Seminarie kwalitatieve onderzoeksmethoden Tineke Cappellen 17 november 2006
Onderzoeksproces Probleemstelling Onderzoeksvra(a)g(en) Onderzoeksmethode Bepaling van de steekproef Uitvoering van het onderzoek Verwerking en analyse van de gegevens Weergave van het onderzoek
1. Probleemstelling Uitgewerkt in thesisvoorstel (= voorlopige probleemstelling) Aanleiding om over het onderwerp onderzoek te verrichten Gap formuleren Voorbeeld Weinig vrouwen in topmanagement Welke theoretische verklaringen bestaan hiervoor? Welke empirische studies werden hiernaar al verricht? Wat ontbreekt er nog?
2. Onderzoeksvra(a)ge(en) Onderzoekscentrum Personeel & Organisatie moeten de lezer duidelijk maken welk doel je onderzoek precies wil bereiken Precieze omschrijving Moet leiden tot duidelijke antwoorden Worden in de loop van het onderzoek steeds duidelijker geformuleerd Voorbeeld Hoe bereiken vrouwen topmanagementposities?
3. Onderzoeksmethode: Aanpak Onderzoekscentrum Personeel & Organisatie Geen hypothesen Kwalitatief (Meestal) Geen toevalssteekproef Niet-generaliseerbaar Beantwoordt vragen als Waarom? Hoe? Data zijn rijk en vragen veel tijd om te analyseren Design van de studie wordt geleidelijk ontwikkeld Onderzoeker IS het instrument Generaliseerbaar Beantwoordt vragen als Hoeveel? Wanneer? Waar? Hypothesen testen Kwantitatief Typisch een toevalssteekproef Data zijn efficiënter, maar missen vaak contextuele details Design is op voorhand vastgesteld Variëteit aan instrumenten
3. Onderzoeksmethode: Strategie Onderzoekscentrum Personeel & Organisatie Case study Etnografie Participerende Observatie Fenomenologie, Ethnomethodologie & Interpretatie Grounded theory Historische methode Action research
3. Onderzoeksmethode: Data verzameling Observatie Interviews Informeel Ongestructureerd Semi-gestructureerd Focus groep Gestructureerd Telefoon interviews Secundaire data
4. Bepaling van de steekproef Onderzoekscentrum Personeel & Organisatie Wie kan mij de nodige info verschaffen? Bepaal de level of analysis Bepaal het profiel van de respondenten Aantal respondenten: minimum 15 Evenwicht in steekproef Verschillende relevante categorieën?
5. Uitvoering: Voorbereiding Onderzoekscentrum Personeel & Organisatie Interview leidraad: Vragenlijst Open vragen Biografische informatie Algemene informatie over de organisatie Specifieke vragen, zoals kritische incidenten Vragen in logische volgorde en in thematische blokken opdelen Gemakkelijke, concrete en meer descriptieve vragen eerst Abstracte, algemene, meer evaluatieve vragen later Controleer de interview leidraad met je werkleider!
5. Uitvoering: Voorbereiding (2) Onderzoekscentrum Personeel & Organisatie Een goed opgestelde vragenlijst zal de analyse achteraf vereenvoudigen! Verzamelde materiaal is direct relevant en bruikbaar. Onmiddellijk in juiste volgorde Interviews met mensen uit verschillende relevante categorieën (functies, geslacht, leeftijdscategorieën) betekent verschillende vragenlijsten!
5. Uitvoering: Praktisch Tijdig afspraken maken Steeds onderwerp van je thesis vermelden Duidelijke informatie geven over verwachte inspanning en vertrouwelijkheid Afspraken maken in verband met verwachte feedback Eerste contact via brief/e-mail (goedgekeurd door werkleider!) Naam Onderwerp Kader van eindverhandeling Promotor Niet teveel tijd tussen eerste contact en interview
5. Uitvoering: Tips Bekijk je vragenlijst kort voor het interview Test je taperecorder/mp3 Wees op tijd als teken van respect en dankbaarheid Laat de mensen spreken, maar stuur de dialoog Hanteer stiltes als drukkingmiddel Stel bijvragen indien de antwoorden te kort zijn Vraag verduidelijking of ga dieper op iets in Vraag zo veel mogelijk naar concrete informatie
6. Verwerking en analyse van de gegevens Alle interviews worden letterlijk uitgetypt in Word Ordenen en structureren Coderen van de tekst in hoofdcategorieën Tekstfragment Thema Coderen in subcategorieën Opmerkelijke zaken aanduiden Codeschema bespreken met werkleider Coderen betekent eigenlijk de tekst opsplitsen in coherente analytische eenheden in functie van de analyse.
6. Analyse van de gegevens: Codes Soort code Beschrijvende codes Codeertechniek Open coderen Functie Beschrijven de inhoud van het onderzoeksmateriaal Daarbinnen zijn twee soorten te onderscheiden: Themacodes: die het thema aangeven dat ter sprake komt Variatiecodes: die aangeven wat in het materiaal over dit thema gezegd wordt Thematische codes Gericht coderen Verwijzen naar centrale begrippen, die ten grondslag liggen aan de beschrijvende codes (dimensies/variabelen) Patrooncodes Selectief coderen Aanduiden van patronen en samenhang tussen kernbegrippen
6. Verwerking en analyse van de gegevens Doel: verband leggen tussen abstracte, algemene kennis uit literatuurstudie & concrete kennis van respondenten Interpretatie van concrete ervaringen in licht van formele modellen, algemeen perspectief Vergelijking tussen theorie en interviews Vergelijking tussen interviews In case studies: cases vergelijken
7. Weergave van onderzoek: Methodologie Hoofdstuk tussen literatuur en empirisch onderzoek Inhoud: Data verzameling/ bronnen: interviews, documenten, Verantwoording van methodologische keuze Kenmerken van de bronnen Interviews: duur, plaats, tape, taal, Documenten: type, algemene inhoud Inhoud van de vragenlijst: welke thema s besproken? Beschrijving van de steekproef (organisaties, respondenten, )
7. Weergave van onderzoek: Resultaten Codeschema als leidraad Evenwicht tussen zelf geschreven tekst en citaten Alleen relevante citaten gebruiken Citaten reduceren tot relevante info met [ ] Meest sappige citaten gebruiken Kritisch benaderen, maar interpretatie ondersteunen met materiaal uit interviews/literatuur
7. Weergave van onderzoek: Besluit Bredere bespreking van de resultaten van het onderzoek Eventueel in licht van eerdere resultaten besproken in literatuurgedeelte Concreet & specifiek
Algemeen besluit van de thesis Onderzoekscentrum Personeel & Organisatie Beknopte bespreking van resultaten In functie van aanbevelingen naar praktijk & onderzoek Abstract & ruim
Literatuur Miles, M. & Huberman, M. (1994) Qualitative data analysis: an expanded sourcebook. Thousand Oaks. Denzin, N.K. & Lincoln, Y.S. (1994) Handbook of qualitative research. SAGE Publications. Yin, R.K. (1994) Case study research: designs and methods. SAGE Publications Strauss, A.S. (1987) Qualitative analysis for social scientists. Cambridge University Press
Voorbeelden van thesissen Onderzoekscentrum Personeel & Organisatie Eline Van Poek expatriates Eveline D Hondt cultuur en 360 feedback Kristof Peeters competenties in asielzoekercentra Thomas Huyghe havenarbeiders Kathrijn Van Damme leidinggevende vrouwen Jesse Stroobants OSGW Svenja Coeckelberghs mannelijke thuisverplegers Sarah Bevitori dress code in klerenwinkels Liesbeth De Maesenere architectuur en cultuur