersbonussen zijn effectief in het aanmoedigen van duurzame ontwikkeling. Hypothese 2 is getest aan de hand van een two-sample median test en een two-sample t-test. Deze test is gebruikt om te onderzoeken of er een verschil is tussen duurzame ontwikkeling voor kortetermijndoelstellingen en langetermijndoelstellingen. De test toont aan dat er geen duidelijk bewijs is voor een effect van de tijdsdimensie op de bijdrage aan duurzame ontwikkeling. Hypothese 2 is daarmee geaccepteerd: duurzame ontwikkeling veroorzaakt doorkortetermijndoelstellingen is gelijk aan duurzame ontwikkeling veroorzaakt door langetermijndoelstellingen. Op basis van de acceptatie van hypothese 1 en 2 kan geconcludeerd worden dat alle typen doelstellingen en beide soorten tijdsdimensies bijdragen aan duurzame ontwikkeling. Hypothese 3 is onderzocht op basis van een multinomiale regressie. Uit deze test is geen duidelijk bewijs gevonden voor een relatie tussen het percentage van duurzame doelstellingen van de bonus en duurzame ontwikkeling. De test toont aan dat het type continent en het type doelstelling wel invloed heeft op duurzame ontwikkeling. Zo leiden sociale doelstellingen tot een hogere bijdrage aan duurzame ontwikkeling. Omdat het percentage van duurzame doelstellingen echter niet van invloed is, is hypothese 3 verworpen; duurzame ontwikkeling wordt niet vergroot door een hoger percentage duurzame doelstellingen van de bonus. 4. Discussie en conclusie Beschikbaar empirisch onderzoek naar het gebruik van duurzame bonussen en de voor- en nadelen is beperkt tot het gebruik van milieuprestaties. Deze studie ambieert de leemte in onderzoek te vullen door aan de hand van kwa- 84

12 litatieve en kwantitatieve analyses een antwoord te vinden op de vraag of duurzame doelen in bestuurdersbeloningen bijdragen aan duurzame ontwikkeling. Dit is gebeurd door een kwalitatieve analyse van 490 jaarverslagen en een kwantitatieve analyse van de resultaten van een wereldwijde enquête onder 122 mensen die binnen hun bedrijf inhoudelijk betrokken zijn bij (bestuurders)beloningen en duurzaamheid. Aan de hand van de resultaten zijn de opgestelde hypotheses getoetst. De resultaten geven de indicatie dat duurzame doelstellingen in bestuurdersbonussen wel degelijk duurzame ontwikkeling bevorderd. Bestuurders worden daarentegen niet gestimuleerd door een hoger percentage duurzame bonus ten opzichte van de totale bonus. Dit betekent concreet dat de insluiting van een duurzame doelstelling op zichzelf al voldoende is voor een bestuurlijke focus op MVO en duurzaamheid. Ook de focus op kortetermijnen langetermijndoelstellingen heeft geen invloed op deze ontwikkeling. Een bedrijf hoeft zich dus niet te richten op de tijdsdimensie van hun duurzame doelstellingen; ook hiervoor geldt dat de aanwezigheid van een duurzame doelstelling in de bestuurdersbonus al voldoende is om een bijdrage te leveren aan duurzame ontwikkeling. Het type doelstelling, sociaalgerelateerd, milieugerelateerd of een combinatie van beide, heeft echter wel invloed op het niveau van duurzame ontwikkeling. Sociale doelstellingen dragen in grotere mate bij aan duurzame ontwikkeling. Ook wijst de studie uit dat duurzame doelstellingen en bestuurdersbonussen bij niet-europese bestuurders tot een grotere bijdrage aan duurzame ontwikkeling leiden dan bij Europese bestuurders. 5. Limitaties van het onderzoek De interne invaliditeit, die veroorzaakt wordt door a) de keuze van de steekproefselectie, b) weggelaten variabelen en mogelijke inconsistentie in de variabelen, en c) de externe invaliditeit, die veroorzaakt wordt door de representatie van enkele landen door slechts één bedrijf, is klein. Toch moeten de conclusies van het onderzoek met enige voorzichtigheid worden getrokken. In vervolgonderzoek is het aan te raden het onderzoek minder af te laten hangen van de percepties van deelnemers. Ook door het verbeteren van de steekproefselectie zal de externe validiteit vergroot worden. Een andere suggestie is om in een volgende studie ook de economische prestaties van een bedrijf mee te laten wegen. Mogelijk zou de toevoeging van de economische prestaties de mate van bijdrage aan duurzame ontwikkeling vergroten. Daarnaast zou een meerjarige analyse van duurzame ontwikkeling bruikbare informatie kunnen opleveren, omdat dit onder andere aantoont of de toepassing van duurzame bonussen in de loop der jaren is veranderd. 85

