HET PARK PROGRAMMA VAN EISEN INRICHTINGSPLAN

HET PARK PROGRAMMA VAN EISEN INRICHTINGSPLAN

2 Programma van eisen HET PARK

Inhoudsopgave Programma van eisen - IP Blok 1 Blok 2 Blok 3 Blok 4 Checklist Korte beschrijving van het project Beplanting Paden Water en relief Streefbeeld bebouwing Meubilair Verlichting Monumenten en Parksieraden 21e eeuwse functionaliteit Masterplan Situatiekaart plangrenzen Situatiekaart kabels en leidingen 4 4 5 5 6 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 Programma van eisen HET PARK 3

naam project: Het Park aard van het project: IP met deeluitwerkingen voor het gehele Park datum goedgekeurd Startdocument IP: i.v.m. goedgekeurd masterplan door stuurgroep (2 juli 2009), is er geen startdocument gemaakt Blok 1 PGM-nr IP: 115154 zelfstandig IP PGM-nummer SMP: gekoppeld IP aan bouwplan datum start bouw: - datum 1e oplevering: zie planning Oppervlakte 25 ha programma MIB Bulk anders, nl.) uitvoeringsplan Centrum IP-tekenwerk ds+v GW Anja Guinee met ds+v (eindverantwoordelijk) kwaliteit inrichting standaard extra Blok 2 Taakstellende budgetten financiering VO-DO-bestek Totaal 7.500.000 onderdeel financiering jaar Fase 0.Water-kwaliteit / gangen Fase 1. Velden, hoofdroute, straatmeubilair Fase 2. Velden, 2 verkeersbruggen, entrees IFR Fase 3. Secundaire routes, IFR beplanting, entrees, Fase 4. Secundaire routes, IFR beplanting, Takkenbrug Fase 5. Bestrating Baden Powelllaan en Heuvellaan IFR aanleg prijspeil 2009 4 Programma van eisen HET PARK bedragen excl. plan- en afdelingskosten bedrag 850.000 IFR 0,00 2010 / 2012 1.098.000 IFP 2009/ 2010 na 2011 785.900 1.367.600 981.800 3.230.000 bouwrijpmaken 0,00 beheer standaard extra wegen ( / m2 / jaar) nader te bepalen in heroverweging beheergelden groen ( / m2 / jaar): nader te bepalen in heroverweging beheergelden inspraak / presentatie ja nee info-avond bewonersbrief uitgebreide presentatie ja nee p.m. p.m. p.m.

Blok 3 Planning IP-procedure tot oplevering de exacte data invullen 2009 2010 2011 2012 VO-PVE gehele park 1 maart 2011 VO gereed (gehele park) 1 mei 2011 DO-IP (fase 1) eind mei 2011 Bestek /werktekeningfase start uitvoering oplevering fase 1 Blok 4 juni-juli 2011 voorjaar 2012 Initiatiefnemer/rol Naam E-mail adres telefoon Bestuurlijk opdrachtgever A. van Huffelen (stuurgroep buitenruimte Binnenstad) Ambtelijk opdrachtgever Jim Ekkelenkamp J.Ekkelenkamp@dsv.rotterdam.nl 4897343 gebiedsgericht opdrachtmanager ds+v Jim Ekkelenkamp J.Ekkelenkamp@dsv.rotterdam.nl 4897343 projectmanager Iris van der Lee I.vanderlee@dsv.rotterdam.nl 4896247 advisering Verkeer en parkeren Laura Verschuren I.verschuren@dsv.rotterdam.nl 4895743 ontwerper O.R. Joke Klumper Suet Chan j.klumper@dsv.rotterdam.nl s.chan@dsv.rotterdam.nl 4897403 4895025 extern: Anja Guinee anjaguinee@versatel.nl 4657171 technisch beheerder Aad van Leeuwen aj.vanleeuwen@gw.rotterdam.nl 4408549 technisch projectleider Dick Sundermeijer DP.Sundermeijer@gw.rotterdam.nll 489 6672 adviseur communicatie Chris Nieuwstraten c.nieuwstraten@obr.rotterdam.nl 489 5429 adviseur monumenten Wanda Waanders W.waanders@dsv.rotterdam.nl 489 4201 tekenaar Jan Pool J.pool@dsv.rotterdam.nl 4896701 adviseur groen Jos v.d. Vondervoort J.vandeVondervoort@gw.rotterdam.nl 4896214 adviseur economie Esther Langendoen e.langendoen@obr.rotterdam.nl 2052819 2052885 Programma van eisen HET PARK 5

