Executive summary WELKE ontwikkelingen BEPALEN de SOURCING STRATEGIE van een GROOTWINKELBEDRIJF EN HOE KAN het grootwinkelbedrijf hierop INSPELEN? Jennifer Wiering 500533459 Fashion & Management Amsterdam Fashion Insitute Amsterdam, januari 2013 Proces begeleider: Jan de Vries Tweede lezer: Ligia Hera
Executive summary Sourcing is voor grootwinkelbedrijven van cruciaal belang voor het behalen van de gewenste bedrijfsresultaten. Sourcing is echter zeer complex en dient dan ook hoog op de agenda te staan bij de (inkoop) directie van een grootwinkelbedrijf. Deze complexiteit komt door allerlei externe factoren waar een grootwinkelbedrijf maar weinig invloed op kan uitoefenen, maar die wel belangrijk zijn voor de bedrijfsvoering en de sourcing strategie. Tevens zijn deze externe factoren zeer dynamisch waardoor het sourcen continu gemonitord dient te worden. Het doel van dit onderzoek is om inkopers van Nederlandse grootwinkelbedrijven inzicht te geven in sourcing mogelijkheden voor de toekomst. Hiervoor zal gekeken worden naar de historie van het sourcing landschap, de hedendaagse mogelijkheden en valkuilen en mogelijke kansen en ontwikkelingen voor de toekomst. Om tot een helder onderzoek te komen, zijn een hoofdvraag en deelvragen geformuleerd. De hoofdvraag luidt: Welke ontwikkelingen bepalen de sourcing strategie van een grootwinkelbedrijf en hoe kan het grootwinkelbedrijf hierop inspelen? Om deze vraag te kunnen beantwoorden zijn de volgende deelvragen opgesteld: 1. Welke interne criteria en externe factoren hebben invloed op de hedendaagse sourcingstrategieën van grootwinkelbedrijven? 2. Welke ontwikkelingen vinden plaats in het sourcing landschap? 3. Hoe ziet de toekomst van sourcing eruit? Voor het bepalen van de sourcing strategie moet dus continu gekeken worden naar de factoren die hier invloed op hebben en eerdere processen die hebben plaatsgevonden. Het is hierbij van belang om op basis van interne criteria te besluiten welke factoren voor het bedrijf het belangrijkst zijn. Is dit de prijs, de levertijd of zijn het de sociale omstandigheden waaronder voor het bedrijf geproduceerd wordt? En welke ontwikkelingen vinden plaats die meegenomen moeten worden in de sourcingstrategie? De EU en de VS zijn de grootste importerende markten. In ontwikkelde landen als deze zijn de kosten voor het uitvoeren kleding- en textielproductie hoog. Daarom is het niet aantrekkelijk om een arbeidsintensieve industrie als de textiel- en kledingindustrie in deze landen uit te voeren. Hierdoor werd de productie verschoven naar ontwikkelingslanden waar de kosten vele malen lager waren. Voor ontwikkelingslanden is het opzetten van een textiel- en kledingindustrie een goed begin voor het op gang brengen van industrialisatie. Hiervoor zijn laaggeschoolde, hardwerkende arbeidskrachten nodig. De toename van het aantal landen dat op deze manier de ontwikkeling van het land wilden stimuleren, heeft geleid tot een diverse groep Aziatische landen die nu een redelijk tot goed ontwikkelde kledingindustrie hebben. De toetreding van China tot de WTO wordt gezien als een mijlpaal in de historie van handel. Dit had een aantal voordelen voor de Europese markt. China zou haar douanetarieven verlagen via een geleidelijke inkrimping tijdens een periode tot 2005 en alle door China gehanteerde quota op de invoer van grondstoffen afschaffen. Dit leidde tot toenemende concurrentie tussen kledingproducerende landen. Met name de Chinese export groeide erg snel. Met het oog op de afschaffing van de quota en de bedreiging van China als groeiend exportland, werden door Europa protectionistische maatregelen ingevoerd om de handel van bedreigde landen te beschermen. De daadwerkelijke afschaffing van de quota op 31/12/2008 zorgen ervoor dat productielanden geen beperkingen meer hebben op de hoeveelheid die zij kunnen exporteren. Hierdoor gingen inkopers massaal in het Verre Oosten inkopen. Lagelonenlanden beseften dat zij de afzet die hun verzekerd was in de quotatijd, volledig aan China konden verliezen. Maar verwacht wordt dat na afzienbare tijd de markt zich weer zal stabiliseren en de vrije markt juist positieve kansen zal bieden aan alle WTO-landen. 2