13 6. Aanbevelingen voor de praktijk De laatste jaren hechten steeds meer bedrijven en organisaties waarde aan het opnemen van duurzame doelstellingen in de bestuurdersbonussen. Steeds meer bedrijven zien het belang in van duurzame ontwikkeling, en zijn ervan overtuigd dat duurzame bonussen hieraan kunnen bijdragen. Het belonen van financiële prestaties staat immers gelijk aan het belonen van resultaten uit het verleden. Het belonen van sociale prestaties en milieuprestaties staat gelijk aan het belonen van resultaten waar de toekomst baat bij heeft. Door het opnemen van duurzame bonussen in het beloningssysteem van het bedrijf, zullen bestuurders aangemoedigd worden duurzame ontwikkelingen door te voeren. Het maakt hierbij niet uit welke tijdsdimensie een bedrijf kiest voor zijn duurzame doelstellingen: kortetermijn- en langetermijndoelstellingen dragen in een zelfde mate bij aan duurzame ontwikkeling. Ook hoeft het bedrijf niet veel duurzame doelstellingen in het beloningsschema door te voeren; een hoger percentage duurzame doelstellingen ten opzichte van de totale beloning draagt immers niet bij aan een hogere duurzame ontwikkeling. Voor een bedrijf is het daarmee heel gemakkelijk om duurzame ontwikkeling aan te moedigen; door het insluiten van enkele duurzame doelstellingen in het beloningsschema zal de bestuurder het bedrijf actiever en beter koersen op duurzame ontwikkeling. Om het maximale positieve effect op deze duurzame ontwikkeling te bereiken, doet een bedrijf er wel verstandig aan sociale doelstellingen in het beloningsschema op te nemen. Deze studie levert slechts een bijdrage aan de discussie over de effectiviteit van duurzame doelstellingen in bestuurdersbonussen en geeft bedrijven inzicht in het belang van het implementeren van duurzame beloningen. Actie vanuit het bedrijfsleven is vereist om een bijdrage aan duurzame ontwikkeling te kunnen leveren. Literatuur Noot 1. De auteurs willen graag drs. Marjelle Vermeulen bedanken voor haar tekstuele bijdrage aan dit artikel. Baysinger, B., en R.E. Hoskisson The composition of board of directors and strategic control: effects on corporate strategy. In: The Academy of Management Review 15 (1990) 1, p Berrone, P. Pros and cons of rewarding social responsibility at the top. IESE Occasional Paper 153, Barcelona : University of Navarra, 2008 Berrone, P., en L.R. Gomez-Mejia Environmental performance and executive compensation: an integrated agency-institutional perspective. In: Academy of Management Journal 52 (2009) 1, p Coombs, J.E., en K.M. Gilley Stakeholder management as predictor of 86

14 CEO compensation: Main effects and interactions with financial performance. In: Strategic Management Journal 26 (2005) 9, p Cordeiro, J.J., en J. Sarkis Does explicit contracting effectively link CEO compensation to environmental performance? In: Business Strategy and the Environment 17 (2008) 5, p Deckop, J.R., K.K. Merriman, en S. Gupta (2006) The effect of CEO pay structure on corporate social performance. In: Journal of Management 32 (2006) 3, p Elkington, J. Cannibals with forks: The triple bottom line of 21st business. - Oxford Capstone, 1997 Frey, B.S., en S. Jegen Motivation crowding theory. In: Journal of Economic Surveys 15 (2001) 5, p Jensen, M.C., en W.H. Meckling Theory of the form: managerial behavior, agency costs and ownership structure. In: Journal of Financial Economics 3 (1976) 4, p Jensen, M.C., en Murphy, K.J. Performance pay and top-management incentives. In: The Journal of Political Economics 98 (1990) 3, p Lazear, E.P. Personnel Economics for Managers. New York : John Wiley & Sons, 1998 Margolis, J.D., en J.P. Walsh Misery loves companies: Rethinking social initiatives by business. In: Administrative Science Quarterly 48 (2003) 2, p McGuire, J., S. Dow, en K. Argheyd CEO incentives and corporate social performance. In: Journal of Business Ethics 45 (2003) 4, p Mehran, H. Executive compensation structure, ownership, and firm performance. In: Journal of Financial Economics 38 (1995) 2, p Merriman, K.K., en S. Sen Incenting managers towards the triple bottom line: An agency and social norm perspective. Available at: SSRN: com/abstract= Murphy, K.J. Executive compensation. In: Orley Ashen Felter en David Card (ed.) - Handbook of Labor Economics, vol. 3 Amsterdam : Elsevier Science B.V., 1998 Russo, M.V., en N.S. Harrison Organization design and environmental performance: Clues from the electronics industry. In: Academy of Management Journal 48 (2005) 4, p Shleifer, A., en R.W. Vishny A survey of corporate governance. In: Journal of Finance 52 (1997) 2, p Victoria López, M., A. Garcia, en L. Rodriguez Sustainable development and corporate performance: A study based on the Dow Jones Sustainability Index. In: Journal of Business Ethics, 75 (2007) 3, p

Business Continuity Management conform ISO 22301

Business Continuity Management conform ISO 22301 Business Continuity Management conform ISO 22301 Onderzoek naar effecten op de prestaties van organisaties Business continuity management gaat over systematische aandacht voor de continuïteit van de onderneming,

Nadere informatie

Persoonlijke factoren en Sales succes

Persoonlijke factoren en Sales succes Persoonlijke factoren en Sales succes Welke samenhang is er? Gerard Groenewegen Mei 2009 06-55717189 1 Agenda 1. Inleiding 2. Opzet studie 3. Beoordeling van dit onderzoek 4. Bevindingen 5. Conclusie 6.

Nadere informatie

WAAR JE ZIT IS WAAR JE STAAT

WAAR JE ZIT IS WAAR JE STAAT WAAR JE ZIT IS WAAR JE STAAT Posities als antecedenten van management-denken over concernstrategie ACHTERGROND (H. 1-3) Concernstrategie heeft betrekking op de manier waarop een concern zijn portfolio

Nadere informatie

Japans-Nederlandse wetenschappelijke publicaties. Paul op den Brouw, 3 juli 2014, meer informatie: www.ianetwerk.nl

Japans-Nederlandse wetenschappelijke publicaties. Paul op den Brouw, 3 juli 2014, meer informatie: www.ianetwerk.nl Japans-Nederlandse wetenschappelijke publicaties Paul op den Brouw, 3 juli 2014, meer informatie: www.ianetwerk.nl Samenvatting Elf Japanse top-onderzoeksuniversiteiten spraken tijdens zijn bezoek aan

Nadere informatie

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut.

