Aan de Vervoersautoriteit van de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag De directeur Openbaar Vervoer, de heer drs. E.L.P.G. Bavelaar Postbus 66 2501 CB Den Haag c.c.: wethouder FVVM, de heer T. de Bruijn gemeenteraad Den Haag ROCOV-MRDH Algemeen directeur HTM, de heer J. Bierman Onderwerp: Instandhouding traject HTM tram 17 Wateringen Statenkwartier v.v. Aanpassing Zoutmanstraat aan Avenio tram Kenmerk: R-AH/1504-Zou25 Datum: 25 april 2015 per e-mailbericht Samensteller: Arnold v.d. Heijden Geachte heer Bavelaar, In deze brief adviseren wij u om HTM tram 17: Wateringen Statenkwartier v.v. niet op te knippen maar het gehele traject intact te laten. Ons advies gaat gepaard met de onderstaande onderbouwing. 1. Probleemverkenning In het kader van Netwerk RandstadRail (afgekort: NRR) worden de infrastructuur en halten van de tramlijnen 9, 11, 15 en 17 Zuid geschikt gemaakt voor de exploitatie van de nieuwe Avenio trams die momenteel druppelsgewijs worden afgeleverd. Daartoe zijn 40 Avenio trams besteld. Er zijn nog 20 extra van deze nieuwe trams besteld voor tramlijn 1 waarvan het traject en de halten ook op het kwaliteitsniveau van NRR worden gebracht. Daarmee is nog niet de gehele GTL-vloot vervangen. Er moet nog een besluit worden genomen om de laatste GTL's te vervangen. Het lijkt ons wenselijk, onverlet breed of smal materiaal, dat voor hetzelfde voertuigtype wordt besloten. Tram 17 rijdt al ruim 11 jaar van het Haagse Statenkwartier via het Zeeheldenkwartier naar Wateringen v.v. Bovendien bestaan er plannen om deze tramlijn van het Statenkwartier te verlengen naar Scheveningen Boulevard dan wel Scheveningen Haven/Norfolk. (Bron: Haagse Nota Mobiliteit en Investeringsagenda Werelds Netwerk aan Zee). Het traject in het Zeeheldenkwartier in het bijzonder de Zoutmanstraat, is momenteel te smal voor de brede (2,55 m) Avenio trams. Er is waarschijnlijk een reconstructie nodig om deze straat geschikt te maken voor deze trams. Consequentie daarvan is dat er parkeerplaatsen moeten worden opgeofferd, dan wel dat de trottoirs iets moeten worden versmald, dan wel dat er strengelspoor moet worden toegepast. ROVER afdeling Den Haag e.o. Pagina 1 van 5
Deze maatregelen zijn weliswaar problematisch maar niet onmogelijk; deze vergen tijd, ook omdat de reconstructie met plaatselijke bewoners en ondernemers zal moeten worden doorgesproken. Daartoe ligt een belangrijke taak bij de gemeente Den Haag. Het voorstel om in 2016 tram 17 ter hoogte van het Haagse centrum op te knippen houdt causaal verband met de bottle neck van de Zoutmanstraat. Het zijn niet zo zeer vervoerskundige redenen maar meer praktische overwegingen waarvoor deze knip nodig is. Dat voorstel betekent dat tram 17 vanaf Wateringen wordt ingekort tot het Haagse centrum en dat de zogenoemde Statenkwartiertak van tram 17 volgens het plan wordt toebedeeld aan tramlijn 16. Op die wijze blijft het Statenkwartier zijn verbinding met het centrum en de stations Centraal en Hollands Spoor behouden, maar zal voor de bestemming Rijswijk op tram 17 Zuid moeten worden overgestapt. Tevens maakt het opknippen van tram 17, het mogelijk om medio 2016 Avenio trams in te zetten op het traject naar Rijswijk en Wateringen. De smallere GTL8 trams blijven nog tot circa 2022 op tram 16 rijden. Alsdan zal ook deze tramlijn moeten worden uitgerust met nieuwe Avenio trams. 2. Traject tram 17 handhaven In december 2003 is het tramnet gereorganiseerd. Bij deze reorganisatie zijn tevens bezuinigingen doorgevoerd. Resultaat daarvan is onder meer de huidige succesvolle tram 17. Deze tramlijn van het Statenkwartier naar Wateringen v.v., heeft een belangrijke functie op de verbinding via het Zeeheldenkwartier, het Haagse centrum de stations Centraal en Hollands Spoor naar Rijswijk, in het bijzonder naar de werkgelegenheidslocaties in de Plaspoelpolder (Octrooiraad en Shell), rond het station Rijswijk (uitvoeringsorganisaties van Justitie) en In de Bogaard. In de andere richting is er vanuit deze locaties een rechtstreekse verbinding met de Haagse Internationale Zone, waar rondom het World Forum veel Internationale organisaties en musea gevestigd zijn. De huidige tram 17 doet het qua bezetting heel goed, het traject is