Verre Oosten landen als China en India groeiden na de afschaffing van de quota als exportlanden en hiermee groeide de welvaart in deze landen ook. Daarnaast werden zij interessant voor buitenlandse investeringen. Deze werden gebruikt voor de verdere ontwikkeling van de textiel- en kleding industrie, zoals nieuwe technologieën en vergroten van de capaciteit. China is tegenwoordig nog steeds s werelds grootste exportland van textiel en kleding. Maar door de stijgende prijzen en een groeiende binnenlandse markt wordt het land minder aantrekkelijk voor inkopende partijen. Zij gaan in toenemende mate opzoek naar een alternatief naast China. India is een goed alternatief op het gebied van geweven artikelen en Bangladesh op het gebied van gebreide producten. Deze landen kunnen echter niet concurreren met China op het gebied van verticale integratie. Voor Turkije geldt hetzelfde. Door een groeiende welvaart stijgen ook de prijzen van Turkse producten. Daarnaast maken veel grote retailers gebruik van Turkije als productieland. Zij gebruiken hun ordergrootten om voorrang te krijgen in productie. Hierdoor wordt het voor grootwinkelbedrijven ook steeds meer van belang dat zij alternatieven naast Turkije gaan zoeken voor productie met korte levertijden. Ook voor Turkije is het niet mogelijk een alternatief te vinden dat Turkije kan vervangen op het gebied van verticalisatie. Maar dat hoeft ook niet. Het is van belang een mix van productielanden te vinden die samen aan de eisen kunnen voldoen. Marokko en Macedonië zijn goede alternatieven op het gebied van CMT-productie. Verschuivingen in de mix van landen waar geproduceerd wordt kunnen leiden tot besparingen. Tevens is flexibel sourcen in belang toegenomen als kostenbesparend middel, maar ook om levertijden te verkorten. Een wereldmarkt met steeds minder grenzen biedt veel voordelen. Globalisering biedt werkgelegenheid, maakt producten wereldwijd verkrijgbaar, bevordert flexibiliteit en innovatie. Duurzame globalisering, waarbij rijke en arme landen economische vooruitgang boeken, waarbij rekening wordt gehouden met mensen en milieu is een mooi uitgangspunt. Nederland profiteert van de globalisering, maar er zijn ook schaduwkanten. De financiële crisis heeft geleid tot onzekerheid bij de consument en daardoor ook bij de inkopers van grootwinkelbedrijven. Om hun risico te verkleinen zijn inkopers kleinere aantallen gaan inkopen. Daarnaast is het belangrijk dat een grootwinkelbedrijf aantrekkelijk blijft voor de klant. Om hierop in te spelen moet de inkoper een goede combinatie maken van modegevoelige producten en basisproducten. Hiervoor is het belangrijk een goede mix te vinden tussen het ver weg inkopen van basisproducten waarover langer van te voren besloten kan worden en producten die op de laatste trends inspelen en op het laatste moment dichtbij gekocht kunnen worden. Exporterende kledingproducenten moeten als gevolg van de financiële crisis er alles aan doen om hun klanten te behouden en aantrekkelijk te blijven. Hiervoor moeten zij hun prijzen zo extreem verlagen dat het voor hen nauwelijks kostendekkend is. Daarnaast ontstaat er overcapaciteit door de vermindering van de orders en orderaantallen. De afgelopen jaren is er een ontwikkeling geweest in de snelheid maarmee trends komen en gaan. Om hierop in te spelen verkleinen inkopers het aandeel dat zij in het Verre Oosten kopen en gaan zij, om meer op de trend in te spelen, zo laat mogelijk op de korte termijn inkopen. Hierdoor vind een verschuiving plaats richting de dichtbij gelegen landen met korte levertijden. Als gevolg van deze verschuiving naar de korte termijn ontstond in het