Checklist (per item eem korte aanduiding wat er moet gebeuren) Raakvlakken met overig beleid Masterplan Het Park zie bijlage Stadsvisie 2030: Het Park is 1 van de vier belangrijke stadsparken in Rotterdam en vormt samen met het Museumpark het belangrijkste recreatieve groengebied in het centrumgebied. Het moet bijdragen aan een hogere kwaliteit van het centrumgebied als woongebied door verbetering van de ruimtelijke en functionele relaties tussen Het Park en het centrumgebied en door verhoging van de kwaliteit van Het Park zelf. Uitgangspunt voor toekomstige ontwikkeling en beheer vormt de eigen geschiedenis en karakteristiek van Het Park. De kenmerken van het historisch ontwerp in de Engelse landschapsstijl en de twee-eenheid Zocherpark en De Heuvel zijn de basis voor de planvorming. Gebiedsvisie Rotterdam Hoboken 2030: tot het studiegebied rondom Erasmus MC worden ook Het Park en de Parkhavenstrook gerekend. Het Park wordt omschreven als een oase van rust in de stad. Hiermee wordt Het park een andere rol toebedeeld dan in het Museumpark, dat wordt gezien als een groene parkruimte die een functie kan krijgen als cultureel podium en gezamenlijk adres voor de culturele instituten en het Erasmus MC. Rotterdamse Stijl: streeft naar een kwaliteitsslag in de openbare ruimte door meer eenheid en samenhang aan te brengen. Het Park behoort tot de romantische laag waarin 19e eeuwse parken, singels en plantsoenen behoren die nog de stijlkenmerken van de Engelse landschapstijl bezitten. In het materialenboek zullen voor de romantische laag extra materialen worden opgenomen om het specifieke karakter te onderstrepen - herkenbaarheid, samenhang en accenten maken zodat bijzonder plekken (zoals Het Park) in stad opvallen. - doel om stad met de rivier te verbinden. - Het Park valt onder hoofdstructuur van de stad: het is een bijzondere plek nl. Stadspark met in directe nabijheid stadspark Museumpark en subcentrum Erasmus MC - onderdeel van romantische laag in Rotterdamse Stijl - onderdeel beschermd stadsgezicht in Rotterdamse Stijl. Visie openbare ruimte Binnenstad: doel is om meer samenhang in de openbare ruimte te verkrijgen. Op de visiekaart wordt het park als brandpunt genoemd. Het is verbonden met de doorgaande kades langs de Maas, de centrale groene as van het Scheepvaartkwartier en de 2 stadsboulevards nl. de Westzeedijk en het Maastunneltracé. Waterplan 2 en DG waterplan Centrum: Waterplan2 schetst het perspectief van Rotterdam in 2030 op het gebied van water en waterkeringen. Het Park aan de Maas ligt buitendijks. Beschermd stadsgezicht: zie bestemmingsplan Scheepvaartkwartier. De bescherming krijgt vooral vorm door een systeem van vergunningen voor bouwen, slopen, rooien en gebruik, gebaseerd op de wet Ruimtelijke Ordening. Daarnaast is de bestaande ruimtelijke aanleg min of meer vastgelegd, inclusief de beplantingen. 6 Programma van eisen HET PARK