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. ONDERZOEKSRAPPORT Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. Introductie In het Human Capital 2015 report dat het World

Nadere informatie

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB M200616 De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB dr. J.M.P. de Kok drs. J.M.J. Telussa Zoetermeer, december 2006 Prestatieverhogend HRM-systeem MKB-bedrijven met een zogeheten 'prestatieverhogend

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Beloningsonderzoek 2013 Onderzoek naar salaris, targets en werkomgeving

Beloningsonderzoek 2013 Onderzoek naar salaris, targets en werkomgeving NBA-VRC & ROBERT WALTERS Beloningsonderzoek 2013 Onderzoek naar salaris, targets en werkomgeving Het salaris van de controller: wanneer wil de controller weg? Bob van Ginkel, Associate director Robert

Nadere informatie

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Validatie van het EHF meetinstrument tijdens de Jonge Volwassenheid en meer specifiek in relatie tot ADHD Validation of the EHF assessment instrument during Emerging Adulthood, and more specific in relation

Nadere informatie

International Corporate Governance and performance:

International Corporate Governance and performance: International Corporate Governance and performance: A comparative analysis of corporate governance and performance in France, Germany and the UK Abe de Jong -Douglas DeJong -Gerard Mertens -Charles Wasley

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder

DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder Beloningsbeleid Amsterdam, 31 maart 2015 BELONINGSBELEID MAART 2015 DOUBLEDIVIDEND MANAGEMENT B.V. Pagina 1 Beloning van bestuurders

Nadere informatie

Nederland op eerste plek in Euro Stoxx 50 Resources Governance Index 2011 Top 50 bedrijven Eurozone verbeteren hun Corporate Governance

Nederland op eerste plek in Euro Stoxx 50 Resources Governance Index 2011 Top 50 bedrijven Eurozone verbeteren hun Corporate Governance 12 januari 2012 -persbericht- Nederland op eerste plek in Euro Stoxx 50 Resources Governance Index 2011 Top 50 bedrijven Eurozone verbeteren hun Corporate Governance De top 50 bedrijven uit de Eurozone

Nadere informatie

SAMENVATTING (Summary in Dutch)

SAMENVATTING (Summary in Dutch) 152 SAMENVATTING (Summary in Dutch) Sinds het begin van de jaren 70 zijn economen zich in toenemende mate gaan interesseren voor dat wat zich afspeelt binnenin ondernemingen, zoals de verhoudingen tussen

Nadere informatie

Resultaten Onderzoek September 2014

Resultaten Onderzoek September 2014 Resultaten Onderzoek Initiatiefnemer: Kennispartners: September 2014 Resultaten van onderzoek naar veranderkunde in de logistiek Samenvatting Logistiek.nl heeft samen met BLMC en VAViA onderzoek gedaan

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/33033 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/33033 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/33033 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Berg, Heleen van den Title: From BookStart to BookSmart: about the importance

Nadere informatie

Twee en een half jaar Kwaliteitsmeting in de Fysiotherapie

Twee en een half jaar Kwaliteitsmeting in de Fysiotherapie Twee en een half jaar Kwaliteitsmeting in de Fysiotherapie Feiten en cijfers tot nu toe Managementsamenvatting Na twee en een half jaar kwaliteitsmetingen in de fysiotherapie is het een geschikt moment

Nadere informatie

Wat is Sales Benchmarking?

Wat is Sales Benchmarking? benchmarking Wat is Sales Benchmarking? Sales Benchmarking vergelijkt de belangrijkste Sales prestatie indicatoren van uw organisatie met die van uw directe- en indirecte concurrenten. Benchmarking vindt

Nadere informatie

Verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt: sector- en sekseverschillen

Verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt: sector- en sekseverschillen 1 Verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt: sector- en sekseverschillen Peter van der Meer Samenvatting In dit onderzoek is geprobeerd antwoord te geven op de vraag in hoeverre het mogelijk is verschillen

Nadere informatie

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam bij small cap ondernemingen Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen Agenda De rol van aandeelhouders Betrokken aandeelhouderschap

Nadere informatie

Bijlage 1 Toelichting kwantitatieve analyse ACM van de loterijmarkt

Bijlage 1 Toelichting kwantitatieve analyse ACM van de loterijmarkt Bijlage 1 Toelichting kwantitatieve analyse ACM van de loterijmarkt 1 Aanpak analyse van de loterijmarkt 1. In het kader van de voorgenomen fusie tussen SENS (o.a. Staatsloterij en Miljoenenspel) en SNS

Nadere informatie

4 Internationaal mvo en ketenbeheer: een korte stand van zaken

4 Internationaal mvo en ketenbeheer: een korte stand van zaken 4 Internationaal mvo en ketenbeheer: een korte stand van zaken 4.1 Inleiding Waar staat het bedrijfsleven momenteel als het gaat om rapportage over internationaal mvo en ketenbeheer in het bijzonder? Dit

Nadere informatie

De belangrijkste kenmerken van het bezoldigingsbeleid voor de Raad van Bestuur zijn:

De belangrijkste kenmerken van het bezoldigingsbeleid voor de Raad van Bestuur zijn: Remuneratierapport 2015 Dit Remuneratierapport is opgesteld door de Raad van Commissarissen van Ordina N.V. In dit kader is rekening gehouden met de uitgangspunten op het gebied van bezoldiging van leden