Verre Oosten overcapaciteit. In de kledingproducerende landen zijn door de groeiende welvaart, de lonen en productiekosten gestegen. Daarnaast stegen de grondstofprijzen, als gevolg van tekorten. Dit leidde tot de zoektocht naar alternatieven grondstoffen, wat op haar beurt weer leidde tot grotere vraag naar andere stoffen en een stijging in deze prijzen. Het is onwaarschijnlijk dat de katoenprijzen zullen dalen tot het punt in 2008, maar ze zijn inmiddels redelijk gestabiliseerd. Andere belangrijke factoren die zullen leiden tot verschuivingen zijn: het sterker worden van de RBM ten opzichte van de US$ en de Euro politieke onrust in productielanden waardoor het vertrouwen in een land daalt en inkopers opzoek zullen gaan naar andere landen voor productie 3
veranderingen in de oorsprongregels waardoor landen die worden bevoordeeld aantrekkelijker worden voor productie het wel of niet toetreden van landen tot de Europese Unie, wat zal leiden tot hogere welvaart, lonen en productiekosten voor het land aanpassingen binnen het Generalised System of Preferences. Voor import uit landen die tot dit systeem behoren hoeven EU-lidstaten geen invoerrechten te betalen. Om een goede keuze te kunnen maken in het kiezen van productielanden is het belangrijk te kijken naar interne keuzefactoren. De factoren die voor grootwinkelbedrijven het meest van belang zijn, zijn prijs, kwaliteit en levertijd. Een manier die sommige inkopers tegenwoordig gebruiken om de best mogelijke prijs te krijgen, is werken met open calculaties. Daarnaast is het maken van nacalculaties ook een belangrijke factor. Voor het beheren van kwaliteit en levertijd is het van groot belang dat er goede afspraken worden gemaakt met fabrikanten, is het verstandig om met vaste fabrikanten te werken en een goede vertrouwensband met elkaar op te bouwen. Daarnaast is sociaal verantwoord ondernemen in toenemende mate van belang. Modebedrijven worden steeds meer geconfronteerd met kritische maatschappelijke organisaties en consumenten die willen weten waar en hoe hun kleding gemaakt is. Ook overheden leggen de lat voor bedrijven steeds hoger. Hierdoor is het van groot belang dat een grootwinkelbedrijf bijdraagt aan het verbeteren van de sociale en maatschappelijke arbeids- en milieuomstandigheden in en om fabrieken. Snelheid tot de markt en het verkorten van de levertijden zijn essentiële factoren om in deze crisistijd aantrekkelijk te blijven voor de consument. Dit, in combinatie met de kleinere ordergrootten leidt tot hernieuwde interesse in producenten in Oost-Europa en andere landen die dichtbij Europa liggen. Producenten die niet dicht bij Europa liggen, zullen tijd besparende maatregelen moeten treffen en kosten besparende strategieën moeten bedenken. Voorbeelden hiervan zijn: minder tijd besteden aan het sourcen van grondstoffen, transporttijd verkorten of productietijd verkorten. Met een proactieve houding kan een fabrikant al veel tijd besparen. Verwacht wordt dat het inkopen van gereed product zal toenemen. Hierbij zal de verantwoordelijkheid van inkopers deels verplaatsen naar de producent. In toenemende mate is de rol van sourcing kantoren en fabrikanten in het buitenland van belang op het gebied van design en productontwikkeling. Goede pre-productie service scheelt de inkoper veel tijd, geld en moeite. Retailers die een naadloos lopend proces willen ontwikkelen, werken nauw samen met hun fabrikanten, op een verticaal geïntegreerde manier. Hierbij moet de producent vroeg betrokken worden bij het proces om zo te focussen op snelheid en kostenvermindering. CMT productie zal in mindere mate worden toegepast. Het inkopen van gereed product zal steeds aantrekkelijker worden naarmate productielanden hier steeds beter in worden. Partijen die op de korte termijn trend inspelen zijn private label bedrijven en importeurs. Deze bedrijven bieden modegevoelige artikelen aan die op zeer korte termijn te