Standard Operating Procedures

1 Standard Operating Procedures Nutritional Assessment UMC Utrecht afdeling Diëtetiek Meting spierkracht middels handknijpkracht meting (Jamar Plus +)

2 Inhoud 1. Doel 2. Termen en afkortingen 3. Verantwoordelijkheden 4. Werkwijze 4.1 Exclusie van patiënten 4.2 Voorbereiding van patiënten 4.3 Benodigde materialen 4.4 Uitvoering van de meting 4.5 Registratie en rapportage van gegevens 5. Bijlagen 5.1 Bijlage 1 Achtergrondinformatie HKK 5.2 Bijlage 2a Schoonmaak locatie Bijlage 2b Onderhoud Jamar Plus + 5.3 Bijlage 3 Handleiding Jamar Plus + 5.4 Bijlage 4 Registratieformulier handknijpkracht 5.5 Bijlage 5 Referentiewaarden Dodds 2014

3 1. Doel Het meten van de perifere spierkracht met behulp van een handknijpkrachtmeting, als onderdeel van Nutritional Assessment. 2. Termen en afkortingen EDD : Elektronisch Diëtetiek Dossier HKK : Handknijpkracht 3. Verantwoordelijkheden 3.1 Onderhoud locatie De Jamar Plus + Hand Dynamometer staat opgesteld in ruimte G01.114. Deze ruimte wordt gereinigd volgens afspraak; zie bijlage 2a. 3.2 Onderhoud apparatuur Het onderhoud van de Jamar Plus + Hand Dynamometer vindt jaarlijks plaats door de Medisch Technologie (Innes, 1999), bereikbaar via 57200. (Zie; G:\Dietetiek\alleenlezen\materialen\apparatuur\inventarisatie medische apparatuur dietetiek) Na iedere meting dient het apparaat schoongemaakt te worden met tissues en Sterillium. 4. Werkwijze 4.1 Exclusie van patiënten 4.2. Voorbereiding van patiënten Informeer bij een poliklinische meting de patiënt ongeveer 1 week van te voren schriftelijk over de meting. Gebruik hiervoor de patiëntenbrochure ; Het meten van uw handknijpkracht, zie schijf (Zie; G:\Dietetiek\alleenlezen\werkmethoden\Nutritional Assessment\Brochures) 4.3. Benodigde materialen -Jamar Plus + Hand Dynamometer -Stoel zonder armleuning -Registratieformulier handknijpkracht (Bijlage 4)

4 Aanvraag Voorbereiding Informeer patient over meting Voer geen meting uit nee Kan de meting met de linkerhand uitgevoerd worden? nee Kan de meting met de rechterhand uitgevoerd worden? ja Voer de meting met links uit Voer de meting met rechts uit ja Uitvoering Vergelijk met referentiewaarde Vergelijk met referentiewaarde Vul registratieformulier in Verwerking Verwerken in HiX (EDD) Eventueel aanvullende metingen binnen NA lab Interpretatie Documenteer uitslagen in Excel bestand Rapportage verwijzer Figuur 1: stroomschema aanmelding, selectie, meting patiënt en gegevensverwerking

5 4.4. Uitvoering van de meting -Informeer de patiënt mondeling over de meting Ik ga bij u de handknijpkracht meten. U mag gaan zitten, u moet bij deze meting uw rechter arm gebogen houden met de elleboog in een hoek van 90 graden. De elleboog houdt u tegen uw lijf maar mag niet leunen op de stoel of op uw heup. Uw schouders ontspant u. Wanneer ik zeg knijpen, knijpt u met uw rechterhand zo hard als mogelijk totdat ik stop zeg. U kunt de meter niet helemaal indrukken, maar ik kan de kracht die u geeft aflezen. Wanneer u pijn voelt of er is iets anders, dan geeft u dit aan en stoppen we de meting. We herhalen de meting drie keer, tussen de metingen door stoppen we even om uw spieren te kunnen ontspannen. -Doe de meting een keer voor. Laat aan de patiënt zien dat het apparaat de kracht die gezet wordt meet -Vraag de patiënt welke zijn/haar dominante hand is -Vraag de patiënt naar eventuele beperkingen in de handfunctie -Vraag of de patiënt nog vragen heeft t.a.v. de meting Criteria voor een gestandaardiseerde meting (Innes, 2002; Mathiowetz et al., 1984): -De meting wordt uitgevoerd met de rechter hand. Bij herhaalde metingen kan gekozen worden om beide handen te meten (links en rechts), bijvoorbeeld als er kans bestaat op uitval van 1 van de handen (infuus, fractuur). -Zittend met de elleboog in een hoek van 90 graden gebogen, schouders ontspannen. Elleboog tegen het lijf. Arm mag niet leunen op de stoel of de heup. -De pols in neutrale positie, d.w.z. met de duimzijde aan de bovenkant. -Stel de handgreep van de handknijpkrachtmeter in zodat hij prettig in de hand ligt. Het middelste kootje van de middelvinger moet precies in een hoek van 90 o om de handgreep heen gaan. Laat de patient de handknijpkrachtmeter uitproberen door licht te knijpen. Noteer op het registratieformulier welke positie ingesteld is (zie afbeelding voor nummering). -Meting 3x herhalen, tenzij de patiënt door omstandigheden dit niet kan, dan mag 2x gemeten worden. -Tussen iedere metingen 30 seconden rust houden. -Herhaalde metingen moeten op dezelfde manier plaatsvinden. Toelichting apparatuur Zie afbeelding -[ON/OFF] hiermee wordt de Jamar plus + aan of uitgeschakeld. -[SELECT TEST] hiermee kan geschakeld worden naar de juiste test. -[# OF TRIALS] hiermee kan het aantal test gekozen worden.