Nadere informatie

DE WINST VAN DUURZAAM ONDERNEMEN - WORDT GOED GEDRAG BELOOND? -

DE WINST VAN DUURZAAM ONDERNEMEN - WORDT GOED GEDRAG BELOOND? - DE WINST VAN DUURZAAM ONDERNEMEN - WORDT GOED GEDRAG BELOOND? - Jeroen Derwall Erasmus Universiteit Rotterdam Nationaal Sustainability Congres Bussum, 16 Maart 23 AGENDA Introductie Duurzaam Ondernemen

Nadere informatie

remuneratie rapport 2012 remuneratie rapport 2012

remuneratie rapport 2012 remuneratie rapport 2012 remuneratie rapport 2012 remuneratie rapport 2012 2 inhoudsopgave 3 4 Introductie 6 Beloningsbeleid Raad van Bestuur 9 Uitvoering beloningsbeleid 2012 10 Beloningsbeleid Raad van Commissarissen 4 Introductie

Nadere informatie

REMUNERATIE RAPPORT 2011 REMUNERATIE RAPPORT 2011

REMUNERATIE RAPPORT 2011 REMUNERATIE RAPPORT 2011 REMUNERATIE RAPPORT 2011 REMUNERATIE RAPPORT 2011 2 INHOUDSOPGAVE 3 4 INTRODUCTIE 6 BELONINGSBELEID RAAD VAN BESTUUR 9 UITVOERING BELONINGSBELEID 2011 10 BELONINGSBELEID RAAD VAN COMMISSARISSEN 4 INTRODUCTIE

Nadere informatie

Onderzoek Mercuri Urval achtergrondinformatie voor de media Klantgerichtheid is de belangrijkste aanjager voor economische groei in Europa

Onderzoek Mercuri Urval achtergrondinformatie voor de media Klantgerichtheid is de belangrijkste aanjager voor economische groei in Europa Voor nadere informatie, neem contact op met: Wilma Buis Algemeen Directeur van Mercuri Urval b.v. Tel: 033 450 1400 of 06 5025 3038 wilma.buis@mercuriurval.com Onderzoek Mercuri Urval achtergrondinformatie

Nadere informatie

Managementsamenvatting

Managementsamenvatting Managementsamenvatting Erasmus Universiteit Rotterdam: CSR paper De route naar Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in algemene ziekenhuizen. De strategische verankering van MVO in de dagelijkse activiteiten

Nadere informatie

ONTWERP, GEBRUIK EN EFFECTEN VAN VALUE- BASED MANAGEMENT RECENTE ONTWIKKELINGEN IN ONDERZOEK

ONTWERP, GEBRUIK EN EFFECTEN VAN VALUE- BASED MANAGEMENT RECENTE ONTWIKKELINGEN IN ONDERZOEK Management accounting & control: ONTWERP, GEBRUIK EN EFFECTEN VAN VALUE- BASED MANAGEMENT RECENTE ONTWIKKELINGEN IN ONDERZOEK Value-Based Management (VBM) systemen hebben betrekking op geïntegreerde interne

Nadere informatie

Duurzaam beleggen Een nieuwe rol voor investeerders?

Duurzaam beleggen Een nieuwe rol voor investeerders? Duurzaam beleggen Een nieuwe rol voor investeerders? Carolus van de Ven Hoofd vermogensadvies 18 december 2006 Agenda - Definitie duurzaam beleggen - Hoofdvormen - Historie / Huidige situatie - Corporate

Nadere informatie

Hoe duurzaam zijn Nederlandse bedrijven ten opzichte van bedrijven in het buitenland?

Hoe duurzaam zijn Nederlandse bedrijven ten opzichte van bedrijven in het buitenland? Hoe duurzaam zijn Nederlandse bedrijven ten opzichte van bedrijven in het buitenland? In deze notitie wordt de duurzaamheid van Nederlandse bedrijven vergeleken met die van bedrijven uit het buitenland.

Nadere informatie

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting xvii Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting Samenvatting IT uitbesteding doet er niet toe vanuit het perspectief aansluiting tussen bedrijfsvoering en IT Dit proefschrift is het

Nadere informatie

Wat beweegt kennismigranten?

Wat beweegt kennismigranten? Wat beweegt kennismigranten? seminar arbeidsmigratie NIDI-NVD 30 maart 2011 Ernest Berkhout www.seo.nl e.berkhout@seo.nl - +31 20 525 1630 Wat beweegt kennismigranten EZ: Hoe concurrerend is NL bij het

Nadere informatie

CFD s van TradersOnly zijn OTC contracten die het rendement van het onderliggende aandeel, inclusief dividenden en corporate actions opleveren.

CFD s van TradersOnly zijn OTC contracten die het rendement van het onderliggende aandeel, inclusief dividenden en corporate actions opleveren. Wat zijn CFD s? CFD s van TradersOnly zijn OTC contracten die het rendement van het onderliggende aandeel, inclusief dividenden en corporate actions opleveren. Anders omschreven is het een overeenkomst

Nadere informatie

Lijst van de bijlagen

Lijst van de bijlagen Lijst van de bijlagen BIJLAGE 1 Uittreksel uit: Council Directive of 29 July 1991 on driving licences (91/439/EEC) BIJLAGE 2 Uittreksel uit: Richtlijn van de Raad van 29 juli 1991 betreffende het rijbewijs

Nadere informatie

RvC-verslagen geven weinig inzicht

RvC-verslagen geven weinig inzicht RvC-verslagen geven weinig inzicht Erasmus Universiteit Rotterdam September 2010 Dr. Mijntje Lückerath-Rovers Drs. Margot Scheltema contact: luckerath@frg.eur.nl Het onderzoek Ondernemingen : Van 60 ondernemingen

Nadere informatie

Invloed van het management board op de prestaties van bedrijven in Nederland

Invloed van het management board op de prestaties van bedrijven in Nederland Invloed van het management board op de prestaties van bedrijven in Nederland Author: Afram Kara University of Twente P.O. Box 217, 7500AE Enschede The Netherlands a.m.kara@student.utwente.nl Deze paper

Nadere informatie

Uitkomst Enquête 20% als Maximum Bonus voor alle Financiële medewerkers?