leveren zijn en een hoge omloopsnelheid hebben. Zij hebben veel kennis van de huidige trends en de inkoper heeft veel inspraak op de ontwikkeling van het product. Mede om deze redenen kan het zeer aantrekkelijk zijn om bij deze bedrijven in te kopen. Het nadeel is echter dat de prijzen om deze redenen ook hoger zijn. De inkoper moet een goede overweging maken of zij hier gebruik van wil maken. De inkoopmarge is voor de inkoper lager maar de eindmarge komt vaak hoger uit. Voor private label bedrijven is het van groot belang te werken met gecertificeerde producenten, die voldoen aan de sociale arbeids-, milieu- en veiligheidseisen. Bij de importeurs is het echter nog maar de vraag onder welke omstandigheden de producten daadwerkelijk geproduceerd worden. Feit is dat zij zeker niet allemaal werken onder goede omstandigheden en rekening houden met het milieu. Het probleem is alleen dat zij, als hierom gevraagd wordt, wel de nodige papieren kunnen tonen. Aan grootwinkelbedrijven is de keuze of zij hiermee willen werken of niet. Enerzijds worden sociale arbeidsomstandigheden en milieueisen voor grootwinkelbedrijven steeds belangrijker, terwijl anderzijds de zoektocht naar het land met de laagste prijzen nog steeds in volle gang is. Aanleiding hiervoor is de groeiende druk die uitgeoefend wordt door de consument, regering en vakbonden. Veel grootwinkelbedrijven werken met het BSCI. Hierbij moeten de fabrikanten waarmee zij werken voldoen aan de eisen van het BSCI. Sociale en maatschappelijk verantwoorde 4
omstandigheden in fabrieken worden regelmatig door een onafhankelijke inspectie gecontroleerd op bijvoorbeeld: - kinderarbeid - een veilige en gezonde werkplek - inachtneming van het wettelijk minimumloon en/of standaardloon geldend voor de industrie - Milieuvervuiling; wordt gebruikt water gereinigd of gedumpt? - Corruptie - Productveiligheid Een balans vinden tussen fabrikanten die sociaal verantwoord produceren en een aantrekkelijke prijs bieden is nu en zal in de toekomst een grote uitdaging zijn voor inkopers. In plaats van de zoektocht naar de laagste prijs zullen de kosten op andere manieren gereduceerd moeten worden. Voor de toekomst is het belangrijk om interne processen beter te organiseren. Hiervoor moet sourcing geïntegreerd worden in supply chain management. Een goede planning, voorspelling en tracking proces waarbij informatie op een goede manier gedeeld wordt, is de belangrijkste succesfactor. Het is essentieel om hierbij in een zo vroeg mogelijk stadium zoveel mogelijk informatie te verzamelen uit eerdere processen. Dit kan namelijk leiden tot het verkorten van de levertijden en het verlagen van de operationele kosten. Hierbij is het belangrijk om de risico s te delen met fabrikanten en andere belanghebbenden. Daarnaast kan intern een kennismanagement applicatie geïmplementeerd worden, welke helpt bij het uitvoeren van het sourcing strategieplan. Het mag duidelijk zijn dat een grootwinkelbedrijf opererend in het laag/midden segment een goed op de bedrijfscultuur aangesloten sourcing strategie dient te hebben. Dit plan dient ook regelmatig te worden aangepast aan de dynamiek van de omgeving waarin een grootwinkelbedrijf acteert. Voor grootwinkelbedrijven is het van groot belang dat zij op verschuivingen van het productielandschap inspelen. Lage verkoopprijzen zullen voor hen altijd een belangrijke missie zijn. Het verkrijgen van de beste prijs is echter niet meer het enige dat telt. Sociale arbeidsomstandigheden zullen een grote uitdaging vormen. Door middel van transparantie, het integreren van sourcing in de supply chain en cross-company supply chain planning, zullen kosten relatief laag kunnen blijven en de snelheid van het brengen van goederen op de markt, hoog. Het implementeren van de belangrijkste ontwikkelingen die gepland staan voor de toekomst zal ervoor zorgen dat grootwinkelbedrijven scherp in prijs en tijd kunnen blijven. 5