Functie / gebruik Rijksmonument: Het Park is aangewezen als beschermd Rijksmonument, dit betekent dat het masterplan en de daarop volgende uitwerkingsplannen beoordeeld moeten worden door de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. Het Heeren Huys, het Koetshuis van De Heuvel en de Noorse Kerk zijn eveneens een rijksmonument en het standbeeld van Tollens is beschermd. Gemeentelijke monument: intentie bestaat om Parkzicht aan te wijzen tot gemeentelijk monument. Naar de Charlet Suisse en de Ballentent moet nader onderzoek worden gedaan. Lichtvisie (nov. 2009) uitgangspunt parken donker houden en alleen de hoofdsroutes verlichten. Bomenstructuurvisie (nov. 2009): het door Zochers ontworpen park kent een compositie van glooiende gazons, slingerende waterpartijen en paden. Boomgroepen en individuele bomen complementeren het parkontwerp. In Het Park groeien maar liefst 60 boomsoorten in 400 verschillende variëteiten. Bomenstructuurplan 1999: geeft financiële mogelijkheden om de beheeractiviteiten in de hoofdbomenstructuur te ondersteunen. Groenplan 2005: kent een drietal doelstellingen: meer kwaliteit, meer groen rondom de stad en betere bereikbaar en samenhang in groen netwerk. Het Park wordt benoemd in het rijtje van stadsparken en als groengebied met een recreatieve en ecologische betekenis. Tevens wordt Het Park weergegeven op de (kwaliteits)kaart van stedelijke kwaliteitsgebieden. Rotterdamse norm voor buitenspeelruimte van S en R: de norm regelt alleen voldoende ruimte. Het legt niets vast over de inrichting daarvan. Uitgangspunt is: voldoende ruimte op de juiste locatie, hetgeen de belangrijkste voorwaarde voor kinderen en jongeren is om te kunnen spelen en te sporten. Het terrassenbeleid van Rotterdam: nieuw beleid ten aanzien van terrassen. Toevoegen 21e eeuwse functionele laag: aan Het Park met programma zoals spelen, kleinschalige festivals, kleur in beplanting, verbinding met omgeving Hoboken, Maas, Scheepvaartkwartier en invulling Koetshuis met publieksfunctie of laagdrempelige horeca. Verder is er in Het Park behoefte aan openbare toiletten en een voorziening voor hondenpoepzakjes. Onderzocht wordt of de toiletten in Het Koetshuis ondergebracht kunnen worden. Voorgesteld wordt om de voliere te verwijderen. En om het gebouw van Gemeentewerken op termijn te verwijderen. Indien in de toekomst wordt gekozen voor nieuwbouw van de horecagelegenheid tegenover de ingang van de Maastunnel, wordt voorgesteld om een plaats te kiezen die de ingang van Het Park (de trap) aan de zijde v.d. Parkkade vrijlaat. Relatie omgeving verbeteren: Parkkade, Euromast, Erasmus MC, Westzeedijk, Delfshaven en Museumpark. Fietsen: Het Park blijft toegankelijk voor ongemotoriseerd verkeer: fietsers en wandelaars. In de toekomst is het mogelijk diagonaal door Het Park te fietsen, van de Maastunnel door Het Park, naar Het Museumpark en het Centraal Station. Deze groene langzaam verkeerverbinding wordt door middel van informatieborden aangegeven bij de toegangen van beide parken. Het gaat hierbij in Het Park niet om een officiële langzaam verkeerroute -van rood asfalt- maar om een mogelijkheid diagonaal door Het Park te fietsen. De fietser is in Het Park te gast en maakt samen met wandelaars gebruik van de secundaire en hoofdroutes door Het Park. De officiële stedelijke fietsroute loopt uit de Maastunnel over de Baden Powelllaan en de Westzeedijk. Programma van eisen HET PARK 7