Uitkomst Enquête 20% als Maximum Bonus voor alle Financiële medewerkers? Uitkomst Enquête 20% als Maximum Bonus voor alle Financiële medewerkers? Inhoud: 1. Aanleiding 2. Geen bonus bij Staatsteun 3. Lagere beloningen (in de top) bij staatsdeelnemingen 4. Ontnemen onterechte

Nadere informatie

draagt via de positieve invloeden van de voorgaande mediatoren bij aan een verbeterde CRM effectiviteit in het huidige onderzoek.

draagt via de positieve invloeden van de voorgaande mediatoren bij aan een verbeterde CRM effectiviteit in het huidige onderzoek. Why participation works: the role of employee involvement in the implementation of the customer relationship management type of organizational change (dissertation J.T. Bouma). SAMENVATTING Het hier gepresenteerde

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen: Corporate Social Responsibility in a Transnational Perspective

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen: Corporate Social Responsibility in a Transnational Perspective Editors: J.J.A. Hamers CA. Schwarz B.T.M. Steins Bisschop Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen: Corporate Social Responsibility in a Transnational Perspective INTERSENTIA METRO TABLE OF CONTENTS Woord

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (summary in Dutch)

Nederlandse samenvatting (summary in Dutch) Nederlandse samenvatting (summary in Dutch) Relatiemarketing is gericht op het ontwikkelen van winstgevende, lange termijn relaties met klanten in plaats van het realiseren van korte termijn transacties.

Nadere informatie

Fase 1.3. Lichamelijke en psychische effecten van kortcyclische arbeid op de mens

Fase 1.3. Lichamelijke en psychische effecten van kortcyclische arbeid op de mens Fase 1.3. Lichamelijke en psychische effecten van kortcyclische arbeid op de mens 1 Doel Doel van dit instrument is inzicht bieden in de prevalentie (mate van voorkomen) en de effecten van kortcylische

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

/hpm. Onderzoek werkstress, herstel en cultuur. De rol van vrijetijdsbesteding. 6 februari 2015. Technische Universiteit Eindhoven

/hpm. Onderzoek werkstress, herstel en cultuur. De rol van vrijetijdsbesteding. 6 februari 2015. Technische Universiteit Eindhoven Onderzoek werkstress, herstel en cultuur De rol van vrijetijdsbesteding 6 februari 2015 Technische Universiteit Eindhoven Human Performance Management Group ir. P.J.R. van Gool prof. dr. E. Demerouti /hpm

Nadere informatie

Het effect van doelstellingen

Het effect van doelstellingen Het effect van doelstellingen Inleiding Goalsetting of het stellen van doelen is een van de meest populaire motivatietechnieken om de prestatie te bevorderen. In eerste instantie werd er vooral onderzoek

Nadere informatie

De status van mobiel intranet

De status van mobiel intranet De status van mobiel intranet White paper Bilthoven, 26 april 2012 Sabel Online Lonneke Theelen E Lonneke@sabelonline.nl T (088) 227 22 00 W www.sabelonline.nl http://nl.linkedin.com/in/lonneketheelen

Nadere informatie

Beloningsstructuren van salarissen Chief Executive Officers van beursgenoteerde en nietbeursgenoteerde

Beloningsstructuren van salarissen Chief Executive Officers van beursgenoteerde en nietbeursgenoteerde Beloningsstructuren van salarissen Chief Executive Officers van beursgenoteerde en nietbeursgenoteerde ondernemingen Mark Koolen S870378 M.J.Koolen@uvt.nl Bachelor Thesis Accounting 300TAC First reader:

Nadere informatie

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey ICOON Paper #1 Ferry Koster December 2015 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in de relatie

Nadere informatie

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011 PERSBERICHT World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 20-2011 Nederland zakt naar de 11e plaats op ranglijst van WEF Global Information Technology Report, en de opkomende economieën

Nadere informatie

Burgerparticipatie in de openbare ruimte. Juni, 2014

Burgerparticipatie in de openbare ruimte. Juni, 2014 Burgerparticipatie in de openbare ruimte Juni, 2014 Uitgave : Team Kennis en Verkenning Naam : M. Hofland Telefoonnummer : 0570-693317 Mail : m.hofland@deventer.nl 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Kader

Nadere informatie

European Sick Leave Index Voorbeeldklant

European Sick Leave Index Voorbeeldklant European Sick Leave Index Voorbeeldklant Wij danken u voor de deelname aan het onderzoek European Sick Leave Index. Dit initiatief is ontwikkeld om te beantwoorden aan een groeiende vraag naar inzichten

Nadere informatie

Huiswerk, het huis uit!

Huiswerk, het huis uit! Huiswerk, het huis uit! Een explorerend onderzoek naar de effecten van studiebegeleiding op attitudes en gedragsdeterminanten en de bijdrage van de sociale- en leeromgeving aan deze effecten Samenvatting

Nadere informatie

M201218. Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland

M201218. Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland M201218 Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, november 2012 Relatief veel snelgroeiende bedrijven in Nederland In deze rapportage

Nadere informatie

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Dit document beschrijft kort de bevindingen uit het onderzoek over biseksualiteit van het AmsterdamPinkPanel.