6 -[TEST] hiermee kan een test gestart worden. Tevens dient na iedere test opnieuw op de [TEST] knop gedrukt te worden om naar de volgende test te gaan. Als de proefpersoon alle tests doorlopen heeft kan met de [TEST] knop genavigeerd worden naar de uitslagen. AVG = average, st.dev. = standaard deviatie, CV = variatie coëfficiënt. -[RESET] worden eerdere testgegevens gewist. Controleer of apparatuur juist ingesteld is: -Zet de handknijpkrachtmeter aan met behulp van de [ON/OFF] knop. -Controleer of het apparaat goed ingesteld is [R3), zoals op de afbeelding te zien is, staat dit in de bovenste balk. Wijzig zo nodig de instellingen. Bijvoorbeeld als om een bepaalde reden gekozen wordt om met de linkerhand te knijpen of het aantal metingen te reduceren naar 1-2x of als het apparaat niet goed ingesteld is. *hand wijzigen: druk op [RESET] om alle lopende testen te verwijderen. Druk op [SELECT TEST] om de beschikbare opties te doorlopen L (bovenste balk) = links R (bovenste balk) = rechts LR (bovenste balk) = links en rechts 1.5 RX (onderste balk) = herhaalde metingen met een tijdsinterval van 1,5 seconde (keuze uit 10 of 20 herhaalde metingen) 3.0 RX (onderste balk) = herhaalde metingen met een tijdsinterval van 3,0 seconde (keuze uit 10 of 20 herhaalde metingen) *aantal metingen wijzigen: druk op [RESET] om alle lopende testen te verwijderen. Druk op [# OF TRIALS] om de beschikbare opties te doorlopen 1 tot en met 5 (bovenste balk) = 1, 2, 3, 4, of 5 herhaalde metingen alleen mogelijk bij L, R en LR 10 of 20 (onderste balk) = 10 of 20 herhaalde metingen, alleen mogelijk bij 1.5 en 3.0 RX *instellen op kg: het apparaat staat in principe op kg ingesteld. Mocht dit niet zo zijn, verwijder het batterijen klepje en schuif het schuifje naar kg. *grijphendel: gebruik voor de meting positie 2 van de handgreep op het apparaat. Indien een patiënt aangeeft niet te kunnen knijpen met deze positie, stel de handgreep dan in zodat deze prettig in de hand ligt. Meting uitvoeren: -Als het apparaat goed ingesteld is kan de meting uitgevoerd worden. -Zet het apparaat aan met de [ON/OF] knop -Druk op [RESET] om lopende testen te verwijderen -Druk op [TEST] het testnummer gaat knipperen, de meting start en geef dit aan de proefpersoon aan door te zeggen begin met knijpen. Tijdens de meting wordt de proefpersoon aangemoedigd te knijpen met de woorden Harder! Harder! Harder! Stop.. De eerste meting is volbracht. Druk nogmaals op [TEST} en de volgende meting start. Herhaal dit tot het gewenste aantal metingen (3x). Na afloop kan je nogmaals op de [TEST]

7 knop drukken zodat de geknepen krachten, het gemiddelde, de SD en de CV opgeroepen kunnen worden. -De hoogste waarde van de 3 metingen wordt gebruikt voor analyse. 4.5. Registratie en rapportage van gegevens. -Lees de geknepen kracht af van de Jamar Plus+ na het uitvoeren van alle metingen. Schrijf na de meting het resultaat op, op het daarvoor bestemde formulier (bijlage 4) en noteer de geknepen kracht in één decimaal nauwkeurig. -Maak de Jamar Plus+ schoon met tissues en sterillium. -Noteer de gegevens in het Excel bestand -Vergelijk de hoogste waarde met eerdere metingen en/of met de referentiewaardes (bijlage 5) -Verwerk de gegevens in het Elektronisch Dietetiek Dossier (EDD) in HiX -Verzorg een terugrapportage naar de verwijzer, gebruik hiervoor in Document tekstblok DIE NA REE BIA HKK in HiX. Vul bij het genereren van de poliklinische brief als Onderwerp Nutritional Assessment (nr. 113) in.

