Medisch specialisten Een medisch specialist is een gespecialiseerde arts, ingeschreven in een speciaal register. Er worden 34 specialismen onderscheiden. Ongeveer 75% van de circa 17.000 medisch specialisten in Nederland is in het vrije beroep werkzaam. Zij worden beschouwd als ondernemers. De overigen zijn veelal in loondienst bij een ziekenhuis of een zorginstelling. Daarnaast zijn er ook medisch specialisten werkzaam in een zelfstandig behandelcentrum. Trends Verschuiving van klinische zorg naar poliklinische zorg; Concentratie en specialisatie van medische zorg in ziekenhuizen; Gedeeltelijke integratie van de eerste- en tweedelijnszorg; Zorg op afstand (bijvoorbeeld online- of telefonische spreekuren); Minder groei aan zorguitgaven dan verwacht. Kansen en bedreigingen Sinds 2012 zijn vrijgevestigde medisch specialisten georganiseerd in een collectief. In dit collectief verdelen de medisch specialisten onderling en in samenspraak met de Raad van Bestuur, de honorariumomzet aan specialistische zorg die aan het ziekenhuis in de vorm van een omzetplafond is toegekend; Het vrije ondernemerschap van medisch specialisten is tot 2014 gegarandeerd maar is vanaf 2015 afhankelijk van politieke keuzes; De zorgverzekeraar geeft in zijn rol als inkoper meer sturing aan het aanbod van specialismen in een regio. Niet alle ziekenhuizen bieden meer dezelfde zorg aan; Toenemende vraag als gevolg van vergrijzing van de bevolking, technologische vernieuwingen en mondigheid van de patiënt; Opkomst anderhalvelijnszorg d.w.z. zorgaanbod dicht bij de patiënt met een structurele samenwerking tussen de medisch specialist en de eerstelijn (huisarts, fysiotherapeut e.d.). Rabobank Cijfers & Trends, 30 april 2014 pagina 1 van 5
Perspectief Afvlakkende vraag Voor 2014 wordt voor de medisch specialisten op basis van een afvlakkende volumestijging (-1 tot 1%) een omzetstijging van 0% tot 3% voorzien. Per specialisme/ ziekenhuis kan deze groeiontwikkeling anders uitpakken. De vraag naar medisch specialistische zorg zal de komende tijd afvlakken. Oorzaken van de afvlakkende groei zijn de verschuiving van activiteiten naar de eerstelijns en kostenbewustzijn van patiënten en ziekenhuizen. Ziekenhuizen specialiseren zich steeds meer op specifieke medische zorg, waardoor afdelingen van ziekenhuizen kunnen worden samengevoegd. Door deze heroriëntatie worden nieuwe vacatures momenteel minder snel ingevuld en dit treft met name de chirurgen, radiologen en cardiologen die net hun opleiding hebben afgerond. De toekomst van de medisch specialist is steeds meer afhankelijk van de keuze van specialismen door het ziekenhuis en het onderhandelingsresultaat van zijn maatschap met het ziekenhuis. Daarnaast speelt de integrale kostendiscussie voor 2015, waarbij nog niet duidelijk is in welke business modellen medische specialisten kunnen gaan werken: in loondienst, als ondernemer of een mogelijke hybride vorm. Deze lopende discussie maakt het sentiment neutraal. Lange termijn verwachting neutraal De prognose is ook neutraal. De Rabobank verwacht overigens dat het inkomen van de medische specialist in loondienst en ondernemer steeds dichter bij elkaar zullen komen. Steeds meer medisch specialisten zullen naar verwachting in loondienst komen. De medische specialist krijgt steeds meer opties om in te werken, zoals ziekenhuizen, zelfstandige behandelcentra en anderhalvelijns gezondheidscentra. Het perspectief van de medisch specialist wordt zo steeds meer afhankelijk van de strategische keuzes van de