Nadere informatie

Opzetten medewerker tevredenheid onderzoek

Opzetten medewerker tevredenheid onderzoek Opzetten medewerker tevredenheid onderzoek E: info@malvee.com T: +31 (0)76 7002012 Het opzetten en uitvoeren van een medewerker tevredenheid onderzoek is relatief eenvoudig zolang de te nemen stappen bekend

Nadere informatie

Introductie ICP Corporate Finance

Introductie ICP Corporate Finance Introductie ICP Corporate Finance Profiel ICP Corporate Finance Corporate Finance Adviseur van management en aandeelhouders bij Corporate Finance vraagstukken Specialist in fusies & overnames, (alternatieve)

Nadere informatie

CONTROLLERSHIP @ APG PERFORMANCE MEASUREMENT AND THE CONTROLLER S ROLE MARCEL VAN RINSUM ASSOCIATE PROFESSOR OF ACCOUNTING

CONTROLLERSHIP @ APG PERFORMANCE MEASUREMENT AND THE CONTROLLER S ROLE MARCEL VAN RINSUM ASSOCIATE PROFESSOR OF ACCOUNTING CONTROLLERSHIP @ APG PERFORMANCE MEASUREMENT AND THE CONTROLLER S ROLE MARCEL VAN RINSUM ASSOCIATE PROFESSOR OF ACCOUNTING PROGRAMMA PART I: PERFORMANCE MEASUREMENT: TRENDS & CONCERNS BREAK & MINI-CASES

Nadere informatie

Equitisation and Stock-Market Development

Equitisation and Stock-Market Development Samenvatting In deze dissertatie worden twee belangrijke vraagstukken met betrekking tot het proces van economische hervorming in Vietnam behandeld, te weten de Vietnamese variant van privatisering (equitisation)

Nadere informatie

De controller als choice architect. Prof. dr. Victor Maas Hoogleraar Management Accounting & Control Erasmus School of Economics

De controller als choice architect. Prof. dr. Victor Maas Hoogleraar Management Accounting & Control Erasmus School of Economics De controller als choice architect Prof. dr. Victor Maas Hoogleraar Management Accounting & Control Erasmus School of Economics Wat doet een controller? Hoofd administratie Boekhoudsysteem/grootboek/accountingregels

Nadere informatie

Samenvatting. Leeftijd en Psychologisch Contractbreuk in Relatie tot Werkuitkomsten

Samenvatting. Leeftijd en Psychologisch Contractbreuk in Relatie tot Werkuitkomsten Samenvatting Leeftijd en Psychologisch Contractbreuk in Relatie tot Werkuitkomsten De beroepsbevolking in Nederland, maar ook in andere westerse landen, vergrijst in een rap tempo. Terwijl er minder kinderen

Nadere informatie

De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention

De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention Samenvatting Wesley Brandes MSc Introductie Het succes van CRM is volgens Bauer, Grether en Leach (2002) afhankelijk van

Nadere informatie

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Opbouw presentatie 1. Uitgangspunten veranderingen G2 - > G3 2. Overzicht belangrijkste

Nadere informatie

Klantonderzoek: de laatste inzichten!

Klantonderzoek: de laatste inzichten! : de laatste inzichten! Hoe tevreden bent u over de door ons bedrijf geleverde producten en diensten? Veel bedrijven gebruiken deze vraag om de klanttevredenheid te meten. Op een schaal van zeer ontevreden

Nadere informatie

Remuneratierapport Raad van Commissarissen Accell Group N.V. over 2008 1

Remuneratierapport Raad van Commissarissen Accell Group N.V. over 2008 1 Remuneratierapport Raad van Commissarissen Accell Group N.V. over 2008 1 Remuneratiecommissie De Raad van Commissarissen kent geen aparte remuneratiecommissie, omdat de Raad uit vier leden bestaat en de

Nadere informatie

Remuneratierapport Raad van Commissarissen Accell Group N.V. over 2014 1

Remuneratierapport Raad van Commissarissen Accell Group N.V. over 2014 1 Remuneratierapport Raad van Commissarissen Accell Group N.V. over 2014 1 Selectie/remuneratiecommissie De Raad van Commissarissen heeft uit zijn midden een selectie/remuneratiecommisie ingesteld. De selectie/remuneratiecommisie

Nadere informatie

remuneratie rapport 2013 remuneratie

remuneratie rapport 2013 remuneratie remuneratie rapport 2013 remuneratie rapport 2013 2 inhoudsopgave 3 4 Introductie 6 Beloningsbeleid Raad van Bestuur 9 Uitvoering beloningsbeleid 2013 10 Beloningsbeleid Raad van Commissarissen 4 Introductie

Nadere informatie

Remuneratierapport 2011

Remuneratierapport 2011 Remuneratierapport 2011 Remuneratierapport van de raad van commissarissen van BinckBank N.V. over het boekjaar 2011 Remuneratierapport 2 In dit remuneratierapport wordt uitvoering gegeven aan best practice

Nadere informatie

Inkomensontwikkeling bestuurders 2004

Inkomensontwikkeling bestuurders 2004 Vereniging VNO-NCW Inkomensontwikkeling bestuurders 2004 Nationale en Internationale vergelijking 24 februari 2005 87113/0500447 Inhoudsopgave KORTE SAMENVATTING... 1 Nederland... 1 Internationale vergelijking...