Functie / gebruik Ontsluiting Baden Powelllaan De Baden Powelllaan wordt teruggeven aan Het Park en wordt bestemd voor langzaam verkeer. Door het maken van een knip is deze laan niet langer een doorgaande route voor autoverkeer. Parkheuvel en het Heerenhuys blijven goed bereikbaar via respectievelijk de Westerlaan en de Baden Powelllaan. Verbindingen naar Het Park Het Park heeft voldoende entrees maar de aanlooproutes sluiten niet altijd goed aan op deze entrees. Tevens is Het Park is niet altijd goed verbonden met de omgeving. In de gebiedsvisie Hoboken 2030 wordt een aantal verbindingen genoemd die Het Park beter aan de omgeving moeten hechten: de verbinding met het Lloydkwartier aan de westzijde van Het Park en de verbinding met het Museumpark met name de oversteek over de Westzeedijk moet worden verbeterd. Deze laatste verbinding kan worden verbeterd door de bestaande gelijkvloerse kruising beter te verbinden met de looproute vanuit Het Musempark tussen het Natuurmuseum en de Kunsthal. Het Park is wel goed verbonden met het Scheepvaartkwartier. Vanuit Het Park worden de randvoorwaarden aangegeven om de aansluiting op de omgeving beter te maken. Afhankelijk van het tempo van de uitvoering van plannen in de omgeving kunnen deze verbindingen ook daadwerkelijk worden uitgevoerd. Parkeren Om de natuurlijke uitstraling van Het Park te versterken is het wenselijk om autoverkeer tot een minimum te beperken en het aantal geparkeerde auto s in Het Park zoveel mogelijk terug te brengen. Het Park moet echter wel kunnen worden gebruikt door zowel bezoekers als ondernemers. Bij de afweging welke parkeerplaatsen er in de toekomst in Het Park worden toegestaan zijn de uitgangspunten de beeldkwaliteit (zijn de auto s erg storend in het beeld of niet), het gebruik (hoe hinderlijk is het parkeren voor recreanten) en de aanwezigheid van alternatieve parkeerlocaties op loopafstand. Op basis van deze criteria wordt voorgesteld de parkeerplaatsen nabij het Heerenhuys (aan de Baden Powelllaan) en nabij restaurant Parkheuvel (aan de Heuvellaan) te handhaven en de 18 parkeerplaatsen bij de Harbourclub vanaf 2013 uit Het Park te laten verdwijnen. 8 Programma van eisen HET PARK

Functie Gewenst gebruik Sfeer Verkeerslichteninstallatie Stadspark Stadspark in romantische sfeer (Rijksmonument) moet in balans zijn met toekomstig gebruik 21e eeuw. Romantische sfeer n.v.t. Parkeerbalans Scheepvaartkwartier december 2010. Beheerparagraaf Communicatieparagraaf (indien gewenst) Vergunningen Monumenten (rijks) Kunstwerken (bruggen) Het beheer en onderhoud van Het Park is geraamd op 900.000,-. Op de begroting van de deelgemeente staat in 2011 240.000,-. Vanaf 2012 wordt gewerkt aan een stelselmatige ophoging van het beheer en onderhoudsbudget voor Het Park, zodat Het Park als een monumentaal stadspark kan worden onderhouden. Hiervoor is ook subsidie aangevraagd bij de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed, ( medio 2011 wordt het zeker of dit gehororeerd wordt. Zie communicatieplan Hoboken - ontheffing flora- en faunawet - omgevingsvergunning. - monumentenvergunning - terassenvergunning - parkeervergunning - wegonttrekkingsvergunning ter hoogte van Badenpowellaan - Heuvellaan Het Park is aangewezen als beschermd Rijksmonument, andere Rijksmonumenten zijn: De Noorse Kerk, het Heerenhuys, het Koetshuis en het standbeeld van Tollens. Over het algemeen is de technische staat van de bruggen redelijk tot goed. Vernieuwing van de voetgangersbruggen is voor normaal parkgebruik en -beheer is op korte termijn niet nodig. Twee van de bruggen - de Societeitsbrug en de Nottebohmbrug - zijn echter verkeersbruggen, die ook worden gebruikt voor zwaarder materieel (bijv. in het kader van evenementen). Zij zijn op korte termijn wel toe aan groot onderhoud of vervanging. Omdat de technische staat van de voetgangersbruggen goed is, wordt de komende jaren volstaan met regulier onderhoud. Avontuurlijke oversteek in de heemtuin Voor de korte termijn wordt voorgesteld om het vlonderpad in de wilde plantentuin te vervangen door een avontuurlijk, voor kinderen aantrekkelijke oversteek met een natuurlijk karakter (hout). Programma van eisen HET PARK 9

