Stapelen van financieringen Hoe werkt het In deze speakernote leest u de thema s die voorbij kwamen in het seminar over het stapelen van financieringen. U kunt zo op uw gemak nog eens nalezen wat de mogelijkheden zijn en welke vormen u zoal kunt stapelen. Bij de zoektocht naar geld voor een investering, groei of om tegenvallers op te vangen zijn twee vormen van vermogen te onderscheiden: Een gestapelde financiering biedt niet altijd meerwaarde. Voor veel ondernemers is een bancaire financiering al een prima oplossing. Dit is bijvoorbeeld een lening of een krediet. Maar als de financieringsvraag niet door één partij ingevuld kan worden, dan wordt stapelen interessant. Zo kunnen bijvoorbeeld bedrijven die weinig eigen vermogen hebben en groeifinanciering zoeken, vaak toch geholpen worden. Hier geldt net als in de meeste situatie dat er wel sprake moet zijn van een gezond perspectief. Eigen vermogen Dit is bijvoorbeeld spaargeld, winst die nog niet is uitgekeerd en kapitaal dat is opgehaald door de verkoop van aandelen. Vreemd vermogen Dit is geld dat uit financiering komt. Andere redenen om voor stapelen te kiezen kunnen zijn dat er verschillende financieringsbehoefte zijn. De mix van financieringsvormen kan zo goed afgestemd worden op het doel. Ook kan de spreiding van het financieringsrisico onder meerdere financiers voor partijen een voorwaarde zijn om over te gaan tot financieren. Met meer eigen vermogen is het ook makkelijker om meer vreemd vermogen aan te kunnen trekken. Er zijn ontzettend veel verschillende financieringsvormen en financiers waar uit te kiezen valt. Welke het best past, hangt af van de situatie waarin uw onderneming verkeerd. En om welk financieringsvraagstuk het gaat. Combineert u financieringsvormen, dan spreken we over stapelfinanciering. Stapelen van financieringen De rol van de Eén op drie ondernemers kijkt voor financiering ook naar andere aanbieders dan de eigen bank. Door deze ontwikkeling verschuift de rol van de naar die van regisseur. De denkt actief mee over financieringsoplossingen, ook die buiten het eigen assortiment. We zetten daarbij ons regionale en landelijke netwerk van financieringspartners in. Met een goed plan kunnen wij u onder- 1
steunen bij het vinden van een goede financieringsmix. Voor elk goed plan, vinden wij de weg. Een passende financieringsvorm kiezen Als u als ondernemer op zoek gaat naar kapitaal stelt u zichzelf dan de volgende vragen: Wat wil ik financieren? En wat vind ik daarbij belangrijk? De invulling van uw financieringsbehoefte wordt door eigen vermogen of vreemd vermogen gedaan. In een gestapelde financiering kan er gekozen worden voor een combinatie van beide vormen. Op de volgende pagina s gaan we dieper in op de eigenschappen van vreemd vermogen en eigen vermogen. Vreemd vermogen Eigenschappen Geleend geld waarover u rente betaalt. Op voorhand spreekt u af of het om een variabele of vaste rente gaat. U lost de lening periodiek af en er is sprake van een einddatum. Vreemd vermogen is vaak voordeliger, zeker als de financiering langlopend is en er zekerheden zijn. Kunt u meer zekerheden inbrengen dan betaalt u doorgaans een gunstiger tarief Voor het aantrekken van vreemd vermogen blijft uw volledige zeggenschap overeind Vreemd vermogen aantrekken Zoals u eerder kon lezen, is vreemd vermogen er in verschillende vormen. Wij gaan hieronder in op een aantal veel voorkomende vormen: lening/krediet, lease, factoring, Qredits/kredietunie, achtergestelde lening en crowdfunding. Lening/krediet (bancaire financiering) Het overgrote deel van bedrijfsfinancieringen wordt door banken verstrekt. Dit gebeurt bijvoorbeeld in de vorm van een lening en/of krediet. Voor deze financiering is meestal een onderpand nodig. Is er weinig of geen onderpand, dan kan een bank vaak geen lening of krediet verstrekken. Zij zijn namelijk geen partij die risicokapitaal verstrekt. Lease Lease is geschikt om bedrijfsmiddelen te financieren. Denk aan auto s, printers en machines. Het bedrijfsmiddel dat geleast wordt, is het enige onderpand en vaak kan tot 100% van de aanschafwaarde worden gefinancierd. Lease is grofweg in twee vormen te onderscheiden: financial lease en operational lease. Bij financial lease bent u eigenaar en blijft het bedrijfsmiddel uw eigendom na de looptijd. Bij operational lease huurt u het bedrijfsmiddel en geeft u het na de looptijd weer terug. Al zijn er vaak wel mogelijkheden om het bedrijfsmiddel dan nog over te kopen. In Nederland wordt relatief weinig geleast, in vergelijking met de