8 5 Bijlagen Bijlage 1 Achtergrondinformatie Spierkracht is een determinant van fysieke prestaties en fysiek functioneren (Coldham et al., 2006; Kim et al., 2012; Reuter et al., 2011). Handknijpkracht kan gebruikt worden om de spiersterkte van de bovenste ledematen en spierfunctie te meten (Arnold et al., 2010; Roberts et al., 2011). Handknijpkracht is een functionele maat van perifere spierkracht, en is niet recht evenredig met de daadwerkelijk aanwezige spiermassa (Kim et al., 2012). De gemeten handknijpkracht kan vergeleken worden met referentiewaardes en is afhankelijk van leeftijd en geslacht. Een lage handknijpkracht is geassocieerd met slechte klinische uitkomsten zoals een hogere mortaliteit en/of langere ziekenhuisopname (Ali et al., 2008; Roberts et al., 2011). Literatuur achtergrondinformatie Ali NA, O'Brien JM Jr, Hoffmann SP, Phillips G, Garland A, Finley JC, Almoosa K, Hejal R, Wolf KM, Lemeshow S, Connors AF Jr, Marsh CB; Midwest Critical Care Consortium. Acquired weakness, handgrip strength, and mortality in critically ill patients. Am J Respir Crit Care Med. 2008 Aug 1;178(3):261-8. Arnold CM, Warkentin KD, Chilibeck PD, Magnus CRA. The reliability and validity of handheld dynamometry for the measurement of lower-extremity muscle strength in older adults. Journal of Strength and Conditiong Research (2010) 24: 815-824. Coldham F, Lewis J, Lee H, Dip PG. The reliability of one vs. three grip trials in symptomatic and asymptomatic subjects. Journal of Hand Therapy (2006) 19: 318-327. Innes E. Handgrip strength testing: a review of the literature. Australian occupational therapy journal (1999) 46: 120-140. Kim KE, Jang SN, Lim S, Park YJ, Paik NJ, Kim KW, Jang HC, Lim JY. Relationship between muscle mass and physical performance: is it the same in older adults with weak muscle strength? Age and Ageing (2012) 41: 799-803. Mathiowetz V, Kashman N, Volland G, Weber K, Dowe M, Rogers S. Grip and pinch strength: normative data for adults. Arch Phys Med Rehabil (1985) 66: 69-72. Reuter SE, Massy-Westropp N, Evans AM. Reliability and validity of indices of hand-grip strength and endurance. Australian Occupational Therapy Journal (2011) 58: 82-87. Roberts HC, Denison HJ, Martin HJ, Patel HP, Syddall H, Cooper C, Sayer AA. A review of the measurement of grip strength in clinical and epidemiological studies: towards a standardized approach. Age and Ageing (2011) 40:423-429.

9 Bijlage 2 Bijlage 2a. Schoonmaak locatie De Nutritional Assessment ruimte, G01.114, wordt schoongemaakt volgens de Hygiënecode Nutritional Assessment ruimte en materialen. (Zie; G:\Dietetiek\mededelingen\WG A&E\energiehuishouding\Praktische zaken metingen) Bijlage 2b. Onderhoud Jamar Plus + Het onderhoud van de Jamar Plus + vindt jaarlijks plaats door de Medisch Technologie (Innes, 1999), bereikbaar via 57200. (Zie; G:\Dietetiek\alleenlezen\materialen\apparatuur\inventarisatie medische apparatuur dietetiek)

10 Bijlage 3 Handleiding Jamar Plus + De handleiding van de Jamar Plus + is te vinden bij de apparatuur van de Jamar Plus +. (Zie; G:\Dietetiek\alleenlezen\materialen\apparatuur\Handknijpkrachtmeter Jamar handleiding)