Bestaande peilen en nieuwe peilen Kwaliteit bestaande bomen / beplanting Openbare verlichting Technische randvoorwaarden (kabels en leidingen e.d.) Afvalverwerking Roteb en externen voor horeca-afval Sport en spel Nieuwe peilen nader te bepalen n.a.v. van ontwerpend onderzoek naar: - bomen - holle en bolle ruimten - grotere draagkracht velden - grondverzet - terrassen - etc Zie bomeninventarisatie en kwaliteitsbeoordeling 2010 De gemeente heeft sinds 2010 een lichtplan voor de gehele stad en streeft naar energiebesparing door: te dimmen, toepassing van duisternis waar mogelijk, gebruik van energiezuinige lampen (zoals led), toepassing van armaturen met gericht licht. Ook staat in het lichtplan de beeldkwaliteit centraal, zowel s nachts als overdag. Voor parken en singels is het uitgangspunt om alleen de noodzakelijke verkeersroutes te verlichten en de duisternis ten behoeve van flora en fauna te bevorderen. Richtlijnen van het lichtplan en de aandacht voor beeldkwaliteit en efficiënt beheer stellen eisen aan de toegepaste lichtarmaturen. De Rotterdamse Stijl streeft naar eenheid van straatmeubilair zodat bak, lichtarmatuur, mast en bak bij elkaar passen. Zie tekening pag. 23 Afstemmen afval ophalen van horeca op toekomstige padenstructuur. Afvalcontainers horeca uit zicht situeren. Legen prullenbakken afstemmen met Roteb. Afvalcontainer barbecues nagaan ondergrondse mogelijkheden. Afvalbakken komen rondom de BBQ zone. (Kievitweide). Spelen Het Park is een zee van ruimte en groen die voor jongeren en kinderen de mogelijkheid biedt om te spelen, ravotten en te sporten. Het Park biedt daartoe nu al de mogelijkheid. Voorgesteld wordt om de voormalige Heemtuin te bestemmen als avontuurlijk, geheimzinnig parkdeel met als doel natuurlijk en avontuurlijk spelen voor oudere kinderen. Dit gedeelte van Het Park appelleert sterk aan de fantasie van kinderen. Dit onderdeel wordt samen met stakeholders uitgewerkt. De wilde plantentuin is tevens een van de parkdelen die zeer geschikt is voor natuureducatie van kinderen. Daarom kan gedacht worden aan verhoging van de natuurbeleving door elementen als (bijzondere) nestkasten voor vogels, vleermuizen en insecten. Tevens stellen we voor om een zonnige plek in Het Park te combineren met water en in te richten voor jonge kinderen en hun ouders. Dit onderdeel wordt ook samen met de stakeholders uitgewerkt. Verder wordt voorgesteld om activiteiten voor kinderen en jongeren te organiseren, waarbij de velden, de paden en het water worden gebruikt. Daarnaast wordt voorgesteld wordt om in of nabij het Koetshuis een locatie voor speelgoeduitleen te realiseren. Verder kunnen nabij horecalocaties eenvoudige speelvoorzieningen worden geplaatst. 10 Programma van eisen HET PARK

Verkeer Sociale veiligheid Bijdrage verbetering luchtkwaliteit (stad en milieu) Ecologie (Flora- en Faunawet) Bodemkwaliteit (milieu en grondslag) Het Park is alleen toegankelijk voor langzaam ongemotoriseerd verkeer en zeer beperkt bestemmingsverkeer op de daartoe aangewezen wegen. Fietser is te gast in het Park. Er wordt toezicht gehouden door stadstoezicht boswachters, kader en toezicht op groen. n.v.t. Flora en Faunaonderzoek. In het verkennend bodemonderzoek zijn in de bovengrond matige verontreinigingen met zink aangetroffen. Deze incidentele verontreinigingen vormen geen belemmering voor de geplande werkzaamheden. Ter plaatse van de Kievitsweide is over een oppervlakte van 3640 m2 een sterke verontreiniging met zink aangetroffen. Deze zullen met de werkzaamheden aan de velden van de Kievitsweide verwijderd worden. Voor deze dient een BUS melding gedaan te worden. Terplaatse van de velden voor het Koetshuis is over een oppervlakte van 55 m2 een sterke verontreiniging met zink aangetroffen. Deze zullen met de werkzaamheden aan de velden van de Kievitsweide verwijderd worden. Padenstructuur en draagkracht blz. 14 Randvoorwaarden water en blz. 15 watercompensatie Bevoegdheden IP procedure Terrassenbeleid Hondenbeleid VO: participatietraject DO: MT Buitenruimte Binnenstad, directieraad, stuurgroep, centrumraad (eventueel raad). De uitstraling van de terrassen in en langs Het Park is soms niet in overeenstemming met het geldende terrassenbeleid en de beoogde uitstraling van een monumentaal park zoals beoogd in het masterplan voor Het Park. De huidige terrassen worden getoetst aan de lopende exploitatievergunning. Aanpassingen conform het masterplan voor Het Park en het nieuwe terrassenbeleid worden doorgevoerd op het moment dat een nieuwe exploitatievergunning wordt afgegeven. De nieuwe exploitatievergunning en het nieuwe gemeentelijke terrassenbeleid gelden vanaf dat moment als toetsingskader. Voor het Park geldt het standaard hondenbeleid voor Rotterdam Honden zijn toegestaan mits aangelijnd en met een opruimvlichting voor de hondenbezitters. De buitenste ring van Het Park aanwijzen als hondenlosloopgebied m.u.v. het gedeelte langs de Kievitsweide (de barbeque zone). De groenstrook aan de Parkhaven (zijde Euromast) aanwijzen als hondenlosloopgebied. Programma van eisen HET PARK 11

