Plotse dood in de Sport Implicaties voor sportkeuring Dr. Johan Vijgen Hartcentrum Hasselt Cardio 2009 6 december 2008
Plotse dood bij sporters Hoe groot is het probleem? data Italië / data USA / data België? Wat is de onderliggende pathologie?
Phil O Donnell, 29/12/2007 Phil O Donnell, middenvelder en kapitein van de Schotse eersteklasser Motherwell, is zaterdag aan een hartstilstand overleden. Dat heeft een autopsie bevestigd.
Plotse dood bij sporters Hoe groot is het probleem? data Italië / data USA / data België? Wat is de onderliggende pathologie? Richtlijnen voor degelijk sportgeneeskundig onderzoek Jonge gezonde sportertjes Het competitiebeest > 40 j De professionele sporters Is een automatische defibrillator nodig in sportclubs?
Epidemiologie van plotse dood Algemene populatie Sporters Incidentie 2/1.000/jaar? Ischemisch hartlijden? Cardiomyopathie Index event: AMI, CHF?
Flow Chart of the Italian Protocol of Cardiovascular Pre-Participation Screening Corrado, D. et al. J Am Coll Cardiol 2008;52:1981-1989
Italian athlete screening program disqualifications Myerburg, R. J. et al. Circulation 2007;116:2616-2626
Annual Incidence Rates of Sudden Cardiac Death Among Screened Competitive Athletes and Unscreened Nonathletes in the Veneto Region of Italy From 1979 to 2004 Corrado, D. et al. J Am Coll Cardiol 2008;52:1981-1989
Plotse Dood tijdens Sport Omvang van het probleem? Risico bij jonge sporters 2.5x niet-sporters Incidentie: 2.3 per 100000 atleten per jaar Mannen 10 x meer risico dan vrouwen
Epidemiologie van plotse dood Algemene populatie Atleten Incidentie 2/1.000/jaar 2.3/100.000/jaar Ischemisch hartlijden??? Gedilateerde CMP Index event: AMI, CHF???
Plotse dood bij sporters Hoe groot is het probleem? data Italië / data USA / data België? Wat is de onderliggende pathologie? Richtlijnen voor degelijk sportgeneeskundig onderzoek Jonge gezonde sportertjes Het competitiebeest > 40 j De professionele sporters Is een automatische defibrillator nodig in sportclubs?
Plotse Dood tijdens Sport Oorzaken?
Evolutie van het risico volgens leeftijd Myerburg, R. J. et al. Circulation 2007;116:2616-2626
1. Hypertrofe Cardiomyopathie
ECG afwijkingen
Hypertrofe Cardiomyopathie Behandeling Negatief inotrope medicatie indien obstructie Beta-blocker Isoptine Automatische defibrillator Zo syncopes of maligne familiale geschiedenis Familiale screening Genetische typering Competitief sporten is tegenaangewezen!
2. Aritmogene Re Ventrikel Dysplasie
Histologie Normaal ARVD
Aritmogene Re Ventrikel Dysplasie Cardiomyopathie RV >> LV Progressieve infiltratie van het myocard door vetcellen en fibrose Presentatie: syncope tijdens inspanning Eerste presentatie plotse dood 5-20% Supraventriculaire aritmieen (25%) Genetische aandoening
Jonge profrenner
Tijdens cyclo-ergometrie
Behandeling Anti-aritmica Sotalol (3 x 160 mg) Amiodarone (400 mg) Tambocor (2 x 100 mg) Automatische defibrillator Ablatie Sportbeoefening tegenaangewezen!