11 Bijlage 4: Registratieformulier handknijpkracht Registratieformulier handknijpkracht Algemene gegevens: Naam patiënt: Patiëntennummer: _ _ _ _ _ _ _ _ man _ vrouw Geboorte datum (dd/mm/jjjj): _ _ - _ _ - _ _ _ Datum meting (dd/mm/jjjj): _ _ - _ _ - _ _ _ _ Heeft u pijn aan de rechter hand*? _ ja _ nee Heeft u reuma aan de rechter hand*? _ ja _ nee Gebruikt u spierverslappende medicatie *? _ ja _ nee Dominante hand ** : rechts/links Apparatuur: -Jamar Plust + _ _ 1 _ 2 Positie: _ 1 _ 2 _ 3 _ 4 _ 5 Opmerkingen (o.a. reden indien links gemeten wordt de reden noteren): * indien met ja beantwoordt, geen meting mogelijk ; **door halen wat niet van toepassing is Meting *** : Handknijpkracht rechts: Meting 1: _ _ _ _ kg Meting 2: _ _ _ _ kg Meting 3: _ _ _ _ kg Handknijpkracht links: Meting 1: _ _ _ _ kg Meting 2: _ _ _ _ kg Meting 3: _ _ _ _ kg ***bij herhaalde metingen, beide handen meten (i.v.m. risico uitval) Average: Standaard deviatie: CV (variatie coëfficiënt):

12 Bijlage 5 Referentiewaarden Dodds et al. 2014 Met behulp van de Jamar Plus+ wordt de handknijpkracht gemeten. De meting wordt drie maal herhaald met de rechter hand, waarvan de hoogst gemeten waarde vergeleken wordt met de referentiewaardes Dodds et al. 2014. Een geknepen waarde onder de P10 wordt gezien als een lage handknijpkracht, omdat deze waardes vergelijkbaar zijn met de P5 van Nederlandse referentiewaarden verzameld door MUMC (Langius et al. 2016). De referentiewaarden van Dodds et al. zijn verkregen uit een meta-analyse van 12 studies uitgevoerd in Groot-Brittannië. Gegevens werden verzameld in de periode van 1990-2012. De studies hadden verschillende protocollen m.b.t. aantal metingen. Voor het ontwikkelen van deze referentiewaarden is gekozen om de hoogst geknepen waarden te gebruiken (van de 2 tot 6 metingen), omdat de hoogst geknepen waarden minder beïnvloed wordt door het aantal afgenomen metingen dan het gemiddelde. De metingen werden in de meeste studies zittend uitgevoerd en gemeten m.b.v. de Jamar. Referentiewaarden Mannen Leeftijd (jaar) N Gem±SD Percentielen P10 P25 P50 P75 P90 5 730 7.7±2.9 6 7 8 9 10 10 3222 17.2±4.1 12 15 17 20 22 15 288 29.6±5.6 21 25 29 33 38 20 354 41.5±7.3 30 35 40 46 52 25 574 48.8±8.7 36 41 48 55 61 30 984 51.6±9.6 38 44 51 58 64 35 1380 51.6±10.1 39 45 51 58 64 40 880 50.3±10.3 38 44 50 57 63 45 798 48.8±10.3 36 42 49 56 61 50 820 47.6±10.1 35 41 48 54 60 55 3743 46.2±9.8 34 40 47 53 59 60 2683 44.6±9.2 33 39 45 51 56 65 3947 42.3±8.6 31 37 43 48 53 70 3286 39.1±8.1 29 34 39 44 49 75 1883 35.6±7.6 26 31 35 41 45 80 1115 32.2±7.3 23 27 32 37 42 85 1134 28.5±7.0 19 24 29 33 38 90 431 24.7±6.8 16 20 25 29 33 95+ Te weinig gegevens Totaal 28.257

13 Referentiewaarden Vrouwen Leeftijd (jaar) N Gem±SD Percentielen P10 P25 P50 P75 P90 5 700 8.0±3.1 6 7 8 9 10 10 3339 16.7±3.8 12 14 16 19 21 15 345 23.9±4.5 17 20 24 27 30 20 463 28.4±5.1 21 24 28 32 36 25 870 30.6±5.6 23 26 30 35 38 30 1423 31.4±6.0 24 27 31 35 39 35 1785 31.3±6.2 23 27 31 35 39 40 968 30.7±6.3 23 27 31 35 39 45 952 29.9±6.4 22 26 30 34 38 50 1019 28.7±6.4 21 25 29 33 37 55 4250 27.5±6.2 19 23 28 32 35 60 2943 26.5±6.2 18 22 27 31 34 65 4171 25.3±6.0 17 21 25 29 33 70 3473 23.5±5.7 16 20 24 27 31 75 2135 21.4±5.4 14 18 21 25 28 80 1361 19.1±5.1 13 16 19 23 26 85 1632 16.6±4.7 11 14 17 20 23 90 702 14.2±4.4 9 11 14 17 20 95+ Te weinig gegevens Totaal 32.546 Leeftijd is +/- 2.5 jaar. Categorie 5 betreft dus 2.5-7.5 jaar. Literatuur Dodds et al. Grip strength across the life course: normative data from twelve British studies. PLos One (2014) 4; 9 (12): e113637. Langius et al. Meetprotocol handknijpkracht m.b.v. Hand Dynamometer, Standard Operating Procedures. Nutritional Assessment Platform.