Korte beschrijving van het project. Het Park aan de Maas of Het Park bij de Euromast (hierna: Het Park) behoort tot de hoofdstructuur van de openbare ruimte van de stad en is één van de vier stadsparken in Rotterdam. Samen met het Museumpark vervult Het Park een belangrijke functie voor de Binnenstad, het Oude Westen, het Nieuwe Westen en Delfshaven. De twee parken vormen het enige grote groengebieden in de binnenstad. Bovendien is Het Park, mede door de ligging aan de rivier, een imagobepalende plek voor het centrum van de stad en een populaire festivallocatie. Het Park is één van de ontwerpen van de bekende landschapsarchitecten Zocher (vader en zoon) en heeft mede om die reden een belangrijke cultuurhistorische waarde. De cultuurhistorische en esthetische waarden van Het Park staan niet ter discussie, maar als gevolg van achterstallig onderhoud en intensief gebruik zijn de waarden onder druk komen te staan. In 2004 is voor Het Park de status van Rijksmonument aangevraagd. Bij de aanvraag zijn de waardevolle elementen en de bedreigingen globaal beschreven. In 2006 heeft het stadbestuur opdracht gegeven voor het opstellen van een renovatieplan c.q. masterplan voor Het Park, met daarin aandacht voor zowel de historische waarden als de recreatieve betekenis van Het Park als centraal stadspark van Rotterdam. Als eerste stap op weg naar dit masterplan is een onafhankelijk cultuurhistorische verkenning gedaan. Het doel van dit onderzoek is de aanleggeschiedenis van Het Park te reconstrueren en op basis hiervan vast te stellen wat aan historische kwaliteiten van het huidige park moet worden behouden en waar herstel mogelijk is. Situatiekaart en plangrenzen 12 Programma van eisen HET PARK

Het Park - masterplan - streefbeeld beplanting Beplanting: Omvat: Bomen, bos, heestergroepen, grasvelden, kruidachtige begroeiingen inclusief stinzenplanten, bloemperken, beeldbepalende waterplanten. PvE: Het globale ruimtelijke ontwerp van het masterplan moet vertaald worden in duidelijk omschreven beheertypen beplantingen/begroeiingen. De beplanting moet gevarieerd zijn en schilderachtig (kleur en textuur). Het 19e eeuwse Zocher sortiment vormt de leidraad bij de sortimentskeuze, maar er moet ook rekening gehouden worden met ziekteproblemen, klimaatverandering en de waarde van soorten voor fauna. De behoefte aan meer kleur in Het Park zal n de struikenlaag en met bloemperken worden verwezenlijkt. Uitgangspunt is om oude monumentale bomen zolang mogelijk te behouden. Programma van eisen HET PARK 13