rest van Europa. Factoring Debiteuren die nog niet hebben betaalt, veroorzaken bij veel bedrijven in Nederland liquiditeitsproblemen. Via factoring krijgt u alvast een voorschot op het bedrag dat uw debiteur nog moet betalen. De factoringmaatschappij int na de betaling van het voorschot het bedrag dan zelf bij de debiteur. De tegenprestatie voor die diensten is een percentage van het voorschot. Vooral groeiende bedrijven kunnen voordeel halen uit factoring; de omvang van de financiering groeit mee met de omvang van de debiteurenportefeuille. Qredits en kredietunies Kleine mkb-bedrijven kunnen voor een microkrediet aankloppen bij Qredits. Deze partij kan kredieten tot 50.000 verstrekken aan starters. Overige ondernemingen kunnen er terecht voor bedragen tot 250.000. Qredits is een gezamenlijk initiatief van Nederlandse banken, het ministerie van Financiën en de Europese Investeringsbank (EIB). 2
Financiering aantrekken via een kredietunie is ook een optie. Een kredietunie is een collectief van ondernemers die vaak in dezelfde branche of regio actief zijn. Zij lenen elkaar geld uit en helpen elkaar met kennis en coaching. Kredietunies zouden interessant kunnen zijn voor ondernemingen met een laag risicoprofiel. Achtergestelde lening Een lening kan ook achtergesteld worden. Dat wil zeggen dat de financier van deze lening wordt achtergesteld op de andere schuldeisers waarvoor hij de vordering heeft achtergesteld. Deze financier wordt betaald als die andere schuldeisers zijn geweest betaald. Dit brengt natuurlijk een hoger risico met zich mee voor degene die dit type lening verstrekt. De vergoeding die wordt gerekend hiervoor is daarom hoger dan bij een traditionele lening. In sommige gevallen kan een achtergestelde lening onder het eigen vermogen vallen. Hierdoor kan makkelijker én tegen een gunstiger tarief andere vreemd vermogen worden aangetrokken. Crowdfunding Crowdfunding brengt ondernemers en investeerders direct met elkaar in contact. Dit verloopt via online platformen. Met crowdfunding kunt u vreemd vermogen aantrekken in de vorm van een lening. Hierbij is vaak sprake van een vaste looptijd en rente. De verstrekkers zijn een grote groep mensen die allemaal een klein deel van het bedrag bijdragen. Een voordeel van crowdfunding is het succes van de crowdfundingcampagne ook iets kan zeggen over de behoefte van het betreffende product of de dienst. succes van een crowdfundingcampagne hangt af van de juiste manier van presenteren van de onderneming. Slechts één op de tien aanvragen vindt een plek op een crowdfunding platform. Eigen vermogen Eigenschappen U krijgt kapitaal in ruil voor een deel van uw onderneming. Dat betekent dat de investeerder mee deelt in het resultaat van de onderneming en vaak ook zeggenschap krijgt. Dit kan in een meerderheids- of minderheidsbelang. Dat de investeerder zeggenschap heeft in de onderneming kan ervaren worden als nadeel maar ook als voordeel. Vaak heeft een investeerder of investeringsfonds een groot netwerk en veel kennis. Eigen vermogen is meestal langlopend. Het legt in een opstartfase een minder grote druk op de betalingscapaciteit omdat pas dividend wordt uitgekeerd op het moment dat er winst wordt gemaakt. Eigen vermogen is vaak een duurdere vorm van financiering doordat het risico voor de investeerder als hoog wordt gezien. Dit wordt doorberekend in de rente. Door de aanwezigheid van eigen vermogen ontstaat vaak een betere kredietwaardigheid. Hierdoor kan makkelijker en tegen een gunstiger tarief geld geleend worden (vreemd vermogen). Daarom zien we in een gestapelde financiering vaak een combinatie van beiden. Er zijn ook crowdfundingplatformen die rewarded based bemiddeling verzorgen. Hierbij gaat het om een vooruitbetaling voor een nog te ontwikkelen product of dienst. Ook bestaan er platformen die bemiddelen in aandelenkapitaal (eigen vermogen). Crowdfunding lijkt makkelijk en laagdrempelig. Echter, het Eigen vermogen aantrekken Het eigen vermogen van de onderneming staat aan de passiva-zijde van de balans en vormt als het ware de schuld van het bedrijf aan de eigenaren. Eigen vermogen kan gefinancierd worden met spaargeld of bijvoorbeeld door aandelen in de onderneming uit te geven. In dit geval 3