zorginstelling. Vraag Per jaar heeft circa 38% van de Nederlandse bevolking contact met een medisch specialist, slechts bij 6,5% van de bevolking is sprake van een opname met overnachting en bij 7,8% van een dagopname (CBS 2012). De verwachting is dat de vraag naar (specialistische) ziekenhuiszorg de komende jaren minder hard zal stijgen dan voorheen. De stijging zit niet zozeer in het aantal patiënten als wel in de hoeveelheid zorg per patiënt. De stijging wordt veroorzaakt door onder meer de vergrijzing, de mondigheid van patiënten, de toenemende welvaart en door epidemiologische-, sociaal culturele- en technologische ontwikkelingen. Genoemde ontwikkelingen leiden ook tot een toenemende vraag naar onverzekerde zorg, zoals cosmetische ingrepen. Deze stijgende vraag leidt tot onhoudbare kostenstijgingen. Dat laatste versterkt de behoefte bij de politiek en toezichthouders om de zorguitgaven te beteugelen. De zorgaanbieders (en dus ook medisch specialisten) worden steeds meer gestuurd op efficiency en kostenbeheersing. De zorgvragers krijgen te maken met stijgende zorgpremies, een afgeslankt zorgbasispakket en verhoging van het eigen risico. Dit heeft een dempend effect op de omzet van medisch specialisten. Aanbod Nederland telt ongeveer 17.250 specialisten. Hiervan is ongeveer een kwart in loondienst van het ziekenhuis. De meesten, circa drie kwart, zijn vrijgevestigd. Vrijwel alle specialisten zijn werkzaam in een ziekenhuis. De 3.500 specialisten in academische ziekenhuizen werken per definitie in loondienst. De specialisten werken verdeeld over 34 specialismen. Rabobank Cijfers & Trends, 30 april 2014 pagina 2 van 5
Om aan de verwachte toekomstige zorgvraag te voldoen zijn er in 2028 tenminste 25.337 specialisten nodig, een stijging van 47%. Toch is het op dit moment moeilijk voor medisch specialisten om aan het werk te komen. Door de strakke budgetten en de discussies over regionale concentratie en spreiding van medisch specialistische zorg zijn ziekenhuizen en maatschappen terughoudend met het aannemen van nieuwe specialisten. De tijd dat elke chirurg gegarandeerd werk vindt, is voorbij. Van de 314 chirurgen die de laatste vijf jaar hun opleiding tot specialist hebben afgerond, heeft 45% geen vaste baan. 8% heeft helemaal geen werk, zo blijkt uit enquêtes die gehouden zijn door belangenorganisatie De Jonge Orde en de landelijke vereniging voor medisch specialisten in opleiding. Maatschap De meeste medisch specialisten maken deel uit van een maatschap. Een maatschap is een groep specialisten uit (meestal) eenzelfde specialisme die samenwerken ten behoeve van de zorgverlening aan een bepaalde patiëntengroep. Om maat te worden kan goodwill worden gevraagd of een compensatie voor achteruitgang in opbrengsten. De maatschap voert doorgaans zelf de wervingen selectieprocedure uit. Relatie tussen specialist en ziekenhuis De specialist heeft een bijzondere positie in het ziekenhuis. Tussen het ziekenhuis en de specialisten bestaat geen hiërarchische relatie. De meeste specialisten zijn weliswaar zelfstandig, maar zijn voor de uitoefening van hun beroep wel afhankelijk van het ziekenhuis. Omgekeerd geldt dat ook voor het ziekenhuis. De specialist oefent de praktijk uit met behulp van de infrastructuur, apparatuur, verpleegkundig personeel e.d. van het ziekenhuis, terwijl het ziekenhuis een lege huls zou zijn zonder de professionele betrokkenheid van de specialist. Samenwerking tussen het ziekenhuis en de specialisten is daarom essentieel. De specialisten worden