Het Park - masterplan - hierarchie paden Paden: Omvat: alle parkpaden, flaneerstrook parkheuvel, parkeerplaatsen, horecaterras Parkzicht, erf Koetshuis, trappen, brugdekken, Baden Powelllaan en Heuvellaan. PvE: Het padenstelsel heeft een heldere hiërarchie van hoofdpaden en zijpaden. Goede begaanbaarheid voor voetgangers en fietsen/rolstoelen/rollators en op hoofdroutes ook goede berijdbaarheid voor auto s, bestelbussen en vrachtwagens. Functionaliteit voor benodigde verkeerbewegingen (keren, parkeren, containers legen e.d.). Verkeersknippen voor gemotoriseerd verkeer in Baden Powelllaan en Heuvellaan aanbrengen. Toplaag van paden maken van lichtgekleurd materiaal dat op zand lijkt. Materiaalkeuze en ligging paden (randen) moeten een verbetering zijn van de groeiomstandigheden voor de bestaande grote bomen langs de paden. Paden van laagste rangorde zoals de (voormalige heemtuin) zijn onverhard. Te bepalen: bestrating Baden Powellaan-Heuvellaan (handhaven of vervangen door zandpaden ), idem flaneerterras parkheuvel. Overige verhardingen (horecaterras, erf Koetshuis) moeten eveneens functioneel zijn en passend bij 19e eeuwse beeld. Van de parkheuvel naar de Parkkade moeten één of meer luiere trap(pen) komen om de toegankelijkheid van het Park vanaf de Parkkade te verbeteren. Nieuwe trappen of hellingbanen mogen het monument niet aantasten. langzaamverkeersverbinding (zie visiekaart RotterdamHoboken 2030) 14 Programma van eisen HET PARK

Het Park - masterplan - toekomstige situatie. water en reliëf, bruggen Water en reliëf: Omvat: vijvers, hoogteverschillen PvE : De historische hoogteverschillen en grondvormen (glooiingen van holle en bolle velden, oevers hoogte) worden gehandhaafd. Overal moet de drooglegging voldoende zijn voor alle soorten bomen. Verbeteringen van draagkracht en af-/ontwatering van velden moeten conform historisch grondvormen plaatsvinden en niet ten koste gaan van belangrijke bomen. De historische vijvervormen worden gehandhaafd. De waterkwaliteit moet worden verbeterd door technische ingrepen die de doorstroming bevorderen en door het toestaan van plantengroei. Het beeld van de vijvers moet hierbij dat van spiegelend water blijven. Bruggen: omvat 7 bruggen. PvE: Met uitzondering van de Floriadebrug in de voormalige heemtuin wordt voor het IP uitgegaan van handhaving van de bestaande bruggen. De loopvlonder in de heemtuin dient te worden vervangen door een meer avontuurlijke brug (attractie). Waterpeilen : Dit zijn de vastgestelde peilen ( zie tek.) van de watergangen waarop het watermanagement wordt uitgevoerd. Programma van eisen HET PARK 15

Het Park - masterplan - streefbeeld bebouwing Bebouwing: Omvat: bestaande gebouwen (Noorse kerk, Heerenhuys, Koetshuis, Parkzicht, Chalet Suisse, werf, volière, Scorpio, Dennis frietpaleis) en voorgestelde nieuwe gebouwen zoals kiosk en verplaatsbare muziektent. PvE: Alle te handhaven gebouwen moeten deel uitmaken van de ruimtelijke compositie in landschapsstijl (onderdeel tafereel, zichtlijnen van en naar gebouw). Daarbij is het historisch architectuurbeeld uitgangspunt. Koetshuis dient te worden gerestaureerd. Nog niet beschermde historische gebouwen moeten de monumentstatus krijgen. Belangrijke historische gebouwen die bij het parkontwerp horen, zoals Heerenhuys, Koetshuis en Parkzicht hebben een funtionele relatie met Het Park. Functies in de gebouwen moeten bijdragen aan het functioneren van Het Park als stadspark. Volière weghalen op de huidige locatie. Er zijn wensen voor een mobiele muziektent in Het Park. Gebruiksruimte rond de gebouwen nader uit te werken. Uitgangspunt voor het IP zijn de kadastrale grenzen. Bij uitwerking van het IP wordt bekeken of er ruimte kan worden toegevoegd passend bij de ambities zoals die zijn verwoord in het Masterplan voor Het Park. 10 99 (terras, tuin) 8 10 Streefbeeld: 9. Dennis frietpaleis 10. Scorpio 16 Programma van eisen HET PARK