een begrip geworden. In de komende tijd wordt door de gemeente onderzocht, conform de eerder genoemde documenten, wat de beste optie is om tram 17 vanuit het Statenkwartier naar Scheveningen te verlengen, of naar de Boulevard, of naar de haven/norfolk. Daartoe heeft de gemeente een Toetsgroep ingesteld. Verlenging van tram 17 zal meer passagiers genereren en betekent een flinke opwaardering van deze succesvolle tramlijn. Wij hebben in oktober 2014 aan het Haagse college van burgemeester en wethouders en de gemeenteraad voorgesteld om tram 17 te verlengen naar Scheveningen Haven/Norfolk. Door de opbrekingen in het Haagse centrum d.w.z. de aanleg van de parkeergarage onder het Tournooiveld en reconstructie van de Lange Vijverberg is het tramverkeer van lijn 17 op die route gestremd tot oktober 2016 en zal de tram tot die datum in het Haagse centrum omgeleid moeten worden. Tegelijkertijd worden ook de Spuibrug en de kademuur aan het Zieken vervangen waardoor al het tramverkeer tussen het Centrum/Centraal Station en station Hollands Spoor moet worden omgeleid via de Rivierenbuurt. Door de stremming van dit traject is het niet goed mogelijk om tram 17 Zuid door te laten dringen in het Haagse centrum en is het niet verstandig om dan al Avenio trams in te zetten op tram 17. In die periode is het zeker mogelijk om te bezien of het traject in de Zoutmanstraat aan de nieuwe Avenio trams aangepast kan worden. ROVER afdeling Den Haag e.o. Pagina 2 van 5
3. Belemmeringen De tramsporen in de Zoutmanstraat liggen te dicht tegen de trottoirs en parkeerplaatsen aan om de nieuwe brede Avenio trams in deze straat toe te laten. Het is noodzakelijk om het profiel van de Zoutmanstraat enigszins aan te passen, echter de mogelijkheden daartoe zijn beperkt. Niet in de laatste plaats hebben bewoners en ondernemers van de Zoutmanstraat e.o. daarin een belangrijke stem. Uit onze contacten met de bewonersorganisatie De Groene Eland is gebleken dat bewoners en ondernemers er de voorkeur aan geven om het tweerichtingsverkeer en de parkeerplaatsen in de Zoutmanstraat te behouden. Deze contacten dateren uit 2013; in die periode hebben wij veelvuldig overlegd over de langdurige stremming van het tramverkeer door het Zeeheldenkwartier vanwege de bouw van de volautomatische ondergrondse autoberging aan de Noordwal en de inzet van een pendelbus. Het toepassen van strengelspoor voor het tramverkeer betekent dat er geen gemotoriseerd doorgaand verkeer in de Zoutmanstraat mogelijk is, ook niet in één richting. Wél is het mogelijk om bestemmingsverkeer toe te laten. Verder hebben wij vernomen dat de Adviescommissie Openbare Ruimte (ACOR) voorstander is van een evenwichtig en samenhangend architectonisch straatbeeld. Daarin past volgens deze adviescommissie niet de mogelijke maatregel om aan één kant van de Zoutmanstraat parkeerplaatsen op te heffen. In de visie van de ACOR kan dat uitsluitend als de parkeerplaatsen aan beide zijden verdwijnen. Dat betekent dat er in de directe nabijheid van de Zoutmanstraat extra parkeerplaatsen voor bewoners en ondernemers moeten worden gecreëerd. 4. Conclusie en Advies Gezien de bovenvermelde standpunten van de bewoners en ondernemers van de Zoutmanstraat e.o. en van de ACOR is het niet mogelijk om in de Zoutmanstraat verkeer te weren en/of parkeerplaatsen op te heffen. Het beperken van doorgaand verkeer moet wel mogelijk zijn met uitzondering van bestemmingsverkeer. Opties Hoewel de mogelijkheden beperkt zijn, zijn er zeker verschillende opties denkbaar en bespreekbaar. In alle drie onderstaande opties kunnen de nieuwe Avenio trams uitsluitend in één rijrichting om en om door de Zoutmanstraat rijden met uitzondering van het Prins Hendrikplein. Dit plein kan/moet als tussenstop dienen indien in de tegenovergestelde richting in de Zoutmanstraat zich een tram bevindt. Het tramverkeer zal door middel van verkeerslichten en een beveiligingssysteem op drie locaties moeten worden geregeld: op de Laan van Meerdervoort voordat de tram rechtsaf de Zoutmanstraat in slaat; op het Prins Hendrikplein: in beide richtingen; en op de halte Vondelstraat/Elandstraat in de richting van het Prins Hendrikplein. Optie 1: De Avenio trams zijn 20 cm breder dan de huidige GTL-trams, dus aan weerszijden 10 cm. Een optie is om de trottoirs aan weerszijden met een trottoirband te versmallen en de trottoirs en ROVER afdeling Den Haag e.o. Pagina 3 van 5