Rechter Ventrikel Cardiomyopathie geïnduceerd door sport? Ironman Triatlon acute toename van RV syst en diast dimensies bij aankomst Studie Leuven: 46 atleten (80% wielrenners) (pre)-syncope of palpitaties tijdens inspanning Ventriculaire aritmieën tijdens cyclo of holter 90 % afwijkingen van het rechter ventrikel 9 plotse dood 9 ICD: 6 terechte shock owv VF Alle episoden tijdens lichte inspanning Douglas et al, JACC 1990 Heidbüchel et al, Eur Heart J. 2003
32j dame, bewustzijnsverlies tijdens het zwemmen
3. Verlengd QT syndroom Genetische aandoening van Na of K-kanalen Repolarisatiestoornissen QT verlenging Manifestatie op jonge leeftijd Frequente syncopes of hartstilstand Hoge mortaliteit indien niet behandeld
Invloed sympatisch zenuwstelsel
Verhoogd risico op plotse dood
Beta-Blocker Long QT Syndroom Behandeling Automatische defibrillator Maligne familiale geschiedenis Plotse dood als presentatie Duidelijk LQT 3 Familiale screening Competitiesport tegenaangewezen
4. Syndroom van Brugada
Syndroom van Brugada Genetische afwijking van de Na-kanalen Structureel normaal hart Spontane ventrikelfibrillatie Vooral rond 30-40 jaar
Syndroom van Brugada Behandeling Automatische defibrillator Familiale screening Contra-indicatie voor sportbeoefening?
48 jarige marathon loper 18-4-2005: syncope tijdens lopen. Laatste week enkele keren. Wordt door vriend naar spoedgevallen gebracht. Onderweg terug syncope. De MUG wordt gebeld. Op de spoedgevallen doet de patiënt spontane ventrikelfibrillatie Geen ST-optrekkingen of tekens van infarct. Dringende coronarografie: aberrante oorsprong van de rechter coronair vanuit de linker cusp. Geen ernstige stenosen. CT: Aberrante origine van de rechter coronaire arterie in de groeve tussen de aorta ascendens en truncus pulmonalis met gecomprimeerd verloop postostiaal in deze groeve.
Ao AP RAC Ao AP
6. Wolff-Parkinson-White
Risico op Ventrikelfibrillatie
Risico op plotse dood Meerderheid waren reeds symptomatisch 12 % asymptomatisch, 20% minimale symptomen Risico 0.1% per patiëntenjaar Gevoelige marker : RR interval < 250 ms bij VKF gevoeligheid 95% PPV 5.6% (over 10 jaar) Risicoberoepen, atleten (invloed cathecholamines) > verwijzen voor ablatie Zardini, Klein et al: PACE 1994
Niet elke plotse dood tijdens sport is tgv. ritmestoornissen Screening naar Marfan Syndroom Lange extremiteiten (span > lengte) Arachnodactyly Afwijkingen thorax (pectus excavatum) Grote oren Lensafwijkingen Hartgeruis Maron B. N Engl J Med 2003;349:1064-1075
Epidemiologie van plotse dood Algemene populatie Incidentie 2/1.000/jaar Atleten 2.3/100.000/jaar Ischemisch hartlijden Cardiomyopathie HCM, ARVD, LQTS, WPW, Brugada, abnl coronairen, Marfan Index event: AMI, CHF???
Index Event
Braziliaan Serginho sterft tijdens match De grote en krachtige speler (1.90 meter) volgde de laatste maanden een behandeling nadat onderzoek had uitgewezen dat hij een hartprobleem had dat nog niet helemaal juist kon vastgesteld worden
26/09/2004 De 22-jarige veldrijder Tim Pauwels zakte tijdens de veldrit in Erpe-Mere in elkaar Tim Pauwels was veertien dagen geleden in Essen al eens gevallen nadat alles zwart geworden was voor zijn ogen.
Epidemiologie van plotse dood Algemene populatie Atleten Incidentie 2/1.000/jaar 2.3/100.000/jaar Ischemisch hartlijden Cardiomyopathie LQTS, WPW, ARVD, HCM, Brugada syndroom, abnl coronairen Index event: AMI, CHF Palpitaties of syncope tijdens inspanning
Plotse dood bij sporters Hoe groot is het probleem? data Italië / data USA / data België? Wat is de onderliggende pathologie? Richtlijnen voor sportgeneeskundig onderzoek Jonge gezonde sportertjes Het competitiebeest > 40 j De professionele sporters Is een automatische defibrillator nodig in sportclubs?
SPORTMEDISCHE KEURING WETGEVING Enkel voor wielrennen en motorcross
MINIEMEN Van 8 tot en met 11 jaar Jaarlijks medische keuring door sportarts!