Het Park - masterplan - meubilair Meubilair: Omvat: banken (inclusief één halfronde bank met beplanting), verlichtingsarmaturen, balustrades, plantsoenhekken en ander laag hekwerk (ook tijdelijk hekwerk), paaltjes, borden, afvalbakken, afvalcontainers, speelelementen, evt toiletten (als deze niet in het Koetshuis kunnen worden gerealiseerd), vlaggenmasten (voor zover geen privé eigendom), voorzieningen voor fauna (vogelhuisjes, etc. etc.) PvE: Het meubilair maakt deel uit van de Romantische laag van de Rotterdamse Stijl. Meubilairkeuze in volgens Toolkit RS. Het middenleuning van het bankje vervalt. Programma van eisen HET PARK 17

Het Park - masterplan - verlichting Verlichting: Verlichting hoofdroutes Voorgesteld wordt om alleen de hoofdroutes verlicht, zodat de belangrijkste paden ook s avonds duidelijk te herkennen zijn. Ook zal de lichthoeveelheid voldoen aan de geldende NPR-normering ten behoeve van sociale veiligheid en oriëntatie. In lijn met Het lichtplan Rotterdam wordt een intelligente en sfeervolle verlichting van Het Park voorgesteld. Voorgesteld wordt om het lichtarmatuur Inoa LA van Schreder toe te passen omdat deze ronde vormen heeft en past bij de romantische afvalbak en bank. Door het gebruik van het Formito lichtelement ontstaat een warme witte lichtuitstraling. De verlichting van de Baden Powelllaan en de parkeerstrook vallen binnen de grenzen van Het Park en krijgen dezelfde verlichtingsarmaturen en masten als in de rest van Het Park. De verlichting die zal worden toegepast, maakt gebruik van armaturen met gericht licht op lage masten van ongeveer 4 meter. Deze voorkomt zogenaamde lichtvervuiling omdat dit slecht is voor de natuur, maar zorgt er wel voor dat de rest van het onverlichte park herkenbaar blijft. Bij een lichtgekleurde verharding van de paden is door lichtreflectie het zicht nog beter. Bovenstaande uitgangspunten zijn nader uitgewerkt in het Lichtplan 2010. Sfeerverlichting Daarnaast zijn verlichtingsplannen gewenst voor de bebouwing en de bijbehorende buitenruimten. Iedere locatie vraagt om een eigen concept en sfeer (zie Lichtplan Rotterdam architectuurstad). Door de sfeerverlichting van de bestemmingen wordt de oriëntatie eenvoudiger. De parkentrees kunnen eventueel ook worden verbijzonderd met licht. s Nachts tot in de vroege ochtend kan de verlichting uit zijn of op een lage sterkte branden. 18 Programma van eisen HET PARK

Het Park - masterplan - monumenten en parksieraden Parksieraden: Omvat: alle aanwezige beelden en monumenten. PVE: Bestaande sieraden op hun plek handhaven in het ontwerp, bank Dolz (nr.7 Chaise longue) eventueel op andere plek. 9 9. Gedenksteen Anouska Grishaver Programma van eisen HET PARK 19

Het Park - masterplan - accommodatie evenementen 21e eeuwse functionaliteit: Omvat: nadenken over hoe de aantrekkelijkheid van het Park verder kan worden verhoogd voor verschillende (nieuwe) gebruiksvormen en gebruikers. Wat voor voorzieningen kunnen worden ingezet, naast de programma s voor de bebouwing. PvE: 21e eeuwse laag moet Park aantrekkelijker maken zonder de kwaliteiten van het monument aan te tasten. Barbecueën, hond uitlaten, kinderprogramma, sporten, evenementen (festivals) in relatie tot de maat, schaal en draagkracht van Het Park. Organisatoren zullen hiervoor treffende maatregelen moeten nemen. Hiervoor moet een notitie (stadsbrede) evenementenbeleid worden opgesteld. ruimte voor het plaatsen van zware podia, aggrgaten en dergelijke zie ontwerp Parkkade 20 Programma van eisen HET PARK

Masterplan 3. Koetshuis 9. Dennis Fritespaleis 10.Scorpio Programma van eisen HET PARK 21

22 Programma van eisen HET PARK Situatiekaart en plangrenzen

Situatiekaart - kabels en leidingen Plan: Streven naar zoveel mogelijk handhaven van ingebruik zijnde kabels en leidingen. In principe voor verwijderen niet meer in gebruik zijnde kabels en le idingen: geen bomen verwijderen. Programma van eisen HET PARK 23