Nadere informatie

ScaleUp Dashboard 2015

ScaleUp Dashboard 2015 Rapportage ScaleUp Dashboard 2015 ScaleUp Dashboard 2015 Prof. dr. Justin Jansen Lotte de Vos Rotterdam School of Management Erasmus Centre for Entrepreneurship Conclusies Nederland staat aan de Europese

Nadere informatie

Zijn de Top 100 concern hoofdkantoren in Nederland van strategisch belang voor ons land?

Zijn de Top 100 concern hoofdkantoren in Nederland van strategisch belang voor ons land? Zijn de Top 100 concern hoofdkantoren in Nederland van strategisch belang voor ons land? Rotterdam, 25 november 2009 --- In opdracht van het VNO-NCW heeft Rotterdam School of Management, Erasmus University

Nadere informatie

icoach, een Web-based en Mobiele Applicatie voor Stoppen-met-roken: Verschillen tussen Gebruikersgroepen, Beïnvloedende Factoren voor Adherence,

icoach, een Web-based en Mobiele Applicatie voor Stoppen-met-roken: Verschillen tussen Gebruikersgroepen, Beïnvloedende Factoren voor Adherence, icoach, een Web-based en Mobiele Applicatie voor Stoppen-met-roken: Verschillen tussen Gebruikersgroepen, Beïnvloedende Factoren voor Adherence, en het Verband tussen Adherence en Effect icoach, a Web-based

Nadere informatie

GLOBAL ENTREPRENEURSHIP REPORT 2 0 1 4

GLOBAL ENTREPRENEURSHIP REPORT 2 0 1 4 GLOBAL ENTREPRENEURSHIP REPORT 2 0 1 4 BEVORDEREN VAN ONDERNEMERSCHAPSONDERWIJS November 2014 Amway Global Entrepreneurship Report 2014 Al 55 jaar helpt Amway mensen zich optimaal te ontplooien door hen

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING (SUMMARY IN DUTCH)

NEDERLANDSE SAMENVATTING (SUMMARY IN DUTCH) Nederlandse Samenvatting NEDERLANDSE SAMENVATTING (SUMMARY IN DUTCH) Dankzij de opkomst van sociale media, zoals Facebook en Twitter, is de frequentie en het belang van niet-transactioneel klantgedrag

Nadere informatie

De variabele beloning van de CEO van de AEX genoteerde onderneming

De variabele beloning van de CEO van de AEX genoteerde onderneming De variabele beloning van de CEO van de AEX genoteerde onderneming Onderzoek naar de prestatiemaatstaven in de variabele beloning van de AEX-CEO: Een beoordeling van de prestatiemaatstaven op basis van

Nadere informatie

Klant. Pensioen life cycle indicators

Klant. Pensioen life cycle indicators Pensioen life cycle indicators Klant Rapport om een gefundeerde keuze te maken tussen verschillende premiepensioenproducten. Gebaseerd op analyses op het gebied van beleggingsbeleid, duurzaamheid, rendement

Nadere informatie

Het meten van werk-capabilities

Het meten van werk-capabilities Het meten van werk-capabilities Femke Abma, PhD Universitair Medisch Centrum Groningen, Community and Occupational Medicine Startsymposium Academische Werkplaats Arbeid en Gezondheid, 17 april 2015, Tilburg

Nadere informatie

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM E Ernst & Young Accountants LLP Telt +31 88 407 1000 Boompjes 258 Faxt +31 88407 8970 3011 XZ Rotterdam, Netherlands ey.corn Postbus 2295 3000 CG Rotterdam, Netherlands Nederlandse Beroepsorganisatie van

Nadere informatie

ALGEMEEN RAPPORT Publieksprijs Beste Vastgoedfonds Aanbieder 2011

ALGEMEEN RAPPORT Publieksprijs Beste Vastgoedfonds Aanbieder 2011 ALGEMEEN RAPPORT Publieksprijs Beste Vastgoedfonds Aanbieder 2011 Markt, trends en ontwikkelingen Amsterdam, april 2012 Ir. L. van Graafeiland Dr. P. van Gelderen Baken Adviesgroep BV info@bakenadviesgroep.nl

Nadere informatie

Human Capital Tax. Het AEX Equity Incentives Onderzoek 2006

Human Capital Tax. Het AEX Equity Incentives Onderzoek 2006 Human Capital Tax Het AEX Equity Incentives Onderzoek 2006 Deloitte Belastingadviseurs B.V. Global Equity Consulting Services September 2006 Het AEX Equity Incentives Onderzoek 2006 Inleiding Dit onderzoek

Nadere informatie

Jeugdzorg 7 juni 2013. RAPPORTAGE totaalset

Jeugdzorg 7 juni 2013. RAPPORTAGE totaalset Jeugdzorg 7 juni 2013 RAPPORTAGE totaalset Resultaten voordezorg.nl Zes jeugdzorgorganisaties hebben meegedaan aan voordezorg.nl. Medewerkers hebben antwoord gegeven op de vragen: Hoe denkt u over uw werk?

Nadere informatie

Enquête Internationalisering Rapportage Persbericht januari 2011

Enquête Internationalisering Rapportage Persbericht januari 2011 Enquête Internationalisering Rapportage Persbericht januari 2011 Auteurs: P. M. Walison MSc, Trainee Internationaal Ondernemen Dhr. P. van Kuijen, Sectormanager Zoetermeer, 24 januari 2011 Hoewel aan de

Nadere informatie

WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER?

WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER? WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER? Amsterdam, november 2011 Auteur: Dr. Christine L. Carabain NCDO Telefoon (020) 5688 8764 Fax (020) 568 8787 E-mail: c.carabain@ncdo.nl 1 2 INHOUDSOPGAVE Samenvatting

Nadere informatie

Wat beweegt kennismigranten?

Wat beweegt kennismigranten? Wat beweegt kennismigranten? Arbeidsmarktcongres Steunpunt WSE Leuven, 12 dec. 2011 Ernest Berkhout Maikel Volkerink www.seo.nl e.berkhout@seo.nl - +31 20 525 1630 Wat beweegt kennismigranten EZ: Hoe concurrerend

Nadere informatie

Publieke verwachtingen (1) Grote ondernemingen zouden moeten op zodanige wijze moeten opereren dat hun producten het milieu niet schaden 81%

Publieke verwachtingen (1) Grote ondernemingen zouden moeten op zodanige wijze moeten opereren dat hun producten het milieu niet schaden 81% GLOBAL SERVICE / INDUSTRY KPMG GLOBAL SUSTAINABILITY SERVICES Duurzaam vermogensbeheer vanuit het perspectief van overheden Utrecht, Karel V, 18 december 2006 ADVISORY Floris Lambrechtsen Agenda Doel van

Nadere informatie

Business Continuity Management conform ISO 22301

Business Continuity Management conform ISO 22301 Achtergrondartikel Aanzienlijke voordelen voor organisaties Business Continuity Management conform ISO 22301 Business continuity management gaat over systematische aandacht voor de continuïteit van de

Nadere informatie

Onderzoek Passend Onderwijs

Onderzoek Passend Onderwijs Rapportage Onderzoek passend onderwijs In samenwerking met: Algemeen Dagblad Contactpersoon: Ellen van Gaalen Utrecht, augustus 2015 DUO Onderwijsonderzoek drs. Liesbeth van der Woud drs. Tanya Beliaeva

Nadere informatie

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte.

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte. Een chronische en progressieve aandoening zoals multiple sclerose (MS) heeft vaak grote consequenties voor het leven van patiënten en hun intieme partners. Naast het omgaan met de fysieke beperkingen van

Nadere informatie

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management Finance Avenue, 14 november 2015 Christophe Palumbo, Senior Business Development Manager Benelux Aberdeen Asset Management

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

Onderzoeksrapport World Economic Forum: The Leveraging Entrepreneurial Ambition and Innovation Report 2014-2015

Onderzoeksrapport World Economic Forum: The Leveraging Entrepreneurial Ambition and Innovation Report 2014-2015 Ondernemerschap in Nederland blijft achter Hoge mondiale concurrentiepositie geen garantie voor een sterk ondernemerschapsklimaat Rotterdam, 21 januari 2015 Onlangs heeft het World Economic Forum (WEF)

Nadere informatie

Volwassenheid en effectiviteit van enterprise

Volwassenheid en effectiviteit van enterprise Volwassenheid en effectiviteit van enterprise architectuur http://igitur-archive.library.uu.nl/dissertations/2011-0609- 200519/steenbergen.pdf Marlies van Steenbergen Even voorstellen Principal Consultant

Nadere informatie

EEN SIMULATIESTUDIE VAN DE SCHEDULE CONTROL INDEX

EEN SIMULATIESTUDIE VAN DE SCHEDULE CONTROL INDEX EEN SIMULATIESTUDIE VAN DE SCHEDULE CONTROL INDEX Universiteit Gent Faculteit economie en bedrijfskunde Student X Tussentijds Rapport Promotor: prof. dr. M. Vanhoucke Begeleider: Y Academiejaar 20XX-20XX

Nadere informatie

Gezondheid en welzijn; Onderwijs; Beroepsbevolking en werk; Een stimulerende omgeving om human capital te laten renderen.

Gezondheid en welzijn; Onderwijs; Beroepsbevolking en werk; Een stimulerende omgeving om human capital te laten renderen. ONDERZOEKSRAPPORT Nederlandse beroepsbevolking behoort tot de wereldtop 1) Zwitserland, Finland en Singapore hebben de slimste beroepsbevolking In het eerste Human Capital Report van het World Economic

Nadere informatie

Kortcyclische arbeid, Op de teller!

Kortcyclische arbeid, Op de teller! Kortcyclische arbeid, Op de teller! 1 Doel Doel van dit instrument is inzicht bieden in de prevalentie (mate van voorkomen) en de effecten van kortcylische arbeid. Dit laat toe een duidelijke definiëring

Nadere informatie

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN AANBEVELING VAN DE COMMISSIE

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN AANBEVELING VAN DE COMMISSIE NL NL NL COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 30.4.2009 C(2009) 3177 AANBEVELING VAN DE COMMISSIE ter aanvulling van Aanbeveling 2004/913/EG en Aanbeveling 2005/162/EG wat betreft de regeling

Nadere informatie

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth Stappenplan Social Return on Investment Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth 1 1. Inleiding Het succesvol implementeren van ehealth is complex en vraagt investeringen van verschillende

Nadere informatie

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 2 INHOUD Management samenvatting... 3 Respondenten... 3 Conclusies... 4 1. Inleiding... 6 2. Uitkomsten per vraag... 6 2.1 Energie en energiebesparing binnen de organisatie...

Nadere informatie

AGENDA. 1. Opening. 3. Sluiting

AGENDA. 1. Opening. 3. Sluiting AGENDA Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Nutreco Holding N.V., te houden op dinsdag 30 juni 2009, aanvang 10.30 uur, ten kantore van de Vennootschap, Veerstraat 38, 5831 JN Boxmeer

Nadere informatie