wordt een aandeelhouder ook mede-eigenaar en krijgt dus vaak zeggenschap. Eigen vermogen kan voortkomen uit bijvoorbeeld participatiemaatschappijen, fondsen en vanuit particuliere investeerders. Particuliere investeerders Particuliere investeerders (informal investors/business angels) investeren een deel van hun vermogen in ondernemingen. Dit gebeurt vaak in ruil voor aandelen of zeggenschap, soms in de vorm van een lening of achtergestelde lening. En het blijft meestal niet alleen bij geld. Vaak zijn informal investors oud-ondernemers die bereid zijn om ook kennis en expertise in te brengen. Hou er rekening mee dat veel particuliere investeerders dus graag intensief betrokken blijven bij het bedrijfsproces. Afhankelijk van uw persoonlijke verwachtingen kan dat zowel een voor- als een nadeel zijn. Participatiemaatschappij Participatiemaatschappijen (private equity of venture capital) zijn grote kapitaalverstrekkers, die bijna altijd investeren in aandelen van bedrijven. Het zijn samenwerkingsverbanden van verschillende investeerders. Door die samenwerking is een participatiemaatschappij in staat hogere risico s of grotere participaties aan te gaan dan kapitaalverstrekkers zelfstandig hadden gekund. Een participatiemaatschappij zou geschikt kunnen zijn als het gaat om bedragen vanaf 250.000. Participatiemaatschappijen hebben als doel om binnen een bepaalde periode hun aandelen weer te verkopen aan derden of de andere eigenaren van het bedrijf. Hierover worden vooraf meestal afspraken gemaakt. Venture capital zie je vaak terug bij zeer hoge risico investeringen in bijvoorbeeld de productontwikkelingscyclus van een onderneming. doelstelling. Zo focussen regionale ontwikkelmaatschappijen op het stimuleren van bedrijvigheid in de regio, geven startersfondsen startende ondernemers graag een steuntje in de rug en kijken andere fondsen weer primair naar innovatieve en duurzame initiatieven. Ook zijn er grotere partijen waarin pensioenfondsen of verzekeraars deelnemen. In de meeste gevallen gaat de investering via aandelen van de onderneming, soms via een achtergestelde lening. Subsidie en financieringsregelingen van de overheid Een aanvulling op de besproken financieringsvormen kan een subsidie of garantie van de overheid zijn. Zo n regeling is dan onderdeel van de financieringsmix en kan helpen bij het verder aantrekken van vreemd vermogen en eigen vermogen. Dit zijn de belangrijkste financieringsregelingen van de overheid: Borgstelling MKB Kredieten (BMKB) Garantie Ondernemingsfinanciering (GO) Groeifaciliteit Met de BMKB en de GO staat de overheid (gedeeltelijk) garant voor bedrijven die een lening willen afsluiten, maar te weinig zekerheid kunnen bieden aan de bank. De Groeifaciliteit geeft ondernemers een steuntje in de rug bij het aantrekken van risicodragend kapitaal. Financiers van risicodragend kapitaal kunnen op basis van de Groeifaciliteit aanspraak maken op een staatsgarantie van 50%. Een aanvraag kost in de praktijk flink wat tijd, maar een goedgekeurde aanvraag maakt het de moeite wel degelijk waard. Fondsen Fondsen lijken op het eerste gezicht sterk op participatiemaatschappijen, maar hebben vaak een speciale 4
Tips 1. Start op tijd Begin tijdig. Een gestapelde financiering vraagt om afstemming en overleg met meerdere partijen. 6. Netwerk en onderhoud uw relaties Blijf in gesprek met uw potentiele financieringspartners en investeer ook in relaties met financiers waar u op dit moment niet mee samenwerkt. Zij zijn mogelijk wel de geschikte partners voor uw lange termijn plannen. 2. Bereid u goed voor Bekijk goed welke informatie banken en investeerders nodig hebben om een gestapelde financiering rond te krijgen. Denk ook goed na over wat u zelf belangrijk vindt in een financieringsmix. Wilt u bijvoorbeeld wel of geen inmenging in uw bedrijf? Dit bepaalt al welke vormen geschikt kunnen zijn. Bent u alleen op zoek naar geld of ook naar kennis en een netwerk? 3. Kom met een goed ondernemingsplan Banken en investeerders kijken naar een ondernemingsplan. Het plan zou de volgende onderdelen moeten bevatten: Een profielschets van u als ondernemer De strategie van uw bedrijf Informatie over de toetsing van uw idee/product in de markt Hoeveel geld u nodig heeft en waar u het voor gaat gebruiken Of u de lasten van de financiering kunt dragen 4. Zorg voor actuele informatie Informatie voor financiers over uw onderneming moet volledig en continu up-to-date zijn. Zo kunt u op elk moment de financieringsmarkt op wanneer er kansen zijn, zonder daar veel tijd in te steken en moeite voor te doen. 5. Bereid een goede pitch voor Zorg dat u kort en krachtig uw verhaal kunt vertellen en de luisteraars kunt overtuigen. Laat weten wie u bent en hoe uw product de markt gaat veroveren. Het is aan u om te vertellen wat u investeerders en de bank te bieden heeft. 5