E.C.G. in rust Bij aanvraag eerste vergunning Bij overgang naar nieuwe leeftijdscatergorie: aspiranten,nieuwling, junior
E.C.G. bij Inspanning VOOR DE EERSTE WEDSTRIJD ALS JUNIOR
Sportkeuring bij de Huisarts De jonge gezonde sporter
19-jarige student Komt samen met zijn moeder op consultatie Vraagt invullen sportkaart (basket) Zeer sportief Volledig klachtenvrij Geen medische voorgeschiedenis Geen familiale voorgeschiedenis
19-jarige student
Cyclo-ergometrie
24 h Holter Monitoring
Cardiologisch nazicht Echocardio: Gedilateerd linker ventrikel Verminderde contractiliteit ( EF 40%) Gedilateerde atria Electrofysiologisch onderzoek: Atriale standstil Langdurige pauzes na stimulatie EFO vroegtijdig gestopt Behandeling Pacemaker ACE-inhibitor Belang van een grondig onderzoek bij schijnbaar gezonde jonge sporters!!!
Screening voor Sportbeoefening Richtlijnen 1. Onderscheid tussen jonge en oudere patiënten Patiënten > 40 jaar (35 jaar?) Uitsluiten coronaire atheromatose Risicofactoren voor coronair lijden Zo intensieve sport: cycloergometrie
Screening voor Sportbeoefening Richtlijnen 2. Gehele populatie: Grondige anamnese Klinisch onderzoek ECG Corrado et al, Eur Heart J 2005
Screening voor Sportbeoefening Richtlijnen 1. Grondige anamnese Thoracale pijn bij inspanning Pre-syncope tijdens inspanning Ongewone dyspnoe tijdens inspanning Vroegtijdig overlijden in de familie Gekende genetische afwijkingen in familie Betrokkenheid van de ouders
Screening voor Sportbeoefening Richtlijnen 2. Klinisch onderzoek hartritme in rust, extra-systolen? hartgeruis tekenen van Marfan syndroom pulsaties onderste ledematen bloeddruk in rust
Screening voor Sportbeoefening Richtlijnen 1. Grondige anamnese 2. Klinisch onderzoek 3. ECG Linker ventrikelhypertrofie Rechter ventrikeldysplasie Verlengd QT syndroom Brugada syndroom WPW (pre-excitatie) Repolarisatiestoornissen Ritmestoornissen
Hypertrofe Cardiomyopathie
Jonge profrenner
Verlengd QT syndroom
Syndroom van Brugada
WPW
Ventriculaire Extra-systolen
Plotse dood bij sporters Hoe groot is het probleem? data Italië / data USA / data België? Wat is de onderliggende pathologie? Richtlijnen voor degelijk sportgeneeskundig onderzoek Jonge gezonde sportertjes Het competitiebeest > 40 j De professionele sporters Is een automatische defibrillator nodig in sportclubs?
Marc Vivien Foe Federations Cup 23.6.2003 Semi-finals Camerun - Columbia
Hartstilstand = Ventrikelfibrillatie!!! Paul ZOLL 1954
Reanimatie en snelle defibrillatie
19/01/2008: Voetballer Marco Randriana opgenomen na hartstilstand De 24-jarige Marco Randriana van de Franse tweedeklasser Niort is vrijdagavond het slachtoffer geworden van een hartstilstand tijdens een competitiewedstrijd tegen Sedan Met een defibrillator kon men de Franse voetballer reanimeren!
Plotse dood bij sporters Hoe groot is het probleem? Voldoende groot! Wat is de onderliggende pathologie? < 35 jaar aritmogene aandoeningen (ECG afwijkingen!) > 35 jaar coronair lijden (risicofactoren, zn. screening met cyclo) Richtlijnen voor een degelijk sportgeneeskundig onderzoek Jonge gezonde sportertjes Doe het grondig Het competitiebeest > 35 j Risicofactoren voor coronair lijden De professionele sporters Jaarlijks grondig onderzoek CAVE pre-syncope tijdens inspanning Is een automatische defibrillator nuttig in sportclubs? Ja