parkeerplaatsen op gelijke hoogte aan te leggen met inbegrip van een markering. Deze optie is min of meer gelijk aan de huidige situatie. De tramrails behoeven niet te worden verlegd en een reconstructie van de Zoutmanstraat is niet nodig. Optie 2: Een tweede optie is om het systeem van strengelspoor exploitatief voor de brede Avenio trams toe te passen. In onze visie betekent dat, dat de tramrails in beide richtingen dichter d.w.z. enkele centimeters naar het midden van de straat moeten worden gelegd. De tram zal telkens in één rijrichting om en om door de Zoutmanstraat moeten rijden m.u.v. het Prins Hendrikplein. Het meer naar het midden leggen van de tramrails in deze straat is feitelijk hetzelfde principe als een strengelspoor. Alleen houdt de tram in deze situatie zijn eigen baan, zodat tweerichtingsverkeer ook voor het autoverkeer in de Zoutmanstraat mogelijk blijft. Optie 3: Een derde optie is om strengelspoor toe te passen analoog aan de situatie in de Leidsestraat te Amsterdam. De tram zal telkens in één rijrichting om en om door de Zoutmanstraat moeten rijden m.u.v. het Prins Hendrikplein. Bij strengelspoor is doorgaand autoverkeer in de Zoutmanstraat niet mogelijk. Wel is er ruimte voor parkeerplaatsen voor de bewoners en bestemmingsverkeer voor de ondernemers. Ook is het mogelijk in deze optie ruimte te creëeren voor het fietsverkeer. Rover Den Haag ziet geen andere mogelijkheid het tramverkeer op andere wijze om te leggen in de Zeeheldenbuurt. De straten zijn daarvoor niet geschikt. Bovendien hechten wij aan de belangrijke en drukke tramhalten Vondelstraat/Elandstraat en Zoutmanstraat/Van Speijkstraat. Op die wijze is het mogelijk dat : tweerichtingsverkeer voor gemotoriseerd verkeer en/of bestemmingsverkeer in de Zoutmanstraat mogelijk blijft dan wel ; dat de parkeerplaatsen in deze straat kunnen worden gehandhaafd; dat de brede Avenio trams in de Zoutmanstraat kunnen worden ingezet in twee richtingen en/of via het systeem van strengelspoor, en dat op het Prins Hendrikplein kan worden gepasseerd; Dat het railtracé van tram 17 in de Zoutmanstraat op redelijk korte termijn kan worden aangepast. Deze wijze heeft meer onze voorkeur dan een langdurig traject met bewoners en ondernemers in te gaan over een vergaande en grondige herinrichting van de Zoutmanstraat waarbij parkeerplaatsen verloren moeten gaan en elders in de directe nabijheid moeten worden gecreërd. Dit zou de meest ideale oplossing zijn, maar is volgens ons een nauwelijks begaanbare weg. Bovendien betekent het heel laten van de verlengde tram 17 naar het Statenkwartier en mogelijk op termijn naar Scheveningen Haven/Norfolk een belangrijke verbetering van de HOV kwaliteit van deze regionale tramlijn. Op het begin-/eindpunt Scheveningen Haven/Norfolk wordt een tailtrack aangelegd. Dat heeft als consequentie dat er op tram 17 en door de Zoutmanstraat tweerichtingstrams moeten worden ingezet. Immers, keren op dit begin-/eindpunt met de eenrichtingtrams van het GTL-type is niet mogelijk. ROVER afdeling Den Haag e.o. Pagina 4 van 5
Wij adviseren u tram 17 naar het Statenkwartier intact te houden en de Zoutmanstraat op redelijk korte termijn (najaar 2016), in samenspraak met de gemeente en HTM, toegankelijk te maken voor de brede Avenio trams op een wijze zodat tramverkeer per rijrichting om en om met behulp van het nodige beveiligingssysteem voor regulering van het tramverkeer mogelijk is en dat in deze straat de parkeerplaatsen en het doorgaand dan wel het bestemmingsverkeer kunnen worden gehandhaafd. Een afschrift van deze brief is gezonden aan de Haagse wethouder Financiën, Verkeer, Vervoer en Milieu, de heer T. de Bruijn, de gemeenteraad en de algemeen directeur van HTM, de heer J. Bierman. Met vriendelijke groet, Bestuur Rover afdeling Den Haag e.o., Marc Schram, Arnold van der Heijden, Frits Kwakkel, Voorzitter Vice-voorzitter Secretaris/penningmeester Adres: Albert Termotestraat 155 2552 WD Den Haag Website: http://www.rover.nl/denhaag E-mailadres: denhaag@rover.nl ROVER afdeling Den Haag e.o. Pagina 5 van 5