daarbij vertegenwoordigd door de medische staf en/of door de stafmaatschap of het stafconvent. Eén of beide partijen worden betrokken bij de jaarlijkse onderhandelingen met de verzekeraar voor het volgende jaar. De contractuele relatie tussen de specialist en het ziekenhuis wordt aangeduid met de toelatingsovereenkomst. CAO specialisten Voor medisch specialisten in loondienst van algemene en categorale ziekenhuizen geldt de Arbeidsvoorwaardenregeling Medisch Specialisten (AMS). De medisch specialisten in een academisch ziekenhuis vallen onder de CAO Universitair Medische Centra. In beide CAO's zijn toeslagen op het basisinkomen mogelijk voor onregelmatigheidsdiensten voor bereikbaarheids- en aanwezigheidsdiensten (maximaal 20%). Daarnaast bestaat een specifieke beloning voor managementtaken (maximaal 20% in de AMS, niet nader bepaald in de CAO academische ziekenhuizen). Omzet Bij de bepaling van de beschikbare middelen per medisch specialisme is het budgettair kader voor vrijgevestigde medisch specialisten het uitgangspunt. De NZA heeft van het ministerie van VWS de hoogte van het BKZ bedrag ontvangen dat gehanteerd moet worden voor het berekenen van de honorariumbedragen DOT 2013. In het convenant is een kader beschikbaar gesteld van 2.021 miljoen inclusief groei als gevolg van volumeontwikkelingen en geraamde indexering voor loon- en prijsbijstellingen. Dit BKZ MS is vastgesteld als kader voor de vrijgevestigde productie in 2012. Medisch specialisten kunnen vrijgevestigd zijn of in loondienst werkzaam zijn. Indien een medisch specialist vrijgevestigd is, wordt deze betaald uit het honorariumdeel van een DOT (DBC op weg naar transparantie, zie verderop). Indien een medisch specialist in loondienst is (zoals in alle Universitaire Medische Centra) wordt het honorarium van de medisch specialist bekostigd uit het ziekenhuisbudget. Rabobank Cijfers & Trends, 30 april 2014 pagina 3 van 5
Het honorariumdeel van vrijgevestigde medisch specialisten is vanaf begin 2012 gemaximeerd per ziekenhuis. Tot 2015 mag dat deel maar 1,5% per jaar stijgen. Voor elk ziekenhuis stelt de NZa een maximum honorariumbudget vast voor alle vrijgevestigde medisch specialisten. Samen met het ziekenhuis wordt jaarlijks een verdeelsleutel vastgesteld. In 2012 het verbeterde declaratiesysteem DOT (DBC s Op weg naar Transparantie) ingevoerd. Daarin zijn de ruim 30.000 bestaande DBC s vervangen door 4.400 verbeterde zorgproducten. Vóór 2012 werd gewerkt met de Diagnosebehandelingcombinatie (DBC)-systematiek, waarbij het honorarium van de specialist direct werd beïnvloed door het aantal geproduceerde DBC s en het tarief van die DBC s. Deze systematiek zorgde voor meer productie waardoor budgetten werden overschreden en honorariumtarieven achteraf moesten worden bijgesteld. Rabobank Cijfers & Trends, 30 april 2014 pagina 4 van 5
Achtergrondinformatie Vakbladen ZorgVisie Medisch Contact ZM Magazine ZorgScoop (uitgave Rabobank) Organisaties Naam Orde van medisch specialisten Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst (KNMG) URL www.orde.nl www.knmg.artsennet.nl Rabobank Cijfers & Trends Al meer dan vijfendertig jaar biedt de Rabobank met Cijfers & Trends betrouwbare branche-informatie. Via www.rabobank.nl/cijfersentrends is deze informatie gratis te raadplegen. U vindt er onze thema-updates, branche-informatie en sectorprognoses. Ook kunt u de prestaties van uw bedrijf vergelijken met die van andere bedrijven in uw branche. Rabobank Cijfers & Trends, 30 april 